# entries

title: Sinh nhật không còn bạn
created: 2005-02-28 14:29:52+00:00
edited: 2014-06-23 17:24:32+00:00
topic_id: ban-be
tag: poems
author: Đinh Cường
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Đinh Cường, 28.02.2002
body:
  <p>
  <br />
  Sinh nhật bạn đã đến<br />
  Những chiếc mũ bên góc bàn<br /> 
  dãy áo quần treo trong tủ<br />
  chiếc giường để không<br />
  chiếc ghế da nâu bạn ngồi coi phim bộ<br />
  chiếc ghế mây trắng đã cũ<br />
  không còn hơi ấm của bạn<br />
  cái chén xanh đôi đũa đen<br />
  chén nước mắm ớt nhỏ dành riêng cho bạn<br />
  mỗi bữa cơm trưa<br />
  thường có thêm người<br />
  những ly rượu cụng nhau<br />
  sóng sánh.<br />
  <br />
  Sinh nhật bạn đã đến<br />
  sinh nhật không còn bạn<br />
  nói cười Sơn ơi.<br />
  <br />
  Tuyết đã ngừng rơi<br />
  những hạt thuỷ tinh<br />
  long lanh như nước mắt<br />
  cơn gió thổi qua nắng nhẹ như là<br />
  <i>trong từng giọng nói có màu tàn phai</i>.<br />
  <br />
  Bạn đâu rồi<br />
  ly rượu đã bốc hơi<br />
  còn đọng cặn vàng mốc<br />
  những cây nhang trước ảnh bạn<br />
  đang đứng cùng tôi<br />
  chiều xưa lắm<br />
  nay lẻ loi từng ngày từng ngày<br />
  <i>biển sóng xô nhau</i><br />
  tôi xô tôi vào cõi mịt mùng<br />
  Sơn ơi.<br />
  Vẫn những lời-ca-Sơn-buồn-thánh<br />
  vẫn trên những xa lộ muôn trùng<br />
  tôi trở về<br />
  với bảng màu đã khô<br />
  những cây cọ không rửa<br />
  tấm bố trắng còn nguyên.<br />
  <br />
  Những con quạ đen những con sóc<br />
  những buổi sáng <br />
  tôi ngồi lặng một mình<br />
  bên cạnh rừng Natick<br />
  mà nhớ Gò Dưa<br />
  một chiều mưa<br />
  chỉ còn đứng bên mồ bạn<br />
  tảng đa xanh tôi đã dựa vào<br />
  như còn truyền qua hơi ấm<br />
  "con khỉ, đi đâu mà lâu về..."<br />
  <br />
  Những bó hoa vẫn mỗi ngày<br />
  những cánh hoa sứ vàng vẫn mỗi ngày<br />
  có người đến kết thành tên TCS<br />
  trên thảm cỏ xanh<br />
  những người âm thầm thương yêu bạn<br />
  không nguôi.<br />
  <br />
  Bạn hãy ngủ yên<br />
  chờ mai kia<br />
  tôi về...<br />
  <br />
  <b>Đinh Cường</b><br />
  28.02.2002<br />
  <p>


title: Cho một người nằm xuống
created: 2006-03-04 06:58:11+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:30+00:00
topic_id: ban-be
tag: poems
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Bùi Quan Thuận, 12/03/05
body:
  <p>
  <br />
  Trăm năm <b>một cỏi đi về</b><br /><b>
  Ru đời đi nhé</b>, giữa ê chề thương đau<br />
  Xa rồi trong cỏi đời nhau<br /><b>
  Rừng xưa đã khép, sóng về đâu</b> nghìn trùng</p><p>
  Diễm xưa nhớ đến không cùng<br /><b>
  Tình xa</b>, <b>cát bụi</b> lạnh lùng trong mưa<br />
  Tình <b>em đến… tự nghìn xưa</b><br /><b>
  Bốn mùa thay lá</b>, đong đưa cành buồn</p><p><b>
  Em đi bỏ mặc con đường<br /></b>
  Bâng khuâng một <b>tuổi đá buồn</b> trên tay<br />
  Sá gì <b>chiếc lá thu phai</b><br />
  Trăm năm <b>tình nhớ</b> lời ai giận hờn</p><p><b>
  Đóa hoa</b> dẫu có <b>vô thường</b><br /><b>
  Nối vòng tay lớn</b> con đường trần gian<br /><b>
  Môi hồng đào</b> vẫn thênh thang<br /><b>
  Con mắt còn lại</b> để tang cuộc đời</p><p><b>
  Hoa vàng mấy độ</b> bên trời<br /><b>
  Biết đâu nguồn cội, tuổi đời mênh mông</b><br /><b>
  Ru em từng ngón xuân nồng</b><br /><b>
  Còn tuổi nào cho em</b> đón…<b>mưa hồng phôi pha<br /><br /></b>
  Dạt dào <b>biển nhớ</b> người xa<br />
  Đêm nằm nghe khúc <b>Nguyệt ca</b> ngậm ngùi<br /><b>
  Bên đời hiu quạnh</b> tình ơi!<br />
  <b>Vết lăn trầm</b> đó, <b>như một lời chia tay</b>!</p><p>
  Tình nào <b>như cánh vạc bay</b>?<br />
  Ru đời trong những cơn say miệt mài !<br />
  Không <b>Ru tình</b> vẫn ngất ngây!<br />
  Mênh mông <b>hạ trắng</b> mà say lòng người!</p><p><i>
  Thôi đừng tuyệt vọng, tôi ơi!</i><br />
  Tấm thân <b>ở trọ</b>, một đời bâng khuâng<br />
  Nhớ ai, <b>đời gọi bao lần</b><br /><b>
  Lời thiên thu gọi dấu chân địa đàng<br /><br /></b><b>
  Nhìn những mùa thu đi</b> hoang<br />
  Câu <b>ca dao mẹ</b>, theo  ngút ngàn biển khơi<br /><b>
  Ướt mi</b> rơi lệ khóc người<br /><b>
  Nơi này lặng lẽ</b> nhớ hoài tiếng ru</p><p>
  Đời là một cỏi phù du<br /><b>
  Thương một người</b>, để thiên thu tình buồn<br />
  Nhớ hoài một Trịnh Công Sơn<br />
  Ôm hoài một nỗi cô đơn trong đời</p><p>
  Kiếp sau <b>xin trả nợ người</b><br />
  Cho dù <b>xa dấu mặt trời</b> tuổi thơ<br />
  Thở than <b>tình xót xa vừa</b><br />
  Lặng nhìn <b>cỏ xót xa đưa</b> tuổi hồng</p><p>
  Với tay, <b>níu lại nghìn trùng</b><br />
  Để mong <b>nghe tiếng muôn trùng</b> thở than<br />
  Nợ đời đã trót đa mang<br /><b>
  Lời buồn thánh</b> thót, mơ màng tiếng chuông</p><p>
  Người đi về với cội nguồn<br />
  Tháng tư, nhớ một ngày buồn mưa rơi!<br /><i>
  Xin mây che đủ phận người</i><br />
  Thiên đường thấy bóng cuối trời thênh thang! <br /></p>
  <p class="formHelp">
  <br />
  <br />
  Nhân kỷ niệm sinh nhật Trịnh Công Sơn, 28 tháng 2, xin gữi tặng <b>tcs-forum</b> bai tuong niem TCS. <b>BQT</b>
  </p><p><br />
   </p>


title: Kẻ Rong Chơi
created: 2011-03-28 19:51:41+00:00
edited: 2011-03-28 19:59:26+00:00
topic_id: ban-be
tag: poems
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Đỗ Hồng Ngọc, 01/04/2010
body:
  <br />
  <p style="text-align: left; padding-left: 80px;">
  Chàng đến như một kẻ rong chơi<br />
  Du ư Ta bà thế giới<br />
  Thương những giọt nắng<br />
  Yêu những cơn mưa<br />
  Biết nghe lời tự tình của từng ngôi tháp cổ<br />
  Đau nỗi đau hòn sỏi lăn trầm…<br />
  Thấy vô thường là đóa hoa rực rỡ<br />
  Phúc âm là nỗi buồn<br />
  Khi Chúa, Phật đi xa…
  </p>
  <p style="text-align: left; padding-left: 80px;">
  Chàng đến như một kẻ rong chơi<br />
  Du ư Ta bà thế giới<br />
  Với em thơ<br />
  Chàng thị hiện bông hồng<br />
  Với tình nhân<br />
  Chàng hoá nguồn suối ngọt<br />
  Với gió heo may<br />
  Chàng trở thành bóng mát<br />
  Thênh thang giữa cõi đi về…<br />
  </p>
  <p style="text-align: left; padding-left: 80px;">
  Chàng đến như một kẻ rong chơi<br />
  Du ư Ta bà thế giới<br />
  Trái đất là hòn bi xanh<br />
  Một hôm dừng chân ghé trọ<br />
  Bằng diệu âm linh ngữ<br />
  Chàng hiến cho đời cỏ lạ hoa thơm…
  </p>
  <p style="text-align: left; padding-left: 80px;">
  Không vướng chút bụi trần<br />
  Như mặt trăng dịu mát<br />
  Như thủy triều dào dạt<br />
  Chàng du ư<br />
  Trong cõi Ta bà…</p>

  <p style="text-align: left; padding-left: 80px;">
  Rồi một hôm nằm xuống<br />
  Sống thiên thu…<br />
  </p>
  <p style="text-align: left; padding-left: 80px;">
  <b>Đỗ Hồng Ngọc</b><br />
  (Đỗ Nghê)<br />
  <br />
  <i>(Bản của tác giả gửi)</i>
  </p>


title: Khúc Reqiuem tôi nghe chiều nay
created: 2011-02-20 07:41:29+00:00
edited: 2014-06-23 17:24:36+00:00
topic_id: ban-be
tag: poems
author: Đinh Cường
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Đinh Cường. Virginia , Feb.9.2011
body:
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="/paintings/dinh-cuong-ve-tcs/duoi-goc-tung/image_view_fullscreen">
  <img src="/paintings/dinh-cuong-ve-tcs/duoi-goc-tung/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">Dưới gốc tùng, Đinh Cường, 01.02</p>
  </div>

  <dd>
  Như tiếng chuông ban chiều<br />
  Chuông gọi hồn ai Ernest Hemingway<br />
  Khúc requiem cho Nguyễn tôn Nhan<br />
  chiều mù mù ngoài trời<br />
  mù mù giọng hát Nguyễn trọng Khôi<br />
  như ném nhẹ từng viên sỏi<br />
  trên mặt hồ đóng băng<br />
  là nước mắt khô của mùa đông<br />
  chờ tiếng chim báo mùa<br />
  tan ra khi nụ hoa vàng vừa nở<br />
  mùa xuân sẽ đến …<br />
  <br />
  Chiều mù mù khúc requiem buồn<br />
  những nét bút chì nhớ Nguyễn tôn Nhan<br />
  những nét bút chì như có nuớc mắt<br />
  những nét bút chì tài hoa của Khôi<br />
  như nét bút chì vẽ Trịnh công Sơn<br />
  trên <a href="/News/sach-trinh-cong-son-vet-chan-da-trang-da-phat-hanh-hom-nay">bìa sách Vết chân dã tràng của Ban Mai</a><br />
  tôi mong được đổi bạn<br />
  những chai rượu vang ngon nhất<br />
  hay chai rượu lễ lâu năm<br />
  Amen …<br />
  <br />
  Khúc requiem buồn quá đỗi<br />
  <i>ai nào biết ai nào hay</i><br />
  <i>ai nào biết ai nào hay …</i><br />
  và chấm đỏ trên bản đồ đường thành phố<br />
  nơi người thi sĩ yêu mến của chúng ta ngã xuống<br />
  rồi thôi rồi thôi đi xa<br />
  <i>ai nào biết ai nào hay</i><br />
  <i>ai nào biết ai nào hay …</i><br />
  <br />
  Tôi còn nhớ viên sỏi trắng trong sân nhà thờ<br />
  nói lời an ủi tôi thời trẻ dại :<br />
  đừng khóc nữa.</dd>
  <br />
  <p>
  Virginia , Feb.9.2011<br />
  <b>Đinh Cường</b>
  </p>


title: Tịnh hương
created: 2006-01-14 21:32:17+00:00
edited: 2009-11-14 17:09:59+00:00
topic_id: ban-be
tag: poems
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Đinh Trường Chinh, 18.03.2002
body:
  <p><i>
  khúc gửi theo TCS<br />
  cho ngày 1 tháng 4
  </i></p>
  <table cellpadding="10" cellspacing="10">
  <tr>
  <td valign="top">
  <img src="/paintings/dinh-truong-chinh-ve-tcs/dtc09.jpg/image_mini" alt="TCS by Đinh Trường Chinh" title="TCS by Đinh Trường Chinh" />
  </td>
  <td>
  <p>
  Người vừa đi vắng<br />
  Mưa vừa nắng giữa chiều<br />
  Người còn đâu đây<br />
  sao cổng khép đìu hiu.<br />
  </p>
  <p>
  Người như ảo giác<br />
  Tôi còn mơ những giấc mơ<br />
  rồi tan <br />
  rồi tàn<br />
  rồi hư vô hết lòng thơ.<br />
  </p>
  <p>
  Người bay vào nắng<br />
  Nắng có buồn hơn mưa ?<br />
  Người vẫy tay như lửa <br />
  rừng nghi ngút sương<br />
  trên núi đồi.<br />
  </p>
  <p>
  Tôi mãi chơi đùa bóng <br />
  dưới mưa tro<br />
  trong nắng say<br />
  Có ai về ngồi thắp<br />
  một nhánh hương <br />
  rụng cuối ngày...<br />
  <br />
  <br />
  </tr>
  </table>


title: Viễn cảnh một tên đường
created: 2011-02-28 11:21:56+00:00
edited: 2014-06-23 17:28:42+00:00
topic_id: ban-be
tag: poems
author: Lữ Quỳnh
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Lữ Quỳnh, Bắc Calif, 25-2-2011
body:
  <br />
  <p>
  <i>Nhân sinh nhật TCS, 28-2-2011</i>
  </p>
  <br />
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <img src="http://www.nguoi-viet.com/absolutenm/articlefiles/111655-big_VN_td_RapVanHoa.JPG" width="350" /></a>
  <p class="discreet">(Hình: Nguyễn Ðạt/Người Việt)</p>
  </div>

  <dd>
  Hãy ra chỗ Thúy Tân Định lấy chai Chivas<br />
  về quán Đò Đưa trên đường Trịnh Công Sơn<br />
  rửa bảng tên sơn còn ướt<br />
  cụng ly nhau mừng con đường mới<br />
  ngồi quanh bàn có Phạm văn Đỉnh Toulouse<br />
  Đinh Cường Virginia, Bửu Ý Huế<br />
  cả Đặng Tiến vừa mổ tim<br />
  Lê Khắc Cầm, Ngụy Ngữ…Sài gòn<br />
  <br />
  Hãy ra chỗ Thúy Tân Định lấy rượu thêm<br />
  người bạn gái ở Paris vừa tới<br />
  người bạn gái từng từ bắc vô nam<br />
  những ngày đầu “giải phóng”<br />
  với giấy thông hành là bìa báo Âm nhạc <br />
  in ảnh mình dự giải Tchaikovsky<br />
  Có Hồng Nhung hát ba bài Bống <br />
  nhớ những buổi chiều Sơn buồn<br />
  nhìn nắng tàn phai trước bức tường rêu<br />
  nhẩm từng lời bống không là bống<br />
  mà lòng lênh đênh<br /> 
  &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;chạng vạng bóng chiều.<br />
  <br />
  Ngày họp mặt đông vui<br />
  mừng con đường mang tên người nhạc sĩ<br />
  tên đường không vinh danh anh hùng phường xã<br />
  không vinh danh kẻ chiến thắng máu xương<br />
  Con đường mang trái tim của triệu trái tim dân dã<br />
  em bé đánh giày, người phu quét rác<br />
  bà mẹ quê nuôi con đánh giặc<br />
  giặc đói nghèo áp bức bất công<br />
  <br />
  Quán Đò Đưa mỗi lúc càng đông<br />
  Đinh Cường lấy rượu pha màu vẽ bạn<br />
  những ngón tay dính sơn<br />
  làm nhớ chiều nào Tân Định<br />
  còn Sơn còn Chỉ còn Văn…<br />
  Người bạn gái Paris<br />
  nhắc kỷ niệm tuyệt vời ở Huế<br />
  đạp xe dọc bờ sông<br />
  ngắm hoàng hôn đỏ ối bên kia cầu Bạch Hổ<br />
  về nhà Nguyễn Trường Tộ<br />
  ăn bánh nậm An cựu nóng hổi<br /> 
  uống rượu đế chấm thuốc rầy quán mụ Quảng Bình<br />
  nghe Hải bảy tuổi chơi guitar classic<br />
  những romances ngắn từ sách Carulli<br />
  người bạn gái đến từ Paris<br />
  nhìn con đường mang tên <b>Núi sông</b><br />
  viết bởi hằng triệu trái tim lặng lẽ.<br />
  <br />
  <br />
  Thôi nhé,<br />
  Congratulations tất cả mọi người !<br />
  <br />
  </dd>
  <p><b>Lữ Quỳnh</b><br />
  Bắc Calif. 25-2-2011
  </p>


title: Đêm TCS Vì Hoà Bình và Tình Yêu
created: 2004-03-27 12:02:55+00:00
edited: 2024-07-09 07:53:02+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Hội Văn hoá Trịnh Công Sơn tổ chức ngày 03.05.2003 tại Théâtre Agoreine, Bourg la Reine, Pháp.
body:
  <br />
  <table bgcolor="#000000">
    <tr>
       <td><img src="CHThuan.jpg" title="Photos" /></td>
       <td>
  <p>

  Những bản nhạc đã được hát :
  <ul>
  <li><a href="/songs/mp3/PhucAmBuon-01.mp3/file_view">Phúc âm buồn <img src="audio_icon.gif" /></a>
  <li><a href="">Nước mắt cho quê hương</a>
  <li><a href="">Du Mục</a>
  <li><a href="">Đại bác ru đêm</a>
  <li><a href="">Bài ca dành cho những xác người</a>
  <li><a href="">Cho một người nằm xuống</a>
  <li><a href="/songs/mp3/NguoiMeO-01.mp3/file_view">Người mẹ Ô Lý <img src="audio_icon.gif" /></a>
  <li><a href="">Đợi có một ngày</a>
  <li><a href="">Ca dao mẹ</a>
  <li><a href="">Người con gái Việt Nam <em>(lời Việt và Đức)</em></a>
  <li><a href="">Hãy yêu nhau đi</a>
  <li><a href="">Cho đời chút ơn</a>
  <li><a href="">Nhớ mùa thu Hà Nội</a>

  <li><a href="">Diễm xưa</a>
  <li><a href="">Vết lăn trầm</a>
  <li><a href="">Này em có nhớ</a>
  <li><a href="/songs/mp3/TienThoaiLuong-01.mp3/file_view">Tiến thoái lưỡng nan&nbsp;<img src="audio_icon.gif" /></a>
  <li><a href="">Rồi như đá ngây ngô</a>
  <li><a href="">Phôi pha</a>
  <li><a href="">Ru đời đi nhé</a>
  <li><a href="">Còn tuổi nào cho em</a>
  <li><a href="">Có một ngày như thế</a>
  </ul>

  </p>
       </td>
       <td><img src="MaiNinh.jpg" title="Photos" /></td>
    </tr>
  </table>

  <br />
  <ul>
  <li><a href="/ban-be/articles/NhacChongChienTranhTCS">Thuyết minh của anh Cao Huy Thuần</a>
  <li><a href="dem-vi-hoa-binh-va-tinh-yeu">Album photos</a>
  </ul>


  <p>&nbsp;</p>


title: BỐNG VÔ THƯỜNG
created: 2006-04-28 20:29:30+00:00
edited: 2014-06-23 16:49:28+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
author: Cao Huy Thuần
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Cao Huy Thuần, 01/04/2006.
body:
  <br />
  <p class="comment">
  Cách đây non 4 năm, <b>Hội văn hoá Trịnh Công Sơn</b> đã tổ chức đêm hát <a href="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi">&quot;<b>Vẫn nhớ cuộc đời</b>&quot;</a> tại thính phòng của Trường âm nhạc (Conservatoire) của thành phố Bourg-La-Reine (vùng Paris) ngày 1-4-2006 để kỷ niệm 5 năm ngày Trịnh Công Sơn mất, với sự tham gia của Hồng Anh, Thanh Hải, Hồng Nhung,... Chúng tôi hân hạnh đăng lại nguyên văn dưới đây hai đoạn giới thiệu của anh Cao Huy Thuần về phần của Hồng Nhung.</p> 
  <br />
  <br />

  <h2>HỒNG NHUNG</h2>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
     <a href="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/album-photos/p10/image_view_fullscreen">
     <img src="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/album-photos/p10/image_preview" /></a>
     <p class="discreet">Khán giả Thính phòng Trường quốc gia âm nhạc Bourg-La-Reine</p>
  </div>

  <p>
  Phần thứ hai của đêm hát sẽ dành cho Hồng Nhung. Hồng Nhung sẽ hát và giới thiệu bài hát. Sự việc Hồng Nhung hát tại đây, một đêm thứ bảy, đúng ngày 1-4, là một chuyện kỳ lạ, không tin vào chữ duyên cũng phải tin. Đúng ngày TCS mất ! Tưởng chừng đâu đó chung quanh đây, có Trịnh Công Sơn đang nghe Hồng Nhung hát. Tưởng chừng khi Hồng Nhung bước ra sân khấu, có Trịnh Công Sơn hát nhẹ theo bước chân của cô : </p>

  <ul>
  <i>Em đi đâu mà vội<br />
  Bống hồng bống hồng lay<br />
  Em đi đâu mà vội<br />
  Lay nhẹ bống bồng bông<br />Lay nhẹ đóa hồng nhung.</i>
  </ul>
  <p>
  <br />
  Tưởng chừng như Hồng Nhung bước ra từ trong tiếng nhạc Trịnh Công Sơn như người đẹp trong truyện xưa bước ra từ trong tranh.
  </p>
  <p>
  Tất cả những người đẹp trong Trịnh Công Sơn đều có huyền sử. Người đẹp đêm nay còn có hơn thế nữa : còn có thêm mộc mạc của đồng dao và ngây thơ của cổ tích. </p>
  <p>
  Đồng dao thì ai cũng biết : bống bổng bồng bông. Cổ tích thì chỉ một mình tôi biết thôi. Cho nên tôi xin kể.  
  </p>
  <p>
  Ai cũng biết chuyện cô Tấm. Cô Tấm nuôi con cá bống trong giếng. Cứ sau mỗi bữa ăn, cô Tấm gõ vào thành giếng, gọi bống bổng bồng bông. Con cá bống nghe tiếng cô Tấm, vẫy đuôi, chờ cô thả cơm vào lòng giếng. Cô Tấm hạnh phúc ; con cá bống cũng hạnh phúc. Cô Tấm yêu con cá bống ; con cá bống yêu cô Tấm. 
  </p>
  <p>
  Chuyện đó ai cũng biết, nhưng chẳng ai biết chuyện con cá bống của Trịnh Công Sơn. Trịnh Công Sơn đi qua bờ ao, thấy con cá bống lội buồn buồn trong nước. Trịnh Công Sơn hỏi : sao bống buồn vậy ? Con cá bống nói : tại vì tụi cá bống ở đây không biết ca hát. Trịnh Công Sơn hỏi : vậy bống có muốn hát nhạc Trịnh Công Sơn không ? Con cá bống nói : muốn ! Thay vì ném hạt cơm như cô Tấm, Trịnh Công Sơn nhổ một sợi tóc ném xuống ao. Con cá bống đớp sợi tóc, hiện thành hình người, người đẹp. Vì vậy mà người đẹp của Trịnh Công Sơn mảnh mai như sợi tóc tiên và nhẹ bổng như tơ tằm.
  </p>
  <ul><i>
  Em đi đâu mà vội, mà vội<br />
  Bống này bống nhỏ nhoi<br />
  ...........<br />
  Ngày Bống me bồng nhẹ quá tơ tằm<br />
  Lay nhẹ bống bồng bông</i> 
  </ul>
  <p>
  <br />
  Đêm nay, coi chừng, Trịnh Công Sơn đang ở đâu đó chung quanh đây sẽ đòi lại sợi tóc. Người đẹp đừng sợ ! Trong trường hợp đó, cả sân khấu này sẽ biến thành cái ao, và tất cả chúng ta ở đây đều sẽ sung sướng trở thành những con cá bống biết ca hát.
  </p>
  <p>
  Bây giờ, dù là người đang mơ thành cá hay cá đang mơ thành người, mời Trịnh Công Sơn hãy nghe với chúng ta tiếng hát ca của một bài ru vì Sơn rất thích hát ru : <i>&quot;Ru em từng ngón xuân nồng&quot;.</i> </p>
  <p align="center">
     <a href="/photos/album-2/hong-nhung-trinh-cong-son/image_view_fullscreen"><img src="/photos/album-2/hong-nhung-trinh-cong-son/image_preview" /></a><br />
     Bống không là bống không ở trong ao. Ảnh mùa sinh nhật 28/02/1999
  </p>
  <br />
  <br />
  <h2>HỒNG NHUNG – Đóa hoa vô thường</h2>
  <p>
  Các anh chị thân mến, 
  </p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
     <a href="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/album-photos/hong-nhung.jpg/image_view_fullscreen">
     <img src="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/album-photos/hong-nhung.jpg/image_preview" /></a>
     <p class="discreet">Bống vô thường</p>
  </div>

  <p>
  Bài &quot;Đóa hoa vô thường&quot; là bài trường ca duy nhất của Trịnh Công Sơn từ khi anh trở thành nhạc sĩ. Trên sân khấu Âu châu, chưa ai dám hát bài này, vì khó hát, khó chơi nhạc. Đặc biệt đêm nay, để tưởng niệm Trịnh Công Sơn, Hồng Nhung sẽ hát một đoạn ngắn, và hát không nhạc đệm, hát một mình, cho Sơn. 
  </p>
  <p>
  Vì tính cách trân trọng đó, tôi xin góp vài lời, về bài hát. Chúng tôi ở đây cũng muốn nói vài lời. Với Sơn. <br />
  </p>
  <p>
  Hai chữ &quot;vô thường&quot; đã nhiều lần đi nguyên vẹn vào lời hát của Trịnh Công Sơn. Đó là những lúc Trịnh Công Sơn mượn chữ để thi vị hóa một ý. 
  </p>
  <ul><i>
  Em đi bỏ lại con đường<br />
  Bờ xa cỏ dại vô thường nhớ em
  </i></ul>
  <p>
  <br />
  Ý, là em đi mất. Mới hôm qua, con đường, bờ ao, cỏ dại còn thấy 
  dáng em đó, hôm nay mất bóng. Hàng trăm câu thơ dã nói 
  lên tình cảm buồn thiu đó, chẳng có gì lạ. Nhưng đưa 
  hai chữ &quot;vô thường&quot; vào lời hát thì câu thơ vừa 
  có duyên lại vừa nồng nàn hương vị triết lý. Bỗng 
  nhiên, tất cả các chữ khác mờ đi, chỉ còn âm hưởng 
  hai chữ &quot;vô thường&quot; xoáy sâu vào lòng người. </p>
  <p>
  Cũng vậy, nhưng chơi chữ hơn thế nữa, Trịnh Công ơnS tả 
  mưa mùa hạ như thế này : 
  </p>
  <ul><i>
  Em sang từ nắng thuở nào<br />
  Hôm nay xin tặng mưa đầu mùa mưa<br />
  Cơn mưa là nắng vô thường</i>
  </ul>
  <p>
  <br />
  Có những cơn mưa như thế, đang nắng bỗng chợt mưa, nhất là mưa đầu mùa. Hai chữ &quot;vô thường&quot; vừa diễn tả đúng ý, vừa nghịch ngợm - nghĩa là có duyên. Hãy thử đảo ngược mà xem, cũng ý ấy, nhưng nghe chẳng ra cái gì cả : cơn nắng là mưa vô thường ... Không phải ai đem hai chữ vô thường vào thơ đều hay như Trịnh Công Sơn. Tại sao ? Tại vì Trịnh Công Sơn thấm ý niệm vô thường như muối thấm trong nước biển. Hầu hết lời hát của anh đều man mác ý tưởng ấy. </p>
  <p>
  Cuộc đời ? Vô thường : <i>Ôi phù du / từng tuổi xuân đã già / một ngày kia đến bờ / đời người như gió qua.</i></p>
  <p>
  Tình yêu ? Vô thường : <i>Rồi tình yêu cũng qua mau / chia người một bãi sầu.</i>
  </p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
     <a href="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/album-photos/vannhocd216b.jpg/image_view_fullscreen">
     <img src="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/album-photos/vannhocd216b.jpg/image_preview" /></a>
     <p class="discreet">Hồng Nhung, Xuân Thịnh (piano) &amp; Huy Thiện (Ghita)</p>
  </div>

  <p>
  Hạnh phúc ? Vô thường : <i>Có những lần nằm nghe tiếng cười / nhưng chỉ là mơ thôi.</i></p>

  <p>
  Xác thân tôi đây – nghĩa là của TCS : vô thường : <i>Ôi tiếng buồn rơi đều / Nhìn lại mình đời đã xanh rêu.</i></p>
  <p>
  Tại sao bài hát mang tên là &quot;Đóa hoa vô thường&quot; ? Hãy nhìn hoa : vô thường nằm ngay trên sắc màu rực rỡ. Hãy nhìn đóa quỳnh trong &quot;Quỳnh hương&quot; : hoa nở trắng ngần trong đêm, vừa mới hôn ánh trăng xong, thì cánh khép lại. Bao nhiêu nụ hồng trong Trịnh Công Sơn đều là hồng rả cánh : <i>Em gọi nụ hồng / vừa tàn cuối sân ... Tôi như nụ hồng / nhiều khi ưu phiền / chờ tôi rả cánh một lần.</i></p>

  <p>
  Tất cả đều là hình ảnh của vô thường trong nhạc Trịnh Công Sơn. Cho đến cả buồn vui cũng vô thường, vui đó rồi buồn đó. Đi đứng cũng vô thường : chưa đi đã về, chưa về đã đi, <i>&quot;đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt&quot;.</i></p>
  <p>
  Hãy đếm những chữ &quot;hư không&quot;, &quot;hư vô&quot; trong lời hát. Màu hồng nơi môi em cũng đang vô thường đấy, vì <i>&quot;môi em hồng như lá hư không&quot;.</i> Áo lụa em mặc cũng đang vô thường đấy, vì <i>&quot;nhìn lại em áo lụa thinh không&quot;.</i> Cả em nữa, em vô thường rồi, <i>&quot;nhìn 
  em hư vô nhìn em bóng nắng&quot;.</i> </p>

  <p>
  Hãy đếm dòng sông trong Trịnh Công Sơn : cơ man. Bởi vì dòng sông là hình ảnh đích thực của vô thường. </p>
  <p>
  Và hãy đếm mong manh, mong manh chữ, mong manh hình ảnh :  <i>
  Đóa hoa vàng mỏng manh cuối trời / như một lời chia tay 
  ... Tình mong manh như nắng / Tình buồn làm cơn say</i></p>
  <p>
  Trịnh Công Sơn là thi sĩ của mong manh. Đô rê mi fa trong Trịnh 
  Công Sơn hát lên toàn vô thường. Ngay cả tính chất, cốt 
  cách mông lung trong lời thơ của Trịnh Công Sơn <i>(&quot;Tình 
  không xa nhưng không thật gần&quot;...)</i>  tất cả 
  là do sương khói vô thường mà ra.  <br /></p>

  <p>
  Nhưng thấy vô thường không phải là để bi lụy. Chính là để vui trong cuộc đời, để sống hết mình, quý hết mình, giây phút hiện tại. Chính vì đóa hoa là vô thường nên đóa hoa mới đẹp. Nếu không thì là hoa giấy. Chính vì Trịnh Công Sơn thấy đầu bạc, cho nên <i>&quot;bạc đầu tôi đi, bạc đầu tôi đi, tôi đi...&quot;</i> Anh đi đâu ? Đi ca hát với bạn bè, với cuộc đời. Tôi cũng bắt chước anh <i>&quot;bạc đầu tôi đi, tôi đi ...&quot;</i> Tôi đi đâu ? Đi lên cái sân khấu này nghêu ngao vô thường với các anh chị, với Hồng Nhung, quá vui. </p>
  <p>
  &quot;Đóa hoa vô thường&quot; là bài trường ca diễn tả quá trình sống trong vô thường từ vô tư đến thấy biết. Bài hát chia thành nhiều đoản khúc, với nhịp điệu, tiết tấu khác nhau, hớn hở, reo vui, nhẹ nhàng, hiu hắt, mỗi đoản khúc diễn tả một trạng thái của ý thức, của tâm. </p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
     <a href="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/album-photos/vannhocd258.jpg/image_view_fullscreen">
     <img src="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/album-photos/vannhocd258.jpg/image_preview" /></a>
     <p class="discreet">Huy Thiện, Xuân Thịnh , Thanh Hải, Hồng Anh, <br />Hồng Nhung &amp; Cao Huy Thuần tiển chào khán giả.</p>
  </div>


  <p>
  Một, tìm tình : từ cội nguồn em bước ra, tinh khôi như hoa vừa hé.</p>
  <p>
  Hai, gặp tình : đưa tình về, hớn hở như hoa nở rộ.</p>
  <p>
  Ba, bốn mùa trôi qua : hoa từ giã trần gian quay về lại cội nguồn. </p>
  <p>
  Bốn, thấy biết, chứng ngộ : hoa rụng.. Thật ra, bài hát chấm dứt với hoa rụng, nhưng tiếng nhạc trở lại êm dịu, hết hiu hắt. Trong êm dịu đó, Trịnh Công Sơn muốn gởi một ý : hãy lắng nghe cái gì còn <i>đọng</i> lại trong tâm ta sau khi hoa <i>đã </i>rụng. Khi hoa rụng, lòng ta thấy buồn, như khi tình mất. Cái buồn đó còn ở lại một thời gian trong lòng, như tiếng chuông đã chấm dứt rồi, nhưng vẫn còn để lại một chút vọng tưởng về âm ba trong ý thức. Sau đó, khi vọng tưởng chấm dứt, tình cũng hết, nhưng tâm bình an, nhẹ nhàng, thinh không : <i>&quot;Từ đó em là sương / rụng mát trong bình minh &quot;.</i> &quot;Đóa hoa vô thường&quot; là quá trình đi từ chữ &quot;ái&quot; xôn xao đến chữ &quot;tâm&quot; mát rượi. Tất cả những nụ hồng trong Trịnh Công Sơn đều là hồng tàn. Nhưng sen trong &quot;Đóa hoa vô thường&quot; thì nở, sen hồng và cả sen vàng.  <br /></p>
  <p>
  Tôi xin lỗi đã dông dài. Nhưng dông dài là để sửa soạn cho Hồng Nhung hát một đoạn ngắn, không nhạc, như một lời kinh, để tưởng niệm một đóa hoa đã rụng. Và đã nở.<br />
  <br />
  <br />
  <b>Cao Huy Thuần</b>
  <br />
  <br />
  </p>


title: Vẫn nhớ
created: 2006-04-04 09:13:01+00:00
edited: 2009-04-30 10:44:23+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Hàn Thuỷ, 03/04/2006
body:
  <p>
  <br />
  Gửi các bạn trong Hội văn hoá Trịnh Công Sơn,<br />
  <br />
  Các bạn thân mến,
  </p>

  <p>Các bạn đã tổ chức một đêm nhạc Trịnh Công Sơn « vẫn nhớ 
  cuộc đời » thật tuyệt vời. Tối nay tôi ngồi viết thư 
  này cám ơn các bạn mà ... vẫn nhớ ... <i>biết bao nhiêu 
  điều đã trôi qua</i>, như nhớ những buổi <i>chiều trên 
  quê hương tôi</i>. Vâng tối  ngày thứ bảy 1.4 đó 
  không ai hát bài ấy, nhưng người yêu nhạc Trịnh nghe bài 
  này lại nhớ bài kia, đâu có sao, phải không các bạn ? 
  Và nếu đêm nhạc không diễn ra trên quê hương mà tại 
  một nhà hát nhỏ thuộc ngoại ô Paris, thì cũng vẫn không 
  sao. Đêm ấy chúng ta cùng nghe nhạc Trịnh Công Sơn trong 
  niềm đồng cảm, để cùng nhớ ngày này đúng 5 năm trước, 
  anh đã ra đi. Thế là đủ, trong một buổi tối, Trịnh 
  Công Sơn là quê hương chung của chúng ta. Và tôi đã ngồi 
  nghe một mình. Một mình, quên tôi đang ở đâu, quên hết 
  không gian và cả thời gian, như nhà thơ đã viết :</p>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="album-photos/hong-nhung.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="album-photos/hong-nhung.jpg/image_mini" /></a>
    <p class="discreet">Hồng Nhung</p>
  </div>

  <ul>
  <p><i>
  Một mình nghe nhạc Trịnh<br />
  quay ngược lại thời gian<br />
  những cánh hoa rũ úa<br />
  lại nở tươi ngút ngàn</i><br />
  (thơ Nguyễn Trọng Tạo)<br />
  </p>
  </ul>
  <p>
  Như chúng ta đều đã cùng ngồi nghe một mình, vì chúng ta là một. 
  Người hát, người đệm đàn và người nghe đều là một.</p>

  <p>Hồng Nhung có cảm tính thật nhậy bén khi mở đầu chào khán giả 
  đã nói : cô đến để <i>tham dự</i> vào đêm nhạc, tham 
  dự, không phải để trình diễn. Tôi nghe mà ngẩn ngơ, 
  thật vậy, tự bao giờ nhạc Trịnh Công Sơn vẫn là nhạc 
  để mọi người cùng <i>tham dự</i>. Mà thật thế, không 
  gì lôi cuốn người nghe tham dự hơn, tham dự vào cái tuyệt 
  đối một mình mà tuyệt đối chung đó, bằng khi Hồng 
  Nhung hát <i>acapella </i>một trích đoạn trường ca « đoá 
  hoa vô thường », vừa hát vừa múa rất <i>tự 
  nhiên</i>, tự nhiên như cái vô thường :</p>
  <ul>
  <p>... Tìm trong vô thường  <br />
  Có đôi dòng kinh  <br />
  Sấm bay rền vang  <br />
  Bỗng tôi thấy em  <br />
  Dưới chân cội nguồn...</p>
  </ul>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="album-photos/chthuan.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="album-photos/chthuan.jpg/image_mini" /></a>
    <p class="discreet">Cao Huy Thuần chuyển khúc</p>
  </div>

  <p>
  Ca sĩ chưa bao giờ <i>một mình</i> hơn thế, và cả thính phòng cũng 
  chưa bao giờ <i>là một</i> hơn thế, với ca sĩ. Đúng vào 
  ngày kỷ niệm Trịnh Công Sơn mà lại được nghe Hồng 
  Nhung hát, còn có gì hạnh ngộ cho bằng, nếu cuộc đời 
  không vô thường, làm gì có được những phút giây ấy 
  ? Lại còn được nghe anh Cao Huy Thuần người dẫn chương 
  trình có một không hai, bàn về chữ <i>vô thường</i> trong 
  Trịnh Công Sơn, sâu sắc mà nhẹ như không, thật quá vui. 
  Như anh đã nói «  <i>tôi đi đâu ? Đi lên cái sân khấu 
  này nghêu ngao vô thường với các anh chị, với Hồng Nhung, 
  quá vui </i>»...</p>

  <p>Nhưng tôi thật vô duyên, viết thư mà nói ngay cái gây ấn tượng 
  nhất cho mình rồi, thì tiếp tục làm sao ? Mà dừng lại 
  ở đây thì thật không đủ và không công bằng cho bao nhiều 
  điều <i>vẫn nhớ</i> khác. Là <i>fan</i> của Hồng Nhung 
  từ lâu, tôi đã nghe các CD của cô thời gian trước, và 
  dĩ nhiên khi về nước cũng đã phải đến nghe trực tiếp 
  tại « Tiếng tơ đồng ». Lần này phải nói tiếng hát Hồng 
  Nhung đã thêm vào cái đẹp tự nhiên một kỹ thuật già 
  dặn hơn rất nhiều, xử lý âm thanh điêu luyện, mà không 
  phô trương, chính là để phục vụ cho tình cảm của mình 
  và ý tưởng của nhạc sĩ  bay cao, bay xa. Mừng cho cô, 
  và cho nền thanh nhạc của Việt Nam. Nếu còn một mong ước 
  chưa thoả thì xin nói là giá có lần nào trong một thính 
  phòng nhỏ và âm thanh tốt như vậy, được nghe cô hát 
  không có micro thì chắc còn hay biết mấy.
  </p>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="album-photos/thanh-hai.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="album-photos/thanh-hai.jpg/image_mini" /></a>
    <p class="discreet">Thanh Hải</p>
  </div>
  <p>
  Và tôi cũng lại sẽ không công bằng nếu không nói đến việc chọn 
  lựa những bài hát cho một chủ đề « không chiến tranh ». 
  Nhưng không vì thế mà quên nỗi buồn của con người, trong 
  đó dĩ nhiên có phần của chiến tranh. Chỉ có Trịnh Công 
  Sơn, với tâm hồn thật nhân bản mới có thể nhìn nhận 
  chân tướng cuộc đời trong những nỗi buồn xâu xé nhất 
  và vượt qua để đi đến những niềm vui. Vì ông biết 
  « <i>để gió cuốn đi »... </i>
  và tôi chưa bao giờ được nghe câu nhạc <i>« để gió cuốn 
  đi » </i>này được hát một cách tha thiết, tràn đầy tình 
  cảm và vang vọng suy tư, như trong tiếng hát Thanh Hải. 
  Bốn chữ thôi, mà là cả biện chứng cuộc đời. Tôi cũng 
  là một <i>fan</i> của Thanh Hải từ lâu, và lần này Thanh 
  Hải lại làm tôi sửng sốt và nhớ mãi âm thanh cao vút 
  của bốn chữ « để gió cuốn » đi này.</p>

  <p>
  Thanh Hải đã làm xuất sắc cái nhiệm vụ « cuốn đi » một thời, 
  một tâm tình trĩu nặng của cả chúng ta những năm 60, 
  70, để một Hồng Anh xuất hiện, như một người em gái 
  thân thương, hồn nhiên, nhưng không kém phần nghệ sĩ. 
  Nói thế nào đây về tiếng hát Hồng Anh và sự chọn lựa 
  hai bài hát của cô ?  Bài « Có nghe đời nghiêng » và 
  bài « Lời mẹ ru » đều rất hợp. Thật là nhẹ nhàng, 
  mộc mạc giản dị như giọng ca và phong cách vừa hát vừa 
  tự đệm đàn của cô ; nhưng tưởng như nhẹ nhàng, mà 
  thật ra nghe thấy thấm như ở bên trong có rượu.</p>


  <div class="newsImageContainer">
    <a href="album-photos/honganh-xuanthinh.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="album-photos/honganh-xuanthinh.jpg/image_mini" /></a>
    <p class="discreet">Hồng Anh và Xuân Thịnh</p>
  </div>
  <p>
  Sau phần đầu do Thanh Hải và Hồng Anh đảm nhiệm thì sang phần 
  sau là Hồng Nhung với hơn mười bài, làm sao nói hết ? 
  thôi tôi xin phép để dành cho tôi. Chỉ ghi thêm hai ấn 
  tượng nữa.</p>
  <p>
  Cả ba ca sĩ đều cho người nghe rất rõ, rất thấm, ca từ Trịnh 
  Công Sơn. Đặc biệt Hồng Nhung, nhiều khi không ngần ngại 
  đọc lời thơ thay vì hát. Tôi thấy đây là một bước 
  phát triển mới rất thích thú, nó đi vào chiều sâu, và 
  vì thế đi vào cái phổ quát. Trịnh Công Sơn không còn 
  chỉ là một người du ca phản chiến, mà là một nhà thơ, 
  nhà tư tưởng rất dân tộc và nhân bản. Nghe nói tại 
  buổi kỷ niệm ở hội quán Hội Ngộ có đến trên 7000 
  người tham dự, thật mừng. Tôi nghĩ các thế hệ mới 
  đồng cảm được với Trịnh Công Sơn là một điều tự 
  nhiên, và là một điều vui, chỉ nói riêng về mặt ngôn 
  ngữ, họ sẽ học được rất nhiều.
  </p>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="album-photos/hongnhung-huy-thien.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="album-photos/hongnhung-huy-thien.jpg/image_mini" /></a>
    <p class="discreet">Hồng Nhung và Huy Thiện</p>
  </div>
  <p>
  Điều nhớ cuối cùng tôi phải nói ở đây là rất phục hai nhạc 
  sĩ piano Huy Thiện và ghi-ta Xuân Thịnh đệm đàn cho Hồng 
  Nhung, không biết những người ở các phương trời khác 
  nhau này tập chung được mấy giờ trước khi hát, mà ăn 
  ý với nhau như thế, nhất là với một Hồng Nhung thật 
  phóng khoáng và ngẫu hứng. Dĩ nhiên có những chỗ phải 
  điều chỉnh với nhau ngay trên sân khấu. Nhưng như thế 
  càng ấm cúng, càng vui, một sự tham dự trực tiếp mà.</p>
  <p>Chỉ có một 
  điều tiếc, là tiếc cho những ai không có được chỗ 
  để vào nghe, chỉ có dưới hai trăm chỗ, và nghe nói từ 
  hơn hai tuần trước đã đầy rồi. Mà chẳng thấy quảng 
  cáo ở đâu cả.</p>
  <p>Cám ơn các bạn lần nữa.</p>
  <p><b>Hàn Thuỷ</b><br />
  <br />
  <br />
  (Bài này đã được báo <a href="http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=131699&ChannelID=58">Tuổi trẻ đăng lại</a> ngày 09/04/2006)
  <br />
  <br />
  </p>


title: Tưởng Rằng Đã Quên
created: 2007-04-04 16:08:43+00:00
edited: 2007-04-17 16:07:47+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
body:
  <br />
  <dd>
  <i>Bạn bè còn đó anh biết không anh<br />
  Người tình còn đây anh nhớ không anh<br />
  Vườn cỏ còn xanh<br />
  Mặt trời còn lên<br />
  Khi bóng anh như cánh chim chìm xuống </i>
  </dd>

  <p class="pullquote">
  Mesdames, Messieurs, et chers amis francophones,<br />
  <br />
  Je vous dis simplement merci d’être venus partager avec nous cette soirée à la mémoire du poète-compositeur Trinh Công Son. Le programme se déroule entièrement en vietnamien, aussi les amis vietnamiens, à vos côtés, se feront un plaisir de vous servir de fil d’Ariane.<br />
  <br />
  Et merci bien sûr aussi à l’amicale des élèves de l’INSA d’avoir mis, si aimablement à notre disposition, ce local. <br />
  </p>
  <p>
  Thưa các anh các chị, thưa các bạn,<br />
  <br />
  Đúng ngày này, cũng một chủ nhật, cách đây đúng 6 năm, không phải là cá tháng tư, Trịnh Công Sơn đã rời bỏ thật sự cuộc rong chơi, để trở về với cát bụi . Cát bụi quanh đây, người vẫn quanh đây, anh vẫn quanh đây, thầm thì trong đôi lứa. Không phải chỉ có lứa đôi, không phải chỉ trong tình yêu, khi <i>người tình bỏ ta như những dòng sông nhỏ</i>, mà hầu như trong tất cả mọi tuổi đời, trong suốt đời riêng, ta đều bắt gặp Trịnh Công Sơn, như một tiên tri, đã nói giùm mình, như một vị cứu tinh, <i>đã thở giùm tôi</i>. Bởi thế cùng lắm, người ta chỉ có thể <i>Tưởng Rằng Đã Quên</i> ? <br />
  <br />
  Cho nên Hội văn hoá Trịnh Công Sơn, phối họp với nhóm bạn trẻ yêu nhạc Trịnh, một lần nữa, tổ chức tại Toulouse, một đêm nhạc để nói lên vẫn nhớ  anh. Và xin cảm ơn các anh chị các bạn, cũng lại một lần nữa đã tựu kín căn phòng này. Rất tiếc là khả năng của chúng tôi rất hạn hẹp không đáp ứng được như ý muốn sự mong đợi của các anh các chị các bạn. <br />
  <br />
  Thưa các anh các chị, thưa các bạn,<br />
  <br />
  Tôi chỉ được phép nói 2 phút, bây giờ xin nhường lời lại cho đêm nhạc <i>Tưởng Rằng Đã Quên</i>.<br />
  <br />
  </p>
  <table cellspacing="20">
  <tr valign="top">
    <td><a href="Dem14707.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14707.jpg/image_preview" /></a><br />
        <p class="discreet"><i>Ngẫu nhiên</i> là Tam ca 3 H ( Hương-Hoa-Hương)</p>
    </td>
    <td><a href="Dem14738.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14738.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet">Một phát hiện đáng giá đối với nhiều người, Hồ Anh Cương uyển chuyển và điêu luyện trong cả bậc tầng ténor và cung phím ghita</p>
    </td>
  </tr>
  <tr valign="top">
    <td><a href="Dem14743.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14743.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet"><i>Vì mãi mê nhìn Diệu Linh nên « phó nhòm » cả mùa thu Hà nội cùng không nhớ !</p>
    </td>
    <td><a href="Dem14752b.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14752b.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet">Nhìn chàng và nàng (Đặng Hiếu &amp; Lộc Uyển), người ta không khỏi liên tưởng tới mấy câu thơ Nguyễn Bính do Đức Quỳnh phổ âm và biến thể : <i>Em tiếc gì mùa hè Em tiếc gì mùa thu Ta cứ yêu đời đi Như lúc ta còn thơ Rồi để anh làm thơ Và để em dệt tơ ...</i></p>
    </td>
  </tr>
  <tr valign="top">
    <td><a href="Dem14710b.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14710b.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet"><i><i> Em sẽ là mùa xuân của mẹ Em sẽ là màu nắng của cha...</i> (bé Jade &amp; Pauline với các cô Diệu Linh &amp; Diệu Linh)</p>
    </td>
    <td><a href="Dem14724.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14724.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet">Đã quên hay tưởng rằng, hả Mạnh Tuấn?</p>
    </td>
  </tr>
  <tr valign="top">
    <td><a href="Dem14708.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14708.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet">Hoàng Anh và Quốc Hưng vừa là MC, vừa là ca sĩ!</p>
    </td>
    <td><a href="Dem14711.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14711.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet"><i>Nhiều đêm thấy ta là thác đổ, tỉnh ra có khi còn nghe… </i>(Kim Hương)</p>
    </td>
  </tr>
  <tr valign="top">
    <td><a href="Dem14713.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14713.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet"><i> Ngày tháng nào đã ra đi Khi ta còn ngồi lại...</i> với Bảo Vân, và ghita Quốc Thành &amp; Khánh Hưng</p>
    </td>
    <td><a href="Dem14717b.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14717b.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet">Trong khán giả có một anh chàng không biết tiếng Việt, mà ai hát bản nào của TCS đều thuộc cả, nhưng chưa dám lên sân khấu: hẹn Jean-François lần sau vậy!</p>
    </td>
  </tr>
  <tr valign="top">
    <td><a href="Dem14750.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14750.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet"><i>Từ lúc đưa em về, là biết xa nghìn trùng ?</i> (Lan Anh)</p>
    </td>
    <td><a href="Dem14730.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14730.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet">Giờ giải lao với các cô hàng nước và hàng cà phê.</p>
    </td>
  </tr>
  <tr valign="top">
    <td><a href="Dem14732.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14732.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet"> Trong phần 2, dành cho giao lưu với khán giả (đã phải khoá sổ sớm vì quá tải), có những bất ngờ thú vị, như Thanh với Diễm (xưa)</p>
    </td>
    <td><a href="Dem14736.jpg/image_view_fullscreen"><img src="Dem14736.jpg/image_preview" /></a>
        <p class="discreet"><i>Rừng xưa đã khép</i> thật (Hương\Thu giao lưu với Hương\Đông)!</p>
     </td>
  </tr>
  </table>

description:
  Đêm ca nhạc phòng trà do Hội văn hoá Trịnh Công Sơn & nhóm bạn trẻ Toulouse tổ chức trong khu Đại học INSA-Rangueil, ngày chủ nhật 01/04/2007, tưởng niệm 6 năm ngày mất của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.


title: Điều ấy dễ thôi mà
created: 2010-05-04 19:03:20+00:00
edited: 2010-05-04 19:05:16+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Đỗ Trung Quân. tuoitre.vn, 05/04/2010
body:
  <br />
  <p>
  TT - Một câu chuyện thoạt tiên có vẻ nhỏ: đấy là ca sĩ hát sai lời một ca khúc đã nổi tiếng từ lâu. Trịnh Công Sơn là nhạc sĩ thường bị hát sai ca từ, có lẽ vì số lượng ca khúc của ông nhiều, phần lớn là ca khúc hay, đã quen thuộc với công chúng nhiều thế hệ. </p> 

  <p align="center">
  <img src="shmd-2010-8" /><br />
  Chương trình kết thúc nhưng mọi người vẫn nán lại... - Ảnh: T.T.D.</p>

  <p>
  Ông được yêu mến thì ca khúc của ông cũng được chọn hát bởi nhiều thế hệ ca sĩ. Nhiều ca sĩ đã thể nghiệm (và họ có quyền thể nghiệm) cách trình bày nhạc Trịnh của mình (có thành công hay không lại là vấn đề khác).</p> 
  <p>Trở lại vấn đề hát sai lời một ca khúc danh tiếng đã quen thuộc. Có nhiều lý giải, hoặc do ca sĩ thế hệ khác chưa hiểu hết được ý nghĩa, ẩn nghĩa, ẩn dụ của ca từ; hoặc chỉ lo chăm chút cho phong cách hòa âm phối khí mới mà quên chăm chút phần lời. </p> 
  <p>
  Nghe có lý, nhưng ở trường hợp thứ nhất ta thật khó lý giải vì đến danh ca T.N. hàng chục năm trong nghề vẫn cứ hát sai nhạc Trịnh - ca khúc <em>Chiều một mình qua phố</em>, anh vẫn cứ hát “<em>có khi nắng mưa chưa lên</em>” thay vì <em>nắng khuya</em> chưa lên. </p> 
  <p>
  Sai một từ tiếc thay lại là từ quan trọng trong hệ thống ngôn ngữ rất đặc biệt của Trịnh Công Sơn. </p> 
  <p>
  Lại một nữ ca sĩ cũng đã có tuổi nghề khi hát Nắng <em>thủy tinh</em> vẫn hát “bàn tay xôn xao đón ưu phiền” thay vì “bàn tay xanh xao” đúng ca từ của tác phẩm. </p> 
  <p>
  Còn nhiều ví dụ khó thể kể hết tên.</p> 
  <p>
  Ca sĩ Hồng Nhung là trường hợp nghiêm túc mỗi khi hát tập cùng ban nhạc trước khi diễn. Nếu thấy có nhân vật nào theo cô am hiểu lời của ca khúc có mặt ở đấy, cô không ngại đến hỏi: “Câu này em hát đã đúng lời chưa?”. Nếu chưa, cô sẽ sửa kịp cho đúng bởi lẽ bản in ấn đang cầm trên tay cũng có thể tam sao thất bổn. </p> 
  <p>
  Hôm nay đã là một danh ca, thái độ nghiêm cẩn ngày trước hẳn đã giúp cô khó có thể trình bày sai ca từ của nhiều nhạc sĩ khác ngoài âm nhạc của Trịnh Công Sơn.</p> 
  <p>
  Trường hợp “khác thế hệ “rơi vào ca sĩ trẻ Q.H. khi anh chọn “thánh địa” của nhạc Trịnh là Bình Quới trong đêm kỷ niệm chín năm ngày mất của ông (tối 2-4). Hẳn lần đầu tiên xuất hiện ở đây, anh chưa đánh giá hết khán giả nơi này vốn là những người vô cùng am hiểu, thuộc lời nhạc Trịnh, chỉ cần sai sót nhỏ họ sẽ nhận ra ngay. Và anh chẳng may đã sai sót không nhỏ khi hát “mẹ ngồi ru con <em>tiếng pháo đê mê</em>”... thay vì “tiếng hát lênh đênh” (Ca dao mẹ - 1970). </p> 
  <p>
  Cái sai ấy thoạt là chuyện bình thường như nhiều ca sĩ từng không thuộc lời ca khúc, nhưng rất tiếc nó không những đã sai ngữ cảnh, linh hồn của ca khúc mà còn làm hỏng mỹ cảm từ khán giả lẽ ra đã có thể dành cho anh - thành thật mà nói giọng hát của anh cũng mạnh mẽ, trẻ trung, đầy triển vọng.</p> 
  <p>
  Chuyện nhỏ, bỏ qua như đã từng bỏ qua, nhưng chính vì thế hệ quả lâu dài là ta sẽ có vô vàn dị bản từ nguyên bản đã nổi tiếng. </p> 
  <p>
  Chuyện nhỏ, bỏ qua như đã nhiều lần bỏ qua, nhưng rồi sẽ tin thế nào đây về những phát biểu “tôi lao động nghệ thuật nghiêm túc” hay “tôi luôn hết mình về nghệ thuật”. </p> 
  <p>
  Tất cả sẽ chỉ là lời “nói cho có, nói cho vui, nói cho được” mà cái nhìn thấy rõ nhất là ta chẳng nghiêm túc tí nào khi chuyện đơn giản, cần thiết nhất trước khi thể nghiệm mọi phong cách là: thuộc cho đúng ca từ của ca khúc trước đã.</p> 
  <p>
  Điều ấy dễ thôi mà!</p> 
  <p>
  <b>ĐỖ TRUNG QUÂN</b><br />
  <a href="http://tuoitre.vn">tuoitre.vn</a>, 05/04/2010
  </p> 


title: Đêm Trịnh Công Sơn tại Paris
created: 2011-06-29 14:12:20+00:00
edited: 2011-06-29 14:58:57+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Hàn Thuỷ, 27/06/2011
body:
  <br />
  <br />
  <h1 style="text-align: center;"><big style="font-weight: bold;">Đêm Trịnh Công Sơn tại Paris</big>,
  với<br />
  <big>Khánh Ly, Đức Tuấn, Thanh Hải,<br />
  Hồng Anh</big>, và <big>dàn đồng ca J-Vox<br />
  <br />
  </big></h1>
  <br />
  <br />
  <br />
  <div style="margin: 10px 20px 10px 0px; width: 300px; float: left;">
  <p><img style="width: 300px; height: 400px;" alt="mai-ninh" src="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/album-10-nam-voi-tcs/mai-ninh.jpg" /></p>
  <p style="text-align: center;">Mai Ninh, đại diện hội văn
  hoá Trịnh Công Sơn chào mừng khán thính giả và các nghệ sĩ.<br />
  Ảnh Điệp Giang</p>
  </div>
  <p style="text-align: justify;">Đêm ca nhạc <span style="font-style: italic; font-weight: bold;">Mười năm với
  Trịnh Công Sơn</span> đã diễn ra từ cách đây hai tuần, mà nay mới
  có bài tường thuật, xin có lời xin lỗi các độc giả và Hội Văn Hoá Trịnh
  Công Sơn. Vì ngoài những chuyện thời sự vẫn còn đang nóng bỏng và lôi
  cuốn tâm trí mọi
  người Việt, người viết bài này
  cũng bị khó khăn nhiều ngày không biết làm sao viết.</p>
  <p style="text-align: justify;">Khó viết bởi vì đêm ấy quá
  ngắn. Ngắn
  quá,&nbsp;nghe nhìn mê mẩn từ đầu đến cuối. Xong rồi ư
  ?&nbsp;không thấy thời gian trôi qua. Cho nên hễ nhớ
  lại&nbsp;khoảng
  thời gian bị cô đặc lại ấy thì nhiều cảm nhận chen chúc nhau tràn về,
  không biết viết gì trước viết gì sau. Quá nhiều cảm nhận, vì đêm quá
  ngắn ấy
  thực tình rất dài, một đêm nghe hát mà kéo dài từ 8g30 tới quá nửa đêm,
  bỏ
  đi khúc giải lao cũng còn hơn ba tiếng, một đêm ca kịch cổ điển hoành
  tráng cũng hiếm khi dài thế. Nghe đến hơn hai chục bài hát,
  nghe những lời giới thiệu vui vẻ mà thâm thuý của Cao Huy Thuần, duyên
  dáng nhưng không kém trí tuệ của Hải Lý. Cũng không thể quên Đức Bình,
  người giới thiệu chương trình thứ ba, ngắn gọn và rất có phong cách.</p>
  <p style="text-align: justify;">Tuy nhiên, đo đếm thời
  gian và
  số bài hát... thực không là gì, chỉ một chút thông tin số lượng mà
  thôi.
  Với nghệ thuật, chất lượng mới là quan trọng. Chất lượng đến
  từ thực tài của nghệ sĩ để truyền cảm hứng đến người nghe, và
  rồi&nbsp;dĩ nhiên cảm nhận của người nghe thì hoàn toàn chủ quan.</p>
  <p style="text-align: justify;">Nhưng trước
  khi đi vào những cảm nhận chủ quan, không thể không nói lời cám ơn
  ban tổ chức đã chọn lựa, sắp xếp các bài hát, tụ tập các nghệ sĩ, tìm
  nơi trình diễn ... những việc không đơn giản. Trong vùng Paris, một
  trong những thủ đô của nghệ thuật thế giới, tìm một nhà hát&nbsp;có
  chất
  lượng&nbsp;vừa đủ số chỗ ngay cả ở ngoại ô, vào một chiều cuối
  tuần,
  khó lắm (cuối cùng khoảng 500 chỗ kể cả ghế phụ đã bán hết trước ngày
  diễn&nbsp;mấy tuần). Lại thêm tham vọng hội tụ
  được
  Khánh Ly và Đức Tuấn, công việc&nbsp;không thể&nbsp;nhanh
  chóng; và ban tổ
  chức còn muốn dành cho buổi kỷ niệm nhiều bất ngờ tuyệt vời khác nữa...
  cho nên&nbsp;đến 11/6 vừa qua mới làm được buổi kỷ niệm.</p>
  <p style="text-align: justify;">Nghĩ lại, tôi có cái
  may, vì viết trễ nên được ban tổ chức gửi cho các bài
  chuẩn bị giới thiệu của anh Thuần và Hải Lý, tha hồ mượn hoa cúng Phật,
  thêm nữa lại được cho biết một số bài đã thượng tải lên Youtube, cho
  nên cũng giới thiệu luôn ở đây, bạn đọc chỉ cần bấm vào những đường dẫn
  (có chữ gạch dưới và đổi màu) để nghe.</p>
  <h3 style="text-align: center;"><big><big><big>*</big></big></big></h3>
  <p style="text-align: justify;">Đối với tôi buổi trình
  diễn này đem lại
  nhiều hứng thú độc đáo và duy nhất. Những hứng thú có khi được chờ đợi
  và
  có khi bất ngờ đó của khán thính giả có lẽ cũng tác động ngược lại đến
  giọng ca, tiếng đàn, làm cho chúng hay hơn, cảm động hơn; và làm cho
  khán thính giả càng hứng thú; như thế đó, một vòng xoáy đồng cảm, <span style="font-style: italic;">gặp nhau mừng như bão cát</span>.
  Dùng
  từ gì bây giờ để nói về những điều đó ? vô phương ! thôi thì "độc nhất"
  vậy. </p>
  <div style="margin: 10px 0px 10px 20px; float: right;">
  <p><img style="width: 350px; height: 481px;" alt="khanh ly" src="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/album-10-nam-voi-tcs/khanh-ly-2-dg.jpg" /></p>
  <p style="text-align: center;">Khánh Ly, ảnh Điệp Giang</p>
  </div>
  <p align="justify">Cái độc nhất mà tôi chờ đợi, là được
  trực tiếp
  nghe Khánh Ly hát. Các đĩa chị xuất bản bên Mỹ tôi&nbsp;có gần
  đủ,
  nhưng&nbsp;hình như không có những bài trong "ca khúc da vàng". Chờ
  đợi&nbsp;của tôi, có lẽ anh Cao Huy Thuần đã nói thay
  trong lời giới thiệu:</p>
  <p style="font-style: italic; margin-left: 40px;" align="justify"> "...Cho đến
  hôm qua, tôi chưa bao giờ gặp Khánh Ly. Nhưng, với Khánh
  Ly, đâu có cần gặp mới quen. Giữa chị, và công chúng
  yêu mến chị, không phải chỉ có giọng hát. Còn có cả
  một chiều sâu lịch sử. Một lịch sử oai hùng. Một
  lịch sử thương đau. Một lịch sử Điện Biên. Một
  lịch sử Plei Me, Chu Prong. Một lịch sử đầy tình ca, kể
  cả tình ca người mất trí. Một lịch sử vang vọng
  tiếng ru, kể cả đại bác ru đêm. Lịch sử đó nằm
  không phai trong tim. Cho nên trong tim ai cũng có Khánh Ly..."</p>
  <p align="justify">Nếu trong giọng ca Khánh Ly của ngày
  xưa, trong những tình ca như <span style="font-style: italic;">Diễm
  Xưa</span>, <span style="font-style: italic;">Mưa
  Hồng</span>... và trong những "Ca
  khúc da vàng" như <a href="http://www.youtube.com/watch?v=LXb3J0CdgUk"><span style="font-style: italic;">Giọt
  nước mắt cho quê hương</span></a>, <a href="http://www.youtube.com/watch?v=rIByhZEjkq4"><span style="font-style: italic;">Đại bác ru đêm</span></a>...
  người
  ta cảm thấy có cái gì mảnh khảnh,&nbsp;run rẩy, lung linh, mà có
  người còn gọi là "ma quái"; thì với giọng hát Khánh Ly hôm nay còn có
  gì chung ? Chị đã có tuổi, hơi thở ngắn hơn là chuyện tự nhiên, nhưng
  âm sắc lại giàu hơn, đầy đặn hơn,&nbsp;đêm càng khuya thì giọng chị
  lại
  càng khoẻ ra, không thấy dấu vết của năm tháng nữa. Nghệ sĩ càng về sau
  càng hứng khởi, đó là dấu hiệu của một đêm biểu diễn thành công.</p>
  <p align="justify">Trở lại chữ "ma quái", đây không phải
  là cái ma quái kinh dị, đây là thứ ma quái lung linh mê hoặc của Liêu
  trai, ma quái vì sức
  sống lung linh trong nỗi chết bao trùm. Nhưng Trịnh Công Sơn và Khánh
  Ly không
  sống thời&nbsp;Bồ Tùng Linh. Họ sống trong một hoàn cảnh nghiệt ngã
  có thực, trần truồng,&nbsp;nói như anh Cao
  Huy&nbsp;Thuần,&nbsp;"<span style="font-style: italic;">trong
  đó
  cái chết và tình yêu là hai nhân vật không rời nhau&nbsp;</span>–
  <span style="font-style: italic;">chết trần truồng mình
  không manh áo, nhưng nằm chết như
  mơ.</span>" Cái lung linh ma quái đó có thực, không phải là sự
  nuối tiếc quá khứ của người đã chết như trong Liêu trai,&nbsp;nó
  thường xuyên chập chờn trong đời thường của người đang sống; vì sự
  sống, tình yêu, lúc nào cũng có thể vụt tắt chung quanh mình hay cho
  chính bản thân mình. Nhưng chính vì thế&nbsp;phải và cần sống, phải
  và
  cần&nbsp;yêu,&nbsp;phải và
  cần sáng tạo và thưởng thức cái đẹp. Nhạc và lời Trịnh Công Sơn, được
  thể
  hiện tuyệt
  vời qua giọng ca Khánh Ly ngày xưa, le lói, mảnh mai mà mãnh liệt,
  chính là sự cứu rỗi của cái đẹp,
  của nghệ thuật, cho cả một thế hệ thanh niên thành thị miền Nam.</p>
  <p align="justify">Nhưng cảm giác "lung linh ma quái" ngày
  xưa đó, hôm nay chỉ
  có thể được cảm nhận trong thời gian trình diễn nghệ
  thuật mà thôi, và cũng không thể cảm thấy sâu buốt trong xương tuỷ nữa,
  chính vì sự
  sống thực
  của chúng ta không còn bị đe doạ. Sức sống đó hôm nay đã vươn lên, xoá
  cái chết, nó&nbsp;khoẻ ra, đầy đặn hơn. Và cuộc biểu diễn
  nghệ thuật của Khánh Ly hôm nay, với tâm thức bình thản, chính là
  việc kể lại lịch sử của một người đã tham dự vào lịch sử. Nói như vậy
  tôi có hơi quá phận, vì chắc&nbsp;là chị không tự cho mình cái
  nhiệm vụ
  đó. Chị chỉ kể chuyện mà thôi, như chị
  đã nói rất khiêm tốn:&nbsp;</p>
  <p style="margin-left: 40px;" align="justify">"<em>Thật
  ra tôi không phải là một ca sĩ đúng nghĩa đâu, tôi giống như là một
  người đi kể chuyện vậy, kể lại những chuyện tình, kể lại những hạnh
  phúc, kể lại những thương đau và tôi đã đi như vậy qua 2 thế kỷ, tôi đã
  đi như thế trong suốt 50 năm, đi không ngừng nghỉ và chưa bao giờ cảm
  thấy mệt mỏi chỉ có điều tôi biết đoạn đường sắp tới của mình không còn
  bao lâu nữa, không còn dài nữa mà vẫn thấy gian nan dẫu sao thì tôi
  cũng phải đi nốt đoạn đường mà tôi phải đi</em>." (viết lại theo
  băng ghi âm).&nbsp;</p>
  <p align="justify">Nhưng qua tiếng hát - kể chuyện vẫn còn
  thoáng run rẩy của chị
  tôi đã nghe lại được thông điệp của
  sức sống trỗi dậy đó, Khánh Ly hát Trịnh Công Sơn hôm nay làm cho tôi
  hiểu rõ hơn Trịnh Công Sơn và Khánh Ly ngày xưa, cảm nhận&nbsp;rõ
  hơn
  sức sống lung linh&nbsp;và cái đẹp cứu rỗi&nbsp;của nghệ thuật
  trong thời ấy.
  Tôi nghĩ chỉ có thể như thế, và cần thiết phải như&nbsp;thế. Ca
  khúc da vàng vẫn cần được hát lên bởi những ca sĩ có rung cảm sâu sắc
  với vai trò của nghệ thuật trong lịch sử, để cho thế hệ tuổi trẻ ngày
  nay không quên lịch sử. Cùng với những dòng nhạc khác, mang những tâm
  thức khác, trong một xã hội dân chủ về văn hoá.</p>
  <br />
  <p style="text-align: justify;">Người kể chuyện ngày nay
  có vẻ thanh thản đó vốn rất tinh tế. Tinh tế đến độ nếu không có một
  người
  bạn nhắc đến tôi cũng không nghe lại để muộn màng nhận ra tại sao sau
  khi hát bốn câu&nbsp;trong bài
  <span style="font-style: italic;">Một cõi đi về</span>,&nbsp;Khánh
  Ly đã chuyển hẳn sang hát bài&nbsp;<span style="font-style: italic;"><a href="http://www.youtube.com/watch?v=jmqGdTH_64A">Như
  một lời chia tay</a></span><span style="font-style: italic;"></span> :</p>
  <p style="font-style: italic; margin-left: 40px;" align="justify">Trong khi ta về lại nhớ ta đi<br />
  Đi lên non cao đi về biển rộng<br />
  Đôi tay nhân gian chưa từng độ lượng<br />
  Ngọn gió hoang vu thổi suốt xuân thì</p>
  <p style="margin-left: 40px;" align="justify"><span style="font-style: italic;">(...)</span></p>
  <p style="margin-left: 40px;" align="justify"><span style="font-style: italic;">Tiếng thì thầm từ đây nhớ lại
  ngỡ chỉ là cơn say<br />
  Đoá hoa vàng mỏng manh cuối trời như một lần chia tay...</span></p>
  <p align="justify">Nghe lại bỗng quặn đau vì cảm động,
  thấy Khánh Ly đã hát bốn câu trong <span style="font-style: italic;">Một
  cõi đi về</span> dường như chỉ là đề từ cho bài "như một lời chia
  tay" chị hát ngay sau. Chia tay lần nữa với Trịnh Công Sơn sau mười năm
  anh vĩnh viễn ra đi, bằng cách nhắc lại thời mà "<span style="font-style: italic;">đôi tay nhân gian chưa từng độ
  lượng</span>". Thời của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và ca sĩ Khánh Ly.
  Còn có sự bày tỏ nào sâu sắc và kín đáo hơn thế cho một buổi kỷ niệm.</p>
  <br />
  <table style="width: 700px; text-align: left; margin-left: auto; margin-right: auto; background-color: rgb(221, 255, 255);" border="0" cellpadding="30" cellspacing="0">
    <tbody>
      <tr>
        <td colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: left;">
        <div style="margin: 10px 20px 10px 0px; width: 350px; float: left;">
        <p><img style="width: 350px; height: 350px;" alt="chthuan" src="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/album-10-nam-voi-tcs/caohuy-thuan-dg.jpg" /></p>
        <p style="text-align: center;">Cao Huy Thuần, ảnh
  Điệp Giang </p>
        </div>
        <p align="justify">Các anh
  chị thân mến, nhan đề của đêm hát hôm nay là "Mười
  năm với TCS". Tôi nghĩ : không ai <i>với</i>
  TCS bằng Khánh Ly. Họ đã hòa quyện với nhau trong tiếng
  hát. Họ đã cùng hiến hai cuộc đời thanh xuân của nhau
  để cùng tạo dựng chung huyền sử của một thời đại,
  trong đó cái chết và tình yêu là hai nhân vật không rời
  nhau - chết trần truồng mình không manh áo nhưng nằm chết
  như mơ.</p>
        <p align="justify">(...)</p>
        <p align="justify">Các anh
  chị thân mến,</p>
        <p align="justify"> "Khi đất nước
  tôi thanh bình" là câu đầu của bài "Tôi sẽ đi
  thăm". TCS tuyên bố sẽ đi thăm hầm chông, mộ chí,
  nghĩa địa, kể cả mã tấu. Và anh tuyên bố thêm : </p>
        <p style="text-align: center;"><i>"Khi
  đất nước tôi không còn giết nhau&nbsp;<br />
  Trẻ con đi hát đồng
  dao ngoài đường"</i>. </p>
        <p align="justify">...tôi có nghe một ý kiến, nói
  rằng bài hát này ngây thơ quá, vẽ ra một TCS quá ngây
  thơ. Trời ơi ! - tôi nói - Có gì đẹp bằng ngây thơ !
  Ta thường ca ngợi : một đôi mắt ngây thơ, một vầng
  trán ngây thơ, một nụ cười ngây thơ … Vậy thì một
  lời hát ngây thơ của một bài đồng dao ngây thơ là quá
  đẹp đi chứ !</p>
        </td>
      </tr>
    </tbody>
  </table>
  <br />
  <p style="text-align: justify;">Cái độc nhất thứ nhì, mà
  tôi hy vọng và
  thích thú thấy đã xẩy ra, là cuộc gặp gỡ giữa Khánh Ly và Thanh Hải.
  Anh "<span style="font-style: italic;">là một trong những
  tiếng hát </span><span style="font-style: italic;">đánh
  dấu một giai đoạn không thể thiếu trong âm nhạc TCS</span>", theo
  giới
  thiệu
  của Hải Lý:</p>
  <br />
  <table style="width: 700px; text-align: left; margin-left: auto; margin-right: auto; background-color: rgb(221, 255, 255);" border="0" cellpadding="30" cellspacing="0">
    <tbody>
      <tr>
        <td colspan="1" rowspan="1" style="vertical-align: top; text-align: left;">
        <div style="margin: 10px 0px 10px 20px; width: 350px; float: right;">
        <p><img style="width: 350px; height: 350px;" alt="HaiLy" src="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/album-10-nam-voi-tcs/hai-ly-dg.jpg" /></p>
        <p style="text-align: center;">Hải Lý, ảnh Điệp
  Giang </p>
        </div>
        <p style="text-align: justify;">Những năm cuối 70 và
  đầu 80 tại Sàigòn, khi mà Khánh Ly không còn ở đó nữa, Hồng Nhung chưa
  xuất hiện, rất nhiều bài hát nổi tiếng xưa của TCS chỉ được nghe thầm,
  nghe lén hay âm ư trong lòng người mộ điệu. Trong hỗn mang, chập chờn
  hòa trộn giữa cũ và mới, hay - dở hoặc đi - ở, mất - còn của nhiều thứ
  trong đời sống, được chứng kiến "cơn lên đồng“ đốt sách, bài bác các
  thứ gọi là "văn hóa đồi trụy trước năm 75“, người dân miền Nam hoang
  mang lo sợ.</p>
        <p style="text-align: justify;">Trái tim nhạy cảm
  của người nhạc sĩ vốn tự xem mình là "người hát rong qua nhiều thế hệ",
  người đã không ra đi và chọn quê hương là nơi chốn sáng tác của mình,
  làm sao có thể lặng thinh trước những tâm tư ấy. Chúng ta thử nghe một
  đoạn tâm tình của TCS trên báo nhân ngày 30.4 năm 1993 <span style="font-style: italic;">…cách đây 18 năm tôi đứng ở một
  bến bờ khác, tôi gọi con đò, con đò dừng lại và chở tôi đi. Sau giờ
  phút ấy, điểm khởi đầu của 18 năm sau, tôi ngần ngại không dám gọi đò.
  Em tập tễnh bước đi. Tôi ngần ngại bước đi. Em không sợ ngã nhưng tôi
  thì lại sợ vấp ngã… Mỗi bước chân tôi là vụng về e ngại, là tự nhủ băn
  khoăn…</span> Trong bối cảnh đó, âm nhạc của TCS vẫn tạo được dấu
  ấn với một âm hưởng mới. Rất nhiều sáng tác trong thời gian nầy được ra
  mắt công chúng bằng giọng hát Thanh Hải. Ðược TCS giới thiệu
  là&nbsp;"người ngoại đạo cầm ca" nhưng có lẽ thời ấy không ai hát
  hay bài "Em còn nhớ hay em đã quên“ hơn Thanh Hải được. Nhiều khán giả
  đã khóc ngậm ngùi khi lần đầu được nghe bài nầy tại sân khấu của hội
  trí thức yêu nước, trong đó có tôi.</p>
        </td>
      </tr>
    </tbody>
  </table>
  <br />
  <p style="text-align: justify;"><span style="font-style: italic;">Em còn nhớ hay em đã quên</span>,
  <span style="font-style: italic;">Chiều trên quê hương tôi</span>,
  hai bài hát Thanh Hải trình bày đều thuộc giai đoạn đó. Còn bài hát
  chung với Khánh Ly, <span style="font-style: italic;">Tôi
  sẽ đi thăm</span>, được anh Cao Huy Thuần giới thiệu ở
  trên.&nbsp;Khánh Ly và Thanh Hải tuy
  hiện nay đều ở nước
  ngoài,&nbsp;một người bên Mỹ, một người ở Đức, có lẽ chỉ gặp nhau
  vài lần. Thế nhưng cả hai đều thấu hiểu sâu sắc Trịnh Công Sơn, không
  lạ là họ đứng hát chung với nhau được ngay.</p>
  <br />
  <p style="text-align: center;"><img style="width: 600px; height: 400px;" alt="khanhly-thanhhai" src="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/album-10-nam-voi-tcs/khanhly-thanhhai.jpg" /></p>
  <p style="text-align: center;"><a href="http://www.youtube.com/watch?v=YJqq_IJY2aA">Tôi sẽ đi
  thăm</a>... Khánh Ly
  và Thanh Hải, ảnh
  Phạm Ngọc Lân&nbsp;</p>
  <br />
  <p style="text-align: justify;">Nhưng điều độc nhất thứ
  ba, bất ngờ hơn, là nghe Đức Tuấn hát
  Trịnh Công Sơn chung với Khánh Ly. Lần này giữa hai ca sĩ là cả một
  không thời gian xa cách. Thế nhưng cả hai đều là những ca sĩ chuyên
  nghiệp, mặc dù đều mới đến Paris chỉ mấy ngày trước, một người từ Mỹ,
  một người từ Việt Nam, không hiểu họ
  tập dượt với nhau được mấy lần. Bài hát <a href="http://www.youtube.com/watch?v=9xfsky9Tnbw"><span style="font-style: italic;">Đoá hoa vô thường</span></a>
  lại dài,
  lại phải hát theo nhạc đệm thu băng, vậy mà vẫn được thể
  hiện&nbsp;thành công,
  xứng đáng với&nbsp;buổi kỳ ngộ bất chợt này. Và&nbsp;những giây
  phút tôi thấy cảm động nhất của buổi kỷ niệm chính là trong bài hát
  này,&nbsp;khi nhận ra Khánh Ly và Đức Tuấn vui vẻ luân phiên nhau
  giữa bè chính và bè hai. Với tôi điều ấy có ý nghĩa
  một cuộc chuyển giao thế hệ, từ một ca sĩ đàn chị tới một đàn em tuổi
  nhỏ hơn nhiều. Điều ấy chỉ có thể có trong lòng một ca sĩ rất lớn,
  không&nbsp;có chút tự tôn nào, tin tưởng ở một tài năng và đối
  thoại
  với tài năng ấy bình đẳng như giữa hai người cùng mang cái nghiệp,
  không, cái lý tưởng, phục vụ ca nhạc như một lựa chọn sống đời. <span style="font-style: italic;">Đoá hoa vô thường</span>
  kết thúc chương trình kỷ niệm mười năm này như thế.&nbsp;</p>
  <br />
  <p style="text-align: center;"><img style="width: 600px; height: 400px;" alt="khanhly-ductuan" src="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/album-10-nam-voi-tcs/khanhly-ductuan.jpg" /></p>
  <p style="text-align: center;"> Đoá hoa vô thường, với
  Khánh Ly và Đức Tuấn. Ảnh Dương Phương Linh</p>
  <br />
  <p style="text-align: justify;">Hồng Anh và Thanh Hải hát
  ít hơn trong đêm ca nhạc này, Thanh Hải hát hai bài và một bài chung
  với Khách Ly, còn Hồng Anh chỉ hát hai bài <span style="font-style: italic;">Hát cho một người nằm xuống</span>,
  và <span style="font-style: italic;">Bà mẹ Ô Lý</span>.
  Cũng tự nhiên, họ đều sinh sống bằng nghề khác, tức có
  thể nói họ là những ca sĩ nghiệp dư, tuy&nbsp;đều là những ca sĩ
  xuất sắc cho
  nhạc Trịnh Công Sơn, hơn nhiều ca sĩ chuyên nghiệp khác trên những bài
  "tủ" của họ, và họ đều tự
  đệm ghi ta theo phong cách du ca. Tôi không biết Hồng Anh và Thanh Hải
  có hát những bài
  hát của các nhạc sĩ khác không, vì chưa được nghe bao giờ. Và tôi có
  cảm tưởng&nbsp;không ai hát hay hơn Thanh Hải những bài trong giai
  đoạn sau 75 của Trịnh Công
  Sơn, có nhiều suy tư triết lý.</p>
  <p style="text-align: justify;"> Giọng của Hồng Anh cũng
  mảnh mai và truyền cảm như giọng Khánh Ly hồi trẻ nhưng lại rất trong,
  chị hát những bài có tính dân ca rất hợp. Lại xin mượn hoa cúng
  Phật, trích một đoạn giới thiệu của Hải Lý : <span style="font-style: italic;">“</span>&nbsp;Người mẹ
  Ô Lý<span style="font-style: italic;"> là một bài hát </span>với lời ca<span style="font-style: italic;"> thật giản dị. Sự đơn giản và
  dung dị của một tâm thức đã thực sự chín.&nbsp;</span>Tặng
  Người mẹ già tôi đã gặp trong đoàn người từ Quảng Trị về Huế<span style="font-style: italic;">, một câu nói chân tình, một
  rung động chân thành của TCS khi gặp người mẹ già ôm trái bí chạy loạn,
  bỏ lại mảnh vườn và thôn xóm hiền hòa của mình trong mùa </span>hè<span style="font-style: italic;"> khói lửa tàn khốc nhất của
  chiến tranh. Bài hát viết theo thể đồng dao...</span>". Và nghe <span style="font-style: italic;">Hát cho một người nằm
  xuống&nbsp;</span>từ giọng rất nhẹ nhàng trong trẻo một người
  con gái ôm ghi ta thùng tự đệm, lại cho một cảm xúc mới lạ khác hẳn.</p>
  <h3 style="text-align: center;"><big><big><big>*</big></big></big></h3>
  <p style="text-align: justify;">Xin trở lại với Đức Tuấn.
  Anh có giọng ca đẹp, truyền cảm, âm
  vực rộng, âm sắc giàu, anh diễn tả hấp dẫn; xứng đáng được nhiều người
  ái mộ. Tôi đã được nghe anh nhiều lần, ở Paris cũng như ở Việt Nam, rất
  thích giọng ca này, nhưng phải nói thẳng cũng hơi tiếc lần nào cũng chỉ
  được nghe dàn nhạc đệm qua máy ghi âm. Chẳng lẽ một ca sĩ lớn lại
  phải bó mình theo một nhịp điệu ngặt nghèo đã định sẵn ? dù cho đó là
  do chính mình chuẩn bị. Thiết nghĩ : một bài hát là một đối thoại tức
  thời giữa ca sĩ và người đệm đàn hoặc ban nhạc, tiết tấu có thể thay
  đổi mỗi lần diễn tuỳ theo cảm hứng của ca sĩ.</p>
  <p style="text-align: justify;">Và đây lại là một điều độc
  nhất nữa với tôi, lần này, trừ bài hát chung với Khánh Ly, vì một lý do
  nào đó vẫn còn nhạc đệm ghi âm, tất cả các bài khác&nbsp;Đức Tuấn
  hát với người đệm đàn. Thậm chí bài <a href="http://www.youtube.com/watch?v=ORP7dsfudIM&amp;feature=youtube_gdata"><span style="font-style: italic;">Đường xa vạn dặm</span></a>
  Đức Tuấn hát <span style="font-style: italic;">a capella</span>
  rất&nbsp;lôi cuốn người nghe, chọn lựa đúng vì lời bài hát quá xúc
  động.
  Nhiều người nói nhạc Trịnh Công Sơn chỉ thích hợp cho lối hát "mộc"
  kiểu du ca, nhưng riêng tôi không chống việc có dàn nhạc đệm hoành
  tráng cho một số bài hát của Trịnh, vì
  như trên đã trình bày, hôm nay, sau mười năm ông ra đi, thời thế đã đổi
  khác, người nghe đã khác, dẫu sao cũng không còn cảm nhận được trong
  xương tuỷ nhưng xúc cảm cuả ông như khi họ cùng sống trong thời ông
  sáng
  tác. Hôm nay, phải là thời gian của nghệ thuật ca hát gần như thuần
  tuý, trong nghệ thuật còn có kỹ thuật nữa; vì vậy ca sĩ cứ tự do chọn
  lựa bài hát và cách biểu diễn của mình
  cho thích hợp nhất, để làm cái nghề "kể chuyện" của mình, để truyền đạt
  lại tới thính giả cảm xúc riêng của mình qua nhạc và lời của một thời,
  đã được
  nhạc sĩ ghi lại, cảm xúc ấy phải tự do, vì lời và nhạc, cộng cả hiểu
  biết lịch sử nữa, cũng không thể nào ghi lại&nbsp;đầy đủ trên giấy.</p>
  <p style="text-align: justify;">Tuy nhiên, trong điều kiện
  vật chất của
  đất nước, có lẽ rất khó có những buổi biểu diễn thường xuyên với một
  ban nhạc sống hoành tráng. Vậy, nếu phải chọn lựa giữa một băng ghi âm,
  một cây&nbsp;ghi ta,&nbsp;một đàn dương cầm hay một ban nhạc
  nhỏ kiểu băng nhạc Jazz, thì theo tôi có lẽ giọng ca khoẻ và đẹp của
  Đức Tuấn thích hợp hơn cả với hai giải pháp sau. Ghi ta thùng chắc
  không đối lại được với
  hơi thở Đức Tuấn. Nhớ lại, bài
  <span style="font-style: italic;">Phúc âm buồn</span>
  do Đức Tuấn hát
  và Nam Anh đệm dương cầm theo phong cách Jazz thật tuyệt vời. Nếu ở
  Việt Nam Đức Tuấn có được một tay dương cầm đệm riêng cho mình cỡ Nam
  Anh thì tôi nghĩ lời ca của Đức Tuấn sẽ bay cao hơn nữa, tới được với
  nhiều người hơn nữa. Phải nói trong buổi kỷ niệm này Nam Anh đệm bài
  nào cũng hay, với phong cách&nbsp;riêng thích hợp với từng bài.</p>
  <p style="text-align: justify;">Và Nam Anh còn là người
  phối âm bốn bè và chỉ huy ban đồng ca J-Vox trong&nbsp;trường ca <span style="font-style: italic;">Dã Tràng</span> nữa, một
  ban đồng ca tài tử trong đó có nhiều sinh viên âm nhạc. Họ hát như một
  ban đồng ca chuyên nghiệp, với hai lĩnh xướng soprano và alto có giọng
  rất đẹp. Lần đầu tôi được nghe trường ca này, lại khám phá một khía
  cạnh mới trong gia tài Trịnh Công Sơn để lại cho âm nhạc. Tôi nghĩ đã
  đến lúc đưa nhạc Trịnh Công Sơn lên tầm nhạc hàn lâm, dùng&nbsp;hoà
  âm,
  biến tấu, phối khí, để thành những tác phẩm dài hơi, hoành tráng. Tại
  sao không ?
  ý
  nhạc của ông, giai điệu của ông rất giàu, rất đẹp. Lấy hứng từ đó, phát
  triển lên bằng những kỹ thuật hàn lâm không phải là điều rất nên sao ?
  Thiếu gì các&nbsp;tác phẩm nhạc cổ điển hay tân cổ điển nổi tiếng
  của thế giới chỉ thêu dệt
  trên một vài giai điệu đẹp bằng những biện pháp hoà âm, biến tấu và
  phối khí ? Để
  thăng hoa đến tận cùng tất cả những tiềm năng cảm xúc của các giai điệu
  giản dị. </p>
  <br />
  <p style="text-align: center;"><img style="width: 700px; height: 400px;" alt="dongca" src="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/album-10-nam-voi-tcs/dan-dong-ca.jpg" /></p>
  <p style="text-align: center;">Dàn đồng ca J-Vox, với
  trường ca Đêm Dã Tràng. Ảnh Dương Phương Linh</p>
  <br />
  <p style="text-align: justify;">Trường ca Dã Tràng kết
  thúc phần đầu của chương trình rất phong phú&nbsp;và quá ngắn này,
  đó là món quà
  độc nhất cuối
  cùng kể ra đây trong trí nhớ còn bàng hoàng của tôi, rất bất ngờ, rất
  có ý nghĩa với tương lai, mà ban tổ chức đã tặng cho khán thính giả.</p>
  <p style="text-align: justify;">Xin cảm
  ơn,&nbsp;cảm ơn các nghệ sĩ Khánh Ly, Đức Tuấn, Thanh Hải, Hồng
  Anh,
  cảm ơn dàn
  đồng ca J-Vox, các nhạc sĩ đệm đàn Nam Anh, Đặng Bình, các người dẫn
  chương trình Cao Huy Thuần, Hải Lý, Đức Bình, cảm ơn vô số bạn bè đã
  giúp vào rất nhiều công việc có tên như là âm thanh, ánh sáng, cũng như
  vô số công việc không tên khác. Cuối cùng riêng người viết bài tường
  thuật này xin cảm ơn các bạn Điệp Giang, Phạm Ngọc Lân và Dương Phương
  Linh đã cho các bức hình ghi lại những phút giây đáng nhớ của buổi kỷ
  niệm này.</p>
  <p style="text-align: justify;">Một đêm nhạc rất xứng đáng
  với lần kỷ niệm mười năm. Nó cho thấy cả một toàn cảnh những
  tâm thức và nghệ thuật của nhạc sĩ,&nbsp;nó&nbsp;mở ra những
  bước phát
  triển mới.</p>
  <br />
  <h3 style="text-align: right;"><big>Hàn Thuỷ</big></h3>
  <br />
  <br />
  <br />
  <p style="text-align: center;"><img style="width: 600px; height: 400px;" alt="QuynhChau" src="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/album-10-nam-voi-tcs/quynh-chau-hoi-phap-nhat.jpg" /></p>
  <p style="text-align: center;">Đại diện hội văn hoá Trịnh
  Công Sơn Quỳnh Châu gửi tặng<br />
  tiền lời của đêm nhạc tới các nạn nhân thiên tai ở Nhật,<br />
  qua ông hội trưởng hội hữu nghị Nhật-Pháp. Ảnh Phạm Ngọc Lân</p>
  <br />
  <br />
  <p style="text-align: center;"><img style="width: 700px; height: 444px;" alt="ketthuc" src="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/album-10-nam-voi-tcs/chao-khan-gia.jpg" /></p>
  <p style="text-align: center;">Đón nhận những bó hoa và
  những tràng pháo tay nồng nhiệt cuối
  cùng. Ảnh Phạm Ngọc Lân</p>
  <br />
  <p style="text-align: right;"><big><big>Hàn
  Thuỷ</big></big></p>


title: Lạ lùng thay! Không ai không mang theo dấu ấn…
created: 2011-04-01 15:45:39+00:00
edited: 2011-04-01 15:45:51+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Đỗ Trung Quân, 31/03/2011
body:
  <br />
  <p>
  Trịnh công sơn sau 10 năm khuất bóng vẫn cứ là một hiện tượng làm tốn giấy mực. Vẫn cứ là con người im lặng lắng từ cõi hư vô lắng nghe mọi tranh luận khen chê về cuộc đời riêng và sáng tác của mình. Hiếm có một nhạc sĩ Việt Nam nào như vậy. Viết về ông, người ta có thể chọn bất cứ giai đoạn nào của Trịnh để bắt đầu.</p>
  <p>
  Tôi chọn hành trình của một người trẻ tuổi không có tuổi trẻ của TCS. Hành trình đi vào cuộc đời và đi qua cuộc chiến tranh nhiều xương máu và có đến 30 năm- dài nhất trong lịch sử của một đất nước. Một thế hệ cũng đã cùng song hành với Trịnh trên con đường máu lửa để tìm kiếm hòa bình, để nhận rõ thân phận con người trong chiến tranh. Chiến tranh thì ở đâu cũng tàn nhẫn với phận người. Những người trẻ tuổi Việt Nam chết trẻ hay nếu may mắn đi qua được cuộc chiến, được nhìn thấy hòa bình thì “Dấu binh lửa” cũng đã hằn sâu trong tâm thức họ. Thế hệ ấy chưa từng hạnh phúc. Trịnh Công Sơn đi cùng họ và hát lên cùng với họ, hát thay cho họ những khát vọng, những mơ ước lụi tàn hay giữ cho đừng lụi tàn <i>“Em hãy đi cùng tôi… đến trước từng căn nhà… hỏi thăm từng người chị… hỏi thăm từng người cha… em hãy đi cùng tôi… áo mới và mang quà… Đùa vui cùng đàn bé… tay cầm lồng đèn hoa…”</i> Những hình ảnh “trong mơ” ấy được viết khi còn rất trẻ và ngay trong mùi khét của bom lửa. Một tuổi đi trong chiến tranh. Một thế hệ đi cùng chiến tranh dường như không ai là không thuộc, không ai không từng hát lên một ca khúc nặng trĩu buồn đau mà cũng thắp sáng một hy vọng cho ngày mai của Trịnh.</p>
  <p>
  Những ai đi qua cuộc chiến… thật lạ lùng cho dù ở chiến tuyến nào của ngày hôm nay. Dù ủng hộ, ngưỡng mộ hay chống đối Trịnh cũng khó thể chối bỏ một sự thật : Không ai không mang dấu ấn của ca khúc Trịnh, ai cũng từng hát Trịnh và có lẽ, vẫn còn hát Trịnh. Trịnh Công Sơn đi qua cuộc đời và hoàn toàn không nhận biết mình là <b>“Kẻ Chọn”</b>. Kẻ được chọn để hát lên mọi thống khổ của chiến tranh, những khát vọng cho hòa bình và nâng niu từng phận người dù là người già hay em bé. Dường như mỗi đất nước, thượng đế thường đặt để gánh nặng ấy trên vai chỉ một người nghệ sĩ mà thôi. Trên đôi vai gầy của Trịnh công Sơn.
  Chiếc thập tự ấy Trịnh phải gánh đến suốt hành trình âm nhạc của mình. Trịnh đã sống trẻ và cũng đã chết trẻ. Những bản tình ca đẹp nhất và mình, những lời Kinh khổ bi thiết nhất cùng rải suốt con đường 62 năm của ông trên cuộc đời.</p>
  <p>
  Ai đấy hãy cứ tranh luận và hãy chứng minh rằng : tôi- thế hệ của Trịnh không mang theo dấu ấn nào của trịnh. Hãy chứng minh điều đó, phần tôi- người viết- cũng có một tuổi trẻ đi qua chiến tranh nói rằng : không thể!</p>
  <p>
  <b>Đỗ Trung Quân</b><br />
  31/03/2011
  </p>


title: Mười năm rồi Sơn ơi
created: 2011-01-18 10:43:14+00:00
edited: 2014-06-23 17:24:35+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
author: Đinh Cường
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Đinh Cường, Virginia 16.01.2011.
body:
  <p><i>tặng Trịnh xuân Tịnh</i></p>
  <br />
  <div style="display: block; float: right; margin: 1em; border: 1px solid #8cacbb;"><img src="/paintings/dinh-cuong-ve-tcs/by-111inh-cuong-14/image_preview" alt="TCS by Đinh Cường 14" title="Trịnh Công Sơn by Đinh Cường 14" /></div>

  <p>
  Mười năm như chiêm bao<br />
  mười năm như chớp mắt<br />
  bạn xa trời về đất<br />
  tôi trên đất buồn tênh<br />
  nói như Phạm công Thiện<br />
  <i>đi cho hết một đêm<br />
  hoang vu trên mặt đất</i><br />
  </p>
  <p>
  Mười năm rồi Sơn ơi<br />
  mười năm về đâu đó<br />
  như tranh Gauguin hỏi<br />
  <i>chúng ta từ đâu tới<br />
  ta là ai đi đâu ...(1)</i><br />
  về nơi xa cuối trời<br />
  rằm rồi trăng sáng tỏ<br />
  tháng Chạp rồi Sơn ơi<br />
  nhớ không đêm cuối năm<br />
  ngồi Ba Miền với Tịnh (2)<br />
  bộ bàn xưa ghế chạm<br />
  đôi đủa ngà mun đen<br />
  tôi về đây nhớ bạn<br />
  ngụm rượu nghẹn không lời<br />
  </p>
  <p>
  Mười năm rồi Sơn ơi<br />
  mười năm bao <i>tàn phai</i> ... (3)<br />
  </p>
  <br />
  <br />

  <p>
  Virginia 16.01.2011<br />
  <b>ĐINH CƯỜNG</b>
  </p>
  <br />
  <br />
  <hr />
  <p>
  (1) Tựa tranh Gauguin : “ D’ où venons-nous? Que sommes-nous? Où allons-nous?” (1897, Viện Bảo Tàng Mỹ Thuật Boston)<br />
  (2) Quán ăn Ba Miền ,Saigon<br />
  (3) Trong từng giọng nói có màu tàn phai (Như tiếng thở dài ,ca khúc TCS 1973-74)<br />
  </p>


title: Trái tim cộng sản hay người nghệ sĩ?
created: 2013-04-05 13:33:33+00:00
edited: 2013-04-05 13:38:23+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Nguyễn Hữu Hồng Minh Gửi cho BBC từ Sài Gòn, 03/04/2013
body:
  <br />
  <p align="center">
  <img src="http://wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2013/03/29/130329120030_trinh_cong_son_464x261_trinhcongson_nocredit.jpg" alt="" /></p>
  <p>
  <strong>Viết về Trịnh Công Sơn thấy dễ mà khó. Dễ là những gì đã thể hiện trong tác phẩm âm nhạc ông tưởng chừng đã nói hết. Tình yêu, thân phận con người, màu da, chiến ranh.</strong></p>
  <p>
  Nhưng khó thi thoảng vẫn có những bài viết đặt lại vấn đề này, nọ về tư cách con người của ông. Có bài gây sóng gió dữ dội vì chính người viết lại là bạn bè thân thiết một thời của ông nên càng như đổ lửa thêm dầu vào dư luận.</p>
  <p>
  Trong hạn hẹp của bài viết nhỏ này tôi muốn nhấn mạnh vào những tư liệu mới mà tôi vừa tìm thấy được trong thư viện của gia đình tôi.</p>
  <p>
  Qua đó cung cấp thêm một cái nhìn vào con người và tính cách Trịnh Công Sơn. Cũng có thể chủ quan nhưng ít ra từ những nhân chứng còn sống góp thêm một cái nhìn vào người nhạc sĩ vĩ đại này.</p>
  <br />
  <h2>
  Trịnh Công Sơn, giác ngộ cách mạng</h2>
  <p>
  Trịnh Công Sơn có phải là một người cộng sản? Câu hỏi này đặt ra có người cho rằng rất phản cảm. Tuy nhiên, có nhiều sự việc liên quan đến con người, tác phẩm và cuộc đời của ông dấp dính đến ranh giới này.</p>
  <p>
  Sự việc đáng tranh cãi nhất chính là Trịnh Công Sơn từng viết một lá thư gửi thi sĩ Ngô Kha được nhiều người biết dưới cái tên &#0147;Lá thư gửi cho người đang ở trong tù hay đã bị thủ tiêu&#0148;. Bản gốc của lá thư hiện vẫn còn lưu trữ ở gia đình dịch giả Bửu Ý tại Huế. Người công bố lá thư này đầu tiên trong sinh hoạt văn học nghệ thuật trong nước là nhà thơ Lê Minh Quốc trong cuốn &#0147;Trịnh Công Sơn rơi lệ ru người&#0148; (Nxb. Phụ Nữ 2001).</p>
  <p>
  Sau đó lá thư tiếp tục xuất hiện trên báo Thơ, phụ san báo Văn Nghệ của Hội Nhà Văn Việt Nam số ra ngày 12.6.2004 do nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo thực hiện. Sự kiện này tiếp tục bùng nổ trên báo Thanh Niên (số 178 ra ngày 26.6.2004) khi nhà thơ Thái Ngọc San, một người bạn thân của Trịnh Công Sơn đặt lại vấn đề <a href="http://www.tcs-home.org/ban-be/articles/su-thuc-thu-gui-ngo-kha/">&#0147;Thư của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn gửi nhà thơ Ngô Kha in trên báo Thơ thực hay giả?</a>&#0148;</p>
  <p>
  Một số câu hỏi của bài báo đặt ra như vào thời gian bức thư ra đời (1974) là lúc nhà thơ Ngô Kha đã bị thủ tiêu làm sao ông có thể nhận thư của Trịnh Công Sơn?</p>
  <p align="center">
  <img src="http://wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2013/04/02/130402115905_trinh_cong_son_304x171_bbc_nocredit.jpg" alt="Trịnh Công Sơn" /></p>

  <p>
  Không cần tinh ý lắm, người mê nhạc Trịnh có thể nhận thấy bức thư của Trịnh Công Sơn mang nhiều cụm từ chính trị rất xa lạ với khối ngôn ngữ triết lý đậm đặc, giàu hình ảnh thơ mộng và tuyệt đẹp của ông trải dài qua âm nhạc. Thậm chí có những tổ chức ngôn ngữ quái đản của người làm chính trị thứ thiệt như các từ &#0147;tiêu diệt tự do tư tưởng&#0148;, &#0147;tập thể nhân dân&#0148;, &#0147;vấn đề tổ chức cơ cấu&#0148;… còn xuất hiện trong bức thư.<strong></strong></p>
  <p>
  Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân đã đặt câu hỏi &#0147; trong hoàn cảnh nào mà Trịnh Công Sơn &#0147;giác ngộ cách mạng&#0148; đến như thế?&#0148; Từ những băn khoăn này, ông Xuân đã tìm được nhà báo Nguyễn Quốc Thái, người lo biên tập và in số tập san Đứng Dậy, quay ronéo, phát hành dịp giáng sinh 1974. Đây cũng là điểm xuất phát đầu tiên của lá thư gửi Ngô Kha của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.</p>
  <p>
  Cũng trong số báo nói trên, còn in tuyên cáo của các giáo sư, văn nghệ sĩ Huế về việc bắt giữ Ngô Kha năm 1972. Đặc biệt còn có &#0147;Lá thư đòi con&#0148; của bà Cao Thị Uẩn, mẹ của Ngô Kha viết ngày 25.12.1974 gửi Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa và nhiều bài viết khác. Nhà báo Nguyễn Quốc Thái còn cho ông Xuân biết, muốn biết hoàn cảnh nào Trịnh Công Sơn viết lá thư gửi Ngô Kha nên hỏi hỏi ông Lê Khắc Cầm.</p>
  <p>Lê Khắc Cầm, một cơ sở trí thức nòng cốt của Thành ủy Huế, trả lời nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân về việc lá thư của Trịnh Công Sơn như sau:</p>
  <p>
  &#0147;Sau hiệp định Paris 27.1.1973 ra đời ít lâu thì anh Ngô Kha bị bắt đưa đi mất tích. Một số anh em trí thức sợ lộ cũng thoát ly.Số cơ sở còn lại phải &#0147;ẩn mình&#0148; hoặc chuyển vùng. Phong trào đấu tranh ở đô thị bị lắng xuống. Tính đến cuối năm 1974 anh Ngô Kha đã bị bắt gần 20 tháng mà không được tin tức gì. Tôi bàn với Trịnh Công Sơn và Trần Viết Ngạc tìm cách tập hợp các &#0147;thành phần thứ ba&#0148; đấu tranh đòi trả tự do cho Ngô Kha, gây lại không khí đấu tranh,"</p>
  <p>
  "Ý kiến của tôi được các bạn đồng tình. Những người chủ trương tập san Đứng Dậy ở Sài Gòn ủng hộ Huế thực hiện một tập san đặc biệt với chủ đề đòi trả tự do cho Ngô Kha. Chúng tôi chia nhau viết. Trịnh Công Sơn viết &#0147;Lá thư gửi cho người đang ở trong tù hay đã bị thủ tiêu&#0148; và dự thảo &#0147;Tuyên cáo của các giáo sư văn nghệ sĩ Huế về việc bắt giữ Ngô Kha&#0148;. Tuyên cáo này tập hợp được gần 50 chữ ký của các vị &#0147;thành phần thứ ba&#0148;. Người ký đầu tiên là họa sĩ Vĩnh Phối, thứ hai họa sĩ Đinh Cường, thứ ba nhà văn Bửu Ý. Người cuối cùng là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn…&#0148;.</p>
  <p>Tôi hỏi tiếp: Như thế Trịnh Công Sơn cùng với anh chủ trương và thực hiện nội dung số tập san đặc biệt về cuộc đấu tranh đòi trả tự do cho Ngô Kha. Vậy Trịnh Công Sơn có phải cơ sở cách mạng không?</p>
  <p>
  Lê Khắc Cầm đáp: &#0147;Điều đó rất khó nói. Nhưng anh Sơn biết tôi là cơ sở của Thành ủy. Làm việc với tôi có nghĩa là làm việc với cách mạng&#0148;.</p>
  <p>
  Nội dung cuộc trao đổi này đã được ông Nguyễn Đắc Xuân công bố trên tạp chí Sông Hương.</p>
  <br />
  <h2>Suýt bị thủ tiêu</h2>
  <p>
  Trong thư viện gia đình tôi có một tư liệu minh chứng cho &#0147;điều rất khó nói&#0148; của ông Lê Khắc Cầm, một cơ sở của thành ủy Huế và là người giác ngộ, hay theo dõi Trịnh Công Sơn ngày đó. Tư liệu này gần như đi ngược lại hoàn toàn những gì Trịnh Công Sơn từng viết trong lá thư gửi thi sĩ Ngô Kha. Bức thư gửi Ngô Kha ông bị buộc ép viết hay viết theo chỉ đạo thì chỉ những người trong cuộc mới biết rõ. Nhưng những gì được chứng minh sau đó thì đã hoàn toàn ngược lại.</p>
  <p align="center">
  <img src="http://wscdn.bbc.co.uk/worldservice/assets/images/2013/04/02/130402114634_bui_ni_chuyn__224x280_bbc_nocredit.jpg" alt="" /><br />
  Thư mời buổi nói chuyện ngày 25/10/1974 (Tư liệu gia đình nhà thơ Nguyễn Hữu Hồng Minh)</p>

  <p>
  Ngày 25.10.1974, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất, Tỉnh giáo hội Quảng Nam có tổ chức một buổi nói chuyện mời hai diễn giả chính là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và cha tôi, nhà thơ Đông Trình tại chùa Pháp Bảo Hội An. Đây là buổi theo thư mời Đại đức Thích Long Trí, Phó ban Nội vụ Văn phòng chùa Pháp Bảo ghi rất rõ là &#0147;sinh hoạt văn nghệ theo tinh thần hòa giải dân tộc&#0148; và ban tổ chức &#0147;chịu trách nhiệm về mọi trở ngại có thể xảy đến cho quý đạo hữu tại địa phương&#0148;.</p>
  <p>
  Những tình tiết trích dẫn trong thư mời như trên, cho thấy &#0147;tình thế&#0148; rất nóng và rất căng thẳng của buổi nói chuyện. Đây là thời điểm khá nhạy cảm. Người nghệ sĩ cần bày tỏ thẳng thắn chính kiến của mình trước thời cuộc, nêu cao tinh thần đấu tranh ý chí cách mạng. Nói cách khác, buổi nói chuyện đã được những người cộng sản lợi dụng và dàn dựng. Và họ mượn uy tín của các nghệ sĩ để đấu tranh theo chiêu bài &#0147;hòa giải dân tộc&#0148;.</p>
  <p>Trước đó, tất nhiên cũng đã có ý kiến chỉ đạo và theo dõi biết thái độ của Trịnh Công Sơn đặc biệt qua lá thư gửi Ngô Kha bừng bừng khí thế cách mạng.</p>
  <p>
  Cha tôi, nhà thơ Đông Trình và Trịnh Công Sơn gần như hai phong cách sáng tạo khác biệt.</p>
  <p>Khi Trịnh viết &#0147;Đại bác đêm đêm dội về thành phố. Người phu quét đường dừng chổi lắng nghe&#0148; thì ông viết &#0147;Lót ổ cho đại bác&#0148;. Quan điểm của ông là &#0147;Hãy bắn thẳng vào tôi đây&#0148;. Đêm đó ông đã đọc các bài thơ &#0147;Hoa đã hướng dương&#0148;, &#0147;Hành ca cho một tương lai đã nhìn rõ mặt&#0148;, &#0147;Vì những người chết không nhắm mắt&#0148;, &#0147;Đường thơm chân đất&#0148;, &#0147;Gửi người em gái bên kia cầu sông Vệ&#0148;, &#0147;Một lần là trăm năm&#0148;… tin tưởng vào một ngày giải phóng và thống nhất đất nước không còn xa.</p>
  <p>
  Ai cũng nghĩ Trịnh Công Sơn cũng sẽ như vậy! Nhưng không! Thật bất ngờ ra trước công chúng, Trịnh Công Sơn đã bộc lộ hoàn toàn là một con người khác. Ông đã hát những ca khúc phản chiến chung chung. Hoàn toàn không chịu theo chỉ đạo như các bài &#0147;Người con gái Việt Nam da vàng&#0148;, &#0147;Hát trên những xác người&#0148;, &#0147;Ra đồng giữa ngọ&#0148;, &#0147;Đại bác ru đêm&#0148;…</p>


  <p>
  Những bài hát không bộc lộ rõ chính kiến giữa &#0147;ta&#0148; và &#0147;địch&#0148;. Giữa &#0147;chính nghĩa&#0148; và &#0147;phi nhân&#0148;… Ông phát biểu cái chết ở chiến tuyến nào cũng mất mát và đau thương cả. Chết là chết. Không có biên giới và hoa hồng nào cho cái chết. Chiến tranh cần được chấm dứt để con người bớt đau khổ.</p>
  <p>
  Việc xuất hiện với những bài hát &#0147;vô tổ chức&#0148;, &#0147;thiếu định hướng&#0148; như trên của ông đã gây bất lợi cho chương trình. Cha tôi cho biết, vấn đề càng nặng nề hơn khi tối hôm đó, khi nghe anh em tranh đấu phản đối Trịnh Công Sơn đòi ra Huế ngay lập tức. Ông còn bày tỏ nhiều ý kiến cá nhân như không cho rằng sự xuất hiện của người Cộng sản có nghĩa &#0147;toàn dân miền Nam yêu quý&#0148;.</p>
  <p>
  Và ông phản đối nhạc sĩ Tôn Thất Lập dịp đó đang đi qua các nước Xã hội chủ nghĩa ở châu Âu quảng bá hình ảnh Việt Nam Cộng Sản. Ông nói:</p>
  <p>&#0147;Nếu nói rằng mọi người dân Việt đều thích cộng sản thì không đúng! Nhưng họ yêu chuộng tự do và hòa bình là điều chắc chắn!&#0148;.</p>
  <p>Câu chuyện của ông đã trở thành vấn đề căng thẳng tới mức đã bị đặt lên bàn cân:</p>
  <p>&#0147;Phải khử ngay, thằng này không thể dùng được!&#0148;</p>
  <p>Người được giao thực hiện mật vụ này tên là Dũng. Và đã có kế hoạch thủ tiêu ông trong đêm trên đường ra Huế khi đi qua đèo Hải Vân. Tuy nhiên, sau đó theo sự sắp đặt từ trước của thầy Long Trí và ban tổ chức đã cam kết &#0147;chịu trách nhiệm về mọi trở ngại có thể xảy đến cho quý đạo hữu tại địa phương&#0148; kế hoạch này đã dừng lại.</p>
  <p>Tối đó Trịnh Công Sơn ở lại Hội An và sáng hôm sau an toàn ra Huế. Nếu trong đêm đó ông đi thì không biết việc gì sẽ xảy ra.</p>
  <p>Viết câu chuyện này theo trí nhớ và cách kể của cha tôi, tôi muốn ghi lại một cách trung thực một câu chuyện về người nhạc sĩ thiên tài. Gần như với sáng tạo, ông chối bỏ mọi sự áp đặt và định hướng thậm chí luôn luôn tìm cách chống lại nó. Nhiều nghệ sĩ vẫn bị các nhà chính trị lợi dụng một cách hồn nhiên.</p>
  <p>Và họ cũng thật hồn nhiên như thế khi tiếp cận nỗi đau của con người, sự bối rối của tình yêu trước các thử thách và hiểm họa. Vì thế tác phẩm của họ có ngọn lửa bất tử khi tâm hồn họ gặp tâm hồn nhân loại.</p>
  <p>
  <em>Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả Nguyễn Hữu Hồng Minh, hiện sống tại Sài Gòn.</em></p>
   


title: Âm nhạc Trịnh Công Sơn
created: 2005-10-23 05:17:09+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:36+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Bút ký Nguyễn Hữu Thái Hòa, tháng 9, năm 2005.
body:
  <h2>1. Lăng kính muôn màu !</h2>

  <h4>Nhạc Trịnh – như "Kính Vạn Hoa" trong thời buổi kinh tế thị trường !</h4>

  <div style="margin: 1em; display: block; float: right;">
  <img alt="Thái Hòa" src="/photos/album-3/thaihoa1.jpg/image_preview" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Thái Hòa trong ngày giỗ TCS tại Toulouse (2-4-2005)</div>
  </div>

  <p>Trong chuyến công tác ghé về Việt Nam trung tuần tháng tám vừa qua,
  tình cờ tôi được đọc một bài viết trên <a href="CuocDuaHatNhacTrinh/view">báo Thể Thao Ngày</a> Nay nói về
  cuộc đua hát nhạc Trịnh chưa có hồi kết của các ca sĩ, trong đó có đề
  cập đến hai Album nhạc Trịnh Công Sơn của tôi trong năm qua. Vì sự trân
  trọng đối với cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và những trăn trở với gia tài
  âm nhạc của ông, tôi quyết định phải viết đôi điều về những cảm nhận
  rất riêng của mình và về chặn đường đồng hành cùng với nhạc Trịnh trong
  những năm vừa qua để chia sẻ cùng bạn đọc.</p>

  <p>Đã từ lâu, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn luôn có một chỗ đứng riêng rất
  trang trọng trong tim của người yêu âm nhạc. Dù ở trong hay ngoài nước
  và với thái độ chính trị nào đi nữa thì những lời ca của ông rõ ràng đã
  chinh phục lòng người. Trước 1975, đã có thế hệ ca sĩ Hà Thanh, Khánh
  Ly, Lệ Thu,... Sau này ở hải ngoại là Khánh Hà, Tuấn Ngọc, Ngọc Lan,...
  Trong nước có Thanh Hải, Lan Ngọc, Cẩm Vân,... là những giọng ca đã ít
  nhiều thành danh từ nhạc Trịnh. </p>

  <p>Đến thế hệ 7X, 8X của Thanh Lam, Hồng Nhung, Mỹ Linh, Trần Thu Hà
  hay gần đây như Quang Dũng, Phương Thanh, Đàm Vĩnh Hưng, .v.v.. Nhạc
  Trịnh quả thực đã biến đổi, quay cuồng muôn màu muôn vẻ như "Kính Vạn
  Hoa" trong thời kỳ quá độ của một nền văn hoá văn nghệ mang đậm hơi thở
  của nền kinh tế thị trường.</p>

  <p>Cảm nhận về nhạc Trịnh thời nay cũng chia năm xẻ bảy theo nhiều xu
  hướng,.
  Những người nghe cũ chê trách ca sĩ ngày nay hát quá phản cảm, huyển
  hoặc và đập
  phá các giá trị nhân văn vốn có của nhạc Trịnh. Trong khi người chuộng
  cái mới
  lại cho rằng cần phải thay đổi vì cảm thụ âm nhạc thời nay đã khác (!).
  Nhiều cuộc tranh luận gay gắt trên báo chí và các diễn đàn về việc yêu,
  ghét nhạc Trịnh. Có rất nhiều bài viết, khen, chê, bình luận, nhận xét
  quá đà và có
  cả những sự ác ý, bài trừ lẫn nhau của các fan-clubs. Nhạc Trịnh trong
  thời gian gần đây bỗng trở thành tâm điểm của dư luận và cả của những
  chuyện thị phi.</p>

  <p>Tôi còn nhớ rõ câu trả lời ý nhị của Cố NS Trịnh Công Sơn trên Báo
  Sóng Nhạc trong một cuộc phỏng vấn tại tư gia mà tôi được chứng kiến,
  lúc phóng viên hỏi ông cảm thấy thế nào khi nghe các ca sĩ trẻ ngày nay
  hát nhạc Trịnh : "...Có lẽ mỗi người đang hát theo cách hiểu riêng của
  họ. Đó cũng là điều thú vị khi nỗi lòng của một người được thể hiện qua
  những cảm nhận của nhiều người và điều đó càng làm cho âm nhạc của tôi
  thêm phong phú trong lòng công chúng. Đối với những ca sĩ trẻ thì
  thường phải giảng giải cho họ về nhiều điều, nhưng cũng chỉ có thể giải
  thích cho những người hiểu được mà thôi..."</p>

  <h4>Hành trình đi tìm "Chân-Thiện-Mỹ" trong nhạc Trịnh</h4>

  <p>Từ sau ngày ông mất, những cảm nhận trong tôi như cứ vỡ òa theo ngày
  tháng cùng những khám phá thật tuyệt vời về một con người - mà mới hôm
  qua thôi vì quá gần gũi, thân tình nên ta đã không kịp nhận ra cái vĩ
  đại của một chữ "Tâm" đầy nhân bản và cái tinh khiết của một chữ "Tình"
  xuyên suốt trong gia tài âm nhạc đồ sộ ông để lại cho đời. </p>

  <p>Từ cái đêm tiễn đưa cuối cùng ở Sài Gòn, tôi ngồi hát bên linh cữu
  Ông cùng với Hoàng Công Luận, Nguyễn Thanh Huy trong khi ông giám đốc
  khu Du lịch Bình Quới – Cao Lập đang khóc hồn nhiên như trẻ thơ. Đến
  suốt bảy tuần lễ sau đó anh em cùng sát cánh bên nhau làm các đêm tưởng
  niệm ở Hội Quán Hội Ngộ, Bình Quới. Một sân chơi âm nhạc hồn nhiên, du
  ca kiểu Trịnh đã dần dần được hình thành giữa lòng đời sống văn hóa còn
  bề bộn của Sài Gòn. Riêng tôi tự hứa với lòng mình sẽ
  âm thầm dấn thân trên hành trình đi tìm "Chân-Thiện-Mỹ" cùng nhạc
  Trịnh. Không dám có tham vọng như ông <a href="/ban-be/articles/DoiVaNhacTCS/">Đặng Tiến</a> ở Pháp đòi
  "giải mã" một thiên tài (!), chúng tôi chỉ mong chia sẻ những cảm nhận
  về âm nhạc Trịnh Công Sơn trong những khả năng giới hạn của mình cho
  công chúng đồng điệu đó đây.</p>

  <p>Thật bất ngờ khi Album đầu tiên "Về nơi cuối trời" thực hiện cùng
  nhiều thế hệ đệm, làm hết sức tài tử, vội vã cho kịp 100 ngày tưởng nhớ
  ông lại được công chúng đón nhận và đã vượt biên giới đi xa đến không
  ngờ. Rồi cuộc sống phiêu bạt khắp Châu Âu những năm sau này của một kẻ
  "làm công quốc tế" như tôi đã vô tình hổ trợ rất nhiều cho việc liên
  kết, gặp gỡ biết bao bạn bè đồng điệu trong nhạc Trịnh : hội quán Hội
  Ngộ-Trịnh Công Sơn ở Bình Quới đã đi vào hoạt động bài bản, định kỳ
  hằng năm; một nhóm anh em tâm huyết của Đạo Trịnh lập ra Đồng Vọng,
  giữa những vườn cây trái ở Bình Dương; rồi những người yêu nhạc Trịnh
  Công Sơn làm chương trình tưởng niệm ở Đại học Phú Xuân, ở Huế, ở Hà
  Nội; vươn tay dài cả ra hải ngoại đến Hội văn hóa Trịnh Công Sơn ở
  Paris, Lyon, Toulouse, Cộng Hòa Pháp; nhóm Việtnamiti và Thư Viện Trịnh
  Công Sơn đầu tiên và các đêm tưởng niệm ở các TP Torino, Verona,
  Milano, Ý; có anh bạn Trịnh Công Long-Frank Gerke ở Đức; còn cả Hoàng
  Lan – Hoa Vàng Một Thuở ở Toronto, Canada; Hoàng Trúc Ly với website
  Sưu
  Tập-Trịnh Công Sơn ở Mỹ; chị Dao Ánh và nhóm Hướng Dương ở Cali, v.v...
  Những con người xa lạ từ khắp phương trời bỗng trở thành thân quen,
  thương quý nhau như "chị em xẻ thịt" chỉ sau vài lần hội ngộ. </p>

  <p>Tất cả chúng tôi dường như đều có cùng khao khát tìm đến với nhạc
  Trịnh để được ru dỗ mình. Phải chăng vì những lời ca và giai điệu đầy
  tính nhân văn của Trịnh Công Sơn đã hàm chứa những ấp ũ từ lâu trong
  tâm hồn người Việt chúng ta mà qua bao đau khổ, mất mát vẫn chưa có dịp
  tỏ bày. Như một anh bạn ở Ý đã nói, có lẽ chính Trịnh Công Sơn cũng
  không thể ngờ rằng âm nhạc của ông lại trở thành một cơ duyên cho biết
  bao sự hội ngộ của anh em, bạn bè khắp nơi trên thế giới. Qua mỗi cộng
  đồng tôi đã được tiếp xúc, mỗi cá nhân yêu ghét nhạc Trịnh tôi đã từng
  gặp, quả thật đã có quá nhiều dư âm của sự chia rẽ, hận thù và đố kị
  hôm qua. Chúng tôi cũng đã ngỡ ngàng nhận ra rằng "con đường âm nhạc"
  của Trịnh Công Sơn sao mà nhiều gian truân, đau khổ, như thân phận của
  một nàng Kiều trong nghệ thuật. Nhưng đứng trên tất cả là sự chinh phục
  rất rõ ràng của Nhạc Trịnh trong lòng công chúng. Âm nhạc của Trịnh
  Công Sơn vẫn luôn là một đại diện tiêu biểu cho thân phận và tâm hồn
  Việt, dù rằng tên tuổi và tầm ảnh hưởng của ông đã từ lâu vượt ra ngoài
  biên giới một quốc gia.<br />
  </p>
  <h2>2. Sự huy hoàng của cái Thật</h2>



  <h4>Nghệ thuật sẽ đẹp hơn nhờ cái Thật trong nhạc Trịnh</h4>

  <a style="margin: 1em; display: block; float: right;" href="/photos/album-3/thaihoa2.jpg/view">
  <img alt="Thái Hòa" src="/photos/album-3/thaihoa2.jpg/image_mini" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Thái Hòa, Toulouse (2-4-2005)</div>
  </a>

  <p>Có lần tôi gặp nghệ sĩ Q.L. trong phòng thu âm, anh tâm sự cùng
  chúng tôi về những băn khoăn trước tình hình văn hóa văn nghệ hôm nay.
  Theo anh, đáng buồn nhất là thẩm mỹ âm nhạc của chúng ta ngày nay đã bị
  hỏng nặng. Hỏng từ thẩm mỹ của những giọng ca được đào tạo bài bản
  chính quy, đến những ca sĩ thị trường và cả thị hiếu nghe, nhìn của
  công chúng. Các giá trị thật, giả, hay, dở, trong nghệ thuật ca hát,
  biểu diễn chưa bao giờ mờ nhạt và lẫn lộn đến thế.</p>


  <p>Quả thật, phần lớn khán giả trẻ ngày nay có lẽ đã quay lưng với kiểu
  hát cứng nhắc mở tròn khẩu hình theo các nguyên âm: o,e,a, thiếu mất sự
  ngân nga tình cảm của những âm ngậm thiết tha trong tiếng Việt. Khoa
  Thanh Nhạc chính quy ở Trường Nhạc vẫn giảng dạy theo học thuật opera
  của phương Tây vốn chỉ phù hợp cho kỷ thuật thanh nhạc trong các vở
  opera của âm nhạc bác học phương tây. Hay chỉ có thể dùng thể hiện các
  bài hành khúc, động viên trong thời chiến qua những lời ca “hô khẩu
  hiệu”. Sự phản ứng của công chúng xem trực tiếp với kết quả trao giải
  thưởng Sao Mai Điểm Hẹn - 2003 ở Tuần Châu, Hạ Long là một minh chứng.
  Chính tôi hôm đó xem truyền hình trực tiếp từ Cộng hòa Pháp trên đài
  VTV4 cũng đã thức trắng đêm vì trăn trở với Giải nhất, khi thí sinh
  đoạt giải hát giọng ồm ồm “...chúng ta là người thợ lò.ò.ò... tiến quân
  vào lò.ò.ò...”, phải chăng bản hùng ca một thời vang bóng của Hoàng Vân
  đã bị đặt sai thời đại bởi thứ thẩm mỹ nghệ thuật mang tính áp đặt của
  một số người mà sau đó chính ban tổ chức cuộc thi cũng cảm thấy bất an,
  khó xử trước công luận nên phải tuyên bố thay đổi thể thức thi trong
  các năm sau.</p>


  <p>Ở một thái cực khác, các ca sĩ thị trường và bầu sô ngày nay đua
  nhau gây sốc, càng nhiều scandal càng đắt sô. Hát càng “quái” và càng
  nhiều tuyên bố phản cảm thì lại càng dễ gây chú ý để nỗi tiếng và để
  tăng giá các Album. Tất cả thi nhau làm mới nhưng thật ra là làm khác
  các giá trị âm nhạc mà đôi khi chính ca sĩ cũng không hề có ý định rõ
  ràng, cảm thấy bế tắc và lạc lối. Tất cả chỉ mong sao được tồn tại
  trong lòng khán thính giả. Nhưng tất cả rồi cũng vỡ tan như bong bóng
  dưới cơn mưa. Có những nhạc phẩm thời thượng từng đoạt nhiều giải
  thưởng trên các sóng đài, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn nghe lại đã
  thấy nhạt nhẽo vô cùng, thậm chí có bài còn bị phát hiện là sao chép
  của kẻ khác. Người nghe lúc đó mới ngơ ngẩn tự hỏi rằng : “thế mà sao
  cũng có thời đã làm mưa làm gió được nhỉ ?” </p>


  <p>Viết ra những dòng này, tôi cũng đã trăn trở rất nhiều vì ngại sẽ bị
  cho là phiến diện, chỉ trích một chiều. Xưa nay, việc phê bình, chê
  trách hay thậm chí “đập phá” thì rất dễ, nhưng làm sao đưa ra được
  những giải pháp mang tính xây dựng và có thành ý hổ trợ lẫn nhau là
  điều mà ít ai làm được. Ở bài viết này tôi chỉ muốn những bạn ca sĩ trẻ
  nên suy nghĩ thật chín chắn trước khi quyết định đầu tư vào những dự án
  của riêng mình. Vì cái đẹp của nghệ thuật vẫn còn hiện hữu và cái thật
  của sự rung động sẽ luôn là thước đo cho mọi thành công trong nghệ
  thuật. Thực tế tồn tại nhiều năm trong lòng công chúng của nhạc Trịnh
  là một minh chứng. Ngày ông ra đi, nhiều quan chức đã tự hỏi vì sao một
  người nhạc sĩ không có quyền lực và danh phận phù phiếm trong xã hội
  lại được công chúng tôn vinh đến như thế ?</p>


  <p>Một thực tế khác là những ca sĩ hàng “sao” của thời nay dù đã cố
  gắng thật nhiều để tạo dựng phong cách và có được những chổ đứng riêng
  trong lòng công chúng. Nhưng kể cả những người thành công nhất – khi
  chạm vào nhạc Trịnh đều đã gặp không ít khó khăn. Có lẽ vì dấu ấn trong
  âm nhạc Trịnh Công Sơn và hệ tư tưởng xuyên suốt của chữ Tình quá lớn
  trong ca khúc của Ông đã lấn át hoàn toàn toan tính của những cái Tôi
  đặt sai chổ, những cường điệu, diễn xuất không đúng nơi. Tháng Ba năm
  nay khi được hát cùng với nữ ca sĩ Khánh Ly ở Thụy Sĩ trong một chương
  trình từ thiện quyên góp cho trẻ mồ côi tại Việt Nam, tôi thật ngở
  ngàng về cái đẹp đơn giản và chân thật của một giọng ca huyền thoại đã
  qua tuổi 60. Khi bị gò ép vào những bài tình ca của ban tổ chức, Cô đã
  hát không thoải mái lắm. Chỉ đến khi Cô tâm sự cùng khán giả về Ca Khúc
  Da Vàng và được hát thật tự do theo những yêu cầu đầy ngẫu hứng, hết
  bài này sang bài khác, Khánh Ly vẫn “bay” cùng nhạc Trịnh và thật sự
  không có đối thủ. Cái vô chiêu của một giọng ca không học thuật đã đứng
  trên cái hữu chiêu của mọi toan tính, huyển hoặc đời thường. </p>


  <p>Đêm đó tôi đã được chứng kiến Khánh Ly giao thoa cùng Nhạc Trịnh.
  Cái Tình trong âm nhạc Trịnh Công Sơn đã thăng hoa thành cái Đạo qua sự
  chinh phục của một chữ Tâm từ một tri âm. Tôi ngồi hát bè và đệm đàn
  cho Cô Mai mà như nghe văng vẳng đâu đây lời nhắn nhũ hôm nào : “...Cái
  đẹp của nghệ thuật dường như chỉ là sự huy hoàng của cái Thật...”</p>


  <h4>Ca sĩ ngày nay hát nhạc Trịnh – cuộc đua không cân sức !</h4>



  <p>“Không cân sức” trước hết từ giá trị quá lớn của nhạc Trịnh, của
  lòng nhân bản ở một con người từng trãi qua bao thương đau mất mát suốt
  cả chiều dài cuộc chiến khốc liệt; Từ đời sống riêng tư nhiều trắc trở
  cùng những vết hằn trong tâm khảm của một tâm hồn quá tinh tế trước
  những biến cố gia đình, bạn bè và xã hội; Từ cảm thụ âm nhạc và thẩm mỹ
  nghệ thuật của một thiên tài qua nhiều trãi nghiệm trong đời sống – đối
  với sự “vô tư” đến mức vô tình của những thế hệ ca sĩ, nhạc sĩ lớp hậu
  sinh vốn trưởng thành trong một thời kỳ quá độ, hỗn loạn của văn hóa,
  văn nghệ, của nguy cơ đánh mất bản sắc. Ngày nay người ta làm nghệ
  thuật theo phong trào, vì mưu sinh mà chạy theo thời thế, thiếu định
  hướng dài hơi và ít những hoài bảo lớn. Trong rất nhiều đêm đại nhạc
  hội chủ đề Trịnh Công Sơn được tổ chức rất quy mô vào cuối những năm
  90, người nghe vẫn ngạc nhiên nhận ra rằng giọng hát nhạc Trịnh thấm
  thía nhất của thời nay sao vẫn chính là người tác giả hom hem, mỏng
  manh ấy.</p>


  <p>Tôi rất thông cảm và chia sẽ cho những khó khăn của các nghệ sĩ thời
  nay. Đời sống văn hóa và âm nhạc phát triển rối loạn như hiện nay đã
  ảnh hưởng rất nhiều đến hoạt động nghệ thuật của họ. Chỉ có ca sĩ ở
  Việt Nam mới phải chạy 5,7 sô mỗi đêm, hát mà như phải mài mòn cảm xúc
  đến độ bị khán giả nghi ngờ “người hát hay máy hát ?”. Không có thẩm mỹ
  nghệ thuật trong xả hội nào lại chấp nhận những ca sĩ thị trường đi lên
  chỉ nhờ công nghệ lăng xê và các chiêu gây sốc. Và cũng thật ngạc nhiên
  khi biết rằng trong dàn ca sĩ hàng “sao” có rất nhiều người mù nhạc lý
  và cả những nhạc sĩ tên tuổi đôi khi lại vô cùng thành thạo về công
  nghệ làm nhạc “nhái” ? </p>


  <p>Mâu thuẫn đến đỉnh điểm là tuyên bố của một nghệ sĩ có thâm niên ở
  Nhạc Viện TP Hồ Chí Minh khi trả lời cùng báo chí: “Xin hãy đừng gọi
  tôi là ca sĩ, ngày nay tôi thật sự quá xấu hổ vì bị gọi là ca sĩ !” Rồi
  dạo sau này, người ta thấy anh xuất hiện trong vai MC của đài Truyền
  hình nhiều hơn là ca hát.</p>


  <p>Trong tình hình làm nghệ thuật như hiện tại, tôi đã chọn cách ẩn
  mình làm “kẽ ngoại đạo” trong nhạc Trịnh. Để xin giữ không làm chai mòn
  những rung động riêng tư của lòng mình đối với người Nhạc sĩ thần tượng
  mà tôi yêu quý. Mong giữ cho âm nhạc của Trịnh Công Sơn còn có một góc
  nhỏ ngây ngô, chân thật, để hát như “áo vải chân trần” trong lòng những
  người nghe đồng điệu.</p>


  <h4>Liệu có tồn tại  cái “Tôi” trong việc “biểu diễn” nhạc Trịnh ?</h4>



  <p>Đây là một câu hỏi thú vị và cũng là điều tôi muốn chia sẻ vì đã có
  rất nhiều người hỏi tôi tương tự như vậy. Trước hết tôi không hề có
  quan niệm “biểu diễn” nhạc Trịnh mà khi hát, tôi luôn hát với một tấm
  lòng hết sức thanh thản, hạnh phúc được ru dỗ chính mình trong giai
  điệu và ca từ của Trịnh Công Sơn. Đối với những người thường phải sống
  xa xứ sở - nhạc Trịnh luôn là một chỗ dựa tinh thần vô cùng quý báu,
  với riêng tôi còn là chọn lựa cho lòng yêu nước và tâm huyết về nguồn.
  Do vậy, khi ta thể hiện nhạc Trịnh bằng cái tình và cái tâm ngay thật
  thì chắc hẳn sẽ dễ đi vào lòng người như cái cách mà cố nhạc sĩ Trịnh
  Công Sơn đã sống và đối đãi với đời.</p>


  <p>Khi hát nhạc Trịnh, tôi cho rằng không cần phải vay mượn hay lạm
  dụng đến kỹ thuật thanh nhạc. Cũng không nên cố gắng diễn đạt thêm cái
  “Tôi” và dấu ấn riêng nào nữa, vì tự thân ca từ và sự tinh tế trong
  giai điệu của Trịnh Công Sơn đã đến với người nghe thật quá dễ dàng.
  Những cường điệu nếu có sẽ bị phản tác dụng và có khi sẽ làm "cơ bắp
  hóa" cái tinh hoa vốn rất mảnh mai và tế nhị của Trịnh Công Sơn. Có thể
  vì vậy mà đối với một số người nghe, cách chơi nhạc Trịnh kiểu tài tử
  của chúng tôi rất khác với album của các ca sĩ chuyên nghiệp, đúng như
  cái tên ngộ nghĩnh mà chính cố NS Trịnh Công Sơn đã đặt cho chúng tôi:
  “nhóm amateur”. Dĩ nhiên thị hiếu và cảm thụ âm nhạc chuyên nghiệp cũng
  là những vấn đề khác phải bàn thêm, nhưng quan trọng hơn cả là chúng
  tôi không hề bị ảnh hưởng của thị trường và rất tin vào sự thành công
  của những rung động chân thật. Vì sẽ không một sự huyền hoặc và toan
  tính nào có thể thay thế được cảm xúc thật của trái tim, của chính lòng
  mình, khi đêm về, nằm xuống, chỉ còn có ta đối diện với chính ta...</p>


  <p>Ngoài ra, nếu xét về sự đầu tư , thì giờ luyện tập, chuẩn bị và cả
  những trăn trở, chiêm nghiệm cùng với âm nhạc Trịnh Công Sơn của một
  “kẻ ngoại đạo” như Thái Hòa với các ca sĩ, nhạc sĩ chuyên nghiệp –
  những người luôn chú trọng vào việc biểu diễn vì nhu cầu tồn tại trong
  thị trường âm nhạc hiện hành, nơi mà họ phải chịu rất nhiều áp lực nghề
  nghiệp trong luồng – thì dù ở khía cạnh nào, sự so sánh cũng sẽ rất
  khập khiễng, có vẻ không công bằng cho tôi và “không cân sức” cả cho
  chính họ.</p>
  <p><b>Thái Hòa</b><br />
  tháng 9, năm 2005.
  </p>


title: Nhạc Trịnh Công Sơn: Có cần những cuộc cách tân như thế ?
created: 2005-10-24 13:37:58+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:35+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: baocongantphcm.com.vn, Thứ Ba, 27/09/2005 .
body:
  <p><i>Âm nhạc Trịnh Công Sơn gần đây đang có hiện tượng trở thành thời
  trang khi nhiều ca sĩ liên tục phát hành album để chứng tỏ mình cũng...
  sang trọng, kể cả những live show hoành tráng mang tham vọng đưa nhạc
  Trịnh lên một tầm cao mới.</i>
  </p>

  <div style="margin: 1em; display: block; float: right;">
  <img alt="Ca sĩ Anh Bằng" src="http://www.baocongantphcm.com.vn/image_upload/news_AnhBang.jpg" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Anh Bằng một nhân vật không biết <br />
  gọi là gì</div>
  </div>

  <p><b>1.</b> Lấy ca từ trong một ca khúc nổi tiếng của Trịnh Công Sơn
  (T.C.S), hai Đêm thần thoại cuối tuần qua (23 và 24-10-2005) tại Nhà
  hát Hòa Bình do Công ty Phương Nam tổ chức đã khép lại. Hầu như các
  kênh thông tin đều dè dặt nhìn nhận về sự thành công của chương trình,
  khi nghe đến những con số treo lơ lửng: hơn 1 tỉ đồng đầu tư, giá ngất
  ngưởng 200-400 ngàn/vé, 3.000USD mời Trần Thu Hà bay từ Mỹ về hát. Hoặc
  tên tuổi của ê-kíp dàn dựng: Phạm Hoàng Nam (đạo diễn), Quốc Bảo (viết
  kịch bản), NS. Quốc Bảo, Võ Thiện Thanh (hòa âm)...<br />
    <br />
  Được giới thiệu là một cuộc trình diễn nhạc T.C.S bằng lối tiếp cận
  hiện đại kết hợp thanh xướng kịch với các thủ pháp ánh sáng và sân
  khấu. Hơn 20 ca khúc của T.C.S đã hát trên phông nền trắng, ở đó nhiều
  hình ảnh đẹp hiện lên và liên tục thay đổi bằng máy chiếu: khi là ngôi
  nhà cổ, lúc là những que diêm cháy, những chiếc lá vàng - đỏ rơi rơi và
  bên khung cửa có người phụ nữ ngồi chơi đàn harp (hạc cầm)... Với dàn
  nhạc giao hưởng, dàn hợp xướng trong trang phục nghi lễ nhà thờ, những
  thiếu nữ hóa thân thành bướm trong các vũ khúc ballet... và ca sĩ Quang
  Dũng, Hồng Nhung, Trần Thu Hà, Hồ Ngọc Hà, Hồ Quỳnh Hương, Anh Bằng,
  Đức Tuấn, nhóm 5 Dòng Kẻ, AC&amp;M... đều dốc sức mang đến cho khán giả
  một góc nhìn khác về âm nhạc T.C.S. Nhưng, chính trong không gian đẹp
  thần thoại đó, ca sĩ và cả âm nhạc của T.C.S dường như quá đỗi xa lạ -
  xa lạ như chính cây đàn harp đối với người Việt vậy! Cũng trong thứ cảm
  giác ấy và những áp lực hát nhạc của một tên tuổi lừng lẫy như thế, nên
  hầu như các ca sĩ đã bị... khớp và hát rất dở. Một Hồ Quỳnh Hương điệu
  đàng và lả lướt thái quá trong bài Quỳnh hương khiến cô mất tập trung,
  hát trật nhịp. Hồ Ngọc Hà ăn vận diêm dúa, gào sướt mướt những ca khúc
  không có gì là bi lụy cả (Hoa vàng mấy độ, Một cõi đi về), dường như cô
  không cảm được tinh thần của
  nhạc Trịnh. Nhóm 5 Dòng Kẻ và AC&amp;M phối bè tốt, tiếc là lối diễn
  xuất đầy kịch tính khiến các ca khúc (Xin cho tôi, Đêm) nặng về phần
  nhìn, giảm đi sự biểu cảm cần có. Đây gần như là những “tân binh” hát
  nhạc Trịnh, nên có tệ thì coi như... thử nghiệm. <br />
  <br />
  Cây đinh của chương trình là Trần Thu Hà, chị đằm thắm, đẹp và nữ tính
  hơn so với hồi còn ở VN. Sự lột xác đó khiến nhiều người hy vọng một
  thần tượng mới hát nhạc Trịnh, nhất là sự o bế và kỳ vọng lộ liễu của
  ban tổ chức khi dành cho chị 6 ca khúc. Tuy nhiên, không hiểu cớ gì mà
  Trần Thu Hà hát sai ca từ những bài vốn đã rất quen thuộc (Lời thiên
  thu gọi, Nắng thủy tinh), gây phản cảm cho không ít fan nhạc Trịnh. Do
  đó, khán giả đã dành trọn cảm tình khi Quang Dũng và Hồng Nhung rất đỗi
  giản dị trình bày: Tình xa, Bên đời hiu quạnh, Này em có nhớ, Thuở Bống
  là người. Đặc biệt, giọng nam Đức Tuấn xuất thần với Tôi ru em ngủ và
  Chiếc lá thu phai.<br />
  <br />
  Một cuộc biểu diễn âm nhạc và thị giác, nâng nhạc Trịnh lên một tầm cao
  mới - như cách những người dàn dựng chủ trương, trở nên kệch cỡm. Vì
  những gì gọi là sân khấu ảo, trình diễn theo kiểu thanh xướng kịch, có
  nhân vật, có tâm trạng, múa ballet, hát opera, dàn đồng ca nhà thờ...
  là gout thưởng ngoạn của người châu Âu, càng lạ lẫm với không gian âm
  nhạc của T.C.S. Thậm chí, hình thức dàn dựng được gọi là sáng tạo trong
  Đêm thần thoại đều được học hỏi từ ý tưởng của chương trình nhạc kịch
  hiện đại khá đình đám tại Pháp, kỷ niệm 300 năm xây dựng Nhà thờ Đức Bà
  Paris - một địa điểm lừng danh và ấn tượng hơn nữa trong tiểu thuyết
  của đại văn hào Victor Hugo với nhân vật “Thằng gù” đầy tính nhân bản.
  Không kệch cỡm sao được khi có những nhân vật chẳng biết gọi là gì, như
  ca sĩ Anh Bằng thỉnh thoảng lại xuất hiện, mang mặt nạ cách điệu, y
  phục như hiệp sĩ khoác áo choàng đen, miệng hát opera “Hohooooo...” rồi
  biến mất, khiến khán phòng vỡ òa vì cười. NS Trịnh Công Sơn còn sống,
  ắt cũng... bó tay! <br />
  <br />
  <b>2.</b> Gần đây, một số ca sĩ phát hành album nhạc Trịnh: Đàm Vĩnh
  Hưng, Phương Thanh, Thanh Lam... như thể ca khúc của T.C.S đang trở
  thành thứ nhạc thời thượng. Có ca sĩ hát Biển nhớ mà người nghe xong
  chỉ muốn xô họ xuống... biển vì không biết nhớ kiểu gì mà gào rú khủng
  khiếp(!). Một trong những album gây chú ý vì sự không giống ai nhất
  hiện thuộc về Này em có nhớ của Thanh Lam (Viết Tân sản xuất - 2005).
  Với 7 ca khúc quen thuộc: Em hãy ngủ đi, Một cõi đi về, Này em có nhớ,
  Biển nhớ, Em
  còn nhớ hay em đã quên, Phôi pha, Lặng lẽ nơi này... qua phần phối khí
  của Trần Mạnh Hùng và Lê Minh Sơn. Có nhiều bài phê bình âm nhạc xung
  quanh album này, nhưng ồn ào nhất là có nhà bình luận đã so sánh Thanh
  Lam một cách dí dỏm với “Kim Mao Sư Vương” Tạ Tốn - một nhân vật trong
  Ỷ thiên Đồ Long Ký (Kim Dung) có thần lực... hống khiến giang hồ ù tai,
  tắt thở. Còn Trần Mạnh Hùng được xem như “Lục Chỉ Cầm Ma” có tài biến
  hóa các nhạc cụ piano, guitar, đàn đáy, đàn tranh, sáo trúc, violon,
  viola, violoncelle... thành các tiếng binh khí nghe loảng xoảng. Và,
  quan trọng là hai bên đấu với nhau bất phân thắng bại. Nhạc đi đằng
  nhạc, lời đi đằng lời! <br />
  <br />
  Người Việt Nam, gần như ai cũng biết nhạc T.C.S, hoặc ít hoặc nhiều,
  nhưng đều công nhận rằng: bản chất âm nhạc của ông là đơn giản. Ca khúc
  T.C.S có thể hát cho vài người nghe, cho một nhóm nghe, hay hát trước
  quảng đại quần chúng. Chính vì đại chúng, cho nên quá sang trọng hay
  khác người, đều không phải là Trịnh Công Sơn!</p>

  <p>Bài, ảnh: <b>LÊ NGUYỄN </b></p>


title: Nhạc Trịnh: có thể phá cách đến đâu ?
created: 2005-10-22 08:03:29+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:35+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: tuoitre.com.vn, Thứ Tư, 28/09/2005
body:
  <div style="margin: 1em; display: block; float: right;">
  <img alt="Ca sĩ Đức Tuấn" src="http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=92041" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Đức Tuấn trong chương trình<br />
  &nbsp;Trịnh Công Sơn - đêm thần thoại<br />
  được coi như một phát hiện mới đầy<br />
  hứa hẹn - Ảnh: T.T.D.</div>
  </div>

  <p>TT - Một yêu cầu lớn trong nghệ thuật là người nghệ sĩ phải luôn
  luôn tự sáng tạo, làm mới mình, tránh những lối mòn cũ kỹ, nhàm chán. <br />
  </p>
  <p>Đây chính là một thử thách lớn đầy tính rủi ro, đòi hỏi tự tin và
  dũng cảm, bởi sự mới mẻ nào cũng phải đứng trước những đối chứng với
  giá trị cũ đã định hình trước đó, dù là của chính mình. Chỉ cần chệch
  một chút trong đánh giá khả năng là rất dễ có nguy
  cơ... thất bại.</p>


  <p>Trong cuộc chiến ác liệt để chứng tỏ đẳng cấp và giành giật thị phần
  trong lòng công chúng, đời sống âm nhạc VN mấy năm gần đây đã diễn ra
  nhiều cuộc thể nghiệm tự đổi mới khá táo bạo. Có thể nói Hà Trần (Trần
  Thu Hà) chính là người phát pháo đầu tiên với
  album <i>Nhật thực</i> của nhạc sĩ Ngọc Đại (2001). </p>

  <p>Mới lạ từ ca từ cho tới âm nhạc và cả phong cách biểu diễn. Không dễ
  nghe nhưng vẫn được công chúng - nhất là những người vốn yêu thích
  giọng ca cô ca sĩ này - đón nhận đầy ngạc nhiên, háo hức (dù sau đó
  cũng quên đi rất nhanh). </p>

  <p><i>Tóc ngắn</i> cũng là một sự tự thay đổi mạnh mẽ về phong cách của Mỹ Linh sau khi cô lập gia đình với nhạc sĩ Anh Quân; và gần đây <i>Chat với Mozart</i> được coi là gan dạ hơn, khi Mỹ Linh chọn thể hiện dòng nhạc cổ điển nước ngoài bằng lời Việt. </p>

  <p>Hồng Nhung trong năm 2004 cũng cho ra mắt <i>Khu vườn yên tĩnh</i> với nhiều thay đổi về đề tài và hình thức biểu diễn… </p>

  <div style="margin: 1em; display: block; float: right;">
  <p class="comment">
  Không phải thể nghiệm nào cũng thành công,<br /> 
  nhưng ít nhất mỗi ca sĩ đều đã cho thấy nỗ lực <br />
  sáng tạo đáng trân trọng. Công chúng, tùy <br />
  cảm nhận riêng của mỗi người, có thể thích hay <br />
  không thích thành quả thể nghiệm ấy, nhưng<br /> 
  hầu hết đều ghi nhận tâm huyết của nghệ sĩ. <br />
  <br />
  Bởi khi tự làm mới mình (hầu hết những album<br /> 
  thể nghiệm đổi mới đều do ca sĩ tự thực hiện), <br />
  chính là người nghệ sĩ đang hướng tới sự phục<br />
  vụ công chúng sao cho mới lạ hơn.</p>
  </div>

  <p>Và... trong dòng thể nghiệm đổi mới ấy, các ca khúc của nhạc sĩ
  Trịnh Công Sơn đã được các ca sĩ của chúng ta sử dụng khá tập trung. </p>

  <p>Đàm Vĩnh Hưng có album <i>Phôi pha</i>, Phương Thanh có <i>Thương một người</i>, Thanh Lam có <i>Ru mãi ngàn năm</i> và gần đây là <i>Này em có nhớ</i>. </p>

  <p>Trong đêm nhạc phục vụ sinh viên TP.HCM vừa qua, <i>Đóa hoa vô thường</i> đã được Mỹ Tâm hát như nhạc rock, thì bài này lại được trình bày như một bản hợp xướng trong chương trình Trịnh Công Sơn - <i>Đêm thần thoại</i>.
  Cũng trong chương trình không ai chê được về hiệu quả sân khấu thị giác
  này, nhạc Trịnh đã được thể nghiệm trình bày với dàn nhạc giao hưởng và
  ca đoàn phụ họa, có cả một giọng opera hàng đầu của TP.HCM dẫn đường...</p>

  <p>Lý do nhạc Trịnh được “chiếu cố” nhiều, có lẽ vì dòng nhạc của ông
  dễ hát và dễ được biến hóa, đồng thời ca khúc của ông vẫn còn được rất
  nhiều người yêu thích. Chọn nhạc Trịnh để thể nghiệm, ca sĩ có thể yên
  tâm sẽ dễ thu hút công chúng: họ muốn nghe Trịnh
  qua ca sĩ X, Y, Z có gì mới? </p>

  <p>Tuy nhiên với một tượng đài sừng sững như Trịnh, sự lựa chọn này
  cũng chính là con dao hai lưỡi. Quá mới mà không đặc sắc hơn cũ, sẽ chỉ
  được đón nhận dè chừng. Còn quá mới đến mức kỳ quặc, sẽ phản cảm tức
  thì!</p>

  <p>Trường hợp của Thanh Lam có lẽ đã rơi vào cái lưỡi thứ hai ấy. Trong thư từ, ý kiến của bạn đọc gửi về <i>Tuổi Trẻ</i> gần đây, đã có mấy ý kiến than phiền rằng ca sĩ này đã “hành hạ” nhạc Trịnh quá tay qua hai album vừa qua, đặc biệt là với <i>Này em có nhớ</i> - mà bài <i>Một cõi đi về</i> chính là đỉnh cao của sự sáng tạo kỳ quặc. </p>


  <div style="margin: 1em; display: block; float: right;">
  <p class="comment">
  <b>Nghe vài bài hát phá cách <br />
  của Trịnh Công Sơn do <br />
  Thanh Lam trình bày</b><br />
  <br />

  - <a href="mms://media.tuoitre.com.vn/media/music/EmConNhoHayDaQuen.wma">Em Còn Nhớ Hay Em Đã Quên</a>
  <br />
  - <a href="mms://media.tuoitre.com.vn/media/music/MotCoiDiVe.wma">Một Cõi Đi Về</a><br />
  - <a href="mms://media.tuoitre.com.vn/media/music/BienNho.wma">Biển Nhớ</a><br />
  - <a href="mms://media.tuoitre.com.vn/media/music/LangLeNoiNay.wma">Lặng Lẽ Nơi Này</a>
  </p>
  </div>

  <p>Quả Thanh Lam chính là một ca sĩ có cá tính rất mạnh, đặc biệt từ
  khi kết hợp với Lê Minh Sơn thì coi như... hết cản, nhưng có bạn đọc đã
  bức xúc: “Sự thể nghiệm dù bằng tiền túi đi nữa thì có nên có giới hạn
  của nó? Nhất là với nhạc của nhạc sĩ khác, một người được cả nước yêu
  mến. Liệu nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nếu còn sống có chấp nhận ca khúc của
  mình bị đổi lời và bị tra tấn thành dị dạng như thế không?”. </p>

  <p>Chưa có câu trả lời (vì ai có thể trả lời ngoài chính nhạc sĩ, nhưng
  nếu đúng kiểu Trịnh thì mỗi lần bị xử tệ ông chỉ thường cười: "Kệ!”).
  </p>

  <p>Nghệ thuật là vô bờ. Người yêu Trịnh loại hoài cổ thường cứ nghĩ
  không ai hơn Khánh Ly, Tuấn Ngọc, hoặc chỉ thích nghe Trịnh với một cây
  guitar gỗ; nhưng nhạc Trịnh vẫn được công chúng lớn lên sau 1975 yêu
  thích qua Cẩm Vân, Hồng Nhung, và bây giờ là lớp sóng khác của thời @,
  với Quang Dũng và sắp tới có lẽ là Đức Tuấn, 5 Dòng Kẻ... - diễn trên
  những sân khấu lớn với cả dàn nhạc. </p>

  <p>Cứ mang màu sắc mới, sáng tạo mới và... hay là đáng trân trọng.
  Đó có lẽ cũng chính là một hạnh phúc của Trịnh mà không phải ai cũng có được.</p>

  <p><b>NGUYỄN THANH ĐỨC</b><br /><br />
  </p>


title: Phá cách nhạc Trịnh : Ý kiến bạn đọc 1
created: 2005-10-22 09:06:14+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:35+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: tuoitre.com.vn, Thứ Năm, 29/09/2005
body:
  <h3>Phá cách phải bằng cả tâm hồn lắng nghe và cảm nhận </h3>
   
  <p>Từ bé tôi đã được nghe nhạc Trịnh qua các tiếng hát như Lệ Thu, Lê
  Uyên và kể cả Thái Thanh, nhiều bài hát phải nói nếu so sánh với Khánh
  Ly thì Hạ trắng, Như cánh vạc bay, Biển nhớ của Lệ Thu có phần nhỉnh
  hơn, Ca dao mẹ do Thái Thanh trình bày với tôi quyến rũ, tha thiết hơn
  cũng những ca khúc ấy do Khánh Ly trình bày.
  </p>
  <p>Nhưng một điều chắc chắn, nhạc Trịnh và giọng hát Khánh Ly sinh ra
  là cho nhau. Về điều này nhiều người đã nói quá nhiều, xin phép không
  lặp lại. Những ca sĩ sau này làm mới lại nhạc Trịnh là điều tôi hoàn
  toàn hoan nghênh vì tôi nghĩ, giọng hát Khánh Ly dù thế nào cũng sẽ
  giảm sút nhiều với thời gian. </p>
  <p>
  Do đó, tôi mừng khi thấy có một Hồng Nhung hát nhạc Trịnh rất hồn
  nhiên, tự tại trong album Bống bồng ơi, hay Đóa hoa vô thường, Ru
  tình... thấy có Quang Dũng hát cũng rất mượt nhiều bài hát như Đêm thấy
  ta là thác đổ... hay nhiều ca sĩ khác như Cẩm Vân, Mỹ Hạnh, Mỹ Linh,
  Trần Thu Hà... Tài năng và nỗ lực của họ sẽ được thời gian xem xét bên
  cạnh những tên tuổi Khánh Ly, Lệ Thu... Nói dông dài để thấy tôi không
  hề, và không muốn ác cảm với bất cứ ca sĩ mới nào hát nhạc Trịnh, bản
  thân chính tác giả cũng đã từng nói ông không phản đối ca sĩ nào làm
  mới nhạc ông, chỉ cần đừng hát sai lời thôi. </p>
  <p>
  Về ca sĩ Thanh Lam, tôi đã từng say mê khi thấy cô làm mới nhạc Trịnh
  như mới trong Môi hồng đào, Ướt mi, Phôi pha hay trong album Ru đời đi
  nhé, rất mới, rất Thanh Lam ở những chỗ nhấn nhá, luyến láy nhưng vẫn
  rất Trịnh. </p>
  <p>
  Nhưng đến Ru mãi ngàn năm, tôi thật sự THẤT VỌNG vì album này, được
  ekip Lê Minh Sơn cho là làm trong... 7 ngày. Chỉ bấy nhiêu đã thấy sự
  tùy tiện, hay nói khó nghe hơn là cẩu thả của cả một ekip. Và Thanh
  Lam, cô hát như dày vò, "hành hạ" câu chữ. Rồi dường như thấy chưa đủ
  độ "nóng", 3 tháng sau cô và cộng sự cho ra album Này em có nhớ. Và
  ngay bài hát chủ đề, Này em có nhớ, cô hát cứ chuyển hết Em thành Anh,
  Anh thành Em, như một tác giả đã nhận xét, nghe hết sức "bịnh hoạn". </p>
  <p>
  Rồi Một cõi đi về với đủ thứ nhạc khí, giọng hát dày vò, bứt rứt. Em
  còn nhớ hay em đã quên thì cô mặc nhiên cho mình cái quyền sửa lời bài
  hát bằng câu hát: Có con đường chở mưa nắng đi... </p>
  <p>
  Bấy nhiêu cũng cho phép tôi có quyền nghi ngờ cái "thiện chí" làm mới nhạc Trịnh của ca sĩ Thanh Lam. 
  </p>
  <p>
  <b>TUNG ANH<br />
  <br />
  </b>
  </p>
  <h3>Những người yêu thích nhạc Trịnh sẽ là những người đánh giá đúng nhất</h3> 
  <p>Nếu có một ai đó hỏi tôi rằng ai hát nhạc Trịnh hay nhất thì tôi sẽ
  không ngần ngại mà trả lời rằng chính Trịnh Công Sơn hát hay nhất và
  người thứ hai là Khánh Ly. Những bản nhạc Trịnh dường như là những lời
  tự tình được khoác lên mình với cái áo bên ngoài là những nốt nhạc.
  Những lời tự tình đó có lẽ những người hiểu rõ nó nhất, nghĩ ngợi về nó
  nhiều nhất và yêu nó nhất sẽ là người hát hay nhất.
  Bạn đã từng nghe bài Hạ trắng hay Một cõi đi về. Vậy bạn cảm thấy nó
  hay từ khi nào? Từ lần nghe đầu tiên hay là lần đầu nghe thấy bình
  thường như những bản nhạc khác, nghe lần thứ hai thấy nó hay hơn, lần
  thứ ba dường như nó thấm vào lòng rồi lần thứ tư, lần thứ năm... Nhạc
  Trịnh trở thành một người bạn thân lúc nào không biết.
  </p>
  <p>Mọi người thích nghe Khánh Ly hát nhạc Trịnh bởi vì cô thổi được cái
  hồn vào nhạc Trịnh. Bạn chắc hiếm khi thấy Khánh Ly hát với những diễn
  viên múa minh họa. Những bài hát Trịnh được thể hiện qua giọng hát của
  Khánh Ly có lẽ cũng chẳng cần sân khấu. Cô bước ra và cất tiếng hát của
  mình, một giọng hát trời cho, thật giản dị như những ca từ của Trịnh
  nhưng lại thấm đẫm lòng người. Cô chẳng cần phải phô diễn, chẳng cần
  phải “gào thét” thế nhưng những từ tự tình của Trịnh Công Sơn lại có
  một sức “gào thét” ghê gớm từ chính giọng hát đó. Ai đã từng nghe Cát
  bụi lại không thấy được thân phận con người, ai đã từng hát Nối vòng
  tay lớn mà không cảm thấy yêu quê hương hơn.
  </p>
  <p>Trịnh Công Sơn viết nhạc để mọi người được hát và được thưởng thức.
  Có lẽ ông chưa bao giờ nghĩ rằng nhạc của mình chỉ dành riêng cho Khánh
  Ly hát mặc dù Khánh Ly hát nhạc Trịnh rất hay, rất Trịnh Công Sơn. </p>
  <p>
  Bởi thế nếu còn sống và nghe được Thanh Lam hát nhạc Trịnh có lẽ ông
  cũng chỉ mỉm cười và nói: “Kệ”. Chắc hẳn ông nghĩ rằng, cái đẹp cái hay
  sẽ luôn tồn tại vĩnh cửu trên cõi đời này. Những người yêu thích nhạc
  Trịnh sẽ là những người đánh giá đúng nhất và chọn lựa những gì mà họ
  cho là thích hợp với nhạc Trịnh.
  </p>
  <p>Có một điều nên nói với những ca sĩ trẻ là: “Nếu yêu nhạc Trịnh xin
  hãy hát lên. Còn nếu không yêu nhạc Trịnh thì thôi xin đừng. Những kiểu
  “phá cách” nhạc Trịnh nhưng không xuất phát từ tấm lòng luôn làm chói
  tai người nghe nhạc”. </p>
  <p><b>DUY LINH<br />
  </b>&nbsp;<br />
  </p>
  <h3>Đừng đánh cắp những phút giây sống thật của người sáng tạo</h3>
  <p>Tôi được biết nhạc Trịnh từ thuở còn rất bé (vì cha mẹ tôi vốn rất
  thích nhạc Trịnh với giọng ca của Khánh Ly). Tôi không hiểu có phải vì
  vậy mà trong tiềm thức, tôi chỉ quen cảm nhận những giai điệu ấy một
  cách "cổ điển". Tôi tin rằng mỗi khi nhạc sĩ bắt tay vào sáng tác thì
  cũng là lúc họ sống thật với bản thân mình nhất. Mỗi ca từ, mỗi giai
  điệu cũng được sống như vậy! Gần đây khi nghe Hồng Nhung, Đàm Vĩnh Hưng
  thể hiện những ca khúc Trịnh với cách rất "xưa", thật sự tôi như chìm
  trong mỗi từ của bài hát. </p>
  <p>
  Nhạc Trịnh vốn chứa trong nó những điều bí ẩn, những câu hỏi thiết tha
  với đời và cả những quan niệm nhân sinh. Vì vậy khi nghe những gì vốn
  dĩ thuộc về mỗi ca khúc, người nghe như thấy giữa đời những câu hỏi,
  nghe thấy trong đó niềm thiết tha khao khát - đó chính là những gì "rất
  Trịnh". </p>
  <p>
  Mỗi ca sĩ khi chọn bài hát đâu chỉ vì nó "thời thượng", thu hút khán
  giả mà còn phải là sự đồng cảm, "lắng nghe" những gì mà người nhạc sĩ
  gửi gắm trong nó, và cảm nhận bài hát theo cách riêng của mình. </p>
  <p>
  Vì vậy xin hãy hát bằng những gì mà mình thật sự cảm nhận được chứ đừng
  là vì chạy theo phong trào phá cách. Nếu không vô hình trung chúng ta
  đang đánh cắp những phút giây sống thật của người tạo nên tác phẩm và
  cái hồn vốn có của tác phẩm.
  </p>
  <p><b>
  PHẠM THỊ PHƯƠNG NGUYÊN<br />
  <br />
  </b>
  </p>
  <h3>Ca sĩ nên thể hiện theo phong cách truyền thống</h3>
  <p>Tôi cũng như các bạn đồng nghiệp khác trong cơ quan tôi thật sự rất
  bực mình khi nghe bài hát Một cõi đi về do Tuổi Trẻ Oline đưa lên mạng,
  mà người trình bày chính là ca sĩ Thanh Lam. Chúng tôi không thể chấp
  nhận một cách thể hiện "quá sức tưởng tượng" như thế này. Những anh bạn
  đồng nghiệp của tôi đã tức giận và yêu cầu tôi tắt ngay khi nghe đến
  câu thứ 3, thứ 4 gì đó. Để cho nhạc Trịnh được mọi người mãi mãi yêu
  mến, theo tôi, các ca sĩ nên thể hiện theo phong cách truyền thống là
  tốt nhất, dù có "nhàm" nhưng nghe vẫn còn hay hơn rất nhiều so với cách
  thể hiện mới này. Những điều tôi viết ra đây có lẽ hơi nặng lời nhưng
  quả thật đây là những suy nghĩ rất chân tình, mong rằng các ca sĩ sẽ
  hiểu cho. </p>
  <p>
  <b>ĐỨC QUANG<br />
  <br />
  </b>
  </p>
  <h3>Hãy tôn trọng phong cách tác giả, tác phẩm</h3>
  <p>Nhạc Trịnh quá sâu lắng, thánh thiện, chỉ cần tiếng đàn ghi ta thùng
  cất lên cùng giai điệu không cầu kỳ, chải chuốt là người nghe cảm nhận
  được Trịnh. Trịnh là Trịnh, nhạc Trịnh là nhạc Trịnh, không thể lẫn vào
  đâu được. Ca sĩ đừng vì muốn khẳng định mình mà áp đặt phong cách biểu
  diễn "hoành tráng" của mình lên cái hồn và cảm xúc ra đời ca khúc của
  nhạc sĩ. Hãy tôn trọng phong cách Trịnh Công Sơn, tôn trọng phong cách nhạc Trịnh Công Sơn. 
  </p>
  <p>
  <b>DƯƠNG NGUYÊN VŨ<br />
  <br />
  </b>
  </p>


title: Phá cách nhạc Trịnh : Ý kiến bạn đọc 2
created: 2005-10-22 11:03:47+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:36+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: tuoitre.com.vn, Thứ Năm, 29/09/2005
body:
  <a style="margin: 1em; display: block; float: right;" href="/photos/album-3/hongnhung.jpg">
  <img alt="Hồng Nhung trong chương trình Trịnh Công Sơn - đêm thần thoại - Ảnh: T.T.D." src="/photos/album-3/hongnhung.jpg/image_mini" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Hồng Nhung trong chương<br />
  &nbsp;trình Trịnh Công Sơn - <br />
  đêm thần thoại - Ảnh: T.T.D.</div>
  </a>

  <h3>Phải lắng lòng khi nghe nhạc Trịnh</h3>

  <p>Mỗi bài nhạc của Trịnh là một bài thơ. Người ta có thể ngâm thơ theo
  lối Bình Trị Thiên, Tao đàn hay sa mạc một cách dìu dặt, trầm bổng chứ
  không ai ngâm thơ theo phong cách rock, hip hop... bao giờ! </p>

  <p>Hát nhạc Trịnh Công Sơn cũng vậy, phải đúng với phong cách nhạc
  Trịnh, mà theo tôi, đệm tiếng guitare thùng là thích hợp nhất. Cũng như
  đệm cho ngâm thơ phải dùng đàn tranh, sáo trúc... </p>

  <p>Nghe nhạc Trịnh Công Sơn cũng như nghe những làn điệu dân ca quen
  thuộc, nó đã thấm sâu vào da vào thịt, tùy theo tâm trạng mình mà vui
  buồn giận lẫy... nên không có sự nhàm chán. Nghe nhạc Trịnh không chỉ
  lắng tai mà còn phải lắng lòng mới cảm nhận được hết vẻ đẹp của nhạc
  Trịnh. </p>

  <p>Càng nghe càng thích, càng nghe càng thấy phảng phất tâm trạng
  của mình trong đó. Vậy thì cớ sao lại đang tâm giết đi linh hồn của nhạc Trịnh theo kiểu phá cách phản cảm?.. </p>

  <h3>Khi Lam “mạnh tay” với nhạc Trịnh</h3>

  <p>Thanh Lam sinh ra không phải để hát nhạc Trịnh. Nhưng cô yêu dòng
  nhạc Trịnh, cô đã bắt gặp mình trong ấy. Can đảm chịu búa rìu dư luận
  để làm đến ba album nhạc Trịnh đã minh chứng cho tất cả. Có lẽ Lam cũng
  hiểu cái mình gặp trong nhạc Trịnh chẳng phải là cái đẹp mà đa số công
  chúng xưng tụng khi nhắc đến ông!</p>

  <p>Trở lại với album <i>Này em có nhớ</i> lần này, Lam đã hát theo cách nhấn nhá thấm đẫm chất của mình. Từ<i> Biển nhớ</i> đến <i>Lặng lẽ nơi này</i>,
  Lam đã hát khá tự nhiên, lộ cái mãnh liệt, cái hoang sơ của một người
  đang yêu theo kiểu yêu là yêu thế
  thôi. Cũng chính vì thế hơn 2/3 bài hát trong album này toàn ca ngợi
  tình yêu. Nếu người nghe quên đi dấu ấn Trịnh trong từng bài hát này
  thì Lam đã thành công. Hát rất hay và rất Thanh Lam. </p>

  <p>Thế nhưng đến <i>Một cõi đi về</i> thì cô đã quá “mạnh tay” với
  nhạc Trịnh, ngay cả những người mến mộ Lam cũng thở dài khi nghe. Và
  người nghe cảm giác cõi đi về ấy giống như chốn thiên thai đang xao
  động cực cùng vì tiếng hát rền rĩ của Lam khuấy động. </p>

  <p>Thôi, dẫu sao thì đây cũng là cuộc phiêu linh cuối cùng của Lam với
  nhạc Trịnh nên cô muốn làm tất cả. Cô muốn nói lần cuối cho mọi người
  nghe cách mình yêu nhạc Trịnh Công Sơn dẫu biết rằng nó là một cách yêu
  bị số đông quay lưng...</p>

  <p><b>PHẠM THÁI THANH</b></p>


  <h3>Chấp nhận sáng tạo, nhưng...</h3>


  <p>Tôi chấp nhận sự sáng tạo, chấp nhận làm mới nhưng đừng làm mất
  chất nhạc Trịnh. Vừa rồi tôi có đi xem chương trình "Trịnh Công Sơn -
  Đêm thần thoại" tại nhà hát Hòa Bình, thú thật tôi không còn nhận ra
  nhạc Trịnh đâu nữa, trừ một vài bài. </p>

  <p>Theo tôi, nhạc Trịnh sang nhưng phải giản dị như chính con người
  nhạc sĩ vậy, đừng quá màu mè và cầu kỳ, bởi thường người ta đến với
  nhạc Trịnh là để nghe, để hòa mình vào không khí nhạc Trịnh chứ không
  phải chỉ để xem. </p>

  <p><b>CAO LẬP</b> (giám đốc làng du lịch Bình Quới, TP.HCM) (H.S.
  ghi)</p>


  <h3>Xin hãy thận trọng!</h3>


  <p>Không thể phủ nhận đó là một giọng ca đầy cá tính, kỹ thuật điêu
  luyện và thừa sức tung hứng để làm chủ bài hát nhưng dường như giọng ca
  Thanh Lam sinh ra không dành để hát nhạc Trịnh Công Sơn. </p>

  <p>Tôi còn nhớ có một lần nghe cô hát <i>Mưa hồng</i>, nhắm mắt
  lại để cảm nhận và thưởng thức, tưởng tượng như một trận bão táp đang đổ về thành phố trong đêm hè, còn đâu nữa “<i>trời ươm nắng cho mây hồng, mây qua mau em nghiêng sầu</i>” gợi nhớ rất nhiều về những cơn mưa ở Huế - mong manh và huyền hoặc.</p>

  <p>Sáng tạo là điều bắt buộc của người nghệ sĩ, nhưng xin những
  nghệ sĩ hãy thận trọng và cần đặt mình vào đúng vị trí, đừng chất lên đôi vai nhạc Trịnh một tảng đá khi mà nhạc Trịnh là <i>“vai em gầy guộc nhỏ như cánh vạc về chốn xa xôi”...</i></p>


  <p><b>NGUYEN PHU DUC</b></p>


title: Phá cách nhạc Trịnh : Ý kiến bạn đọc 3
created: 2005-10-22 14:10:53+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:36+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: tuoitre.com.vn, Thứ Sáu, 30/09/2005
body:
  <h3>Đừng "giết" những cái gì vốn đã có một đời sống riêng </h3>

  <p>Mỗi dòng nhạc có một đời sống của nó. Chúng ta không thể dùng cách
  này hay cách khác để làm thay đổi đời sống của nó. Nhạc Trịnh là một
  thí dụ, chúng ta yêu nó từ bao nhiêu năm nay. Chất thơ, chất thiền và
  tính triết lý của nó, với cách diễn đạt hết sức
  mộc mạc, không kiểu cách và cầu kỳ. </p>


  <p>Ở đây, tôi chỉ thấy sự phá cách chỉ là nhằm tôn vinh cái tôi của
  mình, một lối "chơi nổi" (như lời Thanh Lam) không đúng chỗ. Nếu muốn
  tự đề cao mình thì hãy tự soạn cho mình những bài hát theo phong cách
  ấy, chứ đừng "giết" những cái gì vốn nó đã có một đời sống riêng của
  nó. </p>

  <p>Từ ngày ban nhạc ABBA đặt ra bản nhạc <i>Happy new year</i> nổi
  tiếng trên toàn thế giới, thì bất cứ nước nào, bất cứ ai cũng ca theo
  một kiểu của người sinh ra nó. Một bài ca đã làm biết bao nhiêu người
  nao lòng khi ngậm ngùi tiễn năm cũ và vui mừng đón
  nhận năm mới. </p>

  <p>Tôi chưa thấy ai phá cách bài này mà mà được mọi người khen cả và
  hình như cũng không ai dám phá cách cả. Đừng nhân danh một tình yêu mà
  giết chết nhạc sĩ Trịnh công Sơn một lần thứ hai. </p>

  <p><b>THANG VO</b></p>

  <h3>Có cần làm phức tạp lên một cái gì đang rất đơn giản nhưng rất đẹp ?</h3>

  <p>Tôi hiểu, việc cảm thụ và diễn đạt một tác phẩm, một dòng tác phẩm
  âm nhạc có thể theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc vào sự hòa quyện
  giữa người sáng tác, người hát, người nghe; nhưng, trên tất cả phải là
  những gì đang tồn tại đã được thời gian sàng lọc và thừa nhận. </p>

  <p>Công chúng qua từng thời đại có thể khác đi, sự cảm thụ rồi cũng sẽ
  có thay đổi; song, vượt trên những thay đổi đó phải có sự tồn tại của
  những giá trị vĩnh hằng của nghệ thuật đã được thừa nhận; vì nếu không
  như thế, những giá trị nghệ thuật của nhân loại
  sẽ không còn. </p>

  <p>Trong âm nhạc, tôi nghĩ, chắc cũng phải như vậy. Có biến tấu tới đâu, chắc là cũng khó nghe <i>Le clair de la lune</i> theo giai điệu pop rock, và ngược lại, nghe hợp xướng bài S<i>ài Gòn đẹp lắm</i>!
  Tôi vẫn còn rất nhớ một cách sâu sắc sau rất nhiều
  năm những rung cảm của mình khi lần đầu tiên, trên căn gác trọ nghe
  những bản nhạc trong "Ca khúc da vàng" của anh Trịnh, sau đó là những
  rung cảm của mình khi nghe những bản tình ca với giai điệu đơn giản,
  mộc mạc nhưng đẹp, và vượt lên giai điệu là ca từ rất sang trọng, rất
  nhân văn, rất "thiền". </p>

  <p>Từ đó, luôn luôn trong tôi, sự đồng cảm với Nhạc Trịnh gắn liền với
  sự đơn giản trong cách thể hiện và chiều sâu của nội dung ; vì theo
  cách suy nghĩ của tôi, nhạc của anh Trịnh Công Sơn là như vậy, "bây giờ
  và mãi mãi". </p>

  <p>Thế hệ của chúng tôi có thể có những nhu cầu về văn hóa nói chung,
  âm nhạc nói riêng khác với thế hệ hiện tại. Nhưng dù sao, vượt trên mọi
  thử nghiệm, cần thiết hay không cần thiết, cũng nên bình tâm suy xét
  lại cách thức ta đang làm về nghệ thuật âm nhạc trước công chúng. </p>

  <p>Tôi nghĩ, công chúng chỉ nhận biết ai hát nhạc của ai hay hơn ai khi
  họ thật sự rung cảm khi nghe một người hát bài hát của nhạc sĩ mà họ
  yêu thích; và đó phải là một công chúng thực sự, chứ không phải một
  công chúng theo phong trào của các sàn diễn. </p>

  <p>Có cần gào thét khi âm nhạc của Trịnh Công Sơn không sáng tác để gào
  thét? Có cần làm phức tạp lên một cái gì đang rất đơn giản nhưng đang
  rất đẹp? (như một câu ngạn ngữ Pháp). Tôi nghĩ, chúng ta cần phải bình
  tâm, đừng cuốn theo những dòng chảy trên bề mặt, "nước chảy, rơm rác
  trôi đi nhưng đá tảng nằm lại" </p>

  <p><b>VÕ PHAN</b>
  <br /></p>


  <h3>Dùng nhạc Trịnh như một phương tiện đánh bóng tên tuổi ?</h3>

  <p>Nhạc Trịnh quá nổi tiếng, hẳn rồi, nên quá nhiều người muốn hát,
  cũng tốt thôi. Nhưng cũng có nhiều ca sĩ biết mình không thể diễn đạt
  được hồn nhạc Trịnh vẫn cứ sủ dụng nhạc Trịnh như là một phương tiện,
  không hơn không kém, để phục vụ cho việc đánh bóng tên tuổi của mình
  trước công chúng. "Phá cách", "làm mới" nhạc Trịnh, những mỹ từ đó chỉ
  là ngụy biện, che đậy cho động cơ "làm mới" cho chính bản thân ca sĩ.
  Những Phương Thanh, Hồ Ngọc Hà,
  Đàm Vĩnh Hưng... mà hát nhạc Trịnh thì đúng là ...phá phách nhạc Trịnh!
  </p>

  <p><b>PHƯƠNG MINH</b></p>


  <h3>Cần ghi nhận sự nỗ lực của Thanh Lam</h3>

  <p>Tôi khâm phục bản lĩnh sáng tạo của Thanh Lam! Tôi đã nghe một vài
  bài trong "Ru mãi ngàn năm" và "Này em có nhớ". Nói thẳng là tôi không
  thấy thích. Nhưng tôi khâm phục bản lĩnh sáng tạo của Thanh Lam. Cô ấy
  không muốn đi theo một lối mòn có sẵn. Cô ấy muốn tìm tòi, khám phá
  chính bản thân mình và nhạc Trịnh. </p>

  <p>Sự tìm tòi, khám phá ấy có thể có kết quả, có thể không. Và không
  thể dè bỉu cô ấy khi cô ấy không đạt được hiệu quả như mong muốn. </p>

  <p>Có thể chúng ta không bỏ tiền ra để mua album ấy nữa. Nhưng chúng ta
  nên ghi nhận sự nỗ lực trong lao động nghệ thuật của Thanh Lam. Trong
  sáng tạo nghệ thuật (cũng như trong phát minh khoa học), cần phải có sự
  dũng cảm để tìm một lối đi chưa ai đã từng đi. </p>

  <p>Nếu có nhiều nghệ sĩ tìm tòi (một cách nghiêm túc) cách thể hiện
  nhạc Trịnh khác với cách cũ, biết đâu một ngày nào đó chúng ta sẽ đượcnghe nhạc Trịnh với phong cách mới lạ và hay! </p>

  <p><b>quyhienngoc</b></p>

  <h3>Đừng đánh giá thấp khán giả yêu nhạc Trịnh </h3>

  <div style="margin: 1em; display: block; float: right;">
  <img alt="CD Này em có nhớ" src="http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=92429" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">CD Này em có nhớ</div>
  </div>

  <p>Thanh Lam là ca sĩ hàng đầu của VN, điều đó không ai phủ nhận. Chị
  hát rất thành công nhiều bài hát và có không ít những bài hát đã gắn
  liền với tên tuổi chị mà nhiều ca sĩ khác không thể nào làm thay đổi
  được điều đó khi trình bài lại các ca khúc này. Giọng hát chị được đánh
  giá rất cao trong làng ca nhạc VN. Tuy nhiên với album mới của chị về
  nhạc Trịnh chị đã gây một cảm giác bức xúc cho những ai đã từng yêu
  nhạc Trịnh. </p>

  <p>Nếu Thanh lam bảo chị trình bày nhạc Trịnh theo phong cách như album <i>Này Em Có Nhớ</i>
  để có thể "qua" được Khánh Ly thì không phải chỉ là sai lầm mà còn là
  "không hiểu về nhạc Trịnh". Thanh Lam có biết vì sao nhạc Trịnh có thể
  vượt thời gian để làm say mê bao nhiêu người của những thế hệ khác nhau
  không? Và vì sao cho mãi đến ngày hôm nay có rất nhiều ca sĩ hát nhac
  Trịnh mà
  không ca sĩ nào có thể "qua" được Khánh Ly không? Nếu Thanh Lam hiểu
  được nhạc Trịnh thì Thanh Lam sẽ có câu trả lời. </p>

  <p>Đối với công chúng yêu nhạc Trịnh, nhạc của ông cần được thể hiện
  một cách chân phương mộc mạc không cầu kỳ không cần dùng kỹ thuật điêu
  luyện cao siêu gì. Nó cần sự sâu lắng, nó làm người nghe gửi gắm cả tâm
  tư của mình vào đó. </p>

  <p>"Khán giả có phản ứng khác nhau là chuyện bình thường. Tôi chỉ hơi
  buồn nếu người trong nghề cũng không nhìn nhận đúng lao động nghệ thuật
  của chúng tôi", lời phát biểu này của Thanh Lam quả là đánh giá thấp
  khán giả yêu nhạc Trịnh rồi. Nhạc Trịnh sống mãi trong lòng nhiều người
  cho đến ngày hôm nay chính là nhờ sự cảm
  nhận sự đánh giá của công chúng chứ không phải chỉ nhờ vào một hội đồng
  nghệ thuật nào đâu. </p>

  <p>Nếu muốn thể hiện sự điêu luyện về kỹ thuật, sự diễn xuất cao siêu
  của mình khi hát chị nên chọn loại nhạc khác chứ không phải nhạc Trịnh.
  Ai cũng cần một chiếc gương mới thấy được rõ gương mặt mình, đẹp chổ
  nào, khiếm khuyết chỗ nào, lời của khán giả dành cho Thanh Lam cũng
  giống như chiếc gương để giúp chị có cái nhìn rõ hơn về mình. Đó là lời
  góp ý chân tình từ khán giả yêu mến chị cũng như giọng hát của chị. </p>

  <p><b>KIM LY</b></p>

  <h3>Đừng dùng kỹ thuật "đàn áp" nhạc Trịnh </h3>

  <p>Người nghệ sĩ thường có một điểm chung : đó là cái tôi của họ quá
  lớn. Quá lớn nên không chịu giống người khác, muốn mình là riêng biệt,
  là đặc trưng chứ không phải là bản sao của ai. Do vậy họ luôn tìm cách
  sáng tạo ra cái mới, trong vô vàn cái mới đó sẽ phát hiện được một vài
  cái hay. Nếu chỉ vì thấy một số cái mới không hay ban đầu mà vội cấm
  người nghệ sĩ tiếp tục sáng tạo thì làm sao tìm được cái hay. </p>


  <p>Riêng tôi thì cảm nhận như thế này: Nhạc Trịnh chủ yếu cảm nhận ở
  cái "hồn", chứ không phải ở kỹ thuật xử lý giọng (được tu luyện trong
  các nhạc viện). Khi hát Trịnh, ca sĩ nào quá chú ý đến xử lý giọng hát
  thì rất dễ gây khó chịu cho người nghe. Chị không nên ỷ lại mình có
  chất giọng khỏe, kỹ thuật hát tuyệt vời mà dùng nó
  để "đàn áp" nhạc Trịnh thì...tội ông quá. </p>


  <p><b>NGUYỄN VŨ KIM NGÂN</b></p>

  <h3>Làm hỏng nhạc Trịnh !</h3>

  <p>Bạn đã nghe <i>Này em có nhớ</i>, CD mới nhất của ca sĩ Thanh Lam
  chưa? Nếu chưa, đừng nghe. Một người bạn của tôi, người yêu tiếng hát
  Thanh Lam đã nức nở trao cho tôi CD trong sự nghẹn ngào mà không nói
  lời nào, chỉ viết mấy chữ: “Nghe đi rồi phê bình sau!”. Bạn biết tôi là
  người mê nhạc Trịnh Công Sơn, nên cho tôi nghe <i>Này em có nhớ</i> chăng? Thoạt đầu tôi nghĩ thế, sau đó, tôi tiếc là đã nhận cuốn CD này để nghe. </p>

  <p>Album <i>Này em có nhớ</i> có 7 bài, sau khi nghe, tôi kết luận là
  “May quá, chỉ có 7 bài mà tâm, thân của tôi đã ê ẩm vì bị tra tấn bằng
  bao nhiêu là thứ "binh khí", "gươm đao". Thanh Lam và các nhạc sĩ Lê
  Minh Sơn (biên tập), Trần Mạnh Hùng (phối khí) đã làm hỏng 7 bài của
  Trịnh: 1) <i>Em hãy ngủ đi</i>. 2)
  <i>Một cõi đi về</i>. 3) <i>Này em có nhớ</i>. 4) <i>Biển nhớ</i>. 5) <i>Em còn nhớ hay em đã quên</i>. 6) <i>Phôi pha</i>. 7) <i>Lặng lẽ nơi này</i>. </p>

  <p>Nghe album này, người nghe phải có đủ nội lực, thể lực và khí lực.
  Tiếng nhạc rú lên, véo von, lục cục, loảng xoảng cộng với giọng hét,
  gào của cô ca sĩ trong bài “Một cõi đi về” (Bài thứ 2) đã… đánh trọng
  thương người nghe! </p>

  <p>Ca khúc <i>Này em có nhớ</i> (Bài thứ 3), bài hát làm chủ đề,
  Thanh Lam đã đổi lời tùy tiện, biến chữ “em” thành “anh”… nhiều đoạn
  thật ngô nghê vì theo nguyên tác, chữ “em” Trịnh Công Sơn đã nói lên sự
  phụ bạc của người con gái, khiến nhân vật “tôi” hay “anh” trong bài
  nhạc phải mang một nỗi buồn riêng, rất đàn ông.</p>

  <p>Ca sĩ Thanh Lam, có lẽ có cùng mối cảm hoài với tâm trạng của mình,
  với đời sống tình cảm của mình, nên “ép” các nhân vật đổi giới tính như
  vậy là trái sinh lý. “Anh” Thanh Lam cứ thế mà vỗ về, giận dỗi, ghen
  tuông (?) một “em” đàn ông nào đó, nghe bịnh hoạn vô cùng. </p>


  <p>Bài <i>Em còn nhớ hay em đã quên</i> (Bài thứ 5), Thanh Lam lại
  đổi lời đến 2 lần cho một phiên khúc, khiến câu hát trở nên vô nghĩa và
  bị chết cứng. Câu “…Có bóng dừa, có câu hò, có con đò, chở mưa nắng
  đi…” đẹp biết bao chữ “con đò” bị Thanh Lam đổi
  thành “con đường”… chở mưa nắng đi. Con đường nằm yên chứ làm sao mà
  chở cái gì đi được hả giời? Hình ảnh một con đò nhọc nhằn nắng mưa,
  cùng với người dân chài, lướt đi dưới bóng dừa, với câu hò...bị thay
  thế như vậy, còn gì là Trịnh Công Sơn? </p>


  <p>Rải rác trong từng bài nhạc, lối phát âm méo mó, cao giọng, hạ trầm,
  sai lệch hẳn những nét nhạc nguyên bản của Trịnh Công Sơn, tạo ra những
  phiên bản dị dạng, vụng về, thô kệch, sáo rỗng...mà chỉ có Thanh Lam
  mới dám làm. </p>

  <p>Âm nhạc nói chung, và nhất là nhạc Trịnh Công Sơn là một cõi riêng,
  rất gần mà cũng rất thiêng liêng cho không chỉ giới ca/ nhạc sĩ khi
  trình bày, hòa âm phối khí, mix… mà còn có sự đón nhận của người thưởng
  ngoạn. </p>

  <p>Những ca khúc của Trịnh Công Sơn đã trở nên những “khuôn vàng thước
  ngọc” cho những ai biết giá trị đích thực của chúng, sẵn sàng “thanh
  tịnh” để đến gần, mở ra, và chia sẻ. Đó là điều quí, nên làm. Như Khánh
  Ly đã đơn giản trong lời hát, cách trình bày… để nói lên được khía cạnh
  khốc liệt, bi thảm của chiến tranh trong nhạc Trịnh. Như Hồng Nhung đã
  nhí nhảnh, trong sáng với tình yêu trong nhạc Trịnh. Và gần đây, thân
  phận của con người được nâng đỡ, ủi an bằng nhạc Trịnh qua tiếng hát
  Thu Phương. </p>


  <p>Còn Thanh Lam ? Làm mới ? Không. Thanh Lam đã làm hỏng. Hỏng nhạc Trịnh. Hỏng tai người nghe. </p>

  <p><b>THANH NGUYÊN</b></p>

  <p><b></b><br />

  </p>


title: Phá cách nhạc Trịnh : Ý kiến bạn đọc 4
created: 2005-10-22 15:33:29+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:36+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: tuoitre.com.vn, Thứ Bảy, 01/10/2005
body:
  <a style="margin: 1em; display: block; float: right;" href="/photos/album-3/thanhlam3.jpg">
  <img alt="Ca sĩ Thanh Lam - Ảnh: T.T.D." src="/photos/album-3/thanhlam3.jpg/image_mini" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Thanh Lam - Ảnh: T.T.D.</div>
  </a>

  <h3>Cần cái nhìn thoáng hơn về việc thưởng thức và trình diễn âm nhạc</h3>

  <p>Tôi đã nghe qua 2 album nhạc Trịnh của ca sĩ Thanh Lam. Quả thật ban
  đầu tôi cũng hơi ngạc nhiên vì cách hát của chị rất khác so với những
  gì chúng ta thường nghĩ và chờ đợi ở mhững bài nhạc Trịnh, nhưng tôi
  lại càng ngạc nhiên hơn vì cái cách mà nhiều người phản ứng đối với
  việc này.</p>

  <p>Năm nay tôi 20 tuổi, là sinh viên Đại học. Mặc dù không sành nghe
  nhạc lắm và cũng chưa đủ khả năng để cảm thụ nhạc Trịnh một cách sâu
  sắc như nhiều người sành nghe, tôi vẫn nghĩ rằng có lẽ sẽ có một số
  người bắt gặp ý kiến sau của tôi không khác mấy so với
  ý kiến của chính họ. </p>

  <p>Ai cũng biết nghệ thuật rất cần sự sáng tạo. Sự sáng tạo trong âm
  nhạc cũng vậy. Thế nhưng, không phải sự sáng tạo nào cũng được người ta
  ủng hộ ngay từ đầu, mà ở đây rõ ràng nhất là chuyện nhiều người phản
  đối ca sĩ Thanh Lam với cái cách hát nhạc Trịnh kiểu mới của chị. </p>

  <p>Ở đây tôi xin nhấn mạnh rằng chúng ta cần phân biệt giữa cách làm ăn
  khá chụp giựt, theo thời của một số ca sĩ trẻ theo kiểu đến kì thì ra
  album, album sẽ gồm đôi ba bài hát mới, một vài bài nhạc Trịnh và một
  vài bài nhạc ngoại... với lao động nghệ thuật nghiêm túc. </p>

  <p>Từ trước đến nay, chúng ta vẫn nghĩ nhạc Trịnh là "một giáo lý thiêng liêng" (trích nguyên văn từ một bài viết trên <a href="http://diendan.tuoitre.com.vn/CommunityServer/Forums/">diễn đàn Tuổi Trẻ Online</a>)
  nên vô hình trung cứ muốn mãi nghe cách thể hiện dịu dàng, đằm thắm...
  Bằng cách này, tôi nghĩ, chúng ta đang tự mình dựng nên những hàng rào
  trong việc thưởng thức và biểu diễn nhạc Trịnh (và cũng là nhiều loại
  nhạc khác) và vì thế chúng ta khó lòng mà mở rộng ra đến cái mới lạ. </p>

  <p>Thử hỏi, nếu Thanh Lam chịu chấp nhận ép mình thưởng thức và trình
  diễn nhạc Trịnh như những người khác mong muốn, rồi ra một vài album
  thật ngọt thì khi đó "dòng chảy" nhạc Trịnh cũng như người nghe chúng
  ta sẽ được gì, ngoại trừ một vài giọt nước
  nữa trong một dòng nước bao la? </p>

  <p>Nói một cách ví von, nếu nhạc Trịnh là một nàng tiên xinh đẹp thì
  sao ta không thử cho nàng một lần cởi chiếc áo trắng tinh khiết ra để
  thử khoác vào một chiếc áo xanh, áo hồng? Có thể những chiếc áo đầu
  không đẹp bằng, nhưng nếu ta không cho nàng thử tiếp
  thì e rằng nàng sẽ chẳng bao giờ tìm ra được chiếc áo thứ 2 có lẽ cũng
  sẽ rất đẹp.</p>


  <p>Ngày hôm nay, nếu giọng ca và cách thể hiện nhạc Trịnh của Thanh Lam
  đối với chúng ta chưa đáng làm chiếc áo thì thiết nghĩ cũng đừng nên
  phản ứng quá tiêu cực, bởi vì nếu hàng rào chúng ta xây quá chặt thì có
  lẽ trong tương lai sẽ chẳng có nghệ sĩ nào dám đứng ra làm mới nhạc
  Trịnh một lần nữa. </p>

  <p>Ở nước ngoài, việc các ban nhạc rock hát lại những bài kinh điển
  theo phong cách "hurricance" đã không còn là chuyện hiếm, nên nên chăng
  chúng ta có một cái nhìn thoáng hơn về vấn đề này ?</p>

  <p>Chỉ là thiển ý của riêng tôi, nhưng tôi mong ước sẽ có một ngày có
  một ban nhạc rock nào đó sẽ hát những bản nhạc Trịnh theo phong cách
  rock ballad ngọt lịm, hoặc sẽ có một nghệ sĩ nào đó hát theo phong cách
  opera trong trắng theo kiểu Sarah Brightman. Tôi cũng mong những bản
  tình ca cách mạng như <i>Tình ca, Tình em</i>... cũng sẽ được phá cách, hát theo kiểu mới thật gần gũi.</p>

  <p>Tôi viết bài này không nhằm bênh vực, biện minh cho Thanh Lam. Tôi
  chỉ mong chúng ta có một cái nhình thoáng hơn về việc thưởng thức và
  trình diễn âm nhạc, trong đó có nhạc Trịnh. Và xin lưu ý rằng, những
  kiểu "phá phách" nhạc Trịnh theo kiểu Thanh Lam hiện nay và những kiểu
  "phá phách" mới có thể diễn ra trong tương lai hoàn toàn chẳng làm hại
  gì đến nền âm nhạc nước nhà mà ngược lại, có khi nó còn góp vào những
  gam màu mới cho toàn bức tranh âm nhạc VN hiện đại. </p>

  <p><b>THEQUEEN</b></p>


  <h3>Hãy tôn trọng những ý kiến riêng</h3>

  <p>Nếu chưa ra đi, có lẽ người nhạc sĩ họ Trịnh sẽ lại cười thật hiền
  khi nghe Thanh Lam hát nhạc của ông. Ông sẽ không trách Thanh Lam đã
  hát nhạc của ông thế này hay thế kia, mà thay vào đó sẽ là một sự cảm
  thông...</p>

  <p>Khi người ta cảm nhận hay đón nhận một điều gì đó của người khác,
  điều ấy sẽ chỉ thực sự ở lại hay có ý nghĩa với mình khi chính bản thân
  mình đã từng trải qua điều ấy. Cũng như một cậu học sinh giải một bài
  toán, cậu nghe thầy giải và hiểu, nhưng cậu chỉ thực sự hiểu nó và nắm
  bắt được "cái hồn" của nó khi cậu tự mình ngồi giải lại bài toán ấy một
  lần nữa hay giải một bài khác tương tự.</p>

  <p>Chúng ta, phần lớn đều đến với nhạc Trịnh qua giọng ca Khánh Ly. Vậy
  Khánh Ly đã hát như thế nào mà lại có thể đưa nhạc Trịnh vào lòng chúng
  ta như thế? Và tại sao, giờ đây khi nghe Thanh Lam hát, cũng những nốt
  nhạc ấy, cũng những ca từ ấy, chúng ta lại
  muốn xua đuổi giọng hát ấy ra khỏi mình? </p>

  <p>Khánh Ly không phải là người hát nhạc Trịnh hay nhất. Chẳng có ai
  hát nhạc Trịnh hay nhất, bởi đơn giản chúng ta làm gì có định nghĩa đầy
  đủ về thế nào là hát hay? Tất cả chỉ tương đối, và tự nhiên vốn đã vậy.
  Được ở gần Trịnh Công Sơn trong một thời gian dài, lại có tâm hồn đồng
  điệu một cách đặc biệt, Khánh Ly là người hiểu Trịnh Công Sơn, hiểu
  luôn những trải nghiệm của ông cho, dù có thể Khánh Ly chưa từng trải
  qua những điều ấy. Đó là cái duyên. Và nhờ cái duyên đó, giọng ca Khánh
  Ly đã thực sự mang nhạc Trịnh đến với chúng ta. Khánh Ly hát nhạc Trịnh
  bằng cảm nhận của chính mình chứ không phải của người nhạc sĩ.</p>

  <p>Trở lại với Thanh Lam. Trước đây, chị cũng đã từng thể hiện những ca
  khúc của Trịnh Công Sơn theo phong cách mà người ta vẫn thường thể hiện
  chúng. Và chị đã không để lại nhiều ấn tượng trong dòng nhạc này. Khi
  ấy, Thanh Lam còn trẻ, đã có những vấp váp trong cuộc sống, đã có những
  cá tính trong con người mình, nhưng chúng chưa đủ để cô có một cảm nhận
  khác để từ đó có một cách thể hiện nhạc Trịnh "lạ" như bây giờ. </p>

  <p>Ngoài 30 tuổi, có những mất mát, lại sẵn trong mình một sự khát
  khao mãnh liệt trong nghệ thuật, Thanh Lam đã hát nhạc Trịnh đúng với
  con người thật của cô. Cô đã hát, có thể gọi là đã gào, đã rống như có
  người đã từng gọi, nhưng thật sự điều đó có quan trọng lắm không? Thanh
  Lam đã hát bằng tâm hồn mình, bằng những lao động nghệ thuật nghiêm túc
  của mình.</p>

  <p>Có thể cách cảm nhận của cô và các đồng sự về nhạc Trịnh không
  giống với nhiều người, nhưng dù thế nào đó là cũng chỉ là một quan
  niệm, một ý kiến riêng và chúng ta nên giành cho chị một sự tôn trọng. </p>

  <p>Sẽ có người nói rằng, chị ta có tôn trọng người nghe đâu mà mình lại
  phải tôn trọng chị ta? Không ai có thể phủ nhận tiếng hát của Thanh Lam
  có một chỗ đứng rất tốt trong lòng những người nghe nhạc Việt Nam. Chị
  không còn thiếu sự nổi tiếng để mà nhờ vào sự thể hiện "phá cách" một
  tượng đài để đánh bóng tên tuổi mình. Chị đủ thông minh để hiểu rằng sẽ
  có rất nhiều lời chê, sự phản đối khi chị thể hiện cái nhìn mới trong
  tâm hồn của mình dành cho
  nhạc Trịnh. </p>

  <p>Vậy tại sao chị vẫn làm thế?&nbsp; Trước tiên vì Thanh Lam là
  một người có cá tính và dũng cảm. Điều thứ hai là ước muốn được mang
  đến người nghe cảm nhận của chính mình chứ không phải của ai khác. Đó
  là cái tôi của người nghệ sĩ và nhờ cái tôi ấy chúng ta mới có thể có
  được những sự sáng tạo.</p>

  <p>Cũng có thể Thanh Lam đã cảm nhận sai cái hồn của nhạc Trịnh, và nếu
  thế rồi sẽ có lúc chị nhận ra điều ấy và sẽ sửa sai. Chúng ta hãy hy
  vọng vào điều ấy hơn là chê bai, dè bỉu, sỉa sói Thanh Lam. </p>

  <p>Nhiều người nói Thanh Lam "phá cách" nhạc Trịnh, vậy xin hỏi có ai
  trong chúng ta biết được chính xác thế nào mới là cách thể hiện
  nhạc Trịnh chuẩn? Chẳng ai cả...</p>

  <p><b>KAZENKA</b> (một bạn đọc)
  <br />
  </p>


title: Phá cách nhạc Trịnh : Ý kiến bạn đọc 5
created: 2005-10-24 14:03:58+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:36+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: tuoitre.com.vn, Thứ Ba, 04/10/2005.
body:
  <h4>Hãy "lặng lẽ nơi này"!</h4>

  <p>“Lặng lẽ nơi này” để vấn lại “tấm lòng” mình. Để làm gì ư? Tôi chắc
  chắn rằng mọi người đã biết câu trả lời từ cố nhạc sĩ của chúng ta rồi.
  Để cho gió cuốn đi. Thế thì ta sẽ được gì? Tại sao lại để cho gió cuốn
  đi? Mà tại sao lại để cho gió cuốn mà không là nước, là lửa, là đất...</p>

  <p>Nếu chúng ta cứ tiếp tục tra hỏi như thế thì cái lòng mình sẽ bấn
  lên mất. Còn câu trả lời ư, nó sẽ đến không lúc này thì lúc khác. Cuối
  cùng ta được gì, đó là cái mà chúng ta đang ra sức chứng tỏ mình là
  người hiểu nhiều, biết nhiều từ mấy câu hỏi và trả lời đó.</p>

  <p>Theo tôi nghĩ, khi còn sống cố nhạc sĩ vốn dĩ là người không cần
  phải chứng tỏ mình, vả lại ông là người biết và hiểu (hay ngộ) được
  nhiều điều từ đạo Phật, nên ông chắc hẳn không có khái niệm chê bai bất
  kỳ ai, cứ có chuyện thì “kệ”. </p>

  <p>Cái “kệ” của ông là cái kệ của không bỏ mặc, không phủ nhận mà có lẽ
  là cái “kệ” đối diện và nhìn thẳng vào nó, cho đến lúc ông cảm được cái
  lý của nó, và rồi thì cứ ngộ ra đó thôi, cái ngộ mà hiện chúng ta đang
  có được, chính là các sáng tác của ông. </p>

  <p>Trên diễn đàn của các bạn tôi đã đọc nhiều, thấy ai cũng có cái lý
  của mình. Tôi không bàn chuyện đúng, hay sai. Ở đây tôi không muốn lấy
  ý kiến của bất kỳ ai để áp đặt và bắt một ai đó theo hay không theo ý
  kiến, nhận xét nào cả. </p>

  <p>Tôi chỉ lấy ví dụ của bài <em>Lặng lẽ nơi này</em> theo cách hát của
  Thanh Lam. Giai điệu phối khí của bài hát nghe mới, rất mới. Cái cách
  mà cô nhấn nhá, nhả chữ, theo tôi thấy, không phải là cách mà Thanh Lam
  “phá” nhạc của cố nhạc sĩ TCS. Thanh Lam có cái cách “thấm” được nhạc
  Trịnh theo cách (và cả hoàn cảnh nữa) của cô. Mà cái cách đó không
  trùng với số đông của chúng ta. </p>

  <p>Có thể là cô đang quá cô đơn đó thôi ! Nên khó mà có được cái cảm
  của cái “lặng lẽ” như của chúng ta (trong đó có tôi), vả lại là một
  người nghệ sĩ thì chắc hẳn cái cô đơn đó nó cũng sẽ khác và khiến cho
  cô dữ dội hơn, để rồi nó chực bộc lộ ra trong cách hát. </p>

  <p>Tôi cho là ông cũng đã nói rồi, TCS đã nói “Tình yêu như biển, biển
  rộng hai vai”. Vậy thì chúng ta đã yêu nhạc TCS thì nên yêu và nghĩ
  theo cách yêu của ông “biển rộng hai vai”. Lúc đó thì chúng ta sẽ tự
  nhiên mà gánh (chấp nhận) thêm một cái mới (cách cảm và diễn tả bài hát
  của ông theo một cách khác, mà chưa hẳn là cách mới, nhưng nó chỉ khác
  với cách mà số đông chúng ta vẫn cho là đúng). Chứ đừng quá khắt khe
  với chính tình cảm của mình mà đem nó ra làm phương tiện áp đặt lên
  người khác. </p>

  <p>Thế nên TCS đã tiếp ngay đó thôi: “Tình yêu như biển, biển hẹp tay
  người”, đến lúc đó thì đúng là ông không muốn thế cho nên mới phải nói
  ra ngay “lạc lối”. TCS và cả chúng ta nữa đâu có muốn sử dụng các bài
  hát của ông để làm một phương tiện để chê bai, phê phán người khác, hay
  nói là để đấu khẩu lẫn nhau. Thế thì còn gì là nhạc của TCS nữa. Nếu
  thế thì đúng là chúng ta đang thật sự phá hỏng nhạc của ông
  mất rồi!</p>

  <p>Hơn nữa Thanh Lam cũng đâu có làm gì sai phải không? Cô cũng chỉ là
  một cô ca sĩ như bao ca sĩ khác đã cảm và trót yêu nhạc Trịnh như chúng
  ta thôi. Nếu không tôi không nghĩ rằng cô đã chọn và hát nhạc của ông
  (vì đâu có ai bắt cô phải thế). Cái tội (nếu cho là thế) chỉ là cách mà
  cô cảm nhạc Trịnh theo cách và trong hoàn cảnh
  của cô thôi. </p>

  <p>Còn tại sao lại cảm nhạc của ông theo cách khác lạ thế? Đến đây thì
  nó đi sâu vào cuộc sống (có thể là riêng tư) của người nghệ sĩ, cho nên
  tôi không thể tỏ để được nói tiếp. Mà chỉ có thể đoán rằng, trong hoàn
  cảnh này thì TCS sẽ mỉm cười và nhìn nhận rằng Thanh Lam cũng đã có
  được cách cảm và hát nhạc của ông theo một cách khác nữa. Đó là sự
  phong phú của của sống con người! </p>

  <p>Thế thì cứ nhìn nó, khoan hãy phê phán nó. Cho đến lúc tự nhiên, hay
  cố đoán, mà thấy được thì có phải là chúng ta đã có được “một tấm lòng”
  để cho “gió cuốn đi” đó rồi phải không? Vậy thì khi đó lòng ta sẽ thanh
  thản và nhẹ nhàng biết bao. </p>

  <p><b>N.T. BAO</b></p>


  <h4>Mỗi người đang hát theo cách hiểu riêng của họ</h4>

  <p>Xin trích dẫn câu trả lời ý nhị của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn trên Báo<em> Sóng Nhạc</em>, lúc phóng viên hỏi ông cảm thấy thế nào khi nghe các ca sĩ trẻ ngày nay hát nhạc Trịnh:</p>

  <p>“...Có lẽ mỗi người đang hát theo cách hiểu riêng của họ. Đó cũng là
  điều thú vị khi nỗi lòng của một người được thể hiện qua những cảm nhận
  của nhiều người và điều đó càng làm cho âm nhạc của tôi thêm phong phú
  trong lòng công chúng. Đối với những ca sĩ trẻ thì thường phải giảng
  giải cho họ về nhiều điều, nhưng cũng chỉ có thể giải thích cho những
  người hiểu được mà thôi...”</p>


  <p><b>TRÚC LY</b></p>


title: Làm mới và làm khác
created: 2005-10-22 15:13:05+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:36+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Phá cách nhạc Trịnh : Ý kiến nhà thơ Đỗ Trung Quân. [tuoitre.com.vn, Thứ Bảy, 01/10/2005]
body:
  <div style="margin: 1em; display: block; float: right;">
  <img alt="Nhà thơ Đỗ Trung Quân" src="http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/ImageView.aspx?ThumbnailID=92510" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Nhà thơ Đỗ Trung Quân - <br />
  Ảnh: VnE</div>
  </div>

  <p>Âm nhạc, cái lỗ tai nghe nhạc thì ra là thứ dễ “bảo thủ” hạng nhất.
  Khi đã nghe quen một giọng hát, một thể loại thật khó có thể thay đổi,
  đấy cũng là chuyện thường tình. Nhưng nghệ thuật luôn đòi hỏi phải thay
  đổi, làm mới và quyền sáng tạo, làm mới thuộc về những nghệ sĩ, những
  người làm nghệ thuật.</p>

  <p>Âm nhạc, ca khúc của Trịnh Công Sơn dường như luôn ẩn chứa những
  nghịch lý: dễ hát - ai hát cũng được. Ai hát cũng được nhưng không hẳn
  ai hát cũng hay; ai hát (cũng có thể) hay nhưng không hẳn ai cũng cảm
  thụ giống ai. </p>

  <p>Toán học 2 cộng 2 là 4 nhưng nghệ thuật thì không. Chính vì thế mọi
  sáng tạo, làm mới trong cách thể hiện âm nhạc của Trịnh Công Sơn (và
  không chỉ Trịnh Công Sơn) trước hết đều đáng được trân trọng. Cái phải
  lạm bàn chỉ là làm mới hay làm khác mà thôi.</p>

  <p>Đã gọi là làm mới thì trước hết cũng nên bớt cái khẳng định như đinh
  đóng cột rằng : chỉ cây đàn guitar mới phù hợp với âm nhạc của Trịnh,
  chỉ Khánh Ly mới là duy nhất. Đấy có thể đã là những giá trị hoàn hảo
  nhưng sự hoàn hảo trong nghệ thuật cũng đồng
  thời trở thành giá trị cũ - nó là nguyên nhân biến lỗ tai của ta thành
  “bảo thủ”, sẽ khép chặt với những âm thanh mới, những sắc màu mới, hình
  thái mới.</p>

  <p>Đã gọi là làm mới thì âm nhạc, ca khúc của Trịnh Công Sơn cần
  được nhiều người hát, cần được nhiều cách thể hiện, cần nghe thêm những
  âm thanh mới - nghĩa là vẫn cần tìm một vẻ đẹp khác, sự lấp lánh khác
  với cái lấp lánh đã có. Và đấy là vấn đề: nếu không tìm được vẻ đẹp
  mới, sự lấp lánh mới cho ca khúc của Trịnh, chúng ta chỉ đang làm khác
  mà thôi.</p>

  <p>Vậy, chúng ta - người nghe nhạc - đừng áp đặt cách nghe của
  mình, chúng ta chỉ có thể bảo “cô ca sĩ X, Y này hát không hay...”. Quyền không thích thuộc về người nghe.</p>

  <p>Vậy, chúng ta - những ca sĩ - cũng đừng vội áp đặt buộc người
  nghe phải tiếp nhận ngay tức khắc những cái làm khác mà ta có thể cũng ngộ nhận là làm mới của chính mình.</p>

  <p>Không gì dễ đi vào tâm hồn con người cho bằng âm nhạc, nếu nó
  hay. Không gì dễ ra ngoài tâm hồn con người cho bằng âm nhạc, nếu nó dở.</p>

  <p>Áp đặt những giá trị cũ của âm nhạc Trịnh Công Sơn vào những
  người hát ở thế hệ hôm nay e cũng là điều dở.</p>

  <p>Áp đặt những cái làm khác và ngộ nhận là làm mới cho những người nghe nhạc thuộc thế hệ hôm qua cũng là điều dở nốt.</p>

  <p>Một vài thiển ý chủ quan, xin lạm bàn.</p>


  <p><b>ĐỖ TRUNG QUÂN</b><br />
  <br />
  tuoitre.com.vn<br />
  Thứ Bảy, 01/10/2005</p>


title: Ca sĩ Thanh Lam: Tôi không “phá phách” nhạc Trịnh
created: 2005-10-22 10:41:46+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:35+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
body:
  <a style="margin: 1em; display: block; float: right;" href="/photos/album-3/thanhlam.jpg">
  <img alt="Ca sĩ Thanh Lam" src="/photos/album-3/thanhlam.jpg/image_mini" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Thanh Lam</div>
  </a>

  <p><b>* Chị có thể nói gì về những suy nghĩ của mình khi quyết định làm
  hai album nhạc Trịnh Công Sơn theo một phong cách hoàn toàn mới lạ gần
  đây (<i>Ru mãi ngàn năm</i> và <i>Này
  em có nhớ</i>)?</b></p>
  <p>- Ngày xưa, tôi đã hát nhạc Trịnh theo cách “truyền thống” mà mọi
  người đã quen, và cũng đã nhận được những lời khen. Nhưng tôi luôn tự
  biết nếu mình cứ đi mãi con đường ấy thì làm sao “qua” được chị Khánh
  Ly.</p>
  <p>Hơn nữa, cùng với thời gian và những trải nghiệm của bản thân, tôi
  cũng đã nhận ra những “góc khuất” khác của nhạc Trịnh mà tôi nghĩ rằng
  mình có thể khai phá nó.</p>
  <p>Ngoài ra, đã là một ca sĩ chuyên nghiệp, ai cũng muốn có cách thể
  hiện mỗi tác phẩm nổi tiếng theo cách riêng của mình. Tôi cảm nhận nhạc
  Trịnh theo lỗ tai tôi và con tim tôi.</p>
  <p>Khi tôi gặp Lê Minh Sơn, chúng tôi có tiếng nói chung trong việc cảm
  nhận nhạc Trịnh, chúng tôi nghe bằng tai của những con người hiện đại,
  yêu nó bằng tình yêu của ngày hôm nay. Và vì thế chúng tôi quyết định
  thể hiện lại nó theo cách mà chúng tôi cho
  là tốt nhất. Có thể chúng tôi đúng, cũng có thể chúng tôi sai.</p>

  <p>Nhưng không ai có thể nói chúng tôi “phá” nhạc Trịnh Công Sơn. Vì
  chúng tôi đã làm việc cực kỳ tận tụy, say mê, nghiêm túc, bằng tất cả
  những kiến thức bài bản nhất mà chúng tôi được học ở nhạc viện - điều
  mà dù rất không muốn nói nhưng tôi cũng đành phải nói thẳng là không
  mấy người trong số những người đang hát và “làm mới” nhạc Trịnh có được.</p>

  <p>Điều cuối cùng, quan trọng nhất, tôi và Lê Minh Sơn đã làm hai album
  ấy bằng tất cả tình yêu của mình với âm nhạc của Trịnh Công Sơn, và vì
  thế, tôi không có gì ân hận.</p>

  <p><b>* Nhưng thỉnh thoảng, trong các chương trình lớn, khi hát cùng
  nhiều ca sĩ khác, chị vẫn hát Trịnh Công Sơn bằng phong cách cũ, và
  nhận được rất nhiều khen ngợi, chị có thấy là như vậy “mới không bằng
  cũ”?</b></p>

  <p>- Khi hát trong chương trình chung, tôi phải tôn trọng ý đồ của đạo
  diễn và không thể “chơi nổi” hát một mình một kiểu. Tôi nghĩ sự cổ vũ
  của khán giả là dành cho lao động của tôi trong chính cái đêm biểu diễn
  ấy chứ không phải vì phong cách mới hay cũ.</p>

  <p><b>* Tâm trạng của chị khi đón nhận những phản ứng khác nhau từ công
  chúng, nhất là những lời chê bai vì chị đã “phá cách” một cách quá đà?
  Liệu chị có đi tiếp con đường đã chọn, hoặc sẽ dừng lại hay rẽ ngang?</b></p>

  <p>- Khán giả có phản ứng khác nhau là chuyện bình thường. Tôi chỉ
  hơi buồn nếu người trong nghề cũng không nhìn nhận đúng lao động nghệ
  thuật của chúng tôi. Còn tiếp tục hay không ư? Tôi sẽ dừng lại. Không
  phải vì ngại chê bai, phê phán mà vì thấy như vậy là
  đủ.</p>

  <p>Nhạc Trịnh Công Sơn luôn luôn có người yêu quí và tôi nhường sự
  khám phá mới mẻ lại cho họ. Biết đâu, sẽ có người còn quyết liệt hơn cả
  chúng tôi. Tôi còn nhiều dự án khác với âm nhạc đương đại. Tất nhiên,
  tôi vẫn sẽ hát nhạc Trịnh Công Sơn, nhưng chỉ trong những chương trình
  chung và khi đạo diễn yêu cầu.</p>

  <p><b>V.HOÀI</b><i> thực hiện</i><br /></p>
  <p>tuoitre.com.vn<br />
  Thứ Năm, 29/09/2005
  </p>

description:
  Có những sự phá cách nhạc Trịnh Công Sơn nhưng chỉ đơn thuần là những “thí nghiệm vui vẻ” theo khuynh hướng thị trường, thời trang như Đàm Vĩnh Hưng, Mỹ Tâm thì dù nó có hơi lạ tai, thậm chí nghịch tai cũng không thấy ai phiền lòng vì người ta biết chắc chắn nó sẽ qua nhanh. Nhưng khi bộ đôi Thanh Lam - Lê Minh Sơn dồn dập tung ra hai album nhạc Trịnh hơi đầy “chất Lam” thì các phản ứng đa chiều từ công chúng trở nên mạnh mẽ và bức xúc hơn. Chúng tôi đã gặp ca sĩ Thanh Lam để đặt lại với chị những băn khoăn của người nghe - người yêu nhạc Trịnh.


title: Phá cách nhạc Trịnh : Ý kiến ca sĩ từng hát nhạc Trịnh
created: 2005-10-22 14:43:53+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:36+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
body:
  <h3>Cẩm Vân</h3>
  <p>Vì sao nhạc của Trịnh Công Sơn tồn tại đến giờ phút này, đi vào máu
  vào thịt của mỗi người Việt Nam như những khúc ca dao, dân ca? Vì sao
  Trịnh Công Sơn có hàng trăm bài mà người nghe vẫn nhận ra?
  Phải có một tinh thần riêng và rất mạnh thì mới làm được điều đó. </p>

  <p>Có thể nhiều bạn ca sĩ trẻ chưa nhập hết hồn trong nhạc Trịnh, nhưng
  tôi không chỉ trích ai hết vì có nhiều người tìm đến với nhạc Trịnh là
  một tín hiệu vui. Vấn đề là đừng làm mất đi phong cách và tinh thần vốn
  có của dòng nhạc này. Nhạc Trịnh Công Sơn là loại nhạc để nghe chứ
  không phải để "nhìn". </p>

  <p>Tôi hát nhạc Trịnh chỉ đơn giản vì tôi yêu nó chứ tôi không có ý
  định là hát hay hơn một ai cả. Dĩ nhiên là ca sĩ thì luôn cần cái mới,
  nhưng bản thân nhạc Trịnh là sự mộc mạc nên sự sáng tạo cũng phải trong
  chừng mực. Ai nói tôi nhà quê, bướng bỉnh thì tôi chịu chứ tôi không
  muốn phá vỡ hình ảnh của mình từ trước đến nay, nhất là với âm nhạc của
  Trịnh Công Sơn. Tôi không có ý định biến anh Sơn thành một người khác. </p>

  <h3>Thanh Lam</h3>

  <a style="margin: 1em; display: block; float: right;" href="/photos/album-3/thanhlam2.jpg">
  <img alt="Ca sĩ Thanh Lam" src="/photos/album-3/thanhlam2.jpg/image_mini" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Thanh Lam</div>
  </a>

  <p>Nhạc Trịnh Công Sơn mang âm hưởng buồn, những tâm tình luôn rỉ rả,
  không có tính chất quyết liệt. Nhưng tôi hát nhạc Trịnh với những cảm
  xúc riêng của mình và muốn thổi vào đó một luồng sinh khí
  mới của một người phụ nữ đương đại chứ không phải là một cách hát buông
  xuôi, trễ nải. Tôi không thích lặp lại những gì người khác đã làm. </p>

  <p>Người nghe đã quen với lối giản dị của nhạc Trịnh trước đây và tôi
  biết mình là một người rất mãnh liệt nên đã cố kìm nén rất nhiều khi
  hát. Nếu tôi hát cho thoả sức chắc sẽ còn "táo tợn" hơn nữa. Tôi đã cân
  bằng khát vọng với cảm xúc của một người đàn bà. </p>

  <p>Dù là một người khá cực đoan trong nghề, tự tin về những gì mình làm
  và hầu như không quan tâm lắm đến những ý kiến xung quanh, nhưng tôi đã
  hát nhạc Trịnh từ những cảm xúc của con tim
  mình, với một sự tôn trọng rất lớn. Có thể điều tôi làm chưa phù hợp
  trong thời điểm này, nhưng với thời gian hy vọng nó sẽ tạo ra một hướng
  nghe khác cho người thưởng thức nhạc Trịnh. Tôi không có ý định đạp đổ
  một lối đi hay quan niệm nào cả mà chỉ muốn mang đến một xu hướng mới. </p>

  <h3>Hồng Nhung :</h3>

  <a style="margin: 1em; display: block; float: left;" href="/photos/album-3/hongnhung2.jpg">
  <img alt="Ca sĩ Hồng Nhung" src="/photos/album-3/hongnhung2.jpg/image_mini" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Hồng Nhung</div>
  </a>

  <p>Nhạc Trịnh Công Sơn là nhạc của tất cả mọi người, người chuyên có
  thể hát dở, người không chuyên có thể hát hay. Mỗi người sẽ hát nhạc
  Trịnh bằng cảm nhận của họ. Tôi hoàn toàn tôn trọng những lối
  thể hiện khác nhau của những đồng nghiệp của mình. </p>

  <h3>Phương Thanh :</h3>
  <p>Nhạc Trịnh mộc mạc và Khánh Ly là giọng ca phù hợp nhất, không ai
  dám cãi điều đó. Nhưng theo thời gian, nhạc Trịnh cũng cần đến với
  nhiều người hơn, người ta cũng cần nghe nhạc Trịnh được hát mới như thế
  nào. Như trường hợp của tôi, cách hát của tôi cũng kéo được những khán
  giả trẻ đến với nhạc Trịnh. Không ai muốn làm cho nhạc Trịnh dở hơn cả,
  những ca sĩ sau này đều muốn làm mới và duy trì nó đến nhiều thế hệ
  hơn. </p>

  <p>Nhạc Trịnh khá mới với tôi. Người ta không tin Phương Thanh có thể
  hát nhạc Trịnh vì vậy tôi càng muốn chứng minh với mọi người. Hát nhạc
  Trịnh tưởng đơn giản nhưng thật ra không hề đơn giản
  chút nào. Tôi vẫn hát nhạc Trịnh rất mộc, có người thích nhưng cũng có
  người không thích lối hát này. Không thể nào bắt 100% khán giả tán đồng
  với mình được. Tôi đồng ý với quan điểm: suy nghĩ và tình cảm khi hát
  nhạc Trịnh phải mộc, nhưng cách xử lý thì có thể thay đổi. Tùy thuộc
  vào từng bài mà có cách hát cho phù hợp. Bản thân tôi cũng đã làm cho
  nhạc Trịnh khác hơn bằng cách ngắt câu của mình. Tất nhiên phải trong
  khuôn khổ của sự hợp lý". </p>

  <h3>Quang Dũng : </h3>

  <a style="margin: 1em; display: block; float: right;" href="/photos/album-3/quangdung2.jpg">
  <img alt="Ca sĩ Quang Dũng" src="/photos/album-3/quangdung2.jpg/image_mini" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Quang Dũng</div>
  </a>

  <p>Nhạc của Trịnh Công Sơn đôi khi chỉ cần trình bày với một cây guitar
  là đủ. Tôi vẫn muốn trung thành với lối thể hiện từ trước đến nay của
  mình. Nhiều sự thay đổi gần đây tuy đã mở ra một hướng mới nhưng chưa
  thật sự đi vào cái hồn của nhạc Trịnh. </p>

  <p>Từ xưa đến nay, người trình bày nhạc Trịnh thành công thường là
  những giọng ca nữ. Giọng ca nam hát nhạc Trịnh thì sẽ mang một nội tâm
  khác, giống như đang nói lời, suy nghĩ, tính cách của tác giả, có lẽ
  phải cần chất đời trong đó nhiều hơn. Giọng ca nữ là một sự bay bổng và
  quyến rũ theo sự bay bổng đó. </p>

  <p>Ca sĩ có thể hòa âm, kết hợp cái này cái nọ vào nhạc Trịnh nhưng nên
  giữ cái hồn vốn có, sự giản dị của nhạc Trịnh. Lãng tử hay lãng du thì
  cách hòa âm và cách hát đều phải nhất quán, chứ
  không thể pha trộn một cách tùy tiện. </p>

  <h3>Đàm Vĩnh Hưng :</h3>

  <p>Nhạc Trịnh Công Sơn không viết cho riêng ai cả, vì vậy xu hướng thể
  hiện đa dạng và luôn đổi mới là điều không thể khác. Khi sinh thời
  Trịnh Công Sơn cũng từng nói rằng một ca khúc ông viết ra được hát đã
  là hạnh phúc rồi. Nếu ông còn sống, tôi nghĩ ông cũng sẽ hài lòng với
  những sự thể hiện mới này thôi. Tôi phản đối chuyện đánh giá, chỉ trích
  những cách thể hiện mới của nhạc Trịnh. Nếu muốn nghe Khánh Ly, Cẩm
  Vân, Hồng Nhung, Quang Dũng thì mọi người cứ nghe, còn những ca sĩ có
  cách trình bày mới có khán
  giả riêng của họ. </p>

  <h3>Đức Tuấn :</h3>
  <p>Tôi hoàn toàn tán đồng với cách phối lại nhạc Trịnh sau này vì âm
  nhạc cần phải phù hợp với hơi thở của thời đại. Đó là xu hướng chung.
  Mỗi cách thể hiện đều có cái hay riêng của nó. Biết đâu 30 năm sau
  người ta không còn nhắc đến những ca khúc của Trịnh Công Sơn với tên
  của Khánh Ly nữa, mà chỉ nhắc đến với tên của Hồng Nhung thì sao.</p>

  <p><b>vnexpress.net</b><br />
  Thứ bảy, 1/10/2005
  </p>

description:
  Sau "Đêm thần thoại", nhạc Trịnh Công Sơn một lần nữa trở thành đề tài nóng trong làng ca nhạc Việt Nam. Dòng nhạc này cần một "cây đàn guitar", không gian mộc, lối thể hiện giản dị vốn có hay cần một sự thay đổi mang xu hướng thời đại? Những ca sĩ từng hát nhạc Trịnh chia sẻ quan điểm với VnExpress. [vnexpress.net, Thứ bảy, 1/10/2005]


title: Đức Tuấn thích hát trên sân khấu sang trọng, chuẩn mực
created: 2005-10-22 07:34:31+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:34+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
body:
  <div style="margin: 1em; display: block; float: right;">
  <img alt="Ca sĩ Đức Tuấn" src="http://vnexpress.net/Vietnam/Van-hoa/2005/09/3B9E284A/tuanlon.jpg" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Đức Tuấn.</div>
  </div>

  <p>- <i>Được xem là một phát hiện mới của nhạc Trịnh Công Sơn, anh nghĩ sao về việc gắn sự nghiệp ca hát của mình với dòng nhạc này?</i></p>
  <p>- Với nhạc Trịnh, tôi hát cho mình thì đã từ lâu, nhưng hát với mọi
  người thì chỉ mới gần đây và cũng có một lượng khán giả nhất định ở
  Bình Quới. Sau chương trình <i>Đêm thần thoại</i> vừa rồi thì sự
  công nhận lại nhiều và rộng rãi hơn. Tuy nhiên, tôi không có ý định trở
  thành một ca sĩ chuyên hát nhạc Trịnh hay một dòng nhạc của riêng nhạc
  sĩ nào. Tôi chỉ muốn thể hiện thật tốt tất cả những thể loại âm nhạc mà
  tôi cảm thấy thích hợp với giọng hát và tâm hồn của mình.</p>

  <p><i>- Anh nghĩ gì về trào lưu các ca sĩ "đổ xô" đi hát nhạc Trịnh hiện nay?</i></p>
  <p>- Nhạc Trịnh hình như hợp với mọi người mà lại không hợp với ai, có
  thể dở với một giọng ca chuyên nghiệp và hay với một giọng ca không
  chuyên. Nhưng chắc một điều rằng ai biết hát nhạc Trịnh là biết kể
  chuyện của mình. Có những lúc hát, tôi cảm thấy không có duyên nhưng có
  lúc lại cảm thấy như được viết cho chính mình.</p>

   <p>- <i>Không chỉ đơn thuần thể hiện, nhiều ca sĩ đã thay đổi, làm mới nhạc Trịnh. Anh đánh giá thế nào về điều này?</i></p>
  <p>- Âm nhạc cần phải phù hợp với hơi thở của thời đại. Đó là xu hướng
  chung của thế giới. Bằng chứng là nhạc của The Beatles sau này cũng đã
  được rất nhiều nhóm phối lại, hát bằng phong cách mới, tư tưởng mới rất
  thành công. Mỗi cách thể hiện đều có cái hay riêng của nó. Biết đâu 30
  năm sau người ta không còn nhắc đến những ca khúc của Trịnh Công Sơn
  với tên của Khánh Ly nữa, mà chỉ nhắc đến với tên của Hồng Nhung thì
  sao.</p>

  <p><i>- Dòng nhạc bán cổ điển và những ca khúc tiền chiến có gì quyến rũ anh?</i></p>
  <p>- Các dòng nhạc khác có thể di chuyển nhiều hướng nhưng dòng bán cổ
  điển thì có lối đi riêng và vẫn di chuyển trên đúng một đường thẳng. Sự
  lựa chọn của tôi một phần là vì như vậy, phần còn lại là vì chất giọng
  của tôi phù hợp. Tôi thích được hát trên một sân khấu sang trọng, chuẩn
  mực, khán giả ngồi yên nghe ca sĩ hát, không cần phải gào thét một cách
  đình đám.</p>

  <p>Còn với những ca khúc tiền chiến, không biết có phải là duyên phận
  không khi tôi nhận được rất nhiều tình cảm của những nhạc sĩ lớn tuổi:
  Phạm Duy, Phạm Trọng Cầu, Nguyễn Ánh 9... Họ yêu thương tôi như con và
  tin tưởng giao nhiều "trọng trách".</p>

  <div style="margin: 1em; display: block; float: left;">
  <img alt="Ca sĩ Đức Tuấn" src="http://vnexpress.net/Vietnam/Van-hoa/2005/09/3B9E284A/tuan.jpg" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Đức Tuấn.</div>
  </div>

  <p>Nhiều người cũng nghĩ rằng tôi đi theo lối của Quang Dũng. Nhưng nếu
  nghe tôi hát thì chắc chắn sẽ cảm nhận được sự khác biệt giữa trong
  cách lựa chọn của tôi và anh ấy. Quang Dũng hát những bài mới theo lối
  xưa, cách thể hiện gần gũi, êm ả, còn tôi thì hát những bài xưa theo
  lối mới, có rộn ràng, nhiều sắc thái hơn một chút. Những ca khúc tôi
  hát có thể sẽ khó được nhiều khán giả đón nhận, nhưng tôi chấp nhận
  điều đó.</p>

  <p>-<i> Nhiều người cho rằng Đức Tuấn hội đủ tất cả những yếu tố để
  trở thành một ngôi sao ca nhạc, nhưng đến nay vẫn còn nhiều lận đận.
  Anh nghĩ sao?</i></p>
  <p><i>- </i>Tôi nghĩ nhận xét đó đúng vì tôi đi hát là để thỏa niềm
  đam mê cái đã, còn tất cả những chuyện khác thì hầu như không quan tâm
  lắm. Vả lại, đôi khi tôi cũng cố làm cho con đường của mình đi không
  giống ai nên có hơi chậm là điều tất nhiên. Chăm chỉ để thể hiện sự bứt
  phá cũng là một cách, vì tôi rất thích chậm mà chắc. </p>
  <p>Lâu lâu tôi cứ nghêu ngao <i>Một cõi đi về</i>, thấy câu "Đi đâu
  loanh quanh cho đời mỏi mệt..." sao đúng với mình quá. Con đường của
  dòng nhạc tiền chiến, phong cách bán cổ điển là một sự lựa chọn từ ban
  đầu và đến nay tôi vẫn trung thành với nó.</p>

  <p><i>- Đêm nhạc riêng của anh vừa rồi mang tên "My Romance", đó  là sự khẳng định về dòng nhạc hay về con người của Đức Tuấn?</i></p>
  <p>- Cả hai. Dòng nhạc thì đã rõ. Còn phần con người, tôi cũng thuộc
  dạng lãng mạn nhưng có lẽ nó nằm bên trong nhiều hơn. Người ta nói Đức
  Tuấn trên sân khấu và ngoài đời rất khác biệt. Trên sân khấu là một nét
  đạo mạo, chững chạc nhưng ngoài đời lại trẻ con, khá cởi mở và thích
  chủ nghĩa tự do.</p>

  <p><b>Đỗ Duy</b> <i>thực hiện</i><br />
  vnexpress.net<br />
  Thứ năm, 29/9/2005<br />
  <br />
  </p>

description:
  Với giọng ca sáng, đẹp và lối thể hiện nhẹ nhàng, Đức Tuấn đã được nhiều khán giả của chương trình "Đêm thần thoại" xem như một khám phá mới của nhạc Trịnh. Khác với sự lựa chọn của nhiều ca sĩ trẻ hiện nay, Đức Tuấn đang mê mải với dòng nhạc bán cổ điển và những ca khúc tiền chiến.


title: Hà Trần: 'Ai cũng tìm thấy mình trong nhạc Trịnh'
created: 2005-10-22 06:24:26+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:34+00:00
topic_id: ban-be
tag: sinh-hoat
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
body:
  <div style="margin: 1em; display: block; float: left;">
  <img alt="Ca sĩ Trần Thu Hà" src="http://vnexpress.net/Vietnam/Van-hoa/2005/09/3B9E25D2/hatran1.jpg" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Trần Thu Hà - Ảnh: P.H.N.</div>
  </div>

  <p><i>- Chị có thể nói một chút về vai trò của mình trong đêm nhạc?</i></p>

  <p>- Chương trình là một cốt truyện thống nhất theo 3 chủ đề: Tình yêu,
  Thân phận và Kinh tình yêu. Mỗi ca sĩ tham gia chương trình sẽ đóng vai
  một nhân vật và có những bài hát phù hợp với tính cách của nhân vật đó.
  Tôi đóng vai giai nhân 1, là một nhân vật trong sáng thánh thiện và hát
  4 bài đúng theo tính cách như vậy.</p>

  <p><i>- Vượt nửa vòng trái đất chỉ để tham gia "Đêm thần thoại", điều gì đã quyến rũ chị đến thế?</i></p>

  <p>- Nhạc của Trịnh Công Sơn là âm nhạc kinh điển, không cần nhiều sự
  phá cách, thay đổi táo bạo, nên lúc đầu tôi cũng thắc mắc là tại sao
  những người tổ chức lại mời mình, trong khi có rất nhiều ca sĩ trong
  nước có thể thay thế. Tất cả họ đều khẳng định rằng rất cần tính kết
  nối của chương trình và tôi là một trong những mạch không thể thiếu.
  Phương Nam phim đã mời rất nhiệt tình và tôi quyết định hoãn một số
  show bên kia để về tham gia chương trình này.</p>

  <p>-<i> Chị cảm nhận thế nào về âm nhạc và con người của Trịnh Công Sơn?</i></p>

  <p>- Trịnh Công Sơn là một người có tâm hồn lớn, rộng lượng với cuộc
  sống xung quanh mình nhưng ông lại là người yếu đuối. Chỉ là cảm nhận
  của riêng tôi thôi, có thể vì ông quá nhạy cảm nên đã ôm lấy cho mình
  nhiều nỗi ám ảnh, dằn vặt, khổ đau.</p>

  <p>Tôi rất kính trọng và yêu quý nhân cách lớn của Trịnh Công Sơn,
  nhưng về nhạc của ông, tôi nghĩ mình không hoàn toàn hợp. Tôi chỉ hợp
  với một số mảng nhất định trong nhạc Trịnh, những bài mang tính chất
  của jazz, blue như <i>Vết lăn trầm, Cho đời chút ơn, Còn tuổi nào cho em... </i>Vì
  tôi là một người có tính cách đấu tranh chứ không phải sinh ra là để
  được bảo bọc nên cần nhiều chất đời trong âm nhạc trong khi nhạc Trịnh
  thì có nhiều chất đạo. Có lẽ chính lòng bao dung, độ lượng làm cho ông
  thấy được những điều mà người khác đã bỏ
  quên. Giống như ông là một người đứng trên ngọn núi cao nhìn xuống,
  thấy được nhiều nỗi đau của nhân loại, trong khi đó tôi muốn mình lại
  hát như một người nằm trong chính nỗi đau đó. Nhạc của Trần Tiến, Thanh
  Tùng, Ngọc Đại chính là loại âm nhạc thể hiện điều đó.</p>

  <div style="margin: 1em; display: block; float: right;">
  <img alt="Ca sĩ Trần Thu Hà đang tập chương trình Đêm thần thoại." src="http://vnexpress.net/vietnam/van-hoa/2005/09/3b9e25d2/hatranlon.jpg" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Ca sĩ Trần Thu Hà đang tập <br />
  chương trình Đêm thần thoại.</div>
  </div>

  <p>Tôi thích những bài về thân phận con người của Trịnh Công Sơn như <i>Này em có nhớ, Ca dao mẹ, Tiến thoái lưỡng nan</i>... Trịnh Công Sơn là một người vẽ tranh bằng nhạc, tôi cũng thích những "bức tranh" của ông như&nbsp;<i>Chiều trên quê hương tôi</i>.</p>

  <p><i>- Chị có cảm tình đặc biệt với một giọng ca nào hát nhạc Trịnh?</i></p>

  <p>- Tôi thích nhiều người hát nhạc Trịnh nhưng không thích đặc biệt
  một ai cả. Khánh Ly, Tuấn Ngọc, Hồng Nhung, Mỹ Linh, Thanh Lam, mỗi
  người đều có một mảng hay. Trong nhạc Trịnh, tôi nghĩ mỗi người đều có
  thể tìm thấy một phần của mình.</p>

  <p>- <i>Trong một chương trình ca nhạc ở hải ngoại, chị đã hát "Tiến
  thoái lưỡng nan" rất tâm trạng, nhiều người nói chị hát cho mình. Lúc
  trình bày bài hát đó chị nghĩ gì?</i></p>

  <p>- Đó là một chương trình gây quỹ để giúp đỡ các nạn nhân sóng thần.
  Mỗi người nghe có thể cảm nhận theo một cách nhưng tôi hát bài này tâm
  trạng là vì muốn chia sẻ với mọi người một điều rằng: "Người đi có thể
  thanh thản, nhưng người còn lại, đang sống mới chịu nhiều đau khổ hơn
  cả". Tôi mong những người còn lại hãy dịu lòng mình xuống vì con người
  sinh ra ai cũng đến lúc phải chết đi. <i>Tiến thoái lưỡng nan</i> nói về thân phận con người rất sâu nhưng cũng rất thanh thản.</p>

  <p><b>Đỗ Duy </b><i>thực hiện</i><br />
  vnexpress.net, <br />
  Thứ sáu, 23/9/2005<br />
  <br /></p>

description:
  Ca sĩ Trần Thu Hà vừa từ Mỹ về Việt Nam và ở lại 4 ngày để tham gia chương trình nhạc Trịnh Công Sơn "Đêm thần thoại". Chị đã dành cho VnExpress cuộc trò chuyện xung quanh những suy nghĩ của mình về nhạc Trịnh.


title: Một lời bày tỏ : nhạc Trịnh - Khánh Ly
created: 2010-10-08 08:35:01+00:00
edited: 2010-10-08 08:54:39+00:00
topic_id: ban-be
tag: thu-ban-111oc
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
body:
  <br />
  <p>
  Tôi cũng là một fan của nhạc Trịnh qua giọng ca Khánh Ly. Mãi cho đến bây giờ, tôi khó chấp nhận ca sĩ nào ngoài Khánh Ly hát nhạc Trịnh. Hồi đó, không đêm nào không có chiếc cassette trong mùng tước khi ngủ để nghe cả 3 chủ đề : - thân phận con người - tình ca - nhạc phản chiến. Nay, không có điều kiện để tham dự một đêm nhạc kỹ niệm nào của Trịnh. Tôi rất thèm muốn được một lần tham dự, để nghe mà hồi tưởng đến một thời trẻ đầy hy vọng, nhưng cũng đầy xót xa tuyệt vọng.<br />
  <br />
  Xin biết on Ban Biên Tập cho tôi có cơ hội này. <br />
  <br />
  Trân trọng, <br />&gt;
  &lt;b&gt;Nguyen the Hien&lt;b&gt;<br />
  nguyen...@yahoo.com<br />
  08/10/2010
  </p>


title: Hai kỷ niệm nhỏ
created: 2004-03-24 19:59:29+00:00
edited: 2014-06-23 16:49:27+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
author: Cao Huy Thuần
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Cao Huy Thuần (04.2001)
body:
  <p>
  Trịnh Công Sơn dùng nhiều từ rất ngộ, nhiều lắm. Chẳng hạn hai chữ cuối trong câu cuối của "Chiều trên quê hương tôi":
  </p>
  <p align="center"><i>
  Chiều trên quê hương tôi<br />
  Với bao nhiêu điều đã trôi qua<br />
  Có riêng em cuộc đời sẽ nhớ<br />
  Nét quê hương nghìn năm vẫn là
  </i>
  </p>
  <p>
  "Vẫn là" là thế nào? Vẫn là một trời mưa bay? Vẫn trên sông bờ xa sương khói? Vẫn nắng phai trên màu ngói non tươi? Giọt chiều trên lá như mắt người?
  </p>
  <p>
  Sơn rất thích thú với hai chữ này. Thích thú như đã dùng như thế trong một bài khác, rất thơ mộng, bài "Nguyệt Ca", vẫn hai chữ cuối, câu cuối:
  </p>
  <p align="center"><i>
  Từ khi trăng là nguyệt tôi nghe đời gõ nhịp ca<br />
  Từ khi em là nguyệt cho tôi bóng mát thật là
  </i>
  </p>
  <p>
  "Thật là" là thế nào? Là vườn xưa lá xanh tươi từ khi trăng là nguyệt? Là vườn xưa em đến nay trăng quá vô vi? Là vườn xưa vừa mệt vì cây đam mê hết nhánh? Hay là mát như phút đó tình cờ? 
  </p>
  <p>
  Hè 1986, tôi có ghé thăm Sơn một buổi tối tại nhà. Anh khoe biết một quán Huế ngon lắm và cho người đi vội ra phố mua một món đặc biệt Huế để mời tôi. Người nhà đi, rồi về tay không, bởi vì hôm đó là ngày rằm. Ngày rằm, người Huế ở Sài Gòn không nấu món ăn mặn. Tôi nói tôi tưởng người Huế vào Sài Gòn sẽ đổi khác, ai ngờ ở đâu người Huế vẫn là…Tự nhiên như thế thôi, câu chuyện lạc bước vào chốn thâm sâu của "thật là" và "vẫn là". Tôi hỏi: Sơn có để ý đến chữ "như" của nhà chùa không? Như, là như vậy đó. Chân lý như vậy đó. Ðừng nói gì thêm. Nói thêm chút gì, lời nói sẽ làm sai mất ý nghĩ hiện ra trong tư tưởng. 
  </p>
  <p>
  Chuyện đang vớ vẩn như thế thì Bác gái, mẹ Sơn, bước vào phòng. Bác đi cúng rằm về, mặc áo lam, giống như mẹ tôi. Bác ngồi với chúng tôi một lát, góp chuyện vui vẻ, nhắc lại thời 1963-64. Chắc Sơn không biết đâu nhỉ, khi tôi ra về, Bác một mình đưa tôi ra tận cổng và ôm tôi vào lòng. Tôi ôm chiếc áo lam của Bác, tưởng chừng như ôm luôn cả cái quán ăn Huế ngày rằm không sát sanh. 
  </p>

  <p align="center">
  -------
  </p>

  <p>
  Vài năm sau, tôi được bạn bè đề nghị góp phần giới thiệu nhạc Trịnh Công Sơn tại Nhà Việt Nam trong dịp Sơn qua Pháp. Hôm đó, có cả em gái Sơn, chị Vĩnh Trinh, từ Canada qua. Tất nhiên chị sẽ hát, nhưng vừa bước chân vào Nhà Việt Nam, tôi đã nghe tin dữ: chị bị cảm, khan giọng. 
  </p>
  <p>
  May quá, khi chương trình sắp bắt đầu, tôi thấy chị Vĩnh Trinh bước ra và tôi an tâm. Trời nóng, chị bận áo cánh ngắn, hở nửa lưng, nửa chiếc lưng tròn như trong một câu hát Trịnh Công Sơn. Tôi an tâm, vì nếu cảm nặng chắc chị phải đến với cái mền. Chị Vĩnh Trinh đẹp và lưng chị yêu kiều.
  Tôi ngồi phía trên với Sơn, nói đôi ba chuyện, rồi mời chị Vĩnh Trinh hát. Ðó là lần đầu tôi nghe chị hát, và tôi không ngờ chị hát hay đến thế. Trong tiếng hát của chị, bỗng tôi nghĩ đến một câu trong bài "Quỳnh Hương":
  </p>
  <p align="center"><i>
  Em mang cho ta một chút tình<br />
  Miệng cười khúc khích trên lưng
  </i>
  </p>
  <p>
  Lại một ý thật ngộ của Trịnh Công Sơn. Anh nghe tiếng cười từ trên lưng, không phải trên môi. Sao anh tài tình thế! Tôi chắc chắn giọng hát óng ả mà tôi đang nghe mê man chỉ có thể ngân nga từ trên lưng ấy mà thôi. 
  </p>
  <p>

  Như mọi người, tôi biết Trịnh Công Sơn được gia đình ôm ấp, bảo bọc thế nào. Nhạc Sơn tràn ngập tình yêu, giai nhân nhiều như sao trên trời. Nhưng tất cả sao họp lại cũng không sáng như trăng, không sáng như trăng rằm mà các cô em gái của Sơn đã dâng tặng anh. Trong yêu kiều của vô vàn người đẹp mà Sơn ca ngợi, tôi thấy thấp thoáng nét yêu kiều của các cô em gái của Sơn. Và bây giờ Sơn mất, nghe nhạc Sơn mấy hôm nay, tôi càng thấy bay bay màu áo lam của Bác, của mẹ Sơn, trong rất nhiều bài hát quen, không riêng gì trong "Ðóa Hoa Vô Thường" hay trong những vô thường khác mà Sơn đã dùng chiếc đũa phù thủy để gõ thành thơ:
  </p>
  <p align="center"><i>
  Em đi bỏ lại con đường<br />
  Bờ xa cỏ dại vô thường nhớ em
  </i>
  </p>

  <p>
  <b>Cao Huy Thuần</b><br />
  Tháng 4-2001
  </p>


title: Một vài kỉ niệm nhỏ về anh Trịnh Công Sơn
created: 2004-01-23 17:20:10+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:27+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/structured
description: Đỗ Tuyết Khanh - 01.04.2001
body:
  So với những người thật sự là bạn của anh Trịnh Công Sơn, tôi chỉ là người có may mắn được gặp anh vài lần. Mùa hè 1981, trong chuyến về thăm nhà, tôi được dịp đến sinh hoạt với nhóm các nhạc sĩ của thành phố, rồi từ đó được rủ đến chơi mỗi lần các anh tụ tập với nhau khi thì ở quán, khi thì ở căn gác của anh Sơn. 

  Tôi không nhớ rõ cảm tưởng thế nào khi gặp một người có cái tên đã đi vào huyền thoại của cả một thời. Chắc chắn là thích thú pha lẫn chút tò mò, rồi sau đó sự thiện cảm như đối với bất cứ người " bình thường " nào khác mà mình thấy dễ mến. Có lẽ sự dễ quen thuộc ấy cũng là vì chung quanh anh còn có các anh Trần Long Ẩn, Hoàng Hiệp, Phạm Trọng Cầu, đều là các nhạc sĩ nổi tiếng, người nào cũng vui nhộn và nói chuyện tự nhiên ngay từ lúc mới gặp. Những năm ấy Việt Kiều các nơi về được tham gia nhiều buổi sinh hoạt văn nghệ, mỗi lần về là lại đem trở sang các băng nhạc, sách nhạc. Dạo ấy đấy là một trong những con đuờng chính để phổ biến các bản nhạc thịnh hành trong nước khi các phương tiện của giới văn nghệ sĩ còn nghèo nàn và nguồn giao lưu còn ít ỏi. 

  Từ các sinh hoạt " đại trà " giữa Việt Kiều đến " liên hoan riêng " trong nhóm nhỏ các anh, tôi không nhớ dẫn dắt thế nào, chỉ nhớ là rất vui và tự nhiên. Trong mấy tuần ấy gần như ngày nào tôi cũng gặp các anh, lúc thì anh Trần Long Ẩn chở tôi bằng xe Honda đi khắp nơi, lúc thì cả nhóm đàn hát ở nhà anh Sơn. Tôi nhớ nhất mấy buổi trưa êm ả trên ban công của anh Sơn, chỉ có anh và tôi. Ngoài kia trời nắng gắt, xe cộ ồn ào, nhưng trong không gian nhỏ bé ấy, yên tĩnh và xanh mát với cây và chậu hoa, anh Sơn ngồi nhâm nhi uống rượu, tôi uống trà. Anh hỏi tôi về cuộc sống " bên kia ", công việc làm, chuyện hội hè. Anh kể vài kỷ niệm khi đi chỗ này chỗ kia, vài giai thoại quanh sáng tác này, bản nhạc nọ. Khi tên tuổi anh nổi như cồn trong phong trào phản chiến, tôi còn bé, lại học trường tây, sống như trên một ốc đảo, nên tôi chỉ biết võ vẽ mà không thuộc nhạc của anh, mù mờ về những con người và sự kiện của thời ấy. Nhưng anh không kể về thời ấy, anh không thích nhắc lại chuyện " đời xưa ". Có lần trong buổi đàn hát, một anh hát lại các bài phản chiến, anh Sơn lắc đầu bảo : " Tôi chán hai chữ binh đao lắm rồi ". Lát sau lại vui vẻ giải thích vài câu trong một bài hát trữ tình khác. 

  Có lẽ vì cảm thấy một niềm u uất nơi anh nên tôi hay kể chuyện tiếu lâm cho anh. Anh cười lăn và sau đó bắt tôi kể đi kể lại cho các anh khác. Tôi nhỏ tuổi nhất trong đám, chỉ già hơn hai cô bé em của một anh bạn Việt Kiều khác, nên ba đứa được coi như em út, các anh rủ đi ăn nhậu, hát hò hay nghe bình thơ bình văn. Hai cô bé, người thành phố, rất dễ thương, mọi người gọi là Bê và Chà. " Tại vì em đen như Chà Và đó chị ! ". Đen nhưng rất xinh. Hai cô quí các anh, thỉnh thoảng nấu nướng cho các anh nhậu. Bê bảo : " Mỗi ông một tính. Anh Cầu thì thích ăn béo, nhiều thịt. Nấu cho anh Sơn thì phải thật thanh, ít mỡ. Vậy mà ảnh cũng ăn ít xịt." Có lần cả đám kéo đến một quán ở Tân Định, ăn ở vỉa hè. Khi kêu trả tiền chủ quán bảo có người đi qua nhận ra các nhạc sĩ và đã kín đáo vào trả tiền đãi, " đặc biệt đãi tặng Trịnh Công Sơn ". Anh Cầu cười tít mắt : " Đi với Sơn hay được như vậy đó, khoẻ lắm, người ta ái mộ nó, mình được ăn theo ". Lần khác, không có ai ái mộ trả tiền, anh Sơn thanh toán xong nói : " Thế là hết tiền nhà xuất bản rồi nhé. Lần sau đến lượt đứa khác đấy ". Các anh vẫn quen thế, ai có món tiền nhuận bút, tiền bản quyền nào đó thì đem ra đãi mọi người, chỉ vài lần là hết. 

  Năm ấy kinh tế còn khó khăn lắm, cái gì cũng hiếm và đắt đỏ, xăng dầu phải mua từng chai. Anh Sơn hỏi tôi ra phi trường bằng gì, tôi bảo chắc phải thuê xe, chưa biết ở đâu. Anh bảo " Để anh đưa bằng xe nhà ". Gia đình anh Sơn vẫn có xe hơi đi lại khi nhiều nhà tiết kiệm cả xe gắn máy, đi xe đạp cho đỡ hao. Gia đình tôi lúc ấy còn ở trong nước, tôi hay về thăm nhưng mỗi lần ra đi vẫn buồn đứt ruột. Nhờ được anh Sơn chở ra phi trường hôm ấy, tôi chia tay với gia đình ở nhà nên bớt bịn rịn, lại tặng hàng xóm một sự lạ lâu rồi chưa thấy : một chiếc xe riêng đến đậu trước cổng, bóp còi toe toe. Tại Tân Sơn Nhất, nhờ anh Sơn tôi cũng được chóng vánh mọi thủ tục, ai cũng chỉ vồn vã hỏi han anh, phẩy tay cho tôi qua mọi cửa ải. Tôi cắp bức tranh anh đặt họa sĩ Đinh Cường, bạn thân của anh, vẽ tặng tôi, cám ơn anh và chia tay. Anh cười vỗ vai tôi bảo: " Cố gắng thu xếp sang năm lại về, thăm gia đình, đến chơi với các anh ". 

  Những năm sau đó, khi về thăm nhà, tôi cũng thỉnh thoảng đến gặp các anh ở Hội nhạc sĩ. Nhóm các anh trụ ở căn nhà nhỏ phía sau, có khi gặp các anh ngồi túm tụm ngoài sân, có khi chẳng thấy ai. Những buổi tụ tập như trước rồi cũng không còn. Tôi còn đến thăm anh Sơn vài lần ở nhà nhưng anh như rút thêm sâu vào thế giới riêng của anh, và anh uống nhiều hơn trước nữa. Sự thong dong, nét phong lưu của anh vẫn thế nhưng anh như chìm thêm trong sự u hoài tuy vẫn nói cười vui vẻ. Không khí đã khác ở thành phố với những Việt Kiều khác, về nước trong tinh thần khác. Tôi cũng ít về hơn và không nhớ gặp anh Sơn lần cuối là năm nào. 

  Được tin anh mất hôm nay, tôi nhớ lại vài kỷ niệm nho nhỏ của 20 năm trước, gửi tặng anh giữa những câu thương tiếc, bày tỏ cảm phục của rất nhiều người, bạn bè xa gần, đồng nghiệp của anh. Trong một đời người, làm sao đếm được những khuôn mặt thoáng qua chung quanh mình mỗi ngày, không ai để lại dấu ấn gì cho ai khi không hề quen biết. So với những người thật sự biết anh, tôi chỉ như một người anh gặp trên xe lửa, nói một câu chuyện rồi lại mỗi người một ngả, giữa vô vàn sự gặp gỡ khác của đời anh. Nhưng khác với người " bình thường ", anh để lại cho tôi nhiều kỷ niệm. Bức tranh anh tặng, từ 20 năm nay vẫn treo trong phòng tôi, và vẫn sáng đẹp như ngày anh Đinh Cường vẽ xong và đưa cho anh. Sáng đẹp như nơi anh vĩnh viễn ở và thả hồn theo nốt nhạc kể từ nay. 

  <b>Đỗ Tuyết Khanh</b><br /> 
  01.04.2001


title: Những ngày cuối của Sơn ở cõi tạm
created: 2004-03-19 18:24:58+00:00
edited: 2014-06-23 16:58:24+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
author: Sâm Thương
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Sâm Thương, 09.04.2001
body:
  <p>
  Đến với cuộc đời, Sơn tự giới thiệu: "Tôi chỉ là một tên hát rong đi qua miền đất này để hát lên linh cảm của mình về những giấc mơ đời hư ảo...". Ngay trong lần triễn lãm cuối cùng của Sơn vào tháng 07.2000 cùng với Đinh Cường và Bửu Chỉ tại Galery Tự Do, Sơn cũng đã xác định lại điều đó một lần nữa.
  </p>
  <p>
  Trong cuộc chơi này, Sơn vẫn quen nói như vậy, Sơn tham gia 12 bức, nhưng có đến 10 bức Sơn mới vẽ trong vòng một tháng trước đó. Đêm nào Sơn cũng vẽ đến sáng mà tưởng chừng như không biết mệt. Ngoài những bức như Người Hát Rong (Troubadour), Cha Con Hát Xẫm (Minstrel-Father and Son), Kiều ca ky û (Kieu-minstrel), thì Bóng Thơ (Poetic Shadow), Tự Họa Self-Portrait), Vòng Phấn Trắng (Narrow Magrin), Cõi Riêng Tư (Reflexion) và Thế Giới Ảo (Reminiscence) trong đó Sơn tự họa chân dung mình bên cạnh cây đàn ở nhiều vị trí khác nhau để khẳng định với mọi người Sơn vẫn là người hát rong.
  </p>

  <p>
  Người hát rong không cư ngụ một nơi nào cố định, luôn luôn di chuyễn. Di chuyển từ miền đất này đến vùng đất khác, từ thị trấn này đến thị trấn khác, và... từ cõi trần gian này  sang thế giới bên kia. Mỗi nơi người hát rong dừng lại, theo Sơn dù lâu hay mau đều là nơi ở trọï "Tôi nay ở trọ trần gian, trăm năm về chốn xa xăm cuối trời (Ở Trọ). Trần gian cũng  chỉ là cõi tạm.
  </p>

  <p>
  Ở một khía cạnh nào đó, Sơn chia xẻ cách nhìn của André Malraux: "La vie ne vaut rien, mais rien ne vaut une vie" (Cuộc đời không đáng gì, nhưng không gì đáng bằng cuộc đời). Dù trần gian có là nơi ở trọ thì Sơn cũng đã sống, sống hết mình và yêu thương hết mình dù có đôi lần bị phụ bạc, ruồng bỏ... Sơn tin hay không có một thế giới sau cõi tạm này? Có thể… Chính Sơn cũng đã nhiều lần khẳng định: "Cuối cùng không có gì khác hơn là sống và chết. Sống làm thế nào cho tròn đầy sự có mặt và chết cho ngập tràn cõi hư không. Phải đi đến tận cùng hai cõi sống chết để làm tan biến tất ca û những giấc mộng đời không thực".
  </p>

  <p>
  Sơn có rất nhiều muộn phiền. Không hiểu vì sao Sơn đã ray rứt về sự ra đi, ở lại của cuộc đời, mà như Sơn nói là từ rất sớm. Cho nên "Mỗi bài hát của tôi là một lời tỏ tình với cuộc sống, một lời nhắn nhủ thầm kín về những nỗi tuyệt vọng, và cũng là một nỗi lòng tiếc nuối không nguôi đối với buổi chia lìa  cùng mặt đất mà tôi đã một thời chia xẻ những buồn vui với mọi người".
  </p>

  <p>
  Người hát rong vẫn cứ lên đường. Đi để mà đi chứ không để đến một nơi nào đã định.
  </p>

  <p>
  Ít nhất, Sơn cũng đã một lần dậm chân bước qua thế giới bên kia. Cái thế giới siêu hình mà có thể Sơn chưa từng biết nhưng đã nhiều lần nói tới, suy tưởng về nó ... 
  </p>

  <p>
  Lần đầu ngày 12.07.1997 Sơn bị sốt, và đường huyết đột ngột tăng cao, có một bác sĩ quen với gia đình được mời đến. Có lẽ chưa có kinh nghiệm với bệnh trạng của Sơn, khi khám thấy đường huyết tăng cao, anh ta đã nhất quyết đề nghị chích insuline. Sơn đã phản ứng không chịu chích, nhưng anh  ta vẫn cho là mình đúng , nên đã thuyết phục người nhà phải chích để chữa trị cho Sơn, và đã tiến hành chích trong lúc Sơn đang ngủ. Mấy tiếng đồng hồ sau mũi thuốc, Sơn hoàn toàn rơi vào trạng thái hôn mê. Gia đình và bạn bè đã tức tốc đưa Sơn vào bệnh viện Chợ Rẫy, khu Cấp Cứu Hồi Sức, lầu 2. Cái phòng mà những ai đã lỡ bước vào thì không mấy người quay trở lại với cõi đời. Nhìn Sơn thoi thóp trên giường, giữa những người bệnh nằm la liệt chung quanh, một không khí chết chóc, tuyệt vọng... tôi đã quỵ xuống gần như bất tỉnh. Nhưng với tất cả lòng tự tin và ý chí muốn sống, cọng thêm tình yêu thương của mọi người trên khắp trái đất dành cho Sơn, vốn như một sức mạnh tinh thần đã hổ trợ Sơn chiến đấu, chống chọi với thần Chết. Có thể Sơn còn quá nhiều dự tính, còn quá nhiều điều chưa kịp bày tỏ với cuộc đời.
  </p>

  <p>
  Không biết do tình cờ, hay để chuẩn bị tổ chức sinh nhật bé Dao, con gái của Chuyết và Thúy vào ngày 15.07. Các em Sơn đều có mặt ở Việt Nam đông  đủ, không thiếu một ai. Đêm đó, ngoài các em, các cháu của Sơn, còn có Phạm Phú Ngọc Trai, Huỳnh Thiện, Phi Long, Hoàng Thiệu Khang, Bùi Huỳnh Anh, Lê Phước Bốn , bác sĩ Thành đều lóng ngóng đứng ngoài cửa phòng cấp cứu cho đến khuya, hồi hộp chờ đợi tin Sơn từng giây từng phút. 
  </p>

  <p>
  Khuya hôm đó trở về nhà tôi đã suốt đêm không ngủ. Đến 5 giờ sáng, không chịu đựng được nữa, tôi chuẩn bị vào với Sơn. Trước khi đi, ngập ngừng mãi tôi mới nhấc điện thoại lên quay số điện thoại của Chuyết. Khi nghe tiếng cười của Chuyết (chồng Thúy, em gái Sơn) từ đầu dây bên kia, tôi đã hiểu ngay "những cơn gió lành đến từ các thảo nguyên xa xôi mang theo mùi hương cốm ,hương bạc hà của những loài hoa dại đánh thức Sơn dậy và làm hồi sinh những mùa Xuân đang ngủ quên trong các mạch máu của cơ thể Sơn".
  </p>

  <p>
  Ngay sáng hôm đó, Sơn được chuyển ngay lên lầu 10, phòng 5 và gia đình Sơn cũng thuê thêm một phòng nữa, cách phòng Sơn một hai phòng để luôn túc trực chăm sóc Sơn. Ngày nào cũng hai lần tôi đến bệnh viện với Sơn, mang thư  bạn bè khắp nơi, thư  viết tay, điện thư cũng co và đọc cho Sơn nghé. Trong những ngày trên giừơng bệnh, Sơn không thể viết trả lời tất cả các thư  viết tay, nhưng các thư điện thì tôi ghi nhận ý kiến của Sơn trước khi thay Sơn trả lời.
  </p>

  <p>
  Đúng một tháng kể từ ngày nhập viện, Sơn đã vững vàng bước ra khỏi cánh cửa của Bệnh viện Chợ Rẫy trước sự bỡ ngỡ và vui mừng vô hạn của các em Sơn và bạn bè Sơn như một phép lạ. Tôi nghĩ là phép lạ…hay đúng hơn một sức mạnh thiêng liêng nào đó đã bảo bọc, che chở Sơn.
  </p>

  <p>
  Tôi còn nhớ buổi chiều chúng tôi đón Sơn ra khỏi bệnh viện, vừ lên xe Sơn đã yêu cầu chúng tôi đưa Sơn đi một vòng khắp thành phố, tôi nhìn ánh mắt Sơn mở lớn sau cặp kính đang chăm chú với tất cả sự say mê, khi chúng tôi đi qua những con đường, những hàng cây xanh rợp lá, những dãy phố, những ngôi nhà cao tầng, những con hẽm, những gian hàng, quán xá… Tất cả đang cử động, đang sống , khác hoàn toàn với thế giới mà Sơn vừa rời bỏ, một thế giới đang chòi đạp, chiến đấu giữa cái sống và cái chết. Tôi bắt gặp trong đó trong ánh mắt Sơn lóe lên một niềm vui, một lòng ham muốn được sống , nhưng không phải trong đôi mắt bạn tôi không có chút suy tư, nỗi ám ảnh về cái chết. 
  </p>

  <p>
  Có thể là một nghịch lý, Sơn từng bày tôi: "Tôi chỉ biết thời điểm này trong tôi đang thôi thúc thu xếp hành trang cho một cuộc lên đừơng mới. Cũng vẫn là một cuộc chơi như bao cuộc chơi đã trãi qua. Vẫn đi đến nhưng không hò hẹn. Muốn hội ngộ một sự tình cờ tốt lành hơn nhưng không náo nức".
  </p>

  <p>
  Nơi đến sắp tới của Sơn sẽ là đâu? Ở trần gian này hay thế giới bên kia? Thời gian này, Sơn có thói quen dậy thật sớm, đi bộ tập thể dục dọc theo con đường Phạm Ngọc Thạch, đến công viên sau lưng Nhà Thờ Đức Bà. Sơn đi mấy vòng, rồi quay về nhà, có nhiều khi ngủ lại một lát. Aên sáng xong, Sơn đến văn phòng Hội Aâm Nhạc, số 8, Trần Quốc Thảo, Quận 3 gặp gỡ bạn bè, người mến mộ hoăïc trao đổi công việc.
  </p>

  <p>
  Buổi sáng  khoảng hơn 10 giờ, buổi chiều 5 giờ Sơn thường gọi điện thoại cho tôi và chúng tôi vẫn thường ngồi với nhau ở đâu đó, mà thường là ở nhà hàng Givral hoặc Saigon Center. Suốt hơn nửa năm nay Sơn không hề uống một gịot rượu, mà chỉ uống nước trà. Sơn mà đã uống nước trà thì bạn bè quanh Sơn không ai uống rượu, mặc dù Sơn vẫn khuyến khích anh em uống rượu hoặc tùy thích. Trước đây khi Sơn uống Cutty Sack, bạn bè đều uống Cutty Sack, Sơn đổi qua Chivas Regal thì bạn bè lại theo Sơn uống Chivas Regal. Nói chung Sơn uống thứ gì bạn bè uống thứ đó. Thứ rượu cuối cùng Sơn uống la øBlack Label. Sơn đã có lần tâm sự: "Trên lối đi dẫn vào cuộc sống tôi đã găïp gỡ Tình Yêu và Rượu…Tuy nhiên đã có những  ngày tháng dài tôi sống không tình yêu và tôi cũng không có ý định tìm lại nó. Đó là thời gian trắng ,một thứ âm bản của tâm hồn.Không có một nỗi vui buồn nào đang chờ đợi.Không vẫy chào. Không từ giả.Thế giới trôi đi và tôi ở lại. Hình như thế. Dù sao đó cũng chỉ là một thứ cảm nhận bâng quơ. Giờ đây tôi đang nói thêm một lời tạm biệt khác. Tạm biệt những ly rượu nồng nàn những sáng, trưa, chiều, tối..."
  </p>

  <p>
  Sơn đã chịu vào khuôn phép, không biện minh bằng lý luận này hay hay lập luận khác để tiếp tục uống như trước đây. Có thể Sơn đã hiểu rõ tình trạng sức khỏe của mình hơn ai hết. Hơn nữa, Sơn cũng thấy được sự quan tâm chăm sóc của các em và những bạn bè thường xuyên gần gủi đã làm Sơn chùn lại trước những cơn khát rựơu.
  </p>

  <p>
  Hằng ngày chúng tôi uống trà với nhau như thế cho đến gần 12 giờ mới về nhà để Sơn kịp chích thuốc điều trị bệnh tiểu đường. Sau đó, ăn cơm chung với gia đình, chuyện trò đến khoảng 1,30 giờ Sơn nghỉ trưa. Buổi chiều ở nhà hoặc ngồi ở Givral hay đâu đó rồi về, hoặc ăn cơm tối ở quán Ba Miền, Tib hoặc Trịnh... Những năm gần đây buổi tối Sơn thường ngủ rất sớm, khoảng 9.30 giờ sau khi theo dõi tin tức, xem phim,đọc sách, hoặc viết một vài trang gì đó. Nhưng Sơn cũng có thói quen điện thoại cho một ai đó trong số những bạn bè gần gủi đến với Sơn, thường thì rất khuya mới chịu chia tay. Đặc biệt không có phụ nữ. Có thể nói mấy năm sau này thật sự  Sơn không có tình yêu, không một phụ nữ nào có vị trí trong trái tim Sơn. Sơn đã từng có lần bày tỏ: "Tôi thấy tình bạn quý hơn tình yêu vì tình bạn có khả năng làm hồi sinh một cơn hôn mê và làm phục sinh một cuộc đời tưởng rằng không còn tái tạo được nữa".
  </p>

  <p>
  Suốt mấy tháng trời, không ngày nào Sơn không ngồi ở Givral, hoặc Saigon Center, có ngày đến hai ba lần: sáng, trưa, tối với các em, và những người bạn thường xuyên gần gũi với Sơn.  
  </p>

  <p>
  Báo động đầu tiên về sức khỏe của Sơn ,nếu tôi nhớ không nhầm thì đó là sáng 26.11.2000, cũng tại nhà hàng Givral. Sơn đang ngồi uống trà, tự nhiên Sơn có phản ứng hơi bất thường, mất trí nhớ đến nỗi không nhận ra Tịnh, em trai mình. Sau đó Sơn được đưa đi bệnh viện chĩnh hình đến buổi chiều thì chuyễn đến bệnh viện Chợ Rẫy, Khu Chăm Sóc Đặc Biệt, lầu 10 phòng 7 để điều trị. Nhưng chỉ 9 ngày sau thì sức khỏe của Sơn hồi phục và được xuất viện. Sau khi lấy lại sức khỏe, Sơn tiếp tục cuộc sống bình thường vẫn quanh quẩn giữa các em và bạn bè. Sơn hẹn sẽ chơi bài vào những ngày đầu năm tại nhà Trai, Sơn cũng hứa sẽ đến đạp đất một số nhà của bạn bè thân quen vào dịp Giao Thừa sắp tới.
  </p>

  <p>
  Nhưng đến trưa 22.01.2001 tức 28 Tết Âm Lịch, từ nhà hàng Givral trở về như mọi ngày thì Sơn kêu đau chân. Rồiø sau giấc ngủ trưa hôm đó, Sơn cho biết chân càng đau đớn hơn, nhất là những lúc trở mình hay di chuyễn thì đau đớn không chịu nỗi. Có lẽ đây là lần đầu tiên tôi nhìn thấy Sơn nhăn nhó vì đau đớn. Những lần trước dù đã từng bứơc qua Khu Cấp Cứu Hồi Sức nhưng hình như Sơn không có cảm giác đau đớn hay ít ra không biểu hiện sự đau đớn trên nét mặt. Vã lại, Sơn rất ghét ai thương hại mình, nếu kiềm chế được thì nhất định Sơn không để lộ ra bên ngoài.
  </p>

  <p>
  Có thể nói bắt đầu từ hôm đó, Sơn không tự mình đi đứng được, muốn di chuyễn phải nhờ người giúp đỡ. Đôi chân  Sơn, đôi chân của Người Hát Rong bây giờ không sử dụng đúng với chức năng của nó. Sơn đã  không thể tiếp tục những chuyến đi của mình trên Cõi Tạm này. Đó thật sự cũng là một bi kịch, bi kịch của một Người Hát Rong.
  </p>

  <p>
  Đôi mắt Sơn chứa dấu một chút gì gần như nỗi chua xót. Có thể vì thế mà Sơn trượt dài theo căn bệnh của mình chăng? Đến ngày 27.01.2001, tức mồng 4 Tết, Sơn không ăn, và xuống cân rất nhanh, buộc gia đình phải đưa Sơn vào bệnh viện để được theo dõi. Lại vẫn Khu Chăm Sóc Đặc Biệt, lầu 10, phòng 5. Sơn tỏ ra không chịu đầu hàng số phận. Sơn vẫn chiến đấu, vẫn chống chỏi. Vì cuộc đời còn đáng yêu quá, đáng sống quá, Sơn không nỡ từ bỏ cái thế giới này dù chỉ là nơi Ở Trọ.
  </p>

  <p>
  Hằng ngày bên cạnh Sơn thường có các em Sơn và bạn bè... đã khích lệ Sơn rất nhiều... Buổi trưa, buổi tối dù bận đến mấy, tôi cũng cố gắng vào bệnh viện để kịp ăn cơm chung với Sơn, ít nhất là một lần trong ngày.
  </p>

  <p>
  Và tôi cũng không thể không nhắc tới, trong những ngày ở bệnh viện Sơn vẫn  nhận được rất nhiều hoa của những người yêu mến Sơn khắp nơi gưỉ đến. Có những bó hoa được hái đâu đó trong vườn nhà, hay ngoài đồng cỏ cột dây vụng về của các em nhỏ. Nhưng đó cũng là những bó hoa Sơn trân quý hơn hết.  
  </p>

  <p>
  Ngày 12.02.2001 tức 16 ngày sau Sơn lại được xuất viện, tuy nhiên chân Sơn không di chuyễn được. Theo chẩn đoán, các bác sĩ chuyên khoa cho biết chất sụn giữa các khớp xương đã bị khô đi, phải giải phẩu mới sớm đi được, nhưng thể lực của Sơn hiện tại không cho phép một cuộc giải phẩu như vậy. Nhìn vẻ ngoài thì sức khỏe của Sơn khá tốt, thỉnh thoảng Sơn kể chuyện  tiếu lâm hay đùa cợt một câu gì đó để dịu đi nỗi lo lắng của những người chung quanh.
  </p>

  <p>
  Ngày Tình Yêu (Valentine’s Day) 14.02 năm nay đối với Sơn có phần khác hơn mọi năm. Sơn không có một phụ nữ nào tăng hoa cho Sơn và Sơn đón nhận nó đúng với ý nghĩa của ngày lễ. Nói một cách khác Sơn không có tình yêu, Sơn chỉ có nỗi cô đơn. Sơn đã cảm thấy "(...) trò chơi tình yêu không còn gì thích thú nữa thì tạm ngừng để chuẩn bị một trò chơi khác. Thí dụ một trò chơi riêng, trò chơi của một người với chỉ có bóng hình của nó, dững dưng với tất cả".
  </p>

  <p>
  Nhưng Sơn vui hẳn lên trong những ngày chuẩn bị đón mừng Sinh Nhật của Sơn : ngày 24.02, Chuyết, chồng Thúy từ Canada về, ngày hôm sau đến phiên Hà, em trai kế của Sơn cũng từ  Mỹ về. Mỗi trưa, mỗi tối Sơn luôn muốn cùng ngồi ăn chung với các em và một vài người bạn. Lượng đường trong máu của Sơn thời gian này tương đối ổn định, Sơn lên có tới 4 kg, ai cũng nghĩ Sơn đang phục hồi dần. Và Sơn nói rất nhiều về những dự tính của mình. Sơn mơ ứơc xây dựng một công trình mà Sơn đặt tên là Nhà Nguyện Tình Yêu...
  </p>

  <p>
  Sinh Nhật thứ 62 của Sơn (28.2.2001) dự định tổ chức một cách đơn giản chỉ gồm những người trong gia đình và một số ít bạn bè theo đề nghị của Sơn. Nhưng hôm đó vẫn có rất nhiều người không được mời vẫn đến. Vì không biết tự bao giờ ngày Sinh Nhật của Sơn đã không còn là của riêng Sơn và ngôi nhà của Sơn ngập đầy những hoa và hoa.
  </p>

  <p>
  Đôi chân Sơn vẫn đau, không di chuyễn được, nhưng khuôn mặt và nụ cười của Sơn rạng rỡ và ấm áp giữa những người thân, bạn bè… Thỉnh thoảng Sơn nhăn nhó vì đau ở chân do đổi thế ngồi. Mỗi lần như thế tôi rùng mình theo Sơn, theo cái chân của Người Hát Rong, mà tôi thú thật không biết làm gì... Đơn giản là vì tôi không phải là Thượng Đế, cũng  không phải là bác sĩ. Tôi chỉ thấy cái chân của Sơn đau, và như nhiều người nói, chỉ cần tập trung chữa cái chân của Sơn là đủ. Trong gia đình cũng có dự định xây cho Sơn một cái hồ bơi ngay tại nhà để Sơn tập vận động theo gợi ý của một chuyên gia.
  </p>

  <p>
  Sau cuộc vui, mọi người ra về, ai cũng nghĩ Sơn đang phục hồi, chỉ còn vấn đề thời gian. Tôi cũng ngây thơ như mọi người, tin rằng điều đó là thật.
  </p>

  <p>
  Mấy ngày sau, một người bạn gái cũ của Sơn từ Mỹ về. Nội cái tình ấy cũng  có thể là một niềm động viên cho Sơn trong những ngày này? Tôi thầm hỏi như thế. Cô chỉ có phép 11 ngày mà hết ba ngày di chuyễn. Những ngày còn lại, ngày nào cũng như ngày nào cô vẫn ngồi bên Sơn, im lặng không nói. Bóng cô hắt lên tường giống như bóng của ngừơi Thiếu phụ Nam Xương trong truyện cổ tích. Không hiểu sao tôi có sự liên tưởng lạ lùng như vậy mà cho đến giây phút này tôi cũng không giải thích được.
  </p>

  <p>
  Bên cạnh Sơn thỉnh thoảng cũng có một vài bóng hồng khác... Sơn yêu quý họ như yêu quý một nhan sắc, nhưng đó không phải là tình yêu. Người phụ nữ Sơn yêu không có thật. 
  </p>

  <p>
  Những ngày kế tiếp, lượng đường trong máu của Sơn có tăng giãm, nhưng không đột biến, chân vẫn đau, muốn di chuyễn phải nhờ đến người khác. Đó chính là nỗi phiền muộn đối với Sơn, nhưng vẻ ngoài sức khỏe Sơn vẫn bình thường. Sơn vẫn đọc báo, theo dõi tin tức thời sự hằng ngày trên màn ảnh nhỏ. Sơn tự mình trả lời điện thoại cho bất cứ ai gọi đến: từ một học sinh ở tận Quãng Ninh, một bà bán tạp hóa ở chợ Cà Mau, đến  một người bạn ở Mỹ hay một nhà báo ở Paris… Sơn vẫn sống trong tình yêu thương trân quý của các em Sơn, các bạn bè thân thiết và những người yêu mến Sơn ở khắp nơi trong và ngoài nước.
  </p>

  <p>
  Tôi có cảm giác trong thời gian gần đây hình như trong ánh  mắt Sơn đã bớt đi niềm tự tin vốn có. Tôi lờ mờ hiểu được rằng tất cả đều do nơi cái chân đau, cái chân không đi được của Sơn. Trước đây Sơn không như vậy. Sơn có bệnh, đã từng chạm mặt với Thần Chết, nhưng đau đớn như lần này thì không. Sơn thực sự cảm thấy đau đớn, gần như bất lực và phụ thuộc vào người khác, phụ thuộc ngay cả những việc nhỏ nhặt, tầm thường nhất trong cuộc sống hằng ngày đến nỗi Sơn đã phần nào vô tình lõng buông ý chí muốn sống của mình, sức mạnh đã giúp Sơn bao lần vượt qua những giây phút hiễm nghèo trong cuộc sống. Sơn tiết lộ: "Tôi thường rơi vào cơn hôn mê trong giấc ngủ. Ở biên giới đó tôi hốt hoảng thấy mình lơ lững giữa sự sống và cái chết. Những giây phút như thể vồ chụp lấy tôimỗi đêm. Khi quanh tôi mọi người đã yên ngủ (...)".
  </p>

  <p>
  Ngày 24.03 Hồng Nhung đến thăm và tạm biệt Sơn trước khi đi biểu diễn ở Australia. Trong bữa ăn chung hôm đó, Sơn vẫn vui vẻ nói cười. Tôi vẫn nhớ nụ cười của Sơn, nụ cười thật hồn nhiên, phảng phất một nét buồn vừa như một đứa trẻ thơ, vừa như một nhà hiền triết. 
  </p>

  <p>
  Ngày 26.03 Sơn có triệu chứng suy nhược, không ăn được nên gia đình lại đưa Sơn vào bệnh viện Chợ Rẫy, Khu Điều Trị Theo Yêu Cầu, dãy nhà sau, tầng trệt, phòng số 4. Ở đây Sơn được điều trị về tiêu hóa, tiểu đường và khớp đùi phải. Chỉ một hôm sau sức khoẻ và mọi sinh hoạt của Sơn trở lại bình thường như những ngày trước đây ở nhà. Sơn đã vui vẻ hưởng ứng đề nghị của Phạm Phú Ngọc Trai đi nghỉ Vũng Tàu vào tuần tới sau khi xuất viện.
  </p>

  <p>
  Trưa 29.03, Huỳnh Thiện có công việc về trước, chỉ có Tịnh và tôi ở lại ăn trưa với Sơn. Tôi đơm cho Sơn một dĩa cơm khá đầy và khuyến khích Sơn. Sơn vui vẻ cố gắng ăn, nhưng vẫn không hết nổi dĩa cơm. Aên xong như thường lệ chúng tôi vẫn ngồi bên nhau trò chuyện cho đến lúc Sơn nghỉ trưa.
  </p>

  <p>
  Giữa lúc đó, Trần Mạnh Tuấn vào thăm Sơn, ngồi nói chuyện một lát thì Trần  Mạnh Tuấn kêu riêng tôi ra ngoài và nhờ tôi chuyễn Hợp Đồng xuất bản  album CD trong đó có 10 ca khúc của Sơn do Tuấn thổi saxo cho Sơn ký, nếu Sơn đồng ý. Tôi hỏi ý kiến Sơn và Sơn đã đặt bút ký sau khi đã xem kỹ. Sau này tôi hiểu đó là hai chữ ký cuối cùng của Sơn trước khi ra đi.
  </p>
  <p>
  Những ngày trước đó, có nhiều tin đồn đoán, rằng Sơn đã mất, nhưng gia đình muốn giấu. Tôi không hiểu sao có tin đó, mà nếu như sự thật đau lòng đó xảy ra thì liệu gia đình có giấu được không và giấu để làm gì. Tôi đã nhận không biết bao nhiêu cuộc gọi của bạn bè khắp nơi trên thế giới, những người biết mối quan hệ giữa tôi và Sơn, đã  yêu cầu tôi xác nhận về nguồn tin nầy. Thật tâm, cho đến giờ phút đó tôi vẫn có lòng tin  Sơn sẽ không có mệnh hệ gì, sẽ vững vàng bước ra khỏi  đây như Sơn đã từng trải qua trước đây, sẽ đi nghỉ  Vũng Tàu vào tuần tới, rồi còn lời hứa sẽ đi Âu châu theo lời mời của P.hạm Văn Đĩnh, vợ chồng Trương Hồng Liêm, vợ chồng Thanh Hải.. Tôi khẳng định điều đó với Đinh Cường trong cuộc gọi của anh vào sáng hôm đó, cũng như trong những thư điện mấy ngày trước đó.
  </p>
  <p>

  Nhưng khoảng 11 giờ đêm hôm đó, bất ngờ Sơn rơi vào tình trạng tiền hôn mê. Sơn được chuyễn từ Khu Điều Trị Theo Yêu Cầu lên lầu 8 đặc trị về Gan. Khoảng gần 3 giờ sáng ngày 30.3 Sơn có tỉnh lại, nhận ra được Trai, Hà, vợ chồng Tịnh Hiếu... và một vài người chung quanh. Đến 5 giờ sáng khi mọi người đã về, còn Tịnh và Hiếu, Sơn tỉnh lại một lần nữa và cho biết là rất đau đớn. Một lát sau, Sơn tiếp tục hôn mê và hơi thở càng lúc càng nặng nhọc. Có thể đó là lời chào tiễn biệt vì ngoài điều đó ra Sơn đâu cần nói thêm điều gì nữa. Sơn đã nói quá nhiều trong các tác phẩm của mình.

  </p>
  <p>
  Đến gần 8 giờ kết quả cuộc hội chẩn cho biết Sơn bị xơ gan, suy thận, tiểu đường, xuất huyết tiêu hóa, viêm phổi. Tôi không tin ở tai mình, sao mới chỉ mấy ngày mà bệnh ở đâu nhiều thế ?
  </p>
  <p>

  Sau khi làm xong thủ tục Sơn được chuyễn từ lầu 8 xuống lầu 2 Khu Cấp Cứu Hồi Sức. Nhìn Sơn khuất sau cánh cửa lòng tôi thắt lại. Sơn nằm ở giường số 8, được chạy thận nhân tạo và thường xuyên có bác sĩ, điều dưỡng túc trực bên cạnh. Tuy nhiên sức khỏe của Sơn tiếp tục suy giãm rất nhanh.
  </p>
  <p>

  Khoảng 7 giờ sáng ngày 1.4.2001, Sơn vẫn tiếp tục hôn mê, tri giác giãm dần. Từ 10 giờ 30, Sơn rơi vào tình trạng hôn mê rất sâu. 11giờ 15 tim Sơn ngừng đập lần thứ nhất, nhưng các bác sĩ đã hết sức cố gắng, giành  giật từng phút, từng giây với Thần Chết, nhưng vẫn không đo được huyết áp của Sơn. Đúng 12 giờ 45 sau lần thứ năm, trái tim Sơn hoàn toàn ngưng đập. Khi Sơn thở hơi cuối cùng tôi vẫn ở đó, bên cạnh Sơn, người tôi tê dại, không có chút cảm xúc và cũng không biết  có những ai. Tôi không chịu đựng nổi khi nhìn thấy Sơn ra đi, tôi lặng lẽ bước ra, đi quanh một vòng, cũng chẳng biết để làm gì. Tôi cứ đi, cho đến khi tôi trở lại trước phòng Sơn từ lúc nào không biết. Nhìn lên tôi nhìn thấy Trần Mạnh Tuấn, và một người nữa là Tuyết Mai, một người quen thân với gia đình Sơn . Khi đó tôi mới trực nhớ bổn phận của mình, tôi lấy điện thoại ra gọi cho bất cứ ai là bạn bè thân quen với Sơn mà tôi kịp nhớ. Sau đó, tôi không nhớ ai đã phân công tôi về nhà trước chuẩn bị để đưa Sơn, có thể là Tịnh hoặc Trai gì đó. Khoảng một hai tiếng đồng hồ sau, Sơn được đưa về  tới nhà, xác Sơn được đặt ngay giữa phòng khách nhà trệt, chưa liệm ngay, đợi các em, các cháu đang trên đường về. Tôi nhớ hôm đó trời mưa tầm tã, kéo dài đến tối. Chung quanh Sơn, ngoài Trịnh Quang Hà, vợ chồng Trịnh Xuân Tịnh, em trai Sơn, Lê Thế Chuyết, em rễ Sơn còn có Phạm Phú Ngọc Trai, Huỳnh Thiện, Phi Long, Bùi Huỳnh Anh, Lê Phước Bốn, Lê Đăng Xu, Bảo Phúc, Trần Mạnh Tuấn, Tương Lai, Nguyễn Quang Sáng…những người lâu nay vẫn gần gũi Sơn, mỗi người một tay làm vệ sinh thân thể và thay áo quần cho Sơn.
  </p>
  <p>

  Đến 7 giờ tối, thì các em các cháu Sơn mới từ Canada về đến. Chiếc khăn đắp mặt Sơn được giở ra. Những tiếng khóc, than thở vang lên, kéo dài, rồi nghi thức tẫm liệm Sơn được tiến hành. Bắt đầu từ phút giây đó, tôi chỉ thấy loang loáng, những người thân quen, bạn bè và luôn cả những khán giả ngưỡng mộ Sơn lục tục đến, càng lúc càng đông.
  </p>
  <p>

  Không ai bảo ai, từ đó Phạm Phú Ngọc Trai, Huỳnh Thiện và tôi, ba chúng tôi tự nguyện trở thành những người phụ trách trật tự cho suốt thời gian tang lễ của Sơn. Hôm sau, Cao Lập tình nguyện đưa một nhân viên đến phụ giúp sổ ghi chép. Tôi thật sự không biết bao nhiêu người đến viếng Sơn. Tối đầu tiên, có lẽ do tin Sơn mất chưa được phổ biến, số lượng người đến viếng chưa nhiều, nên chúng tôi cho phát mỗi người hai thẻ nhang cho những người đến viếng Sơn, một để cúng Phật, một để  viếng Sơn, có thắp hương vái lạy. Đến sáng hôm sau trở đi, thì chúng tôi chỉ cho phát một thẻ nhang để vái trước linh cửu Sơn; nhưng về sau số lượng càng lúc càng đông, dù đã săùp đến 3 hàng dài gần mấy trăm mét trước hẽm nhà Sơn ra tới đường Phạm Ngọc Thạch, thì mỗi người chỉ đi qua cắm nhang trước linh cửu Sơn mà không vái lạy. Nhưng  điều đặc biệt, dù phải chờ đợi rất lâu để đến lượt mình viếng Sơn, nhưng đám đông vẫn rất trật tự, hoàn toàn không có một xáo trộn ồn ào nào. 
  </p>
  <p>

  Như vậy là Sơn đã rời nơi Ở Trọ, "(...) Không muốn bỏ đi, vậy mà cũng có lúc phải bỏ đi. Cái thân phận con người hữu hạn phải đành thôi" để lên đường tiếp tục cuộc hành trình của Người Hát Rong. Sơn sẽ đặt chân đến một nơi nào trong cái thế giới xa xăm mà tôi không biết được, nhưng nơi đó chắc chắn cũng là một nơi Ở Trọ khác của Sơn. Không biết bao lâu Sơn từ giả nơi mình vừa đến để tiếp tục đi nữa, đi mãi. Nhưng tôi tin bất cứ nơi đâu Sơn đến, muôn loài vạn vật ở đó sẽ hạnh phúc, hoan ca  bởi Sơn vẫn tiếp tục hiến dâng trọn vẹn trái tim của mình để làm cho thế giới chung quanh trở nên tươi đẹp hơn và có ý nghĩa hơn.
  </p>
  <p>
                                                                                  <b>Sâm Thương</b><br /> 
  09.04.2001
  </p>


title: Trịnh Công Sơn - nơi vùng ưu tư thành tiếng du ca
created: 2004-01-23 20:01:38+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:24+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/structured
description: Thái Kim Lan, 2001
body:
  Như một sợi chỉ luồn theo cây kim, tin Trịnh Công Sơn mất đến với chúng tôi trong buổi tưởng niệm ngày giỗ thứ 40 năm của nhà thơ Ưng Bình Thúc Giạ Thị tại nhà văn học nghệ thuật ở đường Lê Lợi Huế. Tối ấy anh em nghệ sĩ đến nghe bình thơ khá đông, chúng tôi, chị Hỷ Khương, Bửu Ý, Gia Phàm, Như Ngân, Xuân, Xuân Quế, tôi và một số anh chị em nghệ sĩ khác đứng xúm vào nhau, nghe sợi chỉ theo cây kim níu mình xích lại gần hơn một tí với người bạn bên mình trong nỗi nhói đau một chút nơi tim. 

  Bỗng nhiên ít lời, một chút cay nơi mắt, một chút rã rời nơi vai, chúng tôi đứng như thế quây quần chôn chân, hình như có ai nói như một lời vĩnh biệt nửa buồn nửa vui : "Thôi rứa là từ nay hắn bỏ mình đi rong chơi chỗ khác... hắn bỏ đi thiệt rồi!" 

  Cái tên lãng tử nhu mì này! Tiếng hát lênh đênh, "chén rượu say uống hoài", rong chơi cả một kiếp người, bây giờ dứt áo ra đi "lìa bầy, chim bỏ đường bay", thõng tay viễn du nơi chốn nghìn trùng... 

  Sơn ra đi ! Cái vòng quây quần - như chúng tôi đang đứng với nhau chiều hôm ấy, nhiều đứa tóc đã rối bời sương muối - cái vòng bạn bè hay cái vòng tử sinh của thế hệ thập niên 40-60 chúng tôi, như chúng tôi đã thường đứng hay ngồi như thế mỗi khi gặp nhau ở lứa tuổi 20, như sút đi chốt mộng, chùng giây, tuột phím... cái vòng lỏng lẻo, rã rời! 

  Dẫu biết rằng trong mấy mươi năm hễ ở đâu có Sơn và tiếng hát của Sơn thì cái vòng này càng nới rộng ra, như những làn sóng, khởi đầu từ một điểm xoáy nơi nào đó ở Huế, có thể nơi khúc sông Bến Ngự, hay nơi hồ Tịnh Tâm, hay ở bến Bao Vinh, hay ở đồi Vạn Niên, ở đó Sơn ném một viên sỏi là tiếng hát của mình vào đấy và làn sóng lan ra, từ thế hệ chúng tôi cho đến thế hệ trẻ ngày hôm nay, từ Huế đến Sài Gòn, Hà Nội, Cà Mâu hay Lạng Sơn, vượt qua mấy lần đại dương và cái vòng quây quần quả đất bao la, hôm qua, ngày nay và có lẽ mai sau... 

  <h3>Sơn là Tiếng Hát Trịnh Công Sơn của Mọi Người</h3> 

  Nhưng chiều hôm ấy tôi vẫn thấy - hay bởi mình muốn thấy như vậy - Sơn như vừa mới đứng dậy ra ngoài châm điếu thuốc, rồi sẽ trở lại ngồi giữa chúng tôi, trong vòng bạn bè, có thể chỉ là ba, hay bốn, hay mười, hay hai mươi đứa, ở Huế, tại nhà một người bạn nào đó, Chỉ, Ý, Tường, Tôn, Hùng, MLan, KLan, Điền, Hạnh, Thọ, Kỳ, Lý... ở nơi điểm xoáy sâu nhất của sông Hương, là vùng tâm tư của những người bạn đang tuổi thanh xuân, ngồi yên, ít lời, đôi môi mỏng thoáng nụ cười, mi mắt chớp sau gọng kính trên chiếc mũi thanh, lắng nghe những nổi sôi, những phiền muộn quanh mình, như lắng nghe chính con tim mình... trong vùng tôi xin gọi là vùng ưu tư của Huế những năm 60. 

  <h3>Vòng Bạn Bè </h3>

  Chính trong những năm tháng ấy lần đầu tiên tôi gặp bộ ba - chữ của HPNTường - Tường - Cường - Sơn. Nguyên do thật là rất Huế, có thể tìm thấy rải rác đâu đó trong các bài hát của Sơn. 

  Một buổi chiều nắng vàng chiếu nghiêng trên nón lá, đường phố chính vắng người, không gian yên tĩnh có thể nghe thấy cả tiếng thời gian, chỉ có rộn rã tiếng guốc của mấy cô nữ sinh viên - đã có thể là BDiễm, TMai, Han, KLan hay MH, NB, DL, KL - đi dạo phố mua sách vở, tà áo lụa lướt bay trong nắng, bụi mờ đàng xa, và có một chàng trai xa lạ nào, có lẽ từ xứ Quảng ra, "chiều một mình qua phố ", đang đứng ngơ ngác nhìn đường phố, bỗng tà áo lụa như có sức hút nam châm, chàng trai thấy mình thơ thẩn bước theo. 

  Chiều hôm sau nghe báo có anh Tường đến thăm mượn sách, lúc ấy anh Tường tuy đã đi dạy văn nhưng học thêm môn cử nhân triết cùng khóa với tôi, anh đến với hai người bạn nữa, cái người hôm qua đi theo tà áo lụa và người kia là Sơn, "đi theo cho vui" như Sơn bảo. Chiều hôm sau nữa thì tôi cũng biết thêm là trong nhóm bạn của mình, có đứa là bạn của Sơn. 

  Huế nhỏ bé là như thế ấy, người này là bạn của bạn của bạn của bạn... và bạn bè thành ra những vòng tròn quây quần với nhau. Chỉ cần một tiếng "Ới!" của thằng bạn ở trước ngõ là đứa trong nhà đã vội vàng với cái mũ bê-rê dắt xe đạp ra mà đi rong suốt ngày làm cho cả nhà chới với chờ cơm... HPNTường hôm ấy thao thao, vì lấy cớ đi mượn sách nên phải nói về sách. Chúng tôi trao đổi với nhau một vài đoạn về chủ nghĩa hiện sinh trong cuốn Hữu Thể và Hư Vô của J. P. Sartre, một chút về ý niệm thời gian của Heidegger, mà chúng tôi đang đọc ở trường. 

  Sơn ngồi nghe chúng tôi bàn cãi, phân tích, hình như Sơn không bao giờ thay đổi dáng ngồi của mình, khi nào cũng như thế, tham dự nhưng không ồn ào, hiền hậu và luôn luôn thoải mái như khi ở giữa đám bạn thân, lắng nghe, chú ý mà không chút chi cố gắng, ít tranh cãi, dễ thân thiện tự nhiên, một chút phù phiếm và mỏi mệt nơi dáng người, và ánh mắt xa xôi với những chuyện cãi vã cốt dành phần lý về mình cũng như với mục đích khoa danh mà mỗi người sinh viên Huế thời ấy thường đặt ra cho mình. 

  <h3>Gió Phương Tây</h3> 

  Chủ nghĩa Hiện Sinh với Heidegger, Sartre, A. Camus, phong trào điện ảnh với Jean-Luc Godard, thể điệu chanson với Juliette Greco, Françoise Hardy ở phương Tây đã đến với lớp trẻ chúng tôi trong những năm của thập niên 60 như một làn gió chướng thổi qua cái thành phố Huế, nhỏ bé, đóng khung, còn rất cổ kính trong cách nghĩ, cách làm ấy. 

  Những danh từ như hiện sinh buồn chán, xao xuyến, hư vô, thời gian, hữu hạn và vô hạn, buồn nôn, thân phận con người, sự vô nghĩa của cuộc đời, nỗi hoài công phi lý của Sisyphus(1), ý niệm về siêu hình, bản thể học đã như những tiếng gõ bí ẩn vào cánh cửa tâm hồn của lớp thanh niên trẻ chúng tôi thời ấy như những mời gọi phiêu lưu vào những vùng đất lạ của tri thức. Bây giờ nhìn lại thì thấy mình dại khờ, bởi chính những tư tưởng mới này chẳng có chi là mới so với triết lý Phật giáo cả - thế nhưng lúc ấy chúng có một sức thu hút quyến rũ kỳ lạ trong cái khung cảnh đều đều êm đềm của xứ Huế, thành trì của thủ cựu và khuôn sáo, là những hàng rào ước lệ mà lớp trẻ thường hay muốn vuợt qua. 

  Chúng tôi thường gặp nhau để kể cho nhau nghe về một quyển sách đã đọc, soạn bài, tranh luận. Và có lần với cây đàn ghi-ta, Sơn bắt đầu hát cho chúng tôi nghe. 

  <h3>Ưu Tư và Du Ca </h3>

  Khi nghe Sơn hát tôi giật mình. Vì Sơn hát... môn siêu hình học về cuộc đời, về tình yêu đó ! cái môn mà những con sâu gạo triết - như Đinh Cường vừa nhắc lại, là chúng tôi đang còn điên đầu vật lộn với nó, nhưng ngược lại, chẳng có một chút khô khan, trừu tượng, gượng ép hay kỳ quặc gì cả, Sơn đã hát triết học như một bà mẹ Huế có giọng nói hay nhất trên đời kể câu chuyện cổ tích Tấm Cám. 

  Như một con ve vừa mới thoát xác lần thứ mấy mươi nghìn năm từ lòng đất của Huế, đã đi về thường xuyên trong tâm thức Huế, đã rung động và cảm ứng với trời đất Huế, với một âm điệu giản đơn thoát từ gam trầm của giọng Huế, Sơn đã trả lời trong cảm ứng vô thức những tiếng gõ cửa từ phương xa và giải thể chúng tôi ra khỏi ngõ bí của tư duy. 

  Trong cái không khí sôi nổi của tuổi trẻ đô thị ham mê siêu hình, Sơn đã bắt đầu hát thay vì cãi nhau, thay vì lý luận dông dài với đám bạn bè, với cả thiên hạ, Sơn hát cho vui với anh em như Sơn thường nói, Sơn hát như một sự tham dự vào những đàm luận của bạn bè thuở đó và về sau của cả thiên hạ, mà đúng thật, Sơn hát với những ưu tư thâm kín nhất của tuổi hai mươi chúng tôi, với những tư duy của thế hệ trẻ chúng tôi và với một cách đặt vấn đề - biệt ngữ của phong trào học triết học siêu hình thời ấy, khác với những người nhạc sĩ đi trước. 

  Sơn hát như cách thế cổi dép đội lên đầu đi ra khỏi giảng đường của Thiền sư Triệu Châu(2) không phải là để bỏ đi, từ chối, mà là một cách thế mở ngỏ cho sự sống như Triệu Châu. 

  Hãy xem : Sơn hát đề tài có cái gì là khởi đầu, có gì là cái cuối cùng - ngõ bí của triết học đấy, nhưng với chất keo của một điệu ca bông đùa diễu cợt, và một chút ranh mãnh hiền triết của một thiền sư thõng tay vào chợ, Sơn hát "không có chi đâu này, là có cái chết đầu tiên, không có chi đâu này, là có cái chết cuối cùng...", hát như con bê điên cứ đánh lưỡi tùy theo cảm hứng của nó lúc chạy theo chế diễu mọi người ở trên một đường phố nhỏ của Huế. Người nghe có thấy mâu thuẫn hay không cũng phải mỉm cười, và bỗng ngộ được tính phi lý của sự đối nghịch trước sau. 

  Sơn hát đề tài bản thể và hư vô và nhắc chúng tôi tìm về dòng sông Hương nhìn nước chảy, để thấy hay nghe "tay hư vô thắp nến, chiều chơi vơi lên cao, rồi dòng sông cũng qua mau, đưa người gợi mối sầu... " trong một giai điệu tiếng nước chảy ngược về nội tâm, để thấy sông không chảy mà tâm mình đang chảy. Ai định nghĩa được hư vô ? Khổng tử cũng đã đến dòng sông để thể nghiệm với tiếng thở dài : Nước trôi mãi như thế ư ? Phạm Duy hát "im nghe nước chảy về đâu" trong một cảm giác buồn bã trôi xuôi. Với ý niệm hư vô, Sơn đặt lại vấn đề và giải mã sự biến đổi, sự trôi chảy của giòng sông với cảm tính triết học của mình trong âm giai sâu lắng, giữa tỉnh và mê, giữa buồn bã và giác ngộ. 

  Sơn hát đề tài nỗi hoài công của Sisyphus bằng tiếng vang của vết lăng trầm... phiến đá... ưu phiền... của một cuộc đời phiêu lãng quên tuổi xanh... quê nhà xa vời vợi... cô liêu vây quanh, của mùa thu bay đi với vòng tay buồn ôm nuối tiếc và đưa ta về với khung cảnh Huế - không phải Huế thơ mộng mà là một Huế như chốn lưu đày đồng thời là quê nhà trong nỗi nhớ, bằng một tiếng than dài như xâu chuỗi âm hưởng quấn quýt luân hồi. 

  Cũng phải nói thêm rằng thuở ấy, việc đi hát đối với các vị cha mẹ người Huế là một chuyện đáng nghi ngờ, nền nếp gia phong được rào lại kín cổng cao tường, không ai muốn cho con mình đi hát... hỏng đàn đúm rong chơi với những kẻ lãng tử giang hồ. Những bài hát mới do đó đối với chúng tôi thường như những trái cấm. 

  Cho nên bài hát đầu tiên của Sơn mà chúng tôi hát là một bài hát chuyền tay nhau : Nhìn Những Mùa Thu Đi. 

  <h3>Nhìn Những Mùa Thu Đi và Huế 1963</h3> 

  Bài ca có lẽ đã bỏ trong túi lâu ngày, chưa được phổ biến, đến tay chúng tôi thì mực đã nhạt nhoè. Để tập hát, chúng tôi xúm nhau lại trên thềm xi măng của một gian phòng rộng lớn gọi là hội trường của Nha Cảnh Sát Trung Nguyên Trung Phần (bây giờ là Đại Học Sư Phạm Huế) lúc ấy tạm sử dụng làm phòng giam những thành phần trí thức Phật tử trong phong trào đòi bình đẳng tôn giáo do việc cấm treo cờ Phật giáo vào ngày Phật Đản 1963 và việc xe tăng cán chết 14 em Gia Đình Phật Tử vào đêm Phật đản tại thành phố Huế. Chúng tôi, sinh viên Phật tử, Gia Đình Phật Tử, các giáo viên và giáo sư đều đồng thời bị bắt một loạt trong đêm 20.08.63, đêm các chùa bị tổng tấn công trên khắp miền Nam Việt Nam. Có người đang ngủ ở nhà cũng bị mời vào, như trường hợp của HPNTường, hồi ấy HPNT không nằm trong Đoàn SVPT. Mảnh giấy ghi bài Nhìn Những Mùa Thu Đi trong túi áo của HPNTường đã trở thành bài hát cho đỡ buồn (cũng như Sơn đã nói hát cho vui) trong suốt những ngày tháng bị giam cầm của chúng tôi. 

  Huế dạo ấy đang độ vào thu, ban đêm mưa sầm sập trên mái nhà, buổi sáng sớm trời trong trẻo, một thứ trong suốt như đóng đinh vạn vật dừng lại ở một điểm cố định, cây bàng độc nhất trong sân đứng với mấy chiếc lá đỏ trên cành, chúng tôi ngồi... "tay trơn" trên nền nhà - trẻ măng là mớ tóc và vầng trán, trẻ măng là sự ôm ấp những lý tưởng, những hoài vọng, những ước ao, những đợi chờ của tuổi hai mươi, và chúng tôi đã đếm ngày tháng bằng Nhìn Những Mùa Thu Đi... 

  Hội trường là nơi tạm giam chung nam nữ những thành phần trí thức và sinh viên, học sinh Phật tử đã biểu tình, tuyệt thực chưa được định tội rõ ràng. Vì tội trạng chưa được rõ ràng và được xem là những thành phần không đáng để ý nên chúng tôi có thể di chuyển thoải mái trong phòng và được đối xử tương đối tử tế. Ban đầu có đến hơn 500 người, sau đó được thả ra dần hoặc chuyển đi nơi khác, còn lại khoảng năm mươi, sáu mươi người, được chúng tôi lấy ghế ngăn lại làm hai trạm nghỉ : phần trên sân khấu dành cho phụ nữ cắm lều mùng mền, phần dưới sân khấu dành cho nam giới cắm trại. Buổi sáng sớm, khi mưa vẫn còn rỉ rả ngoài sân, nhóm phụ nữ còn nằm trên... sân khấu của hội trường thì chúng tôi thường đã được điểm tâm bằng tiếng huýt sáo của ai đó đứng ngoài hiên nhìn mưa. "Nhìn những mùa thu đi, em nghe sầu lên trong nắng, và lá rụng ngoài song...", buổi xế trưa bỗng nghe có ai cao giọng lê thê : "gió heo may đã về, chiều tím loang vỉa hè, và gió hôn tóc thề, rồi mùa thu bay đi..." và buổi tối có giọng ai âm thầm ở trong một góc phòng của hội trường : "và lá rụng ngoài song, nghe tên mình vào quên lãng, nghe tháng ngày chết trong thu vàng... thương cho người... lạnh lùng riêng". Chưa bao giờ trong đời tôi, đã nghe và đã hát một bài hát nhiều lần và trong một quãng thời gian dài liên tiếp ba tháng như thế. 

  Bài nhạc thật là đơn giản về âm giai thể điệu, đề tài mùa thu, một đề tài quen thuộc trong thi ca rất dễ bị rơi vào sáo ngữ, đã có Tiếng Thu của Lưu Trọng Lư không tiền khoáng hậu, đã có Giọt Mưa Thu của Đặng Thế Phong khó quên trong lòng người, Thu Vàng của Cung Tiến âm vang, nhưng Nhìn Những Mùa Thu Đi đã là bước đầu thành công của cuộc hành trình ca khúc TCS. Có thể nói hành trình ca khúc TCS thực sự bắt đầu từ Nhìn Những Mùa Thu Đi chứ không phải Ướt Mi, dù Ướt Mi đã làm cho người ta biết đến Sơn. 

  Bởi vì với Nhìn Những Mùa Thu Đi, Sơn đã đưa chúng ta đến một cảm nhận mới, một thể cách tân thanh đến từ chính ý thức của người nghe : chúng ta hát Nhìn Những Mùa Thu Đi bằng mỗi cái nhìn mùa thu như một thể cách mình biết riêng cho mình, một thể nghiệm riêng cho mỗi cảm nhận lời ca của mỗi một cá nhân. Chúng ta hát cái nhìn của chúng ta, vào một buổi sáng mai thức dậy bỗng nghe gió heo may lùa vào khe cửa hay vào một buổi trưa nắng le lói trên vỉa hè của đường phố thưa thớt người qua lại hay vào buổi chiều tím bên song. Nỗi nhìn mùa thu trở thành sự rung động mùa thu. 

  Tôi nhớ đến chữ kiến tính của Huệ Năng khi ngài xây dựng quan điểm thiền học mới mẻ của mình, thay vì "Thân thị bồ đề thụ, tâm như minh cảnh đài" của Thần Tú, Huệ Năng đã đổi cách nhìn cuộc đời một cách vật lý so sánh thụ động bằng cái nhìn sinh động vào bản chất thực sự của sự vật trong tính chuyển đổi sáng tạo của nó "Bồ đề bổn vô thụ, minh cảnh diệt phi đài". Với cái nhìn vô niệm vào diệu dụng của vô và phi Huệ Năng đã đưa Thiền học vào một con đường dẫn đến giác ngộ đầy sinh động và sáng tạo. 

  Cũng thế, trong hành trình ca khúc của Sơn, với Nhìn Những Mùa Thu Đi, theo tôi nghĩ Sơn đã mở ra bằng cái nhìn của mình một thế giới âm thanh mới và khác lạ, thể cách và âm điệu sinh động vượt ra khỏi những cảm nghĩ khuôn sáo cũ, đi thẳng vào tâm thức người nghe, làm tiền đề cho tiếng hát TCS, và có lẽ đã là không phải một trùng hợp ngẫu nhiên mà trong tiếng hát TCS chữ vô (hư vô, vô thường) đã được ngâm nga một cách tân kỳ so với lời ca của những người đi trước và người đồng thời, ngoại trừ âm nhạc Phật giáo. 

  Chỉ khác nhau ở một cách đặt vấn đề, với bài hát mùa thu bằng cái nhìn mùa thu, có thể nói hành trình ca khúc TCS đã từ giã khuôn khổ của âm nhạc Việt Nam trước đó để cảm ứng được những trầm tư, thao thức và khát vọng của thế hệ của chính mình và thế hệ kế tiếp mà khởi sắc giai điệu riêng tư của mình. 

  Mỗi khi nghe giai điệu ca khúc TCS, âm hưởng của tiếng ca đi vào lòng người một cách tự nhiên như dòng nước chảy, ta có thể nghe và hát mấy mươi lần một bài mà không chán, tôi cứ nghĩ rằng Sơn đã nắm được yếu tố cốt tủy của âm thanh trong lòng đất Huế, đã triển khai được âm giai trầm của tiếng Huế làm thành thể chất căn bản cho ca khúc, như có lần tôi đã nghe được một công án của Phật : "Có vị Sa môn ban đêm tụng kinh tiếng nghe rất buồn, có vẻ hối tiếc, lưỡng lự, muốn trở về thế tục. Phật gọi mà hỏi, khi ông ở nhà thì đã làm gì ? Thưa thường đánh đàn. Dây đàn dùi thì thế nào? Thưa không kêu. Dây đàn cao thì thế nào? Thưa mất tiếng. Cao dùi vừa phải thì thế nào ? Thưa âm điệu phát ra đủ cả. Phật nói, học đạo cũng phải như vậy, giữ tâm trí chừng mực thì đạo phải được." (Bài kinh số 33 trong Kinh 42 Chương, Trí Quang dịch) 

  Âm điệu trong nhạc TCS cũng thế, đã tùy tâm để thể hiện âm thanh, cho nên nốt nhạc không bao giờ bức xé cũng như không bao giờ quá thấp để không có thể hát được, âm thanh chậm rãi, lưu luyến chảy vào tâm thức như một ý tưởng, một suy tư đang được ánh trăng thanh lọc khỏi những nứt rạn khô khan, cằn cỗi, gượng ép của tư tưởng mà trở thành dòng suối tâm thức tuôn chảy không ngừng. 

  Nhiều đêm nằm thao thức, nghe bài ca đi về xuôi ngược dội vào tim, tôi như trực cảm rằng trong bước đầu sáng tạo, Sơn đang từ trong giảng đường đi ra, vừa đi vừa làm một tiểu luận về - nghe buồn cười nếu tôi nói tiếp, Hữu Thể và Thời Gian của Heidegger và Nhìn Những Mùa Thu Đi là một bài tiểu luận về ý niệm thời gian mà TCS đã điểm nhãn bằng giai điệu rung cảm của Huế và của tất cả những gì đã diễn biến và lưu lại trong lòng của mảnh đất đã biến thành vùng khổ nạn kể từ năm 1963. 

  <h3>Tình Huế </h3>

  Ở Huế có lẽ có một mối tình thủy chung duy nhất không bao giờ tàn phai, đó là tình yêu cảnh Huế của người Huế, như núi Kim Phụng mãi mãi đứng đó mà yêu hoài sông Hương bạc tình chảy xuôi, sông núi đã un đúc mối tình keo sơn của ngưới Huế với cảnh vật quanh mình ngay từ khi nằm trong nôi nghe mẹ hát "ru con cho tới làng Hồ..." "thuyền về Đại Lược, duyên ngược Kim Long...", hay "ru em cho thoét cho muồi, để mẹ đi chợ... mua vôi chợ Quán chợ Cầu, mua cau Nam Phổ mua trầu chợ Dinh". 

  Huế có lẽ là thành phố duy nhất trên quả địa cầu có cả núi và sông nằm ngay trong lòng, để cho người Huế dù cho đi xa mấy mươi năm, mấy mươi nghìn vạn dặm vẫn cứ mỏi mòn mong ngày trở lại dòng sông, trở về với núi. 

  Và tình nhớ Huế hầu như trở thành một cơn "mê chiều" của cảnh thức Huế lan khắp năm châu bốn bể từ Cali cho đến Sidney cho đến Paris cho đến Muenchen, Saigon, Hanoi, và ở nơi đâu khác nữa trên địa cầu có mặt người Huế, hiện tượng Nhớ Huế như một khủng hoảng căn niên của Huế hôm nay, và trong giờ phút đứng ngay trong lòng đất Huế chính tôi cũng thấy như mình đang đứng trong một bức tranh vẽ một người đang nhớ Huế... 

  Vườn cây, hoa lá, nắng mưa, mây gió, cảnh chùa đã ôm ru thời thơ ấu và tuổi niên thiếu của mỗi con người Huế, đã uốn nắn trong tâm thức sức nhạy cảm của người Huế trước thiên nhiên, đã trở thành những âm vang gợi cảm trong suốt cả đời người mỗi khi nghe mưa rơi, nghe lá đổ, nhìn nắng lên hàng cau, nghe hoa bưởi bắt đầu lên hương trong khu vườn buổi sáng... 

  Huế bốn mùa đã đưa chúng tôi quanh quẩn đi những con đường Thành Nội, Đông Ba, Ngự Viên, Lê Lợi, Bến Ngự, Nam Giao, An Cựu, Vĩ Dạ, Kim Long, Linh Mụ, Tịnh Tâm, Đại Nội... Những cuộc đi dạo thơ thẩn trên những con đường nhỏ, thường là đi bộ hay đi xe đạp chậm rãi - cuộc sống ở Huế dạo ấy không có cách chi khác hơn là chậm rãi, từ từ, thong thả, hình như song song với đi học, đi dạo là một thứ giải trí không thể thiếu trong thời khóa biểu của mỗi một người Huế ở thị thành. 

  Đi dạo, đi bộ, đi lang thang vì thế đối với chúng tôi đã là những cuộc hành thiền ngẫu nhiên, ở đó mỗi viên sỏi trên đường đi, một dòng nước nhỏ sau cơn mưa, mỗi chiếc lá rơi tan tác trên đường, mây chiều lãng đãng trên sông, nắng le lói trên vỉa hè, sự yên tĩnh của vườn cây, một đóa hoa vừa mới nở, một tiếng chim kêu, đã là những tín hiệu về cõi đời, về ý nghĩa của thân phận làm người, về sự phù du của thời gian và về ý nghĩa của sự đợi chờ, về tình yêu... Và mỗi cuộc đi, bên cạnh những sôi nổi ồn ào của tuổi trẻ, thường có những bước lắng nghe, chìm đắm trong cảnh vật, đã có những chiêm nghiệm trước núi và sông, "con chim nó đậu cành tre, mưa nắng ở trọ bên trong mắt người". 

  Ca khúc của Sơn, nhất là ca khúc tình yêu, thường đã mang nặng cảnh thức Huế như một nguồn sống cho ý thơ và âm điệu. 

  Cho nên khi nghe nhạc của Sơn, người nghe nhất là người Huế thường có cảm giác mình đang đi trên một con đường nào đó ở quê hương, hay đang ở trên đường đi trong cơn mưa "thì thầm dưới chân ngà", trong "mùa hạ khói mây" hay "mùa đông vời vợi", để đến thăm người yêu, chỉ đến một thoáng rồi đi, chỉ để nhìn mặt hay không nhìn mặt người yêu rồi quay trở về trên đường sỏi đá bên khúc sông Bến Ngự, để vùi trong cơn sốt thương yêu "gọi thân hao gầy, gọi hồn ngất ngây". 

  "Diễm xưa" là mối tình đầu của Diễm Xưa - sau Ướt Mi một thời mê say giang hồ, Diễm Xưa đã trở thành ca khúc tình đầu của Sơn và "Diễm" đã trở nên một huyền thoại "Xưa" như chuyện Từ Thức gặp tiên, như một câu chuyện tình cổ lụy cho đời và cho cả chính Sơn. 

  Tình yêu đã đến với Sơn như một huyền thoại bất ngờ, như một cơn mưa đến từ cõi hoang sơ rơi trên tháp cổ, nên thật bàng hoàng. Có lần Sơn bảo, con gái Huế yêu thật lạ lùng, trong cơn đau vẫn trốn mẹ, tung mền mặc áo mưa băng qua cầu chạy như bay đến để chỉ đặt một trái cây hoặc một bông hoa trước cửa, không cần gặp người yêu, rồi ra về. Để cho người con trai sững sờ, ngạc nhiên và lặng người trong nỗi nhớ nhung "buổi chiều ngồi ngóng những chuyến mưa qua, trên bước chân em âm thầm lá đổ, chợt hồn xanh buốt cho mình xót xa"... nỗi nhớ vết chim gi, bay qua vùng đất rộng, ước sao bờ sông Bến Ngự nối liền. "Chiều này còn mưa sao em không lại, nhỡ mai trong cơn đau vùi làm sao có nhau... hằn lên nỗi đau, bước chân em xin về mau". Diễm ơi, Sơn ơi, những mối tình ở Huế ! 

  Tôi nghĩ rằng không ai cả ngoài "Diễm xưa" vẫn luôn luôn là bóng dáng người tình trong những tình khúc TCS. Trong Như Cánh Vạc Bay, Quỳnh Hương, Tình Nhớ, Hạ Trắng, Mưa Hồng, Gọi Tên Bốn Mùa, Tình Sầu v.v... vẫn thấp thoáng những nét đan thanh, chấm phá của Diễm : mảnh khảnh đến gió thổi bay, vai gầy guộc như đôi cánh cò (chúng tôi thường chế diễu nhau như thế), tay gầy lêu khêu, nét xanh xao, mái tóc rối quăn ôm gương mặt trái xoan nhỏ nhắn, bóng dáng chợt đến chợt đi chợt ẩn chợt hiện như trong Liêu Trai, dáng điệu thì yếu đuối như lúc nào cũng có thể ngất đi, nhưng trong lòng thì đầy cả đam mê bão táp. 

  Cái hình ảnh mảnh mai ẻo lả, lãng đãng như gần như xa, như có thực mà như không có thực ấy, khác hẳn với các khuôn mặt tình và khuôn mặt đẹp theo ước lệ trong những ca khúc tình yêu thường nghe, vẻ đẹp hao gầy mong manh trở nên nguồn cảm hứng không ngừng trong ca khúc tình yêu của TCS, xúc cảm từ một cuộc tình đam mê, trong trắng, mối tình học trò ngây thơ đầy hương sắc và ánh sáng mà Sơn chưa kịp nhận được thì đã thoáng bay. 

  Nếu tình yêu cảnh Huế keo sơn bao nhiêu thì tình yêu của người con gái Huế lại càng phù du như đám mây trời, như cơn mưa mùa hạ bấy nhiêu. Hình như là một thông lệ cho những người yêu nhau ở Huế : yêu ai thì rất mực yêu ai, nhưng khi tính cuộc trăm năm với người nào thì cha mẹ hay tiếng nói của mẹ cha đã nằm sẵn trong tiềm thức của mỗi người quyết định, và thường khi quyết định một cách thực tế là không lựa chọn người mình yêu, dù "nỗi lòng anh đầy" nhưng "lời ca anh nhỏ" bé đơn sơ quá cho nên ước mơ "ngày nào mình còn có nhau xin cho dài lâu" đã phôi pha để chỉ còn "Này em em hãy phụ người, này em xin cứ phụ tôi" "em cứ phụ đời" bởi vì trời đã sinh ra con gái Huế là để "yêu nhau thì lại bằng mười phụ nhau" (Truyện Kiều, Nguyễn Du) 

  Ai bảo Sơn không khổ vì yêu, thứ tình "mật ngọt trên môi" trở thành "mật đắng trong đời" ? Cho cả cuộc đời, suốt cả bốn mùa mưa nắng "đôi khi thấy trong gió bay lời em nói, đôi khi thấy trên lá cây ngày em đã xa tôi". Có khổ tận trong tình yêu, có đạt đạo trong nỗi khổ mới thể nghiệm được nghĩa vô thường của "yêu là chết" và có thể đồng cảm với niềm vui và nỗi khổ của những ngưòi đang yêu. Trong tất cả ca khúc tình yêu của Sơn luôn luôn có tấm tình riêng chia với tấm tình chung, như đã "yêu em" thì "yêu thêm tình phụ", như "trên lá khô" chảy ra "dòng suối" tình yêu không tuyệt vọng... 

  Và đền bù lại cho những mối tình mây nổi, đã có tình bạn hữu thật chí thiết, đưa vai hứng đỡ những cơn tuyệt vọng chết người "đừng tuyệt vọng, ai ơi đừng tuyệt vọng!" "Bạn bè ở Huế thương nhau lắm, một đứa vợ la chín đứa kinh", có một nhà thơ nhận xét như vậy sau này. Cô đơn vì người tình hờn dỗi lắm khi không cô liêu bằng khi "bạn bè rời xa chăn chiếu". Và khi bạn yêu người nào thì hình như mình cũng yêu người ấy, khi bạn thất tình thì mình cũng đau khổ không kém gì nỗi đau của bạn. Trong những lúc Sơn lụy vì tình, đã nhiều lần thay bạn đi thuyết khách, giải thích, hóa ra ai yêu nhau ai giận nhau thì bạn bè đều mau mau đứng ra chịu trận như chính mình là người trong cuộc. Và chính Sơn cũng đã tâm sự với tôi như thể tôi cũng là người trong cuộc của hai người. Sơn ơi, người trong cuộc hay người ngoài cuộc, ai bỏ đi ai ở lại với tình, ai buồn hơn ai ? 

  Trong rất nhiều tình huống của những năm sáu mươi ở Huế, Sơn thường đứng ngoài cuộc, trong lúc chúng tôi dấn thân trong vòng khổ nạn của Huế 1963, nhưng mãi đến hôm nay mới biết được - dù hãy còn mơ hồ - người trong cuộc hay người ngoài cuộc, ai sầu ai thảm, ai thương ai cảm hơn ai, và tình bạn hữu đã khắn khít như thế nào giữa người đứng trong và người đứng ngoài hàng rào dây kẽm gai. 

  <h3>Mái Chùa </h3>

  Đối với người Huế, và đối với chúng tôi, yêu cảnh Huế hầu như cũng đồng nghĩa với yêu cảnh chùa ở Huế. Hình như trong tất cả những lần đi ngoạn cảnh hay đi lang thang ở Huế, vô tình hay hữu ý nơi đến cuối cùng thường là bước vào cổng chùa, đứng nghỉ nắng hay chờ tạnh mưa dưới mái tam quan hay vào xin một chén nước chè tươi đỡ khát hoặc một chén trà ướp sen cho ấm lòng, tiện thể vào chiêm ngưỡng tượng Phật, thắp hương cho vị tổ sáng lập chùa, thăm thầy trụ trì, nghe một câu chuyện thiền trong một không khí ít lời, thong thả, mát dịu. 

  Thế rồi bóng nắng mời gọi, hoa trái trong vườn mời gọi, cỏ cây trong sân mời gọi là chân bước theo chân, là mắt đưa theo mắt, là tai chìu theo tai, ngẩn ngơ trong vườn sắn, vườn chè, rừng cây cổ thụ, nơi hồ sen, nơi tiếng ve kêu, nơi chùm khế sây trái, dừng lại nơi lá xanh reo, nơi suối róc rách, nơi hoa sen nở, nơi hoa mộc thơm hương - dù chỉ một vài giây vô niệm, không chủ ý - nhưng cũng đủ để thể nghiệm sự tĩnh lặng thường còn trong vạn vật, ở đó thong dong đi về không còn ngăn cách là thấy và nghe, cảm và nghĩ, xúc giác và khứu giác trong một toàn thể bao hàm tất cả những mâu thuẫn của sự trôi đi và dừng lại.. 

  Buổi dừng chân có thể chỉ đủ để bóng nắng nghiêng trên triền đồi hay cơn mưa vừa tạnh hạt, nhưng cũng có thể để ngả lưng đợi giờ tắt cơn nắng gắt hay cơn mưa dai dẳng chưa dứt, để thấy hơn một lần hư không là nắng và vô thường là mưa. 

  Hay nhiều khi có thể lưu lại chùa vào một đêm trăng sáng, nghe tiếng hòa điệu rộn ràng của trăm thức hương lồng bóng nguyệt hay cảm được tiếng kinh Phổ Môn cầu an tẩm ướt ánh trăng thấm đượm thân thể như giọt nước cành dương, rồi bỗng chiêm nghiệm được trong khoảnh khắc tiếng yêu đương và tiếng yêu người cũng chỉ là một, "yêu em lòng chợt từ bi bất ngờ". 

  Có lẽ trong tất cả những người thanh niên trẻ của thế hệ chúng tôi, Sơn là người đã bắt gặp được sự đốn ngộ bất ngờ ấy sớm hơn ai cả, không phải nghĩa "sớm" của "trước sau" mà là đã "từ bao giờ" không ai hay - trong vòng tay của người mẹ mộ đạo Phật ru đứa con đầu lòng, của gia đình thành tâm thương Phật anh em có nhau khắn khít, của cả mấy đời người Huế thương chùa, của cả mảnh đất thần kinh thâm u miệt mài hai chữ tu tâm - nên đến bây giờ, chỉ cần một chút "run rẩy" của lá là đã chuyển động "Phật tâm viên tròn thể tánh" trong ý nghĩa đơn giản nhất : chứng ngộ, thấy được chữ "thương ai" (ta và người= từ bi) viết đậm nét trên chiếc lá "hư không". 

  Mỗi ca khúc của Sơn vì thế - như ít có nơi những kẻ đi trước và những người đồng thời với Sơn trên lãnh vực âm nhạc - có thể nghe và cảm nhận như những công án thiền về cuộc đời, mà mỗi câu hỏi siêu hình về nó đều bị trả đũa bằng một hay hai điều tầm thường, vớ vẩn trong chính cuộc đời ; ở đó chữ nghĩa mất hết tính cách ước lệ, qui luật văn phạm, sự vô nghĩa nằm sát bên có nghĩa. Có ai không bất ngờ khi nghe câu hỏi đạo đức "Sống trong đời sống phải có một tấm lòng, để làm chi em có biết không?" được Sơn phổ thành bài ca với câu trả lời: "Để cho nước cuốn đi", cũng chẳng khác chi công án thiền: "Ý nghĩa thật sự của Bồ Đề Đạt Ma đi về phương Đông là gì?" Trả lời: "Cây trắc bá trong sân!" Trong bài ca, vô nghĩa đứng cạnh có nghĩa mà vẫn không nghịch lý, người nghe không thấy chõi tai mà ngược lại cảm thấy cảm xúc lăn tròn theo tiếng hát, và trong chuỗi âm thanh theo đuổi nhau, mọi nghịch lý, phi lý làm cho con người nghẹt thở của một Sisyphus hì hục lăn tảng đá cuộc đời đều được giải tỏa bằng một hơi thở dài trút hết ưu phiền của tiếng hát lênh đênh. 

  Mỗi tiếng mỗi chữ trong các ca khúc trở thành những đơn thể của tâm thức trong tính cách hiện sinh duy nhất, tràn đầy sinh động của chúng đã được Sơn xử dụng một cách sáng tạo như những phương tiện "tiếng vỗ của một bàn tay"(3) nhằm đánh thức âm hưởng nội tâm của mỗi người nghe, từ đó người nghe có thể đưa thêm vào bàn tay của mình để gây âm thanh cho chính cảm xúc của mình. Và tiếng ca, từ những cọng lá khô không lời, những viên sỏi vô tri im tiếng, bỗng xôn xao "cây lá vào mùa", bỗng lao xao sóng vỗ bờ xa... 

  Những ý niệm, những ngôn từ trong đạo Phật - hư vô, hư không, cõi tạm, vô thường, cõi đi về, tiền kiếp, từ bi... thường được xem như những món "cơm chay" khắc khổ, đã được Sơn hóa giải rất tài tình trong lời ca theo nguyên tắc suốt cả 49 năm Phật không thuyết một lời nào, bỏ hết tất cả những chất khô cứng đóng khung của ngôn ngữ dù đó là lời kinh, chúng được lắng nghe và linh cảm trong bản chất âm giai nội tâm đối đãi nguyên sơ nhất của chúng. "Tôi đã lắng nghe im lặng dòng sông... tôi đã lắng nghe im lặng ngọn đồi... tôi đang lắng nghe im lặng của tôi... tôi đã lắng nghe im lặng thở dài". Bài hát sâu lắng như một buổi toạ Thiền quán sát hơi thở. 

  Hư vô, cõi tạm do đấy được xử dụng như tiếng thô "đục" của mõ và "thanh" bổng của chuông, hai phương tiện của nghe kinh ngộ đạo đơn sơ nhất, căn cứ vào tầng rung cảm âm thanh bẩm sinh của mỗi con người, nói nôm na là tiếng lòng của mỗi người mà âm vang của tiếng mõ và tiếng chuông có thể làm nở "đoá hoa vô thường", có thể chở ta ra đi viễn xứ và mang chúng ta trở lại quê nhà. 

  Có thể nói tính cách tân kỳ của ca khúc TCS nằm ở chỗ trong khi Sơn chuyển ý niệm sắc không vào âm nhạc, Sơn đã làm mềm chúng bằng cách dựa vào giai từng cơ bản đối đãi giữa giải thoát và cõi trần cát bụi, trong tương quan chuyền qua đối lại giữa đục - thanh, trầm - bổng của mõ và chuông, từ đó tùy tâm mà chuyển đổi và ứng dụng tất cả những phương tiện khác của âm nhạc - tứ đại cảnh, ru em, hò hay điệu blue buồn hoặc điệu soul của phong trào tân nhạc Âu châu chẳng hạn, để sáng tạo nên thể cách riêng tư của mình. Trong tất cả dòng chảy của âm nhạc TCS, sự tĩnh lặng thoát ra từ âm thanh "chuông mõ" luôn luôn làm nền tảng cho sự cảm nhận nét nhạc của mỗi bài ca, dù cho bài ấy có dồn dập đến đâu. 

  Chính nhờ nguyên tắc đối đãi, mà lời và nhạc của Sơn luôn luôn biến chuyển không ngừng, trong nắng hư vô đã thấy tóc em dài, đường xa áo bay, và lời ru của mẹ lời ru cho em thường dẫn ta đi vào cõi đời thường như một cõi đời mộng, để cho mộng thực luân lưu trong nội tâm quyện tròn thành một lời êm dịu như tiếng kinh dỗ dành giấc ngủ. 

  Có thể so sánh sức mạnh sáng tạo trong thơ nhạc của TCS với một công án của Hakuin, thiền sư và họa sĩ ngộ đạo nhất của Nhật Bản: 

  Tay không mà có cầm cán mai;<br /> 
  Đi bộ mà ngồi lưng trâu; <br />
  Người đi qua trên cầu, <br />
  Cầu trôi, nước chẳng trôi !

  Cái cầu cố định hóa mềm dưới chân, nỗi ưu tư hóa mềm trong tiếng du ca. Trong cái nhìn của người nghệ sĩ, năm căn hay lục căn được cởi bỏ mọi giới hạn, để chỉ còn tự do sáng tạo, ở đó nghe là nhìn "đôi khi thấy trong gió bay lời em nói", ngửi là nghe, vị giác cũng là nghe, "tôi đã lắng nghe im lặng mặt người", mà Hakuin (Thiền sư Bạch Ẩn) gọi là phạm trù "kikan" của mỗi công án, phạm trù của cơ cấu mềm dẻo và tự do. Trong cái nghe sáng tạo, tiếng rơi thô kệch của hòn đá rớt xuống cành mai bỗng hóa thành tiếng chim ca thánh thót hát khúc qua đời ! Đứng dưới mái chùa, TCS đã trả lời Sisyphus bằng một công án như thế ! 

  <h3>Một Niềm Vui, Một Giọt Nước Mắt</h3> 

  Trong tất cả các bài hát của Sơn, có một bài duy nhất mà tôi ít thích nghe cũng như ít thích hát, đó là bài Mỗi Ngày Tôi Chọn Một Niềm Vui sáng tác sau 1975. Không phải vì âm điệu buồn tẻ hay lời ca không hay, nhưng vì mỗi khi nghe hát bài này tôi lại nhớ đến Sơn của lần gặp lại năm 1977, khi tôi trở về Huế thăm nhà sau 12 năm du học. 

  Trở về Huế sau mười mấy năm xa cách, tôi đã gặp lại một Huế thật là - người Huế thường chỉ tình trạng này bằng bốn chữ tả chân..."xanh xương mét máu", một Huế đang giật mình, một Huế đang run sợ kinh hãi cho ngày mai, bên cạnh một Huế rất nghèo, rất khổ. Đi trên đường phố ít ai ngẩng đầu lên, có trao đổi một nụ cười với ai thì nỗi gượng gạo nơi người ấy đã ngăn vành môi bên kia không cho cười hết miệng. 

  Khác hẳn với một Huế ngày trước mà mỗi nụ cười là ánh sáng thân hữu hiếu khách, mà mỗi cái nhìn có phản chiếu sự trong trẻo của nước sông Hương trên khúc sông Linh Mụ mời gọi tha nhân đi sâu vào một câu chuyện mới làm quen, Huế 1977 mà tôi gặp lại là một Huế lơ đãng, sầu hận và nghi ngờ, một Huế bị phá sản hết mọi thiết tha. 

  Hãi kinh và ngơ ngác đọng trong mắt, trên nét mặt của mỗi người những vòng sâu thâm quầng. Lần trở về Huế năm ấy cho tôi một nỗi bơ vơ còn hơn những nỗi bơ vơ ở xứ người, vì đâu đâu hình như ai chẳng tin ai, ai cũng nghi ngờ lẫn ai, ai cũng oán hờn với ai, ai cũng sợ ai. 

  Chỉ có một niềm vui duy nhất : gặp lại gia đình và gặp lại bạn cũ. Trong khoảng thời gian mấy mươi ngày ở Huế, Sơn là người bạn đến thăm tôi nhiều lần nhất. Khác với ngày trước thường đi bộ ba, bộ bốn, lần này Sơn đến một mình. Vẫn dáng người gầy, mũ caskette nâu như năm nào, gọng kính trên mũi thanh, ánh mắt thân thiện như chưa bao giờ có một khoảng trống vắng trong tình bạn. Chúng tôi kể cho nhau nghe những điều đã làm đã học trong mười mấy năm không gặp. 

  Tuy xa nhau rất lâu, nhưng hình như lúc nào Sơn cũng có mặt không những chỉ cho riêng tôi mà cho thế hệ chúng tôi, ở những nơi xa xôi nhất như cái thành phố Âu châu mà tôi đang ở. Nhạc tình, nhạc về chiến tranh và hòa bình của Sơn trong những năm trước 1977 đã nở rộ và âm vang đến cộng đồng người Việt khắp năm châu. Ở nơi quê người chúng tôi đã hát nhạc của Sơn như nỗi ưu tư của mình về số phận của đất nước và con người Việt Nam, về nỗi khổ chiến tranh, về khát vọng hoà bình. 

  Khác với những ca khúc khích động xuống đường thời ấy như "dậy mà đi", "cỏ cú", ca khúc về cuộc chiến của Sơn thường gây ý thức, đặt vấn đề hay trình bày vấn đề, hoàn cảnh, số phận để mỗi một người chúng ta lấy quyết định mà hành động. Và khi đã lấy quyết định rồi thì tự mình gánh lấy trách nhiệm của mình, chứ không thể đổ tội cho bài ca. Bởi thế tôi nghĩ rằng những trách cứ về Sơn, buộc tội Sơn có hơi vội vàng do sự ngộ nhận bản chất thật sự của những ca khúc TCS mà có lẽ trong một dịp khác phải được phân tích và đánh giá lại một cách trung thực. 

  Trở lại 1977. Cả một công trình sáng tác nhạc mười mấy năm đang bị đe dọa phải chối bỏ, kiểm soát, tự phê bình, Sơn đã tâm sự với tôi nỗi khó khăn cho một người nghệ sĩ trong hoàn cảnh chế độ xã hội chủ nghĩa đang được thực hành trong tính cách tuyệt đối, khai trừ mọi ý kiến khác biệt. Đã kể cho tôi nghe những buổi "đi thực tế", những lần phải viết bài tự phê bình về tác phẩm của mình, và Sơn bảo, họ không đồng ý với mình nhưng họ bảo mình viết rất hay. (Không biết những tài liệu ấy ngày nay có còn không?) Tôi đã ngạc nhiên trước những nhận xét sắc bén của Sơn, mà hồi trước vì thấy Sơn ít nói, tôi cứ đinh ninh là Sơn đơn giản. 

  Sơn đã chạm mặt với hai vấn đề : ý thức con người trong Xã Hội Chủ Nghĩa và lý thuyết Mác-xít. Vấn nạn thứ nhất làm cho một người nghệ sĩ chân chính phải kinh hoảng là sự không thành thực với chính mình - thành thật với chính mình là điều kiện tiên quyết cho sự đạt đạo trong sáng tác nghệ thuật. Trong hai năm trường Sơn đã chạm mặt với một hiện tượng mà Sơn gọi là nhị trùng bản ngã - danh từ lần đầu nghe ở Sơn, bên ngoài nói một đằng mà bên trong nghĩ khác, mà cả hai, bên trong và bên ngoài đều được chủ nhân của chúng tưởng là đúng một cách giáo điều như nhau, chứ không phải một mặt đúng thì mặt kia phải sai, không, giáo điều là sự tin tưởng cả hai thứ sai đều đúng ! 

  Vấn nạn thứ hai là sự tò mò siêu hình cố hữu, Sơn hỏi tôi ở Âu châu đã có triết gia nào dùng lý luận để bác bỏ lý thuyết Mác-xít một cách toàn diện, tương tự như Marx đã phê bình Hegel. Câu hỏi thắc mắc triết học này đã biểu lộ nỗi lo âu trí thức của một người nghệ sĩ thức tỉnh. Không băn khoăn lo âu sao được khi ở đâu cũng bị vây quanh bởi những bích chương giáo điều quá vĩ đại và hằng ngày phải điểm tâm bằng những buổi phát thanh ca ngợi chủ nghĩa như kinh nhật tụng và những buổi học tập lý thuyết Mác-Lê loại trừ mọi phê phán ? Lo âu cho sức sáng tạo của mình bị tắt nghẽn khi phải đánh đổi sự yên tâm trí thức về chân lý bằng quyết đoán giáo điều nông cạn và hời hợt. 

  Một lần khác trong một cuộc đi xem triển lãm tranh tại Huế, Sơn chỉ cho tôi một bức tranh hiện thực được giải nhất, vẽ cảnh công nhân cùng với mọi tầng lớp nhân dân đang lao động, người nào cũng vai u thịt bắp mặt mày hồng hào, em bé thì bụ bẫm. Nỗi khổ của nghệ sĩ miền Nam nằm ở nơi "người người hồng hào, em bé bụ bẫm" ấy! Vì nếu vẽ hiện thực thực sự thì chỉ tìm thấy thực tế "đói dơ xương" đầy rẫy. Phải sống trong một ảo tưởng lạc quan nào đó mới có thể vẽ hay hát hiện thực "mơ mộng ngây thơ" trong hoàn cảnh Việt Nam thời ấy. Cho nên không vẽ được, không sáng tác được. Cho nên khổ ! 

  Không có bài hát nào của Sơn trong quá khứ được ban giam khảo văn học nghệ thuật thời ấy cho lọt sổ. Nhạc Sơn bị cấm phổ biến. 

  Sáng tác theo chiều hướng qui định đó như một cực hình, mà không sáng tác - lẽ sống của người nghệ sĩ, thì như cây giữa mùa xuân rụng lá. Trong một hoàn cảnh như thế Sơn đã chọn lựa sáng tác và bắt đầu lượm từng chiếc lá xanh vừa rụng xuống chắp lại lên cành với bài Mỗi Ngày Tôi Chọn Một Niềm Vui. 

  Trong đêm họp mặt bạn bè cũ nhân cuộc trở về Huế của tôi (hôm ấy có mặt bộ ba của thời trước - Sơn, HPNTường, Đinh Cường) và những bạn cũ, cùng một vài khách mới, Sơn đã hát cho chúng tôi nghe ngoài những bài hát cũ, bài hát vừa mới sáng tác nói trên. Về âm điệu và lời ca, thoạt nghe, thì cảm thấy bài hát thật là bỡ ngỡ nếu được nhìn trong toàn thể ca khúc TCS. 

  Đến 1977 ca khúc TCS đã lớn mạnh và đạt đến trình độ tinh luyện, xuất thần về âm giai cũng như về ý nhạc, cho nên khi nghe Mỗi Ngày Tôi Chọn Một Niềm Vui tôi có cảm tưởng đau đớn là Sơn đang tập đi lại những bước nhạc ấu trĩ trong sự nghiệp ca nhạc của mình, như "kìa đàn vịt ngoi dưới ao hồ" hát hồi lớp Năm, đang phải quên tình sầu, tình nhớ, mưa hồng, cõi tạm để hiện thực trong những niềm vui không có thực, đang phải tập đi những bước đoạn trường để qua cái cầu Xã Hội Chủ Nghĩa. 

  Và không những chỉ Sơn, tất cả những nghệ sĩ miền Nam đều đã phải trải qua cay đắng ấy, trong khi họ gần nửa đời người sáng tác, họ phải bắt đầu lại từ đầu với một cảm giác đang bị cặp mắt của ban kiểm duyệt văn hoá quan sát ở sau lưng. 

  Ai nói Sơn ca ngợi niềm vui (trong lúc mọi người đang buồn đang đói) trong bài hát này? Người ấy đã nghe quá vội, chỉ nghe chữ "vui" mà không nghe chữ "chọn" đi trước. Ai vui thì nói tôi vui như bài "vui ca lên nào anh em ơi" còn một người đang ngồi "chọn" niềm vui thì người ấy chưa vui, bởi vì trong lúc chọn, "cái vui" còn là một đối tượng bên ngoài chứ chưa phải là niềm vui bên trong, cái vui nghẹn ngào, mới chỉ là một nửa, mới chỉ là "vui gượng kẻo mà" đó thôi. Âm hưởng của chữ "vui" sau chữ "chọn" nghe như có vết lăn của giọt nước mắt không nức nở của nàng Kiều ! 

  Trong hoàn cảnh bấy giờ có người bảo không thể tìm ra một niềm vui nào cả và trách Sơn tại sao có thể xa thực tế, đi nói chuyện vui trong lúc cả nước khổ, ngược lại đài phát thanh Huế ngày nào cũng kể ra hàng vạn tin vui, và người ta trách Sơn sao chỉ chọn một niềm vui, và chọn một con đường để đi, trong lúc vui đã có và đường đã sẵn ? 

  Trả lời chất vấn thứ hai, Sơn hát "tôi chọn một niềm vui" ấy là thái độ tích cực đó chứ, tích cực nhưng không giáo điều vì sự chọn lựa là của tôi và như thế tôi trung thành với tôi, trả lời chất vấn thứ nhất, Sơn cho thấy sự bất bình thường của việc đi chọn một niềm vui như đi lựa một chiếc áo chưa mặc, như đi mua vé xem hát mà chưa đi. Trong Mỗi Ngày Tôi Chọn Một Niềm Vui vẫn có chữ vui, nhưng là nỗi vui được chọn lựa trong cảnh ngộ "dùi mài một thân" của người nghệ sĩ phải tìm một niềm vui để sống, phải chọn một con đường để đi giữa "gió trúc mưa mai", chọn và tìm cho được mỗi ngày một niềm vui thật sự giữa những niềm vui nhị trùng bản ngã không phải là dễ. 

  Và niềm vui mà Sơn kể ra lại không dính líu chi với những niềm vui loan ra của các đài phát thanh của cả nước thời bấy giờ cả, mà là những niềm vui tìm được trong cảnh thức Huế đã ghi đậm một thời : những bông hoa, những nụ cười, "tôi chọn gió trời mời em giữ lấy", chọn tiếng ru con để chờ nắng đầy, chờ cơn mưa tới và "nhìn gió quê hương ngồi nghĩ đời mình". 

  Tôi nhớ nàng Kiều trong "Nỗi lòng đòi đoạn xa gần, chẳng vò mà rối chẳng dần mà đau" đã nhớ về quê cũ với những kỷ niệm đầm ấm khó quên như một niềm vui an ủi cho hiện tại và cảm được tâm trạng của Sơn trong những năm sau 1975 một phần nào : Chọn ở lại trên mảnh đất quê hương như là một nhu cầu tất yếu của người nghệ sĩ - có con ve nào hát được tiếng hát trung thực của nó khi bay khỏi vùng đất mà nó vừa thoát xác ? - Chọn cho được một con đường riêng cho mình để sáng tác mà không phản bội với chính mình. Chỉ với những niềm vui trong "giấc hương quan" mà đó là "gió quê hương" của tâm thức Huế, tác giả của Mỗi Ngày Tôi Chọn Một Niềm Vui khi "nghĩ lại đời mình" đã tạo cho cuộc đời mới của mình một mảnh đất sáng tạo dù cho hạn hẹp, ở đó anh có thể chọn một niềm vui như một thứ tự do dù cho chỉ là khoảnh khắc phù du như gió, như mưa, như nắng nhưng lại trung thực với con tim, bởi lẽ "đất nước đang cần một trái tim" trung thực như thế. 

  Ngày rời Huế lúc chia tay Sơn đã đem đến tặng ba bài hát viết tay trên trang giấy học trò - hồi ấy giấy viết tốt hầu như không có, bài hát nói trên, và hai bài Con Chim Nó Đậu Cành Tre, Em Đi Qua Chuyến Đò hai sáng tác mới phối hợp điệu dân ca và nhạc soul mà Sơn rất đắc ý. Hành lý mang theo hôm ấy là tình bạn hữu và một nỗi xao xuyến lo âu cho người ở lại. Ở nơi xa mỗi khi nghe ai hát những bài hát ấy tôi lại thấy xót xa với niềm vui như một giọt nước mắt khô không chảy ấy. 

  Trong những năm kế tiếp, sau một khoảng thời gian bặt tiếng, nhạc của Sơn như một luồng nước ngầm chảy đến miền Bắc và chinh phục mọi tầng lớp thính giả, mặc dù bị cấm phổ biến, trong những chuyến xe đò từ Nam ra Huế, ra Bắc, du khách bỗng nghe ấm lòng khi nghe Tình Nhớ, Quỳnh Hương như cuộc trùng phùng bằng hữu bất ngờ, thấp thoáng, quấn quýt bên tai. 

  Tiếng hát TCS đã trở thành tiếng hát của mọi người. (Sự thành công của Sơn sau 1977 là việc nghiên cứu trong tương lai). Sơn thường bảo "đời đã đãi ngộ" Sơn đó, tôi thì nghĩ, không chỉ do thế, chính trái tim chân thật đầy đạo vị của Sơn đã gặp gỡ trái tim của mọi người dù Bắc hay Nam, hữu hay tả, đó là nguồn suối thành công của Sơn. 

  <h3>Trái Tim Trung Thực Từ Bi - Lẽ Sống Văn Hóa</h3> 

  Lần cuối gặp Sơn tại Sài-Gòn vào tháng 9 năm 2000, tôi đến thăm Sơn với ý định nhờ Sơn phổ nhạc cho vở kịch của B. Brecht do tôi dịch và Minh Ngọc làm đạo diễn. Một sự tình cờ, hôm ấy Thầy Tuệ Sĩ cũng đến chơi, lại nghe có Đinh Cường ở Mỹ về cũng sắp đến. Chúng tôi ba người ngồi nói chuyện với nhau đợi Cường, và một đề tài cố hữu lại được đề cập - một cách thoải mái, chuyện làm văn hoá tại Việt Nam. 

  Sơn nói với Thầy Tuệ Sĩ - hôm nay mới thấy là một ngẫu nhiên lạ lùng, như một kết luận cho hành trình ca khúc của mình : nên làm văn hóa và có thể làm văn hóa trên đất nước này, có thể sống văn hóa trên đất nước này miễn là mình vẫn trung thành với chính mình, với con tim của mình, với cảm xúc sáng tạo của mình, và với tình thương, thì sẽ thuyết phục được thiên hạ và có niềm vui. Rồi chỉ vào mình Sơn bảo : "Như Sơn!", không một chút tự cao mà nhân hậu như một thiền sư đã chứng ngộ mọi sự khổ của cuộc đời, mọi nỗi vui của cuộc đời, với ly rượu cố hữu (khổ nạn và đam mê của Sơn) trong tay. 

  Tôi nghĩ đến cách thế cởi dép đội lên đầu mà đi của Thiền sư Triệu Châu(4), câu trả lời duy nhất có thể cứu sự sống qua bao nhiêu tranh luận ý thức hệ, bao nhiêu giáo điều chủ nghĩa, bao nhiêu sự chém giết đày đọa hận thù lẫn nhau mà Việt nam đã trải qua và thế hệ của chúng tôi đã trầm luân trong ấy. 

  Ngoảnh mặt lại nhìn thì đến bây giờ chúng tôi chỉ có TIẾNG HÁT TRỊNH CÔNG SƠN như tiếng của cõi lòng thế hệ 40 - 60. 

  <h3>Vĩnh Biệt </h3>

  Ngày đưa đám Sơn, anh em ở Huế, một số vào Sài-Gòn, một số người ở lại Huế, trong đó có tôi. Nghe báo tin ra hàng ngày là đám tang sẽ rất lớn, người ái mộ đem hoa đến không kể xiết, bỗng chùn chân không muốn đi. 

  Ở lại Huế, hội văn nghệ tổ chức lễ truy điệu, bạn hữu, người ái mộ đến rất đông, nhưng cũng có người không đến. Hỏi tại sao. Trả lời, tui không tới, không đi mô hết, tui đã từng thao thức nhiều đêm với hắn ở trên chùa, thời nhỏ đã từng lăn lóc với hắn trong vườn dâu trong bụi sắn, chừ tui ở nhà tui khóc với hắn, tui nói với hắn là đủ rồi - một chiêu bằng hữu kiểu Huế kỳ quái! không phải khóc cho Sơn mà với Sơn, không phải điếu văn cho Sơn mà nói với Sơn trong nỗi "bạn bè rời xa chăn chiếu". Ô hay, sao nỗi cô liêu bỗng vô tận thế này? 

  Ngày đưa đám Sơn, tôi đã đi lại những con đường ở Huế, đường qua Trường Tiền đường lên Bến Ngự, vòng xuống Ngự Viên, những con đường chúng tôi đã đi thời thanh xuân, bỗng vấp chân trên đường, hòn đá lăn rơi khô khan như tiếng đất rơi tiễn biệt trên một quan tài, những viên sỏi đá! một thời tuổi xuân! đã muốn nhìn vô tri đồng nghĩa với chữ TÂM, với chữ THƯƠNG! 

  Sơn ơi, nơi cõi "đêm chưa qua mà ngày chưa tới" trong kinh Bát Nhã có phải "ngày sau sỏi đá vẫn cần có nhau"!

  <b>Thái Kim Lan</b>, 2001
    

  <h5>GHI CHÚ</h5>

  (1) Sisyphus: nhân vật trong huyền thoại Hy Lạp, con của Aiolos và nữ hoàng Korinth, nổi tiếng là tinh ranh quỉ quyệt đã dám bắt thần chết trói lại để cho con người khỏi phải chết, sau đó bị trừng phạt vì tội ấy suốt đời phải lăn một tảng đá lên núi, nhưng khi đến nơi thì tảng đá lại rớt xuống, và Sisyphus lại phải bắt đầu lại công việc lăn đá lên núi. 

  (2) và (4) Công án Triệu Châu: "Một hôm trong tự viện của Hoà Thượng Nam Tuyền, tăng chúng ở đông và tây đường tranh nhau một con mèo. Nam Tuyền cầm con mèo giơ lên nói: "Đại chúng nếu có ai nói được (đắc đạo) thì cứu mạng cho mèo, bằng nói không được (đạo bất đắc) thì ta sẽ chém mèo vậy!" Chúng chẳng ai nói được, Nam Tuyền bèn chém mèo. Chiều đến, Triệu Châu về, Nam Tuyền đem chuyện kể lại cho Triệu Châu. Triệu Châu bèn cởi giầy đội lên đầu rồi đi ra. Nam Tuyền nói: "Nếu như có ông ở đó, hẳn đã cứu được mạng cho mèo rồi."
   
  (3) Một công án Thiền học nổi tiếng của Hakuin: "Khi ta vỗ hai tay vào nhau, ta nghe tiếng vỗ tay. Hãy lắng nghe tiếng vỗ của một bàn tay !"   


title: Anh Trịnh Công Sơn và tôi
created: 2004-01-23 16:45:18+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:28+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/structured
description: Thanh Hải - Cộng hoà Liên bang Đức, giữa tháng 4.2001
body:
  Mùa hè năm 2000, tôi chưa có ý định về thăm lại quê hương. Nhưng vợ con và bạn bè cứ rủ mãi, nên cuối cùng tôi cũng quyết định về thăm gia đình và bạn bè một chuyến. 

  Không ngờ đó cũng là lần cuối gặp lại anh Sơn, đi hát cùng anh, trò chuyện, vui cười... Anh đã ôm tôi từ giã trong vòng tay gầy guộc của anh tại Hội Văn Nghệ TP HCM trước ngày tôi trở về Đức. Chúng tôi còn hẹn sẽ gặp lại nhau tại Toulouse, nơi mà các bạn Liêm, Hương, Đỉnh, Thủy, anh chị Hớn, Trần Bích Thủy, Nguyễn Thanh Vân... và rất đông bạn bè bên ấy đã nhiều lần mong đợi có dịp đón tiếp anh.

  Giờ đây khi được tin anh mất, tôi sững sờ và quá xúc động. Thương tiếc và buồn bã khiến tôi không nói nên lời. Tôi biết rằng những người bạn trong anh em chúng tôi cũng đang âm thầm khóc anh. Anh Sơn ơi, anh đã đi thật rồi sao? 

  Tôi muốn viết thật nhiều về anh, nhưng biết bắt đầu từ đâu ? Tâm tư tôi đang ngổn ngang nhiều nỗi, tôi không ngồi yên để viết được. Hôm nay, nỗi buồn đã thấm dần và lắng đọng, tôi mới yên tĩnh để bày tỏ những gì tôi nghĩ về anh. 

  Trong tâm trạng một người em đã có thời chia sẻ với anh những vui buồn, những cảm nghĩ vu vơ trong tình yêu, thân phận con người, quê hương trong giai đoạn khó khăn ngày ấy, lòng tôi bùi ngùi đau xót khi cảm nhận rằng mình đã thực sự mất anh... 

  Với tôi, anh Trịnh Công Sơn không chỉ là một người anh, một người thầy, mà còn là một người bạn rất dễ thương, mặc dầu anh lớn hơn tôi mười tuổi. Tôi chưa hề thấy anh bực mình, hoặc tỏ vẻ khó chịu khi tôi hát nhạc của anh mà có lúc quên lời, tôi "chế" ra theo cảm nghĩ của mình, và mỗi lần nghe được, anh chỉ mỉm cười khoan dung nhắc lại lời anh Trương Thìn đã nói: <em>"Nhạc sĩ là người sáng tác, mà ca sĩ lại là người sáng tác lần thứ hai, phải không Thanh Hải?"</em> 

  Rất tiếc tôi không về gặp được anh để cùng uống với anh ly trà từ biệt, vì nghe đâu trong những ngày tháng cuối của cuộc đời anh chỉ uống trà, theo như lời anh Sâm Thương kể lại : <em>"Sơn không uống rượu nữa, chỉ được uống trà. Những bạn bè thân thuộc không nỡ để Sơn uống trà một mình, nên cũng đã ngồi nhấm trà cùng anh"...</em> 

  Tôi sinh ra tại miền Trung, mảnh đất nơi tôi lớn lên cùng chiến tranh và nghèo đói. Giai đoạn cuối của những năm 1960, tôi cũng như bao nhiêu người thanh niên khác, sống trong khắc khoải lo âu của cuộc chiến, chán nản và tìm đủ mọi cách để trốn tránh. Rồi tình cờ một hôm trốn học, tìm một góc ấm cúng trong một quán café, nghe tiếng hát của anh Sơn và Khánh Ly qua cuộn băng <b>Ca khúc da vàng</b>, tôi đã tìm được cho tâm hồn mình một lối thoát. Tôi đã cảm nhận được những dòng nhạc của anh từ đó. 

  Tiếng hát và lời nhạc của anh thấm dần trong tôi từng ngày theo cuộc chiến, và cũng từ đó tôi thường ôm đàn hát những lời của anh, khi tiếng súng xa xa vẫn vọng về. " Đại bác đêm đêm dội về thành phố, người phu quét đường dừng chổi đứng nghe... Một buổi sáng mùa xuân, một đứa bé ra đồng, đạp trái mìn nổ chậm, xác không còn đôi chân, em thơ ơi chiều này trường học lại, trong sân chơi bạn và thầy im lời, bài học về yêu thương trên giấy mới, sao hôm nay nét mực đã phai ? "... Ôi những lời nhạc tha thiết của anh, anh đã nói dùm tôi, nói dùm mọi người. Tôi không nghĩ rằng một ngày nào đó tôi sẽ đựơc gặp anh. Cuộc sống mong manh quá...! 

  Cuộc chiến cứ kéo dài mãi và đời sinh viên ở Sàigòn mang nặng những chán chường. 

  Mùa xuân năm 1975 tôi về lại miền Trung mà lòng vui như hội, vì từ nay chiến tranh đã chấm dứt. Ước mơ hoà bình đã thành sự thật. Lời hát của anh vang vọng khắp nơi. Sau đó tôi trở lại Sàigòn và đi hát đó đây cùng các bạn. 

  Năm 1976 tôi gặp lại anh Phạm Trọng Cầu - người nhạc sĩ tôi quen trước đây tại phòng âm nhạc của viện đại học Vạn Hạnh - lúc ấy tôi đang sinh hoạt trong đoàn văn nghệ Vạn Hạnh dưới sự đảm trách của nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ. Một hôm, không nhớ là ngày tháng nào, có lẽ duyên hội ngộ đưa đẩy, anh Phạm Trọng Cầu đã đưa tôi đến gặp anh Trịnh Công Sơn tại Hội Văn Nghệ. Tôi vẫn nhớ hôm gặp gỡ đầu tiên ấy, anh Cầu bảo anh Sơn: mày ngồi đây nghe Thanh Hải hát thử bài này, và tôi đã hát : 

  <em>
  Đi về đâu hỡi em khi trong lòng không chút nắng <br />
  giấc mơ đời xa vắng, bước chân không chờ ai đón <br />
  Đời nhẹ nâng bước chân em về lại trong phố thênh thang<br /> 
  Những buồn xưa sẽ quên, hãy yêu khi đời mang đến <br />
  một cành hoa giữa tâm hồn... 
  </em>

  Đó là bài <b>Đời gọi em biết bao lần</b>, nhạc phim mà anh vừa sáng tác. Từ đấy chúng tôi quen nhau. Hình như đã có một sự cảm thông nào đó không nói được ngay trong buổi gặp gỡ đầu tiên ấy. 

  Nhạc của anh Sơn viết lúc đó rất bị hạn chế, đôi khi còn bị chặt đầu chặt đuôi để bình phẩm, lên án. Chẳng hạn bài <b>Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui</b>: tại sao mỗi ngày lại chọn một niềm vui? Tại sao mỗi ngày lại chọn một đường đi? Rồi tại sao : <em>"em ra đi nơi này vẫn thế?"</em> Phải tốt hơn chứ!... 

  Thời điểm ấy thật là khó khăn và khốn đốn ! 

  Hai anh em tôi lúc ấy hầu như ngày nào cũng gặp nhau : sáng uống café ở Hội Văn Nghệ, trưa về khách sạn Bông Sen uống bia cùng anh Nguyễn Quang Sáng, anh Muộn, tối nếu không đi hát cùng nhóm, thì tụ về nhà anh Sơn ngồi chơi, uống rượu, hát nghêu ngao với những người bạn, đa số là các bạn từ xa về. Có nhiều đêm tôi đang nằm nhà, sắp đi ngủ thì nghe tiếng anh gọi trước cửa. Biết ngay là anh đang cần, tôi vội chạy xuống để chở anh về tận nhà. Đó là những lúc anh chỉ còn biết <em>"chỉ có ta trong cuộc đời mà thôi"...</em> 

  Nhóm <b>"giới thiệu sáng tác mới"</b> cũng ra đời trong khoảng thời gian đó. Lạ một điều là nhóm thuộc hội Trí Thức Yêu Nước, chứ không thuộc hội Văn Nghệ, mặc dầu những người trong nhóm hầu hết đều là nhạc sĩ của hội Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh. Nhóm sinh hoạt rất vui, và chúng tôi thường được mời đi đây đi đó hát. Những bài hát thường là những sáng tác mới của các anh Phạm Trọng Cầu, Hoàng Hiệp, Trương Thìn, Trịnh Công Sơn, Trần Long Ẩn, Miên Đức Thắng, Nguyễn Nam, Lâm Cao Thanh, nhà thơ Lê Thị Kim..., với tiếng sáo đệm của Nguyễn Phước, Tân đánh trống, Thanh đại hồ cầm. Các anh thường tự đàn và hát những sáng tác của mình. Ca sĩ thì có Tường Vi, Thanh Hậu, tôi, và một vài bạn khác nữa. Nhóm được nhiều khán giả yêu chuộng, và mỗi lần đi lưu diễn chúng tôi đều được tiếp đãi rất là ưu ái. Thời gian ấy tôi thường hát nhạc của anh Trịnh Công Sơn : Đời gọi em biết bao lần, Cánh chim cô đơn, Em đến tự nghìn xưa, Vì tôi cần thấy em yêu đời, Chiều trên quê hương tôi, Một cõi đi về, Tôi vẫn nhớ... Thỉnh thoảng tôi lại xé rào với sự chấp thuận của anh Trương Thìn - bác sĩ kiêm nhạc sĩ, phụ trách điều khiển chương trình của nhóm - hát lại những tình khúc cũ của anh Trịnh Công Sơn tại hội Trí Thức Yêu Nước. Nhóm đã để lại trong tôi nhiều kỷ niệm khó phai mờ. 

  Thời gian sau đó là những ngày đất nước càng khó khăn thêm. Số người ra đi ngày càng nhiều. Bài hát <b>Em còn nhớ hay em đã quên</b> được anh Sơn viết ra đúng ngay vào lúc ấy. 

  Đây là một bài hát mà tôi thật là khó quên. Vào dịp ấy hội Văn Nghệ Việt Nam lần đầu tiên từ Hà Nội vào Sàigòn tổ chức 3 ngày ca nhạc tại rạp Rex. Tôi được mời hát trong những buổi hát đó. Trước ngày trình diễn một hôm, tôi gặp anh Trịnh Công Sơn đang chạy chiếc xe PC trong một buổi trưa nắng gắt trên đường, gặp tôi anh khoe liền: <em>"Mình vừa mới viết xong một bản nhạc, đi theo mình về nhà tập thử!"</em>. Thế là hai anh em kéo nhau về nhà anh bỏ cả ăn trưa để tập bài hát mới. 

  Thú thật, nhìn bản nhạc còn ướt mùi mực, dài ơi là dài mà lòng tôi ngao ngán, bởi vì ngày mai phải hát xuất đầu tiên rồi, làm sao mà thuộc cho hết!... Nhưng sau đó, lời nhạc đã cho tôi một nỗi cảm xúc thật sự, những hình ảnh trong bài đều rất thực đối với tôi. 

  <em>Em còn nhớ hay em đã quên, nhớ Sàigòn mưa rồi chợt nắng, nhớ phố xưa quen biết tên bàn chân, nhớ mặt đường vàng hoa như gấm... </em>

  Dường như đây cũng là những cảm nghĩ của tôi. Có lẽ anh đã viết bài này để tặng tôi chăng? Bởi vì dầu tôi không nói, nhưng anh đã hiểu được rằng một ngày nào đó tôi cũng sẽ ra đi... 

  Tôi đã diễn đạt bài này một cách tốt đẹp và thành công suốt sáu buổi hát trong ba ngày liền, mặc dầu sau mỗi xuất hát anh Sơn đều đến gặp tôi để đề nghị thêm bớt, sửa đổi một vài chỗ mà anh vừa chợt nghĩ ra, đắc ý hơn. Có một điều vui là, vì bài hát mới và dài, nên đôi lúc tôi cũng không nhớ hết được, có khi đã phải tự ứng biến vài nơi, nhưng anh Sơn không hề quở trách. Bài hát đã gây ra một giao động không nhỏ trong dân chúng Sàigòn lúc ấy. Khán giả cho biết họ đã cảm xúc thật sự khi nghe bài này và trong rạp đã có nhiều người lau nước mắt... 

  Cuối năm 1981, tôi cũng ra đi. Mười một tháng nằm trên đảo, tôi vẫn hát nhạc của anh cho bạn bè nghe, nhưng trong lòng mang một tâm trạng khác. 

  Sáu năm gần gũi bên anh, hai anh em đã chia sẻ với nhau những tâm tình, vui buồn, xót xa bằng những cảm nhận không cần nói nên lời. Điều đặc biệt ở anh, là anh đã vượt qua được tất cả, anh đã có một tấm lòng bao dung không thù hận, ngay cả với những người đã dèm pha, tìm cách dìm anh xuống trong giai đoạn khó khăn ấy. Có lần anh đã nói với tôi : <em>"Moa biết tất cả, không có gì qua mắt được moa đâu, nhưng thôi kệ..."</em> 

  Cuộc sống xa quê hương nơi đây đối với tôi thật u buồn và trầm lặng. Tôi nhớ Sàigòn, <em>nhớ đèn đường từng đêm thao thức, nhớ xôn xao hàng quán đêm đêm, nhớ món ăn quen, nhớ ly chè thơm, nhớ bạn bè chào nhau quen tiếng</em>... Lời hát của anh tôi càng thấy thấm thía hơn. 

  Có một điều an ủi cho tôi, là nhiều người bạn ở Châu Âu này rất yêu mến nhạc Trịnh Công Sơn. Họ thường mời tôi đến để hát những bài hát của anh, và nhờ đó chúng tôi có dịp quen thêm bạn bè ở Paris, Toulouse, Lourdes, Lyon, Bruxelles, Liège, Genève, Fribourg, Lausanne, Stuttgart, Muenchen, và các tỉnh khác ở Đức. Tôi đến với anh em bằng tâm tình của một người bạn, không khách sáo, không chính trị, không thương mãi. Cám ơn những người bạn với tâm hồn văn nghệ thật dễ thương và thoải mái, đã cho tôi và An những tình cảm thân quý, những ngày vui trong cuộc sống tha hương này. Cám ơn anh Trịnh Công Sơn và những bài hát tuyệt vời của anh. 

  Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu được mình. Một số người cho rằng, anh Trịnh Công Sơn không chịu ra đi là vì anh theo cộng, tôi hát nhạc của anh tức là tôi cũng thiên cộng. Có báo còn viết rằng, Hànội đã gởi tôi ra nước ngoài hát nhạc Trịnh Công Sơn để ru ngủ kiều bào tại hải ngoại. 

  Ôi cuộc đời thật là phức tạp..! 

  Tết 1989 tôi về thăm lại quê hương. Gặp lại anh Sơn, tình cảm giữa chúng tôi vẫn thắm thiết, vui vẻ. Nhiều người yêu cầu tôi cho nghe lại những bài hát của anh, dù chỉ một bài, nhưng tôi không hát. Tôi đến thăm anh nhiều lần, lần nào cũng gặp nhiều văn nghệ sĩ và nhiều người anh chưa hề quen biết từ Hà nội vào ngồi uống rượu cùng anh. Anh cho biết lúc này anh thích hoạ. Anh chỉ cho tôi những bức hoạ mà anh đã sáng tác. 

  Cũng mùa hè năm ấy, tháng 6.1989, tôi được Nhà Việt Nam tại Paris, qua thơ mời của anh Bạch Thái Quốc, sang Paris để gặp anh Trịnh Công Sơn và hát với anh một đêm. Thật là cả một điều vui mừng và bất ngờ đối với tôi, vì Tết vừa rồi không nghe anh nói gì về chuyến đi này cả. 

  Tôi vẫn nhớ mãi câu nói đầu tiên tại Paris của anh Sơn khi gặp lại tôi trong quán tối hôm ấy: <em>"Thanh Hải chạy đi đâu cũng không thoát khỏi moa, ...và toa biết không, khi moa vừa đặt chân xuống phi trường Charles de Gaule thì cả phi trường đều tắt điện đón chào moa..."</em>, rồi anh cười thích thú. Hôm ấy chúng tôi ngồi chung thật là đông vui, ấm cúng, có các anh Bửu Ý, Bạch Thái Quốc, Phạm văn Đỉnh, Yoshii Michiko - cô bạn người Nhật của anh Sơn, Như An, và nhiều anh chị em khác nữa. Chúng tôi đã cảm nhận được một hạnh phúc êm ái khi gặp lại nhau, ngồi bên nhau, chuyện trò với nhau giữa thủ đô nước Pháp - một dịp vui bất ngờ và hiếm có. Hôm sau hai anh em đã cùng nhau chọn lại những bài hát để chiều hôm ấy hát tại Nhà Việt Nam. Bây giờ nhìn lại những tấm hình kỷ niệm lần gặp gỡ đó, tôi không khỏi ngậm ngùi thương tiếc... 

  Vừa rồi đài phát thanh tại Paris đã gọi điện thoại qua phỏng vấn tôi, khi nghe tin anh Trịnh Công Sơn qua đời tại Sàigòn. Anh Dũng đã hỏi tôi về những kỷ niệm giữa tôi và anh Sơn, vì sao tôi thích hát nhạc của anh, tôi đã quen anh Sơn từ lúc nào, lần gặp anh Sơn tại Paris năm 1989 đã để lại ấn tượng gì trong tôi và anh Sơn. Thú thật, lúc đó tâm hồn tôi dao động quá, những cảm xúc và buồn bã trong tôi, tôi không bày tỏ được. Sự mất mát đến quá nhanh, tôi chưa nói được gì... 

  Lần gặp ở Paris mới đó mà đã mười hai năm trôi qua rồi. Nếu tôi nhớ không lầm thì năm đó cũng là năm Tỵ, năm con rắn. Tấm hình ngày đó anh cười thật tươi. Năm nay, tình cờ Như An lại chọn tấm hình ấy để làm lịch cho năm Tân Tỵ 2001. An in làm hai tấm, một cho tôi và một gởi về tặng anh Sơn nhân dịp sinh nhật 28.2 của anh. Tôi nhờ bạn tôi, anh T.Q. Sen trong dịp về Việt Nam đến thăm và trao dùm cho anh. Những ngày đó nghe đâu anh không được khoẻ, bạn bè muốn gặp anh đều được hẹn qua lần khác, vì anh cần yên tĩnh nghỉ ngơi. 

  Anh Sơn ơi, không ngờ mùa hè năm 2000 vừa qua lại là lần cuối cùng từ giã anh ! Tôi còn nhớ rõ như in những ngày hè tháng bảy vừa qua tại Sàigòn, tôi và Như An, Trương Hồng Liêm, Kim Hương thường gặp anh, ngồi uống nước quanh cái bàn nho nhỏ ở Hội Văn Nghệ, có cả anh Hoàng Hiệp, Sâm Thương, Trần Long Ẩn, Trần Tiến, Phạm Văn Hạng, Huỳnh Phi Long cùng một vài người bạn khác... Hôm sau lại gặp nhau ở câu lạc bộ Nghệ Sĩ, hôm khác lại đi ăn ở quán Ba Miền. Những hôm ấy anh nói nhiều câu thật tếu, làm cả bọn cười vang. Chúng tôi "hơi bị vui" như lời anh nhận xét, và cảm thấy hạnh phúc nhẹ nhàng làm sao. 

  Nhớ nhất là đêm văn nghệ hôm thứ sáu 21.7.2000 tại Saigon Times Club. Trong không khí thân mật cùng bạn bè từ Đức, Pháp về Việt Nam thăm nhà và nhóm bạn anh Võ Như Lanh, chủ nhiệm tờ Kinh Tế Thời Báo, theo lời mời của anh, sau mười chín năm đây là lần đầu tiên tôi hát lại tại Sàigòn. Trong đêm ấy, anh Trịnh Công Sơn đã cùng tôi hát rất nhiều. Anh đã thật sự cảm hứng và tự động bước lên sân khấu, một cái bục nhỏ và thấp, rất thân tình, anh đã hát một cách say mê, đầy cảm xúc. Đó là một điều thật ngạc nhiên, vì như các bạn cho biết, những năm gần đây hầu như anh chưa bao giờ hát nhiều và hát say mê đến như vậy. 

  Bài cuối cùng, anh ngồi trên một chiếc ghế bên cạnh tôi, trên bục sân khấu nhỏ, anh nói với chúng tôi rằng : <em>"Bây giờ mình sẽ tặng Như An và Thanh Hải một bài hát. Dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, dù bất cứ nơi đâu, Như An và Thanh Hải cũng đừng bao giờ tuyệt vọng"</em>. Rồi anh hát, mắt nhắm lại như gởi tất cả tâm hồn vào đó : 

  <em>
  Đừng tuyệt vọng, tôi ơi đừng tuyệt vọng<br />
  Lá mùa thu rơi rụng giữa mùa đông <br />
  Đừng tuyệt vọng, em ơi đừng tuyệt vọng <br />
  Em là tôi, và tôi cũng là em <br />
  Đừng tuyệt vọng, em ơi đừng tuyệt vọng <br />
  Nắng vàng phai như một cõi đời riêng <br />
  Đừng tuyệt vọng, em ơi đừng tuyệt vọng <br />
  Em hồn nhiên, rồi em sẽ bình minh... 
  </em>

  Tôi đang khóc khi viết lại những dòng này. Tim tôi đang thổn thức. Anh Sơn ơi, sẽ không bao giờ tuyệt vọng, dù trong bất cứ hoàn cảnh nào. Lời của anh tôi sẽ còn hát mãi, hát mãi và nhớ mãi ... 


  <b>Thanh Hải</b><br /> 
  Cộng hoà Liên bang Đức, giữa tháng 4.2001 


title: Tình bạn, hồi sinh cơn hôn mê
created: 2004-01-23 19:46:53+00:00
edited: 2014-06-23 17:24:33+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
author: Đinh Cường
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/structured
description: Đinh Cường - Virginia, 16.04.2001
body:
  <b>"May thay trong đời vừa có tình yêu vừa có tình bạn. Tình bạn thường có khuôn mặt thật hơn tình yêu. Sự bội bạc trong tình bạn cũng có, nhưng không nhiều. Tôi thấy tình bạn quý hơn tình yêu vì tình bạn có khả năng làm hồi sinh một cơn hôn mê và làm phục sinh một cuộc đời tưởng rằng không còn tái tạo được nữa."</b> (Trịnh Công Sơn). 

  Tôi và Sơn cùng tuổi Kỷ Mão. Sơn sinh ngày 28 tháng 2 (bốn năm mới có ngày 29). Theo mấy con giáp Tây Phương thì Sơn con Cá, tôi con Cua. Trở thành bạn với nhau năm 20 tuổi. Lúc tôi ra Huế học Mỹ Thuật, năm 1959. Huế là quê ngoại, và nhà thờ Nội tôi cũng ở đây (làng Nam Trung - những người trong Nam ra Huế làm việc dưới triều Nguyễn). Thời gian này, Sơn cũng vừa từ giã Sài Gòn, từ giã mái trường trung học Chasseloup Laubat (*) mà Sơn đang học năm cuối, classe philo. Để về Huế sống với gia đình. 

  Những năm sống tự lập, Sơn kể đã trọ tại nhà bác Kỉnh tại Sài Gòn, là gia đình người bạn thân của ba Sơn. Sau khi ba Sơn mất năm 1954 trong một tai nạn xe, khi đang đi vespa. Sơn kể là hồi nhỏ đã từng vào ở trong tù với ba Sơn ở lao Thừa Phủ thời kháng chiến chống Pháp. 

  Những tối đi chơi khuya về, Sơn thường rủ tôi ở lại nhà, lúc đó là tiệm Thanh Tâm, bán xe đạp ở Ngã Giữa (đường Gia Long, rồi Phan Bội Châu, nay là Phan Đăng Lưu). Tôi còn nhớ rõ, ở chân cầu thang lên lầu, bên vách, Sơn treo bức hình James Dean thật lớn, hình như Lê Vinh vẽ. Lúc đó, Lê Vinh là họa sĩ vẽ phông xi-nê rất giỏi, không ai vẽ đẹp và nhanh bằng - cả Sài Gòn và Huế. 

  Má Sơn thường nhường cho chúng tôi ngủ trên chiếc giường Hồng Kông rộng, có bốn cột trụ treo mùng bằng sắt đen, chạm trổ... đêm, cứ nằm nói chuyện bâng quơ, không dứt. Chuyện gì cũng tâm sự. Ngay cả chữ ký cũng hỏi nhau. Tôi còn nhớ, Sơn ký nhiều chữ ký, rồi quyết định chọn chữ có gạch ngang chạy dài trên đầu, hỏi tôi chịu không. Tôi nói, gạch ngang phía trên là cao thượng, chịu chứ. <em>Sao ông không vẽ thêm con cá vào cho vui.</em> Thế là Sơn vẽ con cá dưới góc mặt chữ ký, như cái triện của mình. Sơn chỉ vẽ một nét với cái vòng tròn con cá trước mặt tôi, tôi nói <em>ông phải thành họa sĩ mới đúng...</em> Những năm sau này, Sơn thường nói với bạn bè, Sơn vẽ là vì sự kích thích và gần gũi với những nơi chốn mà tôi đặt atelier. <em>"Tôi là khách vãng lai thường trực của atelier Đinh Cường. Đêm cũng như ngày. Thế giới tranh của Cường đối với tôi không có gì xa lạ, bởi vì chúng tôi đã cùng sống trong thế giới ấy từ những ngày lòng chưa hề vướng bận về một tiếng thở dài..."</em> (Trịnh Công Sơn - Thanh Niên số 47, 21.11.1988). 

  Chữ ký có gạch ngang kéo dài trên đầu và con cá, biểu trưng cho tuổi Sơn, đã theo Sơn suốt từ những sáng tác nhạc, tranh và trên thư từ gởi cho bạn bè. Cho đến gần mười năm sau cùng, Sơn mới đổi chữ ký, bỏ gạch ngang. Ký ba chữ với ba chữ hoa ở đầu, lên xuống tùy theo tâm trạng... <em>"Trong từng giọng nói có màu tàn phai"</em>, nghe Sơn hát đến câu này khi nào tôi cũng thấy rưng rưng, và tôi hay nói với Sơn <em>"có nghe đời nghiêng"</em>. 

  Đời mới nghiêng thôi mà Sơn đã rơi xuống vực... <em>"Con diều rơi cho vực thẳm buồn theo"</em>. Vực thẳm là tôi, đang âm thầm khóc bạn. Tôi cứ ngồi nhìn qua cửa sổ, khu rừng đàng sau nhà mà nhớ lại bao nhiêu kỷ niệm... <em>"Giữa cuộc đời điên đảo này đây, tôi chỉ còn sống trong vùng kỷ niệm. Lạ lùng thay cho phần số tôi : quân bình giữa cuộc đời này và một cõi đời khác, giữa ranh giới những gì đã qua và những cái nhãn tiền."</em> (Paul Klee). 

  Kỷ niệm đã ghi dấu trên từng năm tháng, từng chặng đường. Còn để lại gì . 

  <h2>THỜI XUÂN XANH</h2> 

  Khi tôi ra Huế, thì đã nghe "ba Sơn, ba Hải, ba Hà", các bạn hay gọi nhau như vậy. Đó là Trịnh Công Sơn, Thanh Hải và Hà Thanh (không phải Thanh Hải hát nhạc Sơn sau này, hiện sống ở Đức). Ba người bạn đã đàn ca với nhau rất sớm, bằng tất cả tấm lòng say mê âm nhạc thuở xuân xanh. Năm 1957, Hà Thanh đã hát trên đài Phát Thanh Huế. Sơn sáng tác những bản nhạc đầu tay và Thanh Hải thì đàn guitare rất bay bướm, hay biểu diễn cho bạn bè xem, đàn ở nhiều vị thế ... Thời đó còn có Đặng Nho thổi clarinette. Hà Thanh là ca sĩ đầu tiên bạn của Sơn và hát nhạc Sơn. Hà có nhiều em gái, Ph. Th. là đẹp nhất. Sơn ngỡ đó là mối tình đầu của mình. Đã ghi trong "Nhật Ký tuổi 30" - <em>"Thời gian mơ ước được làm người lớn cũng là thời gian của mối tình đầu tiên. Cũng là thời gian được yêu và được nhìn người yêu mình đi lấy chồng. Cuộc tình duyên không cân xứng về tuổi tác nhưng cân xứng về danh vọng và nhan sắc. Điều này đã trở thành cổ điển và không gây thêm được một chút ngạc nhiên nào trong xã hội nho nhỏ của thành phố. Tuy thế, riêng tôi, là một thất vọng không lường được. Sau đó là những mối tình khác nhau nhưng tôi vẫn khó xóa được mặc cảm (tuy càng ngày càng mỏng dần trong tôi) đối với thành phố này ..."</em> (Tuổi Trẻ Chủ Nhật, 8.4.2001). 

  Đúng là các gia đình Huế thường chọn môn đăng hộ đối, để ý đến bằng cấp khi cưới hỏi cho con. Dạo ấy, Sơn thường rủ tôi đến nhà Hà Thanh ở đường Huyền Trân Công Chúa. Trước mặt nhà là dòng sông bến Ngự, khúc sông gần nhà ga và trường dòng Pellerin. Nhớ là tôi có đem đến tặng Hà Thanh bức tranh vẽ cô gái ngồi trước biển với con dã tràng đỏ, mà Hà Thanh cứ cười : "cổ con gái chi mà dài ngoằn rứa" - cái thời mê Modigliani mà . 

  Tháng 4 vừa qua, sau hai tuần Sơn mất, bạn bè ở Washington D.C. làm lễ cầu siêu cho Sơn tại chùa Hoa Nghiêm. Cách một tuần sau, Hà Thanh từ Boston lên hát cho ngày lễ Phật đản. Tôi và Hà cùng nhắc lại những ngày xa xưa ấy..., mà <b>Nắng Thủy Tinh</b>, <b>Nhìn Những Mùa Thu Đi</b>, <b>Gọi Tên Bốn Mùa</b> là cảm hứng từ một vẻ đẹp thánh thiện "em đứng lên gọi mưa vào hạ...", để rồi sau đó Ph. Th. đi lấy chồng, là một viện trưởng viện đại Học Huế, rồi Bộ Trưởng Giáo Dục... Sau năm 1975, ở trại cải tạo về, một thời gian thì mất. Ph. Th. ở vậy cho đến nay tại Boston. Là một phụ nữ Huế đoan trang, đức hạnh. 

  <h2>MỐI ĐỒNG CẢM NGHỆ THUẬT </h2>

  Năm 1958, Trịnh Cung từ Nha Trang ra Huế học Mỹ Thuật. Làm thơ với bút hiệu Thương Nguyệt, trong nhóm bạn thơ Nha Trang, với Thanh Nhung, Cao Hoành Nhân. Những bài thơ tình đầy sương khói Huế. 

  Sơn đã phổ nhạc bài thơ 4 chữ <b>Cuối Cùng Cho Một Tình Yêu</b> của Trịnh Cung, và sửa câu cuối. "Lời ca anh nhỏ, nỗi buồn hôm nay" thành "nỗi lòng anh đây". Sơn nói, "nỗi buồn hôm nay" có vẽ thời thượng quá. Thật vậy, câu Sơn sửa trong nhạc nghe thật hơn, hay hơn. Sau đó in trong tập nhạc Sơn tự chép tay 1968. 

  Nguyễn văn Liễu (tên thật) và Thương Nguyệt đã thành Trịnh Cung từ đó. 

  Tôi về Huế sau Trịnh Cung một năm. Và đã thuê chung với Trịnh Cung nhà ở đường Nguyễn thị Giang, chợ Cống. Căn nhà giữa đồng lúa hoang vắng. Chúng tôi đã vẽ với tất cả "cuồng nộ sáng tạo". Những bức tranh cực kỳ lãng mạn của thời xanh lam. Năm 1962, Trịnh Cung ra trường, về lại Nha Trang rồi vào Sài Gòn làm việc. Sau đó nhập ngũ... 

  Tôi, Sơn, Hoàng Phủ Ngọc Tường càng ngày càng thân nhau hơn. Tường đã viết những bài ký kể về một <b>Tuyệt Tình Cốc</b> (Ngọn Núi ảo ảnh - Thanh Niên 1999). Đó là một căn nhà lá thấp, xưa cổ của ba mẹ Tường trong xóm. Nơi tôi và Tường ở trong sự tịch lặng, thỉnh thoảng bạn bè thân thiết đến chơi, cũng là nơi để tiếp những bạn ở xa về . Như lần tiếp Thế Uyên từ Sài Gòn ra (Thế Uyên lúc đó là nhà văn đang ở trong quân đội, bạn Tường). Sơn đã hát, đã trao đổi những suy nghĩ về một cuộc chiến... Tường đã viết về những ngày Đà Lạt trong mùa lễ Giáng Sinh đáng nhớ nhất của chúng tôi, lần tôi và Sơn đang ở cùng nhau trên cao nguyên một thời gian dài. Thời Sơn dạy học ở Blao. Xe đò thoăn thoắt đi về giữa Blao, Đà Lạt, Đơn Dương... quá thơ mộng và giang hồ. "Những chuyến xe đò thoăn thoắt đi về, nối liền tiếng chim cao nguyên với loài hải âu vùng biển. Rồi lời sóng chưa kịp tan đã vội vàng nghe ra điệu suối. Kỳ thú như một con gió lăng loàn..." (TCS, Thanh Niên, 21.11.1998). 

  <b>Đà Lạt, Noël 1965 và Đinh Cường</b> (Thanh Niên, xuân 1993), và <b>Căn Nhà của Những Gã Lang Thang</b> (Thanh Niên, xuân Tân Tỵ 2001), nói về căn nhà nơi Sơn đã ở, có những hàng cây long não mà Sơn đã gửi hồn mình trên những phiến lá ánh bạc mỗi lần ra đứng ngoài bao lơn, nhìn xuống chờ D. đi ngang qua. 

  Tôi kể lại cũng không bằng Tường. Tường là người bạn một thời tôi gần gũi, tôi hiểu, một người chỉ thích : 

  <em>Mùa xuân lên đồi cỏ thơm<br /> 
  Mùa hạ nhìn trời mây khói <br />
  (Dù Năm Dù Tháng, Người Hái </em><br />
  Hoa Phù Dung, thơ, nxb HNV 1992).

  Một người yêu sự mong manh của hoa phù dung, nhớ hoài một màu hoa violette. Luôn giữ tình cảm lãng mạn thuần khiết với đời, với bạn . Mà cứ mãi gặp những oan khiên, hiểu lầm, gán ghép... Mọi biến cố ở Huế, đều có tôi và Sơn. Từ mùa xuân Mậu Thân 1968. Lúc đó gia đình tôi tản cư về Hồ Mưng, còn gia đình Sơn vào trú trong thư viện Viện đại Học. Sau cái Tết thảm khốc đó, Sơn làm nhiều ca khúc gây những xúc động mạnh (<b>Chiều đi qua Bãi Dâu</b>, <b>hát trên những xác người</b>). Bãi Dâu, cái tên nghe đã rờn rợn của những hố hầm chôn người... của bao nhiêu vành khăn tang trắng. Rồi mùa hè đỏ lửa 1972, những ngày trước tháng 4.1975... Huế di tản... 

  Lần nào Sơn cũng cùng chung lo cho gia đình bạn bè có phương tiện di tản. Nhờ anh Hồ Đăng Lễ đang làm trưởng khu công chánh, giúp cho xe chuyên chở. Việc dựng tượng cụ Phan Bội Châu, Sơn cũng nhờ anh Lễ, khi Lê Thành Nhơn đưa ra ý kiến làm và đúc tượng đồng. Vì Huế còn có Phường đúc, nơi đúc đồng nổi tiếng còn lại. Nhơn ra Huế dạy điêu khắc, có nhiều tâm huyết. Anh Lễ đã xoay xở vật liệu, tài chánh ban đầu để có thể khởi công. Ròng rã nhiều tháng, bao nhiêu công sức. Có lúc phải dở dang vì thiếu phương tiện. Sau cùng cũng hoàn thành. Tượng đúc đồng để mãi tại Phường đúc, đến sau tháng 4.1975, nhiều tiếng nói đóng góp vào, tượng được đem về dựng tại nhà thờ cụ Phan Bội Châu tại Bến Ngự. 

  Nhắc đến Lê Thành Nhơn, cũng là nhắc đến căn nhà 101 Nguyễn Du, nơi Nhơn ở. Những ngày trước tháng 4.75, Sơn đã đem nhiều thùng sách nhạc mới in xong đến gởi đó. Sơn và Nguyễn Trung có những ngày ở luôn tại đó. Những ngày đầu giải phóng, Sơn đến tìm lấy lại những thùng sách nhạc, thì thấy la liệt trước sân, bị lấy làm vật lấp những vũng bùn. Ứa lệ thay, những ngày đầu của thanh lọc văn hóa. Tranh của chúng tôi còn lại, tại Dolce Vita, gallery nhỏ thuộc khách sạn Continental, cũng bị xe ba gác chở đi vất. 

  <h2>HUẾ, NHÓM BẠN MỘT THỜI, MÃI MÃI </h2>

  Ban đầu là Sơn, Tường và tôi. Sau có thêm Ngô Kha và Bửu Ý. Tường sau khi làm luận án cao học Triết, đại học Văn Khoa Sài Gòn (giáo sư Nguyễn Văn Trung bảo trợ), về dạy triết trường Đồng Khánh. Ngô Kha sau khi tốt nghiệp đại học sư phạm khóa đầu tiên của đại học Huế (1959), dạy tại Quốc Học. Kha lấy thêm cử nhân Luật (1962). Bửu Ý thì làm trưởng khoa Pháp văn, đại học sư phạm Huế. Chúng tôi thường nói với nhau : có nhạc, có triết, có họa, nay có thơ và dịch thuật nữa thì còn gì hơn. Thật vậy, với tình bạn, với say mê văn chương nghệ thuật, bổ sung cho nhau những kiến thức, chúng tôi đã một thời làm việc đầy hưng phấn. Ngô Kha cho in <b>Hoa Cô độc</b>, do Rừng vẽ bìa 1962, gây luồng gió mới cho thơ. Bửu Ý dịch <b>Vườn đá Tảng</b> của Nikos Kazantzakis, <b>Con Lừa Và Tôi</b> của Ramon Rimenez rất thơ mộng. Tường say sưa với siêu hình học. Còn Sơn và tôi với những quả chín đầu mùa ấy: <b>Diễm Xưa</b> của Sơn, và <b>Miền Lệ Xanh</b> của tôi, được chọn dự triển lãm lưỡng niên họa sĩ trẻ tại Paris, 1962. 

  Ngô Kha bị công an Huế bắt và bị chết ngay sau khi hiệp định Paris vừa được ký kết 1973 (đến nay vẫn chưa biết đích xác bị chết như thế nào, chưa tìm ra dấu tích). 

  Thời gian này có thêm Bửu Chỉ. <em>"...Trong những năm chiến tranh ác liệt nhất ở miền Nam, nếu ở địa hạt âm nhạc tôi viết những ca khúc phản chiến và khát vọng hoà bình, thì ở phía hội họa, họa sĩ Bửu Chỉ gần như là người duy nhất vẽ rất nhiều về đề tài chiến tranh và hoà bình. Anh nổi tiếng vào thời ấy với những tranh nhỏ trên giấy vẽ bằng bút sắt với mực đen..."</em> (TCS, Bửu Chỉ - Một Cuộc Truy Hoan Vô Tận Về Cõi Vô Thường). 

  Không khí bạn bè lúc ấy, phải kể anh chị Đỗ Long Vân, từ Pháp về. Anh Đỗ Long Vân từ đại học Sorbonne về dạy đại học Văn Khoa Huế. Đêm nào chúng tôi cũng cùng anh chị Vân, Quỳ đạp xe đạp vào cà phê Dung trong thành nội, ngồi nói chuyện với nhau cho đến khuya. Hai người bạn ngoại quốc nữa là Christian Cauro, dạy đại học Văn Khoa, và bác sĩ Eric Wulff, dạy đại học Y Khoa... Cauro và Wulff hiện ở Paris và ở Đức, vẫn liên lạc với chúng tôi, tình nghĩa như xưa... 

  <h2>VÀI NGƯỜI BẠN GÁI CỦA SƠN MÀ TÔI BIẾT...</h2> 

  Trở thành bạn thân thiết chung của chúng tôi sau đó. Cho đến nay, Tôn Nữ Bích Kh. trong <b>Biển Nhớ</b> còn ở Nha Trang, tôi có lần ghé thăm. Hai chị em Bích D., và Dao A., ở California, trong <b>Diễm Xưa</b> và <b>Xin Trả Nợ Người</b>. Tháng cuối cùng trước khi Sơn mất, Dao A. về thăm, suốt tuần sáng nào A. cũng đến ngồi trên chiếc xe lăn của Sơn, chỉ còn biết nhìn Sơn, cho đến chiều tối mới về nhà. Chúng tôi thường đùa với Sơn : "D. xưa, A. nay". Dạo đó, nhà Sơn dọn về ở khu nhà mới xây của Dòng Chúa Cứu Thế, 11/3 Nguyễn Trường Tộ. Địa chỉ của Sơn cho đến sau 75. Hiện nay gia đình Hoàng Phủ Ngọc Tường đang ở : <em>"...Hình như trong mỗi góc đầy bóng tối của căn nhà này, trên chiếc bàn viết gỗ mục của Sơn để lại, và trong chiếc ghế bằng sợi mây hèo to của Cường thường ngày vẫn ngồi vẽ, đều dậy lên mùi hương lặng lẽ của tuổi trẻ chúng tôi."</em> (HPNT- Căn Nhà của Những Gã Lang Thang - Thanh Niên, xuân 2001). 

  Căn nhà mang nhiều kỷ niệm của Sơn, nhất là tháng ngày sau giải phóng. Khi cả gia đình Sơn đã ở tại căn nhà mới xây không lâu trước 75, 47C Duy Tân, nay là Phạm Ngọc Thạch, Sài Gòn. Sơn trở lại Huế một mình với bạn bè, sống những ngày đầu sau giải phóng, còn biết bao khó khăn, nghi kị. Sơn vào sinh hoạt tại hội Văn Nghệ Bình Trị Thiên, thường đi lao động chung cùng Bửu Chỉ, khi tại Huế, khi tại Quảng Trị (không hề đi cải tạo hay kinh tế mới ở Khe Sanh như nhiều tin đã viết). 

  Mỗi đêm, chúng tôi vẫn đến nhà cùng Sơn uống rượu, Lữ Quỳnh và tôi ở trong Thành Nội, đạp xe qua Sơn, Quỳnh thường lấy chai đi mua rượu đế (chai mua hôm trước, hôm sau đến đổi lấy chai mới về). Phần lớn là rượu dổm, vì khan hiếm gạo nếp... còn nghe nói bỏ cả thuốc rầy vào cho trong. Ôi, một thời của những buổi rượu độc hại như thế, mà quây quần và nói cười, vẽ chân dung bạn bè treo đầy tường, nhất là Bửu Chỉ. Phải kể đến người bạn mới quen sau 75 mà chúng tôi rất quý mến : Thái Bá Vân, người viết phê bình nghệ thuật được các họa sĩ nể trọng. Vân mất trước Sơn hai năm, cũng vào tháng 4. Vân đã viết : <em>"...Riêng tôi, mãi sau khi miền Nam giải phóng, nhờ những chuyện dạy học ở Huế, 1978-1981, tôi mới được gần Trịnh Công Sơn, trên căn nhà nhỏ đường Nguyễn Trường Tộ, đầy kỷ niệm với bạn bè trong đó. Niềm an ủi ấy là của hàng triệu người đã khuất, dành cho chúng tôi, và mỗi lần nhớ lại, chúng tôi đều thầm rơi nước mắt."</em> (Thái Bá Vân - Tiếp Xúc Với Nghệ Thuật , Viện MTVN 1997). 

  Chính tại căn nhà này Sơn đã viết bài <b>Diễm Xưa</b>, ghi một dấu mốc cho ca từ đầy chất huyền thoại của Sơn <em>"...Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau"</em>. Có lần Sơn bắt gặp một nhánh hoa sầu đông tím cắm trước cửa sổ nhà. Mà còn ai, ngoài cô gái mỗi ngày vẫn đi học ngang qua đó. Tất nhiên là Sơn kể cho tôi ngay với nhiều xúc động. Và, Sơn đã bạo dạn một lần, nhờ tôi đi cùng , qua thăm D., nhà bên kia sông, qua cầu Phú Cam, rẽ mặt, đi một đoạn đường Phan Chu Trinh... Lúc này, tôi cũng đã thuê phòng trọ trong con hẻm đá gần nhà D. và nhà Tuý Hồng (chị dạy Việt văn trường trung học Hàm Nghi, đã viết truyện ngắn đăng ở Bách Khoa, gây chú ý nhiều độc giả). Tường về đó ở chung cùng tôi để đi dạy gần hơn. Tôi còn nhớ nét mặt nghiêm của ông cụ D., giáo sư Pháp văn trường Đồng Khánh. Ông cụ đã nhìn chúng tôi bằng đôi mắt nghi kị, nhất là Sơn, tóc dài, có râu lưa thưa dưới cằm. Nhưng đã liều thì phải chịu trận. Lúc D. đưa chúng tôi ra cổng, cổng sân là hai liếp cửa gỗ thấp. Còn nhớ rõ là lúc đó, em gái D., còn nhỏ lắm, chạy theo ra nhìn Sơn. Ai ngờ sau này Sơn đã da diết với cái dáng vẻ khoan thai, áo lụa vàng của A., để rồi, thất vọng, để rồi... hai mươi năm sau mới được : <em>"...Hai mươi năm em trả lại rồi. Trả nợ một đời xa vắng vòng tay ..."</em>. 

  <b>Biển Nhớ</b>, hay bóng dáng của Bích K.. Là một giai đoạn ngắn, vì hoàn cảnh và thời cuộc lúc đó. Sơn vào Qui Nhơn nấp dưới bóng trường Sư Phạm. Hè 1962, tôi vào thăm Sơn vì Sơn ở lại, không về Huế. Đêm nào Sơn cũng rủ Bích K. cùng tôi ra biển ngồi đến khuya. Bích K. từ Nha Trang ra Qui Nhơn học, cùng lớp, hay săn sóc cho Sơn, lúc ấy chỉ thấy khi nào Sơn cũng mặt chiếc áo chemise kaki vàng. K. thường đem cà phê đến tặng Sơn. Chúng tôi đã ngồi uống cà phê với nhau dưới mái quán thấp ven biển lợp bằng lá kè. <b>Biển Nhớ</b> là cảm hứng từ muôn vàn đợt sóng lấp lánh trong những đêm khuya khoắt ấy, mà Sơn đã kéo cao cổ áo, chợt rùng mình, rồi có một ngày sẽ xa những dấu chân trên cát, có còn "trời cao níu bước Sơn Khê ...". Thời Qui Nhơn này của Sơn phải kể đến <b>Trường Ca Tiếng Hát Dã Tràng</b>, mà hè 1964, trong lễ ra trường, Sơn đã dàn dựng cùng bạn bè hát rất thành công. Sơn đã chép tặng tôi mấy trang bản trường ca này. Tôi đem về, dán đầy các ô cửa kính. Tiếc là bây giờ thất lạc, không tìm lại được. 

  Nhắc đến Sơn - Khê, Sơn hay ghép tên bạn gái vào lời nhạc của mình một cách hồn nhiên như vậy. Như sau này, một cô gái bình thường, có sắc đẹp quyến rũ, ở cạnh nhà Tôn Thất Văn, làng Báo Chí, Thủ Đức. Tôn Thất Văn là họa sĩ vẽ tranh lụa nổi tiếng, bạn thân của chúng tôi. Tuần nào chúng tôi cũng về nhà Văn uống rượu. Sơn đi chiếc xe PC màu vàng cam ... <em>"Cây sẽ cho Lộc và cây sẽ cho hoa"</em>. Lộc là cô láng giềng của Văn mà Sơn đã si tình. 

  Cũng như <b>Bống bồng ơi</b> sau này của Sơn. Bống là tên gọi ở nhà của Hồng Nhung : 

  <em>Ngày Bống Mẹ bồng <br />
  Nhẹ quá tơ tằm <br />
  Lay nhẹ bống bồng bông<br /> 
  Lay nhẹ đóa Hồng Nhung.</em>

  Và còn nữa, Quỳnh H. của "nụ cười khúc khích trên lưng", Chu Nguyệt Ng., mà chúng tôi đã sửa soạn đi ăn cưới, Michiko, cô gái Nhật rất thương Sơn, chơi bóng rổ giỏi, đã làm luận án về nhạc Sơn tại đại học Sorbonne, Paris... 

  <h2>ĐÀ LẠT MÙ SƯƠNG 1965</h2> 

  Là những tháng ngày sương khói, lãng đãng nhất. Hình ảnh phải ghi lại kẻo quên, là chiếc khoen tai lớn với mái tóc dài, đang băng qua đồi Cù. Phùng thị L. , hình ảnh của <b>Như Cánh Vạc Bay</b> : 

  <em>Gió sẽ mừng vì tóc em bay <br />
  Cho mây hờn ngủ quên trên vai <br />
  Vai em gầy guộc nhỏ <br />
  Như cánh vạc về chốn xa xôi...</em>

  mà tôi đã gặp lại bên này, khi đến Canada, về thăm Ottawa. "Tóc gió thôi bay" như một âm hưởng của nhạc Sơn khởi đi từ Đà Lạt. Như "Đàn Bò Vào Thành Phố" khởi đi từ B"lao. 

  Sau triển lãm tranh một mình đầu tiên ở Huế, rồi Đà Nẵng, Noël 1965 triễn lãm tại Alliance Francaise, Đà Lạt. Nơi nào Sơn cũng ở bên tôi . Thời gian này Sơn gặp Khánh Ly, mới hát ở Night Club Đà Lạt. Sau đó về hát với Sơn ở sân trường Văn Khoa, Quán Văn, Sài Gòn, được sinh viên nồng nhiệt tán thưởng. 

  Đà Lạt, căn phòng tôi thuê ở đường Hoa Hồng. Những chiều chúng tôi thường ra Kiosque cô Ba, gần hồ Xuân Hương, uống bia. Sơn giới thiệu tôi với cô Ba, tôi làm nghề sửa xe, vì tay chân lem luốc sơn màu. Cô Ba thấy chúng tôi còn trẻ, mà chiều nào cũng ra quán ngồi, thắc mắc lắm. Sau đó, khi bày tranh, Sơn nói tôi mời cô Ba đến dự. Lúc đó cô mới ưu đãi chúng tôi hơn nữa. Uống bia nửa giá... 

  Những đêm khuya Đà Lạt, lúc đó Nguyễn Xuân Thiệp, trung uý, mới nhận chức trưởng đài phát thanh quân đội Đà Lạt, có chiếc jeep, cứ tối xuống là cùng nhau uống rượu, khuya về, lái xe cứ lòng vòng vì say... 

  Bên cạnh Sơn, còn có em Sơn, Trịnh Xuân Tịnh. Thời ở Đà Lạt, Tịnh là người gần gũi, chăm sóc cho Sơn, lo in và phát hành nhạc, từ những bản nhạc rời cho đến in thành tập. Thời gian đầu tiên đó, tôi luôn vẽ bìa cho Sơn và được " nổi tiếng lây ", khi tờ Le Monde, tờ báo lớn và uy tín của Pháp, có bài của Pomonti viết về Sơn, in kèm cái dessin tôi vẽ Sơn rất kỹ bằng bút sắt, trong tập ca khúc đầu tiên của Sơn được in ra, rất đẹp, nhà xuất bản An Tiêm. Tô Thùy Yên viết bài giới thiệu. Chắc Tịnh không quên được cái đêm Sơn và Tịnh vơ hết tiền của anh em khi Sơn và Tịnh đánh xì tẩy thắng, lận tiền dày cộm trong áo, đi giữa khuya Đà Lạt. Sơn chơi binh xập xám và xì tẩy chì lắm. 

  <h2>TRỞ LẠI SÀI GÒN, THỜI "CẬU" </h2>

  Còn non choẹt lúc đó, mà đêm nào chúng tôi cũng vào dancing Tự Do, được tài-pán Cường lúc nào cũng ngả người "chào cậu" và luôn dành cho cái bàn nhỏ trên lầu. Sơn nhảy bebop bay bướm và thích nhất điệu này. Những đêm đi phòng trà thường có cả Trịnh Cung, lúc đó, đang thuê căn phòng trong khu phố sau chợ Trương Minh Giảng, cạnh phòng Huy Cường, tài tử xi-nê đang ăn khách. Có những đêm tôi và Sơn lên Trịnh Cung chơi, vì hết tiền. Đang ngồi lơ mơ với nhau, đã khuya, mà có người gõ cửa mua tranh. Cung bán được tấm tranh, chúng tôi lại xuống phố... 

  Sơn có những cuộc si tình kỳ lạ. Kỷ niệm si tình đáng nhớ nhất, là không biết Sơn mua chiếc nhẫn bằng platine bạc lúc nào, đeo ở ngón tay. Đêm đó, sau khi nhảy xong - thường là với Dung và Thanh Thuý Tàu (vì cô lai Tàu, và để phân biệt với ca sĩ Thanh Thuý), Sơn nói là có món quà tặng Thuý, chốc nữa về sẽ trao. Khi ra khỏi cửa phòng trà, giữa khuya, đi một đoạn đường Tự Do, thì Sơn nói Thanh Thuý nhắm mắt lại, Sơn lấy chiếc nhẫn đeo vào ngón tay đeo nhẫn cưới của Thanh Thuý, làm Thanh Thuý cảm động, bỏ chạy tới trước, chiếc robe trắng tung bay trong phố khuya... 

  Đêm trên phố khuya ấy là một kỷ niệm đẹp. Trong chúng ta, ai mà không có những góc phố kỷ niệm : 

  <em>Níu vai phố rộng xin về <br />
  Với cây gió trút với hè nắng rưng</em><br />
  (Bùi Giáng)

  Với Sơn thì : 

  <em>Về trên phố cao nguyên ngồi <br />
  Tiếng gà trưa gáy khan bên đồi</em>

  như còn nghe rõ "ngọn gió hoang vu thổi suốt xuân thì" của chúng tôi trên phố Blao, Đơn Dương, Đà Lạt ... 

  Năm 1965, có lẽ là năm tháng đáng ghi nhớ nhất của tôi và Sơn. Sơn được các bạn ở Sài Gòn tổ chức buổi ra mắt đầu tiên trước quần chúng tại khu đất trống sau lưng trường Văn Khoa Sài Gòn cũ (nay là Thư Viện Quốc Gia). <em>"...Với tôi, đây là buổi thể nghiệm xem mình có thể tồn tại trong lòng quần chúng được không. Trước mặt đám đông đến mấy nghìn người gần đủ thành phần văn nghệ sĩ, trí thức, học sinh, sinh viên, tôi cảm thấy mình quá trơ trọi và đầy lo âu trên bục gỗ với cây đàn guitare dưới ánh sáng đèn... Buổi hát đã để lại một ấn tượng khá tốt đẹp cho người trình bày lẫn người nghe..."</em> (TCS) Còn tôi có cuộc bày tranh Noël ở Đà Lạt với đông bạn bè lên dự, có cả Phạm Duy, Nguyễn Văn Trung, Đỗ Long Vân, Tôn Nữ Kim Phượng, Christian Cauro... Tôi, Sơn và Tường không còn gì hạnh phúc hơn tình bạn... Phòng tranh này tôi đề tặng Tuyết Nhung... 

  <h2>THỜI GIAN XA BẠN</h2> 

  Tôi có 15 năm sau giải phóng, còn ở lại cùng Sơn. SàiGòn - Huế - Hà Nội. Cùng gặp những người bạn vong niên rất quý : Nguyễn Tuân, Văn Cao, Bùi Xuân Phái, Hoàng Cầm, Quang Dũng, Phùng Quán, Thái Bá Vân... Các anh Tuân và Văn Cao thân thiết với Sơn nhất. Đến chơi với Sơn cũng là đến với bạn bè Sơn, vì lần nào Sơn cũng gọi chúng tôi đến cùng uống rượu. Sơn và Văn Cao có dáng dấp giống nhau. Người gầy, hai bàn tay ngón dài tài hoa. Thơ, nhạc, vẽ đều tài hoa. Hoàng Ngọc Hiến đã tiến cử một bài thơ tình hay nhất của thế kỷ, nhân một nhóm những người yêu thơ yêu cầu, đó là lời của bài nhạc <b>Đêm Thấy Ta Là Thác Đổ</b>. Tôi cũng đồng ý như vậy. Mấy năm ở Sài Gòn, tôi có vẽ bức sơn dầu <b>Bỏ Tôi Đứng Bên Đời Kia</b>, cảm xúc từ mấy câu của Sơn : 

  <em>Lòng tôi có đôi lần khép cửa<br /> 
  Rồi bên vết thương tôi quỳ <br />
  Vì em đã mang lời khấn nhỏ <br />
  Bỏ tôi đứng bên đời kia.</em>

  Sau đó bán cho người khách đem về Nhật. Tháng trước khi Sơn mất, tôi còn gọi điện thoại về đùa với Sơn : Hoàng Ngọc Hiến bình chọn ông có bài thơ tình hay nhất thế kỷ, bây giờ mình sẽ bình chọn ông là người vẽ hay nhất của thế kỷ. Sơn cười khoái chí, nói, đừng nói vậy mà người ta ghét. Sơn sợ người ta ghét lắm. Vì Sơn chẳng ghét ai bao giờ. Thây kệ (không phải thôi kệ) là chữ Sơn hay nói khi có ai xấu với mình...
   
  Tôi cùng gia đình qua Mỹ cuối năm 1989. Những ngày đầu năm 1990, Sơn đã viết thư chia xẻ với tôi những lo toan lúc ban đầu khi đến Salt Lake city, tiểu bang Utah : <em>"Mình nghĩ ban đầu có khó khăn, nhưng dần dà rồi đâu cũng vào đấy cả. Lẽ ra cái tuổi bọn mình, phải bắt đầu nhàn thì bây giờ chỉ mới khởi công. Cũng gay go thật. Chúc tất cả hãy can đảm và thiền trước mọi cảnh đời đa đoan phức tạp"</em> (trích thư Sơn, 5.3.1990). 

  Hai năm sau, đang nhớ bạn, thì Sơn nhắn, sẽ qua Montreal, Canada thăm gia đình các em. Lúc đó là tháng 3.1992, Canada còn tuyết nhiều. Tôi qua thăm Sơn ngay, có gặp cả Khánh Ly. Lại suốt ngày lang thang ở phố thị, St. Laurent, Duluth, ... Sơn cứ chỉ bảng số xe của Canada có hàng chữ <b>Je Me Souviens</b> mà nói : thành phố này có tình. Có đêm vào quán nhạc Jazz nổi tiếng vừa uống rượu vừa nghe đàn. Tôi vẫn mê tiếng đàn trầm contrebasse. Sơn thì saxophone. Sau đó về nhà ngồi uống rượu tiếp đến 2, 3 giờ sáng và vẽ. Sơn thích vẽ trong những lúc thấm rượu và khuya khoắt như thế. Lần đó Sơn hát cho tôi nghe <b>Tôi Ơi Đừng Tuyệt Vọng</b>. Tôi thật sự xúc động, khi nghe câu : "Con diều rơi cho vực thẳm buồn theo". Tôi cứ thầm hát cùng Sơn câu này. Nét phóng bút của lời nhạc Sơn chép tặng tôi, vẫn treo trên cánh cửa từ ngày Montreal về cho đến nay, mới đó mà đã gần 10 năm. 

  <h2>HỘI HOẠ, GIẤC MỘNG KHÔNG BỜ BẾN CỦA SƠN </h2>

  Đến với nhạc Sơn là đến bằng linh cảm, bởi vì tâm hồn Sơn là một tâm hồn nhạy bén không cùng, với hội họa cũng vậy. Sơn cũng vẽ dễ như nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát nói : "Trịnh Công Sơn viết dễ như lấy chữ từ trong túi ra". 

  Không gian tranh của Sơn bao giờ cũng dở dang, nhưng lại đầy tinh khiết, sáng tạo : <em>"Nghệ thuật dạy cho tôi biết biên giới của hữu hạn và sự vô cùng. Riêng trong hội họa tôi còn bắt gặp thêm cái không bờ bến của một giấc mộng tự do tinh thần"</em>. Sơn phát biểu như một tuyên ngôn nghệ thuật. Tranh Sơn thanh thoát đến hư tưởng. Người xem thấy tâm hồn mình nhẹ nhàng, khác với những "lời ca thơ" đầy nước mắt của Sơn <em>"tôi không thể phân biệt được nước mắt với âm nhạc"</em> (Nietzsche). 

  Những hình thể mảng màu trong tranh xếp đặt ngộ nghĩnh và đầy suy tính, lại rất đúng với nguyên lý của nghệ thuật mới. Những họa sĩ chuyên nghiệp đôi lúc cũng ngợ tay, khó bóp méo hình thể và sắp xếp không gian được như vậy. 

  Sơn rất giỏi về nắm bắt những nét đặc trưng khi vẽ chân dung, nhất là chân dung những người bạn thân thiết. Sơn vẽ nhiều chân dung Văn Cao rất đẹp. Lột tả được nét tinh tế trên từng khuôn mặt. Chân dung thiếu nữ như chân dung Linh Đan, chân dung M., là những bức tranh đẹp nhất của Sơn. 

  Nguyễn Trung đã viết <em>"hôm nay chúng ta nói về Trịnh Công Sơn họa sĩ. Michel Ragon, nhà lý thuyết người binh vực nghệ thuật mới, nghệ thuật trừu tượng, có viết rằng trong thời đại chúng ta, không còn những họa sĩ vẽ chơi (peintre du dimanche) nữa. Rất đúng với Trịnh Công Sơn. Anh mới vẽ một vài năm nay và đã trở thành họa sĩ thực thụ"</em> (phòng tranh ĐC, ĐQE, TCS, Sự Phối Hợp Thú Vị Của Ba Tính Chất Khác Nhau, Tuổi Trẻ CN, 5.1.1989). 

  Đó là lần bày tranh tại nhà hữu nghị Tiệp Khắc 1989. Tôi, Đỗ Quang Em và Sơn. Trước đó, năm 1988, một phòng tranh tại nhà Sơn của Tôn Thất Văn, Sơn và tôi, cũng rất thành công. 

  <h2>HÃY TRỞ LẠI, SƠN ƠI</h2> 

  Lần cuối cùng tôi và Sơn còn bên nhau là tháng 8, năm 2000. Mùa hè tôi từ Virginia về ở tại nhà Sơn một tháng, trưa chiều đều ngồi với nhau ở căn phòng đầy hơi hướm bạn bè tứ xứ của Sơn. Cái mặt bàn tròn là thân cây đại thụ chở từ Campuchia về, bốn chiếc ghế mây, và một dãy ghế để cạnh. Cái thùng ván thông lớn, trang trí đầy màu sắc, đựng những chai rượu chát. Chiếc đàn piano đen ám bụi, đống màu dầu và acrylic để trong góc. Tranh dựng, treo ngổn ngang. Sơn đã vẽ tại đây, hát tại đây. Xấp bản thảo nhạc là những tờ giấy rời luộm thuộm. Cuốn sổ ghi địa chỉ và số phone úa vàng, Sơn đã ghi chú chi chít trên đó. Mấy năm sau này, Sơn đã bỏ hẳn thuốc lá, chỉ còn uống ít rượu. Đang uống Black Label nhãn đen. 

  Cuộc bày tranh chung giữa ba người bạn : Trịnh Công Sơn, Bửu Chỉ và tôi tại gallery Tự Do (từ 20.8 - 3.9.2000) mà Sơn đã tự mình phát biểu : <em>"Nghệ thuật đích thực là một thứ thông điệp còn lại sau cùng , khi mọi hình thức tồn tại khác đã mất đi."</em> 

  Là cuộc chơi cuối cùng sao Sơn ? 

  Tôi trở lại Mỹ, chỉ mới bảy tháng sau mà Sơn đã bỏ tôi ở lại bên đời. 

  Tôi thấy lòng đau và buồn bã. Lúc gần ba giờ sáng bên này, có tiếng điện thoại reo. Tôi biết là tin dữ. 

  Tháng 4. Mùa xuân bắt đầu, hoa rực nở , mà lòng tôi chùng xuống lạnh tăm. Như trở lại với màu xám chì của mùa đông dài tuyết phủ vừa qua. 

  Suốt hơn cả tháng nay, tôi còn như thảng thốt. Tình bạn có hồi sinh được cơn hôn mê không Sơn. Hãy trở lại và ra dấu, như Bửu Chỉ đã nhắn, để chúng ta lại nhận ra nhau, lại ôm choàng lấy nhau mà khóc. 

  <b>Đinh Cường</b><br /> 
  Virginia, 16.04.2001 


title: 20 năm nhớ Trịnh Công Sơn
created: 2021-04-01 19:38:28+00:00
edited: 2021-04-01 19:45:21+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
content_type: text/html
description: thanhnien.vn, 01/04/2021
body:
  <br />
  <p>
  20 năm qua, cứ đến dịp tưởng niệm ngày mất của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (1.4.2001 - 1.4.2021), những người yêu nhạc Trịnh luôn ngồi lại cùng nhau để nhớ, hát và nghe những giai điệu bất hủ của ông...</p>
  <p>
  <img src="https://image.thanhnien.vn/660/uploaded/minhnguyet/2021_03_31/trinh-cong-son1_wpqd.jpg" alt="Cặp đôi nghệ sĩ trẻ Hoàng Trang - Nguyễn Đông được yêu mến cùng âm nhạc Trịnh Công Sơn /// ẢNH: ĐỘC LẬP" caption="Cặp đôi nghệ sĩ trẻ Hoàng Trang - Nguyễn Đông được yêu mến cùng âm nhạc Trịnh Công Sơn /// ẢNH: ĐỘC LẬP" class="storyavatar" itemprop="thumbnail" />
  <br />
  Cặp đôi nghệ sĩ trẻ Hoàng Trang - Nguyễn Đông được yêu mến cùng âm nhạc Trịnh Công Sơn - ẢNH: ĐỘC LẬP
  </p>

  <p>20 năm qua kể từ ngày nhạc sĩ Trịnh Công Sơn trở về cát bụi, đó cũng là khoảng thời gian đủ để một thế hệ mới sinh ra, lớn lên và trưởng thành. Và 20 năm qua, những thế hệ nghệ sĩ hát, biểu diễn âm nhạc Trịnh, những lớp khán giả nghe, tìm đến với nhạc Trịnh chưa bao giờ ngừng khai phá, mở rộng biên độ lan tỏa, khơi dậy tình yêu đối với âm nhạc của ông. Như niềm xúc động và hạnh phúc mà em gái ông - ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh thổ lộ: “Thật đáng mừng là 20 năm đã trôi qua, nhưng di sản Trịnh Công Sơn, ký ức Trịnh Công Sơn ngày một nhân lên nhiều hơn trên quê hương của chúng ta”. Để mỗi một mùa tưởng niệm, những người mộ điệu thêm một lần hòa trong không gian âm nhạc của “gần lại với nhau, ngồi gần nhau hơn, ngồi kề bên nhau”; để cùng thấm với nhau rằng “<a href="https://thanhnien.vn/van-hoa/dem-nhac-tuong-nho-trinh-cong-son-1358764.html" target="_blank" rel="">Trịnh Công Sơn</a> đã để lại trong trái tim của chúng ta, trong trí óc của chúng ta đôi ba hạt mầm mặc định “tâm hồn Việt”, giúp chúng ta yêu nhau hơn, chia sớt cho nhau nhiều hơn, hiểu được hơn giá trị của hòa bình và trân quý cuộc sống bình an nhiều hơn”, như ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh chia sẻ.</p>
  <p>20 năm qua, những con đường mang tên Trịnh Công Sơn dần quen thuộc với người Hà Nội, Huế, rồi TP.HCM. Tượng <a href="https://thanhnien.vn/van-hoa/" rel="">nghệ thuật</a> nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã được đặt tại TP.Quy Nhơn (Bình Định), nơi in dấu nhiều kỷ niệm đẹp của ông với thành phố biển này khi ông theo học sư phạm vào những năm 1962 - 1964, nơi cho ông cảm hứng để có những <em>Biển nhớ, Dã tràng ca, Biển nghìn thu ở lại, Cát bụi, Vết lăn trầm</em>... Tại TP.Hội An (Quảng Nam), không gian <a href="https://thanhnien.vn/van-hoa/" rel="">văn hóa</a> Trịnh Công Sơn sắp hình thành...</p>
  <p>
  20 năm qua, như tâm tình của <a href="https://thanhnien.vn/van-hoa/hai-lan-gap-go-nhac-si-trinh-cong-son-1361370.html" target="_blank" rel="">em gái Trịnh Công Sơn</a>: “Nhờ tất cả những nỗ lực của những người yêu nhạc Trịnh mà giờ đây chúng ta có thêm một thế hệ những người trẻ yêu nhạc Trịnh, biết sáng tạo và làm mới nhạc Trịnh phù hợp với thời đại để thu hút công chúng. Thời gian lùi xa, nhưng trong gia đình chúng tôi, anh Sơn và những tác phẩm anh để lại càng trở nên gần gũi hơn. Những tác phẩm đó cũng cho chúng ta thấy rõ thân phận của con người, của dân tộc Việt, gắn liền với những thăng trầm của lịch sử trong nửa cuối của thế kỷ 20”.</p>

  <p class="quote">
              Trịnh Công Sơn đã để lại trong trái tim của chúng ta, trong trí óc của chúng ta đôi ba hạt mầm mặc định “tâm hồn Việt”, giúp chúng ta yêu nhau hơn, chia sớt cho nhau nhiều hơn, hiểu được hơn giá trị của hòa bình và trân quý cuộc sống bình an nhiều hơn
              <br />
              Ca sĩ <strong>Trịnh Vĩnh Trinh</strong>
  </p>


  <p>Để rồi sau những Thái Thanh, Thanh Thúy, Lệ Thu, Khánh Ly, Tuấn Ngọc; những Bảo Yến, Cẩm Vân, Hồng Nhung, Thanh Lam, Mỹ Linh, Trần Thu Hà, Quang Dũng; những Đức Tuấn, Tùng Dương, Đồng Lan, Lân Nhã, Miu Lê, Hà Lê hay Hoàng Trang - Nguyễn Đông... đã cùng tiếng hát, tình yêu hay dấu ấn sáng tạo riêng làm cho nhạc Trịnh trở nên phong phú, chạm đến mọi đối tượng người nghe theo cách riêng của mình. Dù đã có muôn vàn những đêm nhạc Trịnh, có biết bao đĩa hát Trịnh với nhiều phong cách thể hiện, những hình thức biểu diễn, thì âm nhạc Trịnh Công Sơn chưa bao giờ thôi mới mẻ với người say mê.</p>
  <p align="center">
  <img src="https://image.thanhnien.vn/660/uploaded/minhnguyet/2021_03_31/trinh-cong-son_luki.jpg" alt="20 năm nhớ Trịnh Công Sơn - ảnh 1" caption="20 năm nhớ Trịnh Công Sơn - ảnh 1" />
              <br />Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn lúc sinh thời - ẢNH: NGỌC HẢI
  </p>
  <p>Đến nay, Trịnh Công Sơn là nhạc sĩ Việt Nam có ảnh hưởng quốc tế rộng rãi khi ông được báo chí quốc tế nhắc đến như “Bob Dylan của Việt Nam” (BBC), “Nhạc sĩ được yêu mến nhất tại Việt Nam” (The Washington Post). Âm nhạc của Trịnh Công Sơn đã ghi dấu ấn đặc biệt tại Nhật Bản: Ông là nhạc sĩ Việt Nam đầu tiên có sản phẩm âm nhạc được phát hành tại thị trường Nhật với nhiều ca khúc; các ca khúc của ông được dịch ra tiếng Nhật và được biểu diễn, thu âm bởi những <a href="https://thanhnien.vn/van-hoa/quang-dung-tung-duoc-nhac-si-trinh-cong-son-luyen-phat-am-bang-cachdoc-bao-1361956.html" target="_blank" rel="">nghệ sĩ hàng đầu Nhật Bản</a>: Tokiko Kato, Yoshimi Tendo, Aya Shimazu và thường xuyên được hát trong Kohaku Uta Gassen - chương trình âm nhạc đêm giao thừa thường niên của Đài truyền hình quốc gia Nhật Bản NHK; hơn 2 triệu album bán ra tại Nhật Bản trong nhiều năm qua là minh chứng cho sự thành công này.</p>
  <p>
  Còn tại Việt Nam, như “đúc kết” của những người hát Trịnh, yêu Trịnh, nghe Trịnh, âm nhạc Trịnh Công Sơn sẽ mãi là những trầm bổng của sự xoa dịu, ủi an, sẻ chia, kết gắn, khi thời gian đã xác nhận rằng: Nhạc Trịnh phả vào tâm thức người nghe một loại xúc cảm vượt lên những buồn vui của hợp tan thông thường, “hãy cứ vui chơi cuộc đời, hãy cứ vui như mọi ngày...”.</p>

  <div style="margin: 1em; padding: 1em; background-color: #DDEEF5; border: 1px solid #555555;">
  <h3>Nhiều chương trình tưởng nhớ Trịnh Công Sơn</h3>
  <p>
  * Gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và nhóm Du ca cùng thực hiện chuỗi chương trình <em>20 năm nhớ Trịnh Công Sơn </em>(hoàn toàn miễn phí). Chủ đề của các đêm nhạc Trịnh năm nay mang tên <em>Những sớm mai Việt Nam</em>, với sự tham gia của một thế hệ nghệ sĩ trẻ đến với nhạc Trịnh: Lân Nhã, Hà Lê, saxophonist An Trần, Hoàng Trang, Tấn Sơn, nhóm múa Lyricists, dàn kèn Huế cùng những nghệ sĩ nổi tiếng: Cẩm Vân, Quang Dũng, Đức Tuấn, Phạm Thu Hà, saxophonist Trần Mạnh Tuấn... Cụ thể: ngày 1.4 tại nhà 47C Phạm Ngọc Thạch, Q.3, TP.HCM, livestream (phát trực tuyến) lúc 20 giờ; ngày 9.4 ở hội trường Trịnh Công Sơn tại <a href="https://thanhnien.vn/giao-duc/chon-truong/" rel="">Trường đại học</a> Văn Lang, TP.HCM; ngày 17.4 tại công viên Fidel, TP.Đông Hà, Quảng Trị; ngày 24.4 ở khu công nghiệp và đô thị VSIP - Việt Nhân, Bắc Ninh; ngày 1.5 ở khu <a href="https://thanhnien.vn/du-lich/" rel="">du lịch sinh thái</a> Cồn Bắp, TP.Hội An, Quảng Nam; ngày 13.6 ở khu Đại Nội, TP.Huế trong dịp diễn ra Festival Nghề truyền thống Huế...</p>
  <p>
  Đặc biệt, chương trình <em>Hãy yêu nhau đi</em> do Đài PT-TH Quảng Trị phối hợp cùng gia đình nhạc sĩ tổ chức tại công viên Fidel, TP.Đông Hà (<a href="https://thanhnien.vn/van-hoa/truyen-hinh/" rel="">truyền hình trực tiếp</a> vào 20 giờ 10 tối 17.4) có nhiều điểm nhấn như: phong cách hàn lâm được hòa âm tinh tế với những nhạc cụ dân tộc Việt trên nền nhạc phương Tây; những đột phá trong cách thể hiện nhạc Trịnh theo phong cách rap hiện đại...</p>
  <p>
  * Tại Gác Trịnh (đường Nguyễn Trường Tộ, TP.Huế), triển lãm tranh <em>Trịnh và những âm ba </em>khai mạc chiều 1.4, giới thiệu những bức tranh giá trị của các họa sĩ nổi tiếng: Vĩnh Phối, Đinh Cường, Bửu Chỉ, Hoàng Đăng Nhuận, Nguyễn Đại Giang... và cả tranh của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Trước đó tối 29.3, Hội Âm nhạc Thừa Thiên-Huế phối hợp Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tại Thừa Thiên-Huế đã tổ chức chương trình <em>Nhớ Trịnh Công Sơn</em> tại Nhà Kèn, công viên bờ sông Hương.</p>
  <p>
  * Tối 1.4, trong khuôn viên Cafe sách Hạt giống tâm hồn (Q.3, TP.HCM) diễn ra đêm nhạc <em>Hãy yêu nhau đi </em>với sự tham dự và biểu diễn của các doanh nhân Lê Viết Hải, Hoàng Đức Huy, Lê Trung Thọ, Nguyễn Huân cùng các nghệ sĩ: kỷ lục gia <a href="https://thanhnien.vn/the-gioi/" rel="">thế giới</a> Trương Đình Chiếu, “quái kiệt” Tòng Sơn, quán quân <em>Tuyệt đỉnh song ca </em>Ngọc Giàu...  </p>

  <strong>N.Vân - B.N.Long - Ng.Phúc - L.C.Sơn</strong></p>
  </div>


title: Dấu ấn Trịnh qua miền đất này
created: 2021-04-04 06:45:47+00:00
edited: 2021-04-04 07:03:17+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
content_type: text/html
description: tuoitre.vn, 28/03/2021
body:
  <br />
  <p>
  Báo Tuổi Trẻ có một loạt bài viết hay, <b>Dấu ấn Trịnh qua miền đất này</b>, về Trịnh Công Sơn nhân dịp tưởng niệm 20 năm nhạc sĩ rời “cõi tạm”.
  </p>
  <ul>
  <li>
  <a href="https://tuoitre.vn/dau-an-trinh-qua-mien-dat-nay-ky-1-ngay-me-cho-mang-nang-kiep-nguoi-20210328100126136.htm">Kỳ 1: Ngày mẹ cho mang nặng kiếp người</a>
  </li>
  <li>
  <a href="https://tuoitre.vn/dau-an-trinh-qua-mien-dat-nay-ky-2-chot-nghe-que-quan-toi-xua-20210328213125996.htm">Kỳ 2: Chợt nghe quê quán tôi xưa</a>
  </li>
  <li>
  <a href="https://tuoitre.vn/dau-an-trinh-qua-mien-dat-nay-ky-3-thanh-pho-mat-dem-den-vang-20210330085304721.htm">Kỳ 3: Thành phố mắt đêm đèn vàng</a>
  </li>
  <li>
  <a href="https://tuoitre.vn/dau-an-trinh-qua-mien-dat-nay-ky-4-anh-truong-giao-o-goc-nui-blao-2021033020384969.htm">Kỳ 4: Anh trưởng giáo ở góc núi B’Lao</a>
  </li>
  <li>
  <a href="https://tuoitre.vn/dau-an-trinh-qua-mien-dat-nay-ky-5-chang-lang-tu-o-mien-suong-khoi-20210401092218158.htm">Kỳ 5: Chàng lãng tử ở miền sương khói</a>
  </li>
  <li>
  <a href="https://tuoitre.vn/dau-an-trinh-qua-mien-dat-nay-ky-6-trinh-qua-vung-nang-gio-quang-tri-20210402095053111.htm">Kỳ 6: Trịnh qua vùng nắng gió Quảng Trị</a>
  </li>
  <li>
  <a href="https://tuoitre.vn/dau-an-trinh-qua-mien-dat-nay-ky-7-mot-coi-di-ve-cua-trinh-la-hue-20210403095413985.htm">Kỳ 7: Một cõi đi về của Trịnh là Huế</a>
  </li>
  <li>Còn tiếp</li>
  </ul>


title: Giới thiệu sách "Ca từ Trịnh Công Sơn, Phạm Văn Đỉnh phổ ảnh"
created: 2021-04-04 20:19:46+00:00
edited: 2021-04-04 20:20:28+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
content_type: text/html
description: nxb Hội Nhà Văn, 01/04/2021
body:
  <br />
  <p>1/4/2021: phát hành ở Việt Nam quyển <b>"Ca từ Trịnh Công Sơn, Phạm Văn Đỉnh phổ ảnh"</b>, nxb Hội Nhà Văn, với tạp ghi của tác giả Phạm Văn Đỉnh, "Con đường vào cõi Trịnh", và của nhà thơ văn Đỗ Trung Quân, "Cuộc chơi vui vẻ", tại Hội quán hội ngộ, Bình Quới, và những tụ điểm văn nghệ do Thủy Tiên hay/và Thế Vinh chủ xướng.</p>

  <p>Và cũng có bày bán ở Quán Văn, 482/26 Lê Quang Định, P11, Q Bình Thạnh.</p>


  <div style="position:relative;padding-bottom:56.25%;height:0;overflow:hidden;"> <iframe style="width:100%;height:100%;position:absolute;left:0px;top:0px;overflow:hidden" frameborder="0" type="text/html" src="https://www.dailymotion.com/embed/video/k2ame3TlE0FQ2iwMr0N" width="100%" height="100%" allowfullscreen="allowfullscreen"> </iframe> </div>


title: Nhớ về "Nối vòng tay lớn"
created: 2010-03-06 09:13:30+00:00
edited: 2010-03-06 09:58:17+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: HỒ VĨNH, Tạp chí Sông Hương, số 146 - 04/2001
body:
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
       <img src="http://tapchisonghuong.com.vn/images/news/080514TCS.jpg" width="240" />
  </div>

  <p>
  Ca khúc “Ướt mi” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn do Nhà xuất bản An Phú-Sài Gòn phát hành năm 1959, đó là năm tôi cất tiếng khóc chào đời ở một phường xưa Thành Nội Huế.</p> 
  <p>
  Mãi đến năm 1970 trong một đêm lửa trại ở đồi thông Thiên An, thầy Nguyễn Văn Dũng bắt nhịp cho toàn liên lớp đệ thất (nay là lớp 6) hát ca khúc “Nối vòng tay lớn” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Và “Rừng núi dang tay nối lại biển xa...” ấy là nhạc ngữ đã gieo vào tâm hồn thế hệ chúng tôi trở về với những ước mơ trong trẻo, những xúc cảm hoà nhịp với thiên nhiên; nhưng sự hiện hữu huyền diệu trong ca khúc ấy như tiếng nói bức thiết của thời đại.  </p>
  <p> 
  Trịnh Công Sơn sinh ngày 2.02.1939 tại Đắc Lắc nhưng quê ở tại Hương Vinh-Huế. Trong tác phẩm “Nhạc và Đời”, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn kể lại: “<i>Thời thơ ấu luôn luôn bị ám ảnh về cái chết. Trong giấc ngủ hằng đêm tôi thường thấy cái chết của ba tôi. Nỗi ám ảnh ấy chắc chắn không bắt nguồn từ lớp dày tro bụi của vô thức làm nên từ những cái chết của tổ tiên mà có lẽ những năm tù tội tra tấn chết đi sống lại của ba tôi trong những năm kháng chiến chống Pháp. Những năm cuối thập niên 40, chỗ ở chính của ba tôi gần như là nhà tù... Thời gian này, tại Huế, mẹ tôi và tôi thay nhau đi thăm nuôi và năm 1949 tôi được vào nhà lao Thừa Phủ ở cùng ba tôi một năm trước khi cả gia đình cùng kéo nhau vào Sài Gòn. Rõ ràng là cái chết ấy được báo động qua một tâm hồn quá nhạy cảm của tuổi thơ. Ba tôi mất đi khi tôi vừa mười lăm tuổi</i>”.  </p>
  <p> 
  Cha mất sớm, là anh trong gia đình gồm 2 người em trai cùng 5 người em gái và một mẹ già mà nhạc sĩ Trịnh Công Sơn hết mực thương yêu. Đã có lần Trịnh Công Sơn hé mở đời tư: <i>“Tôi chưa bao giờ học nhạc ở một lớp nhạc nào. Tôi đã tự học, tại Huế, Sài Gòn và Đà Lạt. Tôi sống để sáng tác nhạc”</i>. Trịnh Công Sơn đã đậu tú tài ban Triết, tại trường Chasseloup Laubai, Sài Gòn. Đến tuổi quân dịch Trịnh Công Sơn đã từng nói: <i>“Trốn lính gần như một cái “nghề” đầy tính chất phiêu lưu của hàng triệu thanh niên miền Nam lúc bấy giờ”</i>.  </p>
  <p> 
  Thời gian trốn lính, Trịnh Công Sơn cho biết: <i>“Tôi đã phải đánh đổi 60 ngày nhịn đói tuyệt đối trong hai năm (mỗi năm 30 ngày liên tiếp trước khi trình diện) để đạt được cái mức độ tiêu chuẩn của một người lính. Nhưng muốn xuống ki lô nhanh còn phải không ngủ và uống thêm điamox là một thứ thuốc rút bớt nước trong tế bào ra”</i>. Nhà báo Lưu Trọng Văn trong một lần trao đổi với Trịnh Công Sơn cho biết, để trốn lính, Trịnh Công Sơn phải chích thuốc cho đến từ một võ sĩ, một vận động viên nhảy cao, Trịnh Công Sơn toi tóp chỉ còn 27 ký.  </p>
  <p> 
  Họa sĩ Đinh Cường, người bạn thân tín của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tâm sự: <i>“Có một thời gian Trịnh Công Sơn cùng một ông giáo già dạy một lớp học cho người dân tộc ở Bảo Lộc (Lâm Đồng). Qua khoảng trống trơn của lớp học Sơn đã vẽ nhiều ký họa đẹp và sinh động những người dân tộc trên nương rẫy, dưới dòng suối mát. Có thể nói Sơn là một trong những người dạy học ở miền núi sớm nhất. Sau đó Sơn cùng Đinh Cường lên sống ở Đà Lạt. Những năm trốn lính có cả Đỗ Long Vân. Lúc đó L.M (Lệ Mai) là một cô gái nhỏ nhắn, tóc bỏ xõa, đi chân trần ra sân có hát những bài hát đầu tiên của Trịnh Công Sơn"</i>. Cũng trong thời gian này Trịnh Công Sơn cho biết: <i>“Lệ Mai ngày trước hát ở Đà Lạt trong một căn phòng bên đồi lạnh lẽo”</i>.  </p>
  <p> 
  Lệ Mai (sau này dưới cái tên Khánh Ly) bắt đầu hát ở Night Club Đà Lạt ngày 15.11.1962. Trong một bài viết “Nỗi buồn nhớ quê”, Khánh Ly nói về một nỗi day dứt thương nhớ quê hương như mọi con người Việt Nam có một trái tim biết rung động, còn có một cội nguồn: <i>“... Cũng tưởng đời sẽ lêu bêu mãi cho đến ngày cuối, nhưng nếu định mệnh là điều có thật, thì điều đó đã đến với tôi một đêm mưa tại Đà Lạt. Dáng người mảnh khảnh, cặp kính trắng tròn, gọng đồi mồi, cặp mắt bồ câu, vầng trán cao, rộng, sống mũi thẳng, nụ cười đẹp, tươi với chiếc răng hểnh. Người con trai đó nói với tôi giọng Huế. Dân Đà Lạt, đa số nói tiếng Huế tuy hơi lai, nhưng Sơn là “Huế chay”. Từ Sơn tôi đã thành danh"</i>. Năm 1965 Khánh Ly bỏ phòng trà Đà Lạt về hát cùng Trịnh Công Sơn ở Sài Gòn. Trịnh Công Sơn nhớ lại: <i>“Năm 1964-1965 tôi được các bạn tổ chức buổi ra mắt đầu tiên trước quần chúng tại khu đất trồng sau lưng trường Văn Khoa Sài Gòn cũ (nay là Thư viện Quốc gia). Với tôi, đây cũng là buổi thể nghiệm xem mình có thể tồn tại trong lòng quần chúng được không. Trước mặt đám đông đến mấy nghìn người gồm đủ thành phần văn nghệ sĩ, trí thức, học sinh, sinh viên tôi cảm thấy mình quá trơ trọi và đầy lo âu trên bục gỗ với cây đàn ghi ta dưới ánh sáng đèn"</i>. Với một hành trang nhẹ nhàng bằng hai mươi ca khúc nói về quê hương, ước mơ hoà bình và những bài sau này được gọi là “phản chiến”. Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường, bạn thân nhạc sĩ Trịnh Công Sơn kể lại: <i>“Từ năm 1965 trở đi, trong vòng chừng 10 năm, Trịnh Công Sơn là nhạc sĩ phản chiến thì duy nhất chỉ có một. Đối với người trí thức ở miền Nam, theo chỗ tôi biết, thì trước khi dấn thân vào lịch sử, ở họ là một thái độ phản chiến. Nhưng Sơn giữ được thái độ ấy, đầu đuôi như một; hơn nữa, Sơn là một nhạc sĩ phản chiến. Ngay từ đầu “Xin mặt trời ngủ yên” đã là một bài hát phản chiến:</i></p>
  <dd>
  “<i>Ôi chinh chiến đã mang đi bạn bè <br /> 
  Ngựa hồng đã mỏi vỏ chết trên đồi quê hương <br /> 
  Còn có ai trên cuộc đời  <br /> 
  Ôi nhân loại, còn người và tôi thôi,<br />
  Rồi lang thang như mây trời...”  </i> 
  </dd>
  <p>
  Suốt 15 năm trầm luân của thế kỷ, Trịnh Công Sơn đã làm xong nhiệm vụ của loài chim báo bão trong lửa đạn. Chẳng lạ gì một thời Trịnh Công Sơn tung ra bài hát nào là bài hát ấy nổi tiếng, và cả nhiều thế hệ của tuổi trẻ ở các đô thị xúm lại “ngấu nghiến” những ca khúc của anh. Và theo dòng nhạc phản chiến ấy, ca khúc “Ngày dài trên quê hương” nếu xét trên phương diện đấu tranh, đúng là ca khúc phản chiến”.  </p>
  <p> 
  Có lẽ năm 1968 là năm đã ghi vào ký ức Trịnh Công Sơn: <i>“Những bức tường của Thành Nội cũng đầy những vết đạn. Từ lụt lội, bão tố trong quá khứ cho đến sự 
  tàn phá của hàng ngàn căn nhà... Người dân Huế đã phải học cách sống trong kiên nhẫn. Huế dường như bị cột chặt vào định mệnh khắc nghiệt. Tại đây, dân chúng 
  không bao giờ có dịp để làm giàu một tháng hay một ngày. Cần phải 4 thế hệ: ông, cha, con, cháu, mới có thể xây dựng một căn nhà. Căn nhà được truyền đời nọ sang 
  đời kia, và những người nào phải xa nhà, đều vẫn có thể nhớ từng cột nhà, từng xa nhà, từng bậc cửa”</i>. Hãy nghe tiếp lời tâm sự của Trịnh Công Sơn vào năm này: <i>“Ta đã có sẵn hành trang quý giá của hơn bốn nghìn năm để còn mãi bước đi trên những lộ trình mới về tương lai. Ta phải đi tới bằng con tim sứ giả mang niềm tin và lời hứa hẹn của những người đã nằm xuống. Ta phải tìm lại quê hương bằng sức sống mãnh liệt vì trong cơ thể ta đã luân lưu thêm dòng máu của anh em không còn”</i>. Trong một phụ trương báo Le Monde số 7570 ngày 17.5.1969 đã đăng một bài viết: “Trịnh Công Sơn, ca nhân phản chiến tại miền Nam Việt Nam (Trịnh Công Sơn - Chantre de l’antiguerre au Viet Nam du Sud)".  </p>
  <p> 
  Qua năm 1970 là năm nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã hát những sáng tác mới của mình. Các bài: “Chính chúng ta phải nói hoà bình”, “Đừng mong ai, đừng nghi ngại”... đã vang lên trong những đêm không ngủ như một sự thách thức, một quyết tâm... Dưới sự hướng dẫn của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, sinh viên, học sinh Huế đã thực hiện một chương trình “Hát cho Hoà Bình”. Cũng trong những năm đầu thập niên 70 này “Những tác phẩm của phong trào đấu tranh của sinh viên học sinh như: “Dậy mà đi của Tôn Thất Lập”, “Người mẹ bàn cờ” của Trần Long Ấn, “Tự nguyện” của Trương Quốc Khánh... Và đặc biệt là dòng nhạc phản chiến của Trịnh Công Sơn. Đến với âm nhạc sau khi đã qua triết học, Trịnh Công Sơn đã ra khơi một dòng ca khúc của mình với lối lập ca từ mang nhiều thủ pháp của các trường phái thơ hiện đại như: Tượng trưng, ấn tượng, siêu thực. Mỗi ca khúc của Trịnh Công Sơn là một bài thơ được hát lên, vượt qua mọi trở lực, kỹ thuật của âm nhạc để đến chia sẻ, an ủi con người giữa ác liệt của chiến tranh”.  </p>
  <p> 
  Lần bước từ năm 1965-1972 ghi dấu một giai đoạn ấn hành tiến tới hình thức in thành các tuyển tập tình khúc, ca khúc được sắp xếp theo chủ đề khác với giai đoạn đầu từ hình thức in rời từng bản khổ lớn). Đặc biệt Ca khúc da vàng của Trịnh Công Sơn, mẫu bìa và phụ bản của Đinh Cường. Tác giả ấn hành lần thứ năm gồm 10.000 bản in trên giấy croquis, khổ vuông 18 x 18cm. Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nhớ lại: <i>“Trong những năm chiến tranh ác liệt nhất ở miền Nam, nếu ở địa hạt âm nhạc tôi viết những ca khúc phản chiến và khát vọng hoà bình thì ở phía hội họa, họa sĩ Bửu Chỉ gần như là người duy nhất vẽ rất nhiều về đề tài chiến tranh và hoà bình. Anh nổi tiếng vào thời ấy với những tranh nhỏ trên giấy vẽ bằng bút sắt với mực đen. Tranh anh được in trên các tạp chí nước ngoài và gây được một dư luận rộng rãi. Trong phong trào sinh viên, học sinh ở Huế gần như Bửu Chỉ và tôi luôn luôn có mặt bên nhau. Chúng tôi cùng hát với nhau trong những đêm không ngủ, những ngày xuống đường và nhiều nhất là những buổi hát nuôi dưỡng hào khí ở quán cà phê Tổng Hội”</i>.  </p>
  <p> 
  Riêng tuyển tập Ca khúc da vàng trong những năm ấy có số ấn bản tương đối khá lớn nên đã đi vào “hang cùng ngõ hẻm”. Nhà văn Nguyễn Thuỵ Kha cho biết: <i>“Ngày giải phóng Pleiku, tôi nhặt được cuốn Ca khúc da vàng do Sơn tự ấn hành, cuốn sách không hiểu của ai nhưng có ghi mấy chữ ở bìa: “Mẹ Việt ơi. Hãy ngưng máu đổ thịt rơi. Để chúng con cùng chung vui một nhà. Kỷ niệm ngày 23.2.1969 có thể đó là một trong những người lính Cộng hòa tự rút chạy khỏi Tây Nguyên.</i>”  </p>
  <p> 
  Ca sĩ Khánh Ly đã có lần bộc lộ: <i>“Tôi thù ghét chiến tranh bởi mất mát quá lớn cho tôi, cho mọi người”</i>. Trong một lần trao đổi với nhà báo Trần Hữu Lục, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cho biết: <i>“Năm 1969, tôi có ký hợp đồng với hãng Myrica Broadcasting Corporation thu đĩa 10 bài hát trong đó có bài “Diễm xưa” được vô chung kết và phổ biến rộng rãi ở Nhật và bài “Ngủ đi con” (do nhóm nhạc phản chiến ở Tokyo hát trước 200.000 người nghe) chiến đĩa vàng, đã phát hành trên hai triệu đĩa. Tôi nhận tác quyền đầy đủ nhưng chỉ hưởng tác quyền 200 ngàn đĩa mà thôi. Sau giải phóng, qua uỷ quyền cho thân nhân ở nước ngoài, hãng này tiếp tục trả tác quyền cho tôi và năm 1979 là đợt tra cuối cùng”</i>. Cô Michiko Yoshii, người đã bảo vệ đề tài Cao học tại Đại học Paris VII về nhạc phản chiến Trịnh Công Sơn. Trong phần luận án Michiko viết: <i>“Đọc một trăm bài viết về một bài hát không bằng nghe biểu diễn một bài hát”&lt;:i&gt;. Mở đầu buổi bảo vệ luận án, cô Michiko nâng đàn lục huyền cầm, vừa đệm đàn, vừa hát hai bài “Đại bác ru đêm” và “Ngủ đi con”. Theo Michiko, tại Nhật nhạc Trịnh Công Sơn được phổ biến nhiều nhất so với các nhạc sĩ Việt Nam khác được dịch ra tại Nhật hay được đặt lời mời trên giai điệu của những bài hát quen thuộc. Để làm đề tài này, Michiko đã bỏ ra 4 năm tìm hiểu về thân thế tác giả, về âm nhạc, về ngôn ngữ văn học trong ca khúc Trịnh Công Sơn. Thành công của luận án là vạch ra được trong thế giới tâm hồn dân tộc có chiều mở ra với quốc tế, khả năng vượt ra thời gian và không gian của một tài năng nghệ thuật độc đáo. Luận án đạt điểm 17/20, là điểm cao nhất từ khi thành lập Phân khoa tiếng Việt của trường Đại học Jussieu (Pháp).  </p>
  <p> 
  Một số ca khúc phản chiến của Trịnh Công Sơn được dịch ra tiếng Nhật và tiếng Anh. Nhà báo Quốc Bảo đã phỏng vấn ca sĩ Hồng Nhung: <i>“Có cách nào làm cho nhạc Việt gần lại với nhạc thế giới không?”</i>. Hồng Nhung: <i>"Theo em có hai cách. Một là nhạc sĩ Việt viết trực tiếp bằng tiếng Anh. Cách thứ nhì dễ hơn, đó là dịch những bài có sẵn sang tiếng Anh như nhạc ông Sơn chẳng hạn, một người bạn Mỹ đã dịch: “Người con gái Việt” và “Đại bác ru đêm” ra lời Anh Ngữ rất hay. Em thấy như Văn Cao, Trịnh Công Sơn - nhạc của họ đã vượt ra ngoài biên giới đất nước”</i>. Nhớ lại buổi bảo vệ luận án cao học về nhạc phản chiến Trịnh Công Sơn, theo lời đề nghị của GS.Phạm Đạng Bình, Michiko kết thúc buổi bảo vệ bằng bài hát: “Ca dao mẹ”, dịch ra tiếng Nhật, và “Nối vòng tay lớn”. Mọi người có mặt vỗ tay hát theo bài này.  </p> 
  <p> 
  <b>HỒ VĨNH</b> <br /> 
  <br />
  <a href="http://tapchisonghuong.com.vn/">Tạp chí Sông Hương</a>, số 146 - 04/2001
  </p> 


title: Nơi nghìn trùng con gió bay
created: 2006-09-18 15:14:53+00:00
edited: 2014-06-23 17:28:42+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
author: Lữ Quỳnh
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Lữ Quỳnh. San Jose, cuối tháng 5 - 2001.
body:
  <p>
  <br />												
  Trịnh Công Sơn mất ngày 01.04.2001. Như thế anh bước qua thế kỷ 21 được tròn 3 tháng. Vượt qua năm 2000 và bước vào thế kỷ 21 là niềm vui của anh, cũng là niềm vui bạn bè mừng sức khỏe anh. Chỉ tiếc rằng thế kỷ này không được vinh dự giữ chân anh lâu, không còn hân hạnh ghi dấu những ca khúc mới Trịnh Công Sơn nữa.<br />
  <br />
  Năm 2000 trở thành cái mốc thời gian khắc nghiệt với Sơn từ nhiều năm trước. Nhìn quanh nhau tuổi đời đã xế, sức khỏe đã mòn, dù có thách đố thời gian đến đâu bằng sự sáng tạo miệt mài, yêu thương cuồng nhiệt, cố kéo ngày dài ra đến 1, 2 giờ sáng hôm sau để tham lam nhìn ngắm cuộc đời, cỏ cây trời đất, thì cũng chẳng làm thay đổi được gì cái khoảnh khắc 365 ngày ấy. Rất nhiều lần đi chơi với nhau, Sơn luôn nói: Tụi mình phải vượt qua năm 2000, chỉ còn mấy năm nữa thôi. <br />
  <br />
  Chỉ có mấy năm thôi, thời gian tưởng chừng quá ngắn ngủi ấy, thế mà Sơn đã bị rơi rụng quá nhiều bạn bè. ở Hội Âm Nhạc Thành Phố, nơi anh thường lui tới làm việc mỗi ngày, các nhạc sĩ Xuân Hồng, Diệp Minh Tuyền, Ngô Huỳnh, Phạm Trọng Cầu đã lần lượt ra đi. Trước đó, năm 1995 anh Văn Cao ở Hà Nội, và gần đây Thái Bá Vân, Hoàng Thiệu Khang... Nhìn lại quanh mình sao bạn bè vắng đi nhanh quá, Sơn bắt đầu bị ám ảnh nhiều về sự bấp bên của đời sống. Những cái chết được gọi tên quá nhịp nhàng. <br />
  <br />
  Một cú điện thoại nửa đêm: Quỳnh à, anh Văn Cao mất rồi. Hoặc: Xuống ngay đi, Mây vừa gọi vào, Thái Bá Vân...Hoàng Thiệu Khang kêu đau ngực, một mình lấy taxi vào bệnh viện Nguyễn Trãi buổi chiều, thì mới tối, điện thoại reo: Anh Khang đưa về nhà rồi, đêm nay liệm. Sao đời sống phù du thế. Mới ngồi quán với nhau tối qua mà. Khang rất khoẻ mạnh, chưa một lần đi bác sĩ, dạy học suốt tuần không mỏi, ăn uống điều độ, luôn nói với Sơn bằng giọng giả Huế: Sơn lo sức khỏe của Sơn đi. Còn moa thì đủ sức rồi, năm 2000 với thế kỷ 21 có nghĩa chi mô. Thế mà anh ra đi tức tưởi một buổi chiều tháng 8, chỉ còn 4 tháng nữa tới năm 2000! 
  <br />

  <br />Sau mỗi cú phone nghiệt ngã như thế, bạn bè kéo đến bên Sơn. Và lần nào cũng thế, một chai Chivas mới được mở ra, rót một ly cho người vừa nằm xuống, một cây nhang được đốt lên cắm vào cái chai nhỏ. Bạn bè lần lượt cụng ly với người vừa mất. Im lặng. Khói hương tỏa quanh bàn và những hồi ức làm mọi người cay mắt. Ngoài trời đêm dày đặc. Gió rúc vào vòm hoa giấy cổ thụ trước nhà. 
  <br />
  <br />Một buổi sáng ngồi ở quán Văn Nghệ đường Trần Quốc Thảo thấy nhạc sĩ Ngô Huỳnh đạp xe đi ngang, Sơn chỉ anh ta và nói: Ngô Huỳnh bị gan nặng lắm nghe không qua khỏi, hôm nào tụi mình ngồi với anh một bữa. Ngô Huỳnh tác giả bài Con Kênh Xanh Xanh. Và bữa rượu chưa kip mời thì được tin anh mất. 
  <br />
  <br />Từ đó ra đường gặp một người vẫy tay, mình phải đưa tay chào vội. Làm được gì cho nhau thì chớ chần chừ. Vì đời sống nhiều bất trắc quá. Để không bao giờ ân hận bởi một sự lười biếng cỏn con, một vô tình không đáng có. 
  <br />
  <br />Trịnh Công Sơn trầm mình trong suy tư về cái cõi tạm của đời người. Ai cũng phải một lần chào vĩnh viễn nhân gian. Nhưng giã từ cách nào đây. Quỹ thời gian còn ít, nên phải liệu mà chi tiêu hợp lý. Từ đó những bài hát của anh là lời tỏ tình với cuộc sống, lời nhắn nhủ thầm kín về những nỗi niềm tuyệt vọng, và cũng là một nỗi lòng tiếc nuối khôn nguôi đối với buổi chia lìa cùng mặt đất mà anh đã một thời chia xẻ những buồn vui cùng mọi người. Trong bài Tôi Ơi Đừng Tuyệt Vọng, anh nói lên lòng yêu tha thiết cuộc sống cùng nỗi tuyệt vọng khốn cùng của phận người: Tôi là ai mà còn khi dấu lệ. Tôi là ai mà còn trần gian thế. Tôi là ai, là ai...mà yêu quá đời này! 
  <br />
  <br />Ca khúc của anh gắn liền với cảm xúc máu thịt. Bằng tâm hồn rất nhạy cảm, anh ghi nhận từng rung động để rồi dùng thứ ngôn từ phù thủy của mình viết ra. 
  <br />
  <br />Em Còn Nhớ Hay Em Đã Quên, Chiều Trên Quê Hương Tôi, Huyền Thoại Mẹ, Xin trả nợ người, Hoa Xuân Ca, Con Mắt Còn Lại, Bống Bồng ơi... là những ca khúc tôi từng được anh chia sẻ với. 
  <br />
  <br />H. trong Hoa Xuân Ca là tên người con gái Hà Nội xinh đẹp ở cạnh nhà Tôn Thất Văn, một họa sĩ nổi tiếng về tranh lụa, nơi mà mỗi tuần bạn bè kéo về ăn uống vui vẻ. H thường xưng hô với Sơn là Monsieur và em. Một buổi chiều tôi chở anh về nhà Văn trên chiếc P.C sơn màu vàng cam (mà Phạm Trọng Cầu gọi là màu nắng), anh đã dùng vỏ bao thuốc lá viết lên lưng tôi. Lúc xuống xe, anh chép lại trên giấy những dòng nhạc và nhẩm hát: Cây sẽ cho lộc và cây sẽ cho hoa...Tôi nói chắc anh đặt tên bài này là Hoa ca? Sơn nói không, mình đặt là Xuân Ca. Trong Hoa Xuân Ca có hai câu rất hay và rất tượng hình: 
  <br />
  <br />Em mướt xanh như ngọc mà tôi có đâu ngờ 
  <br />Em suối kia rất ngọt và tôi đứng hai bờ. 
  <br />

  <br />Bài Con Mắt Còn Lại, anh lấy ý từ hai câu thơ của Bùi Giáng: Còn hai con mắt, khóc người một con. Hai lời đầu được viết trong buổi chiều uống rượu ở nhà Tôn Thất Văn, làng Báo chí. Anh em hát lui hát tới bài này rất vui. Lúc ra về, trời tối, rượu thấm, Sơn ngồi sau vỗ vai tôi: Quỳnh à, mình ghé chỗ Quế H. đi. Quế H. đang trọ ở nhà khách Bộ Đại Học ngay Hồ Con Rùa. Tại đây, Sơn lấy Con Mắt Còn Lại ra, cười hát với nhau. Rồi cảm hứng thế nào anh viết luôn lời 3 tại chỗ. Lấy phone gọi hát cho bạn bè nghe lời mới giữa đêm khuya khoắt. Con Mắt Còn Lại để lại nhiều kỷ niệm rộn ràng nhất. 
  <br />
  <br />Ca khúc mới mà rất tình cuối cùng của Sơn là 3 bài Bống viết cho Hồng Nh. Bống Không Là Bống, Thuở Bống Là Người và Bống Bồng ơi. Có thể nghe rõ tâm trạng anh trong mỗi ca khúc này. Bống 1 hân hoan bao nhiêu, Bống 2 nhẹ nhàng thơ mộng bao nhiêu, thì Bống 3 buồn bã lạ lùng. 
  <br />
  <br />Nắng vàng em đi đâu mà vội 
  <br />Mà vội nắng vàng nắng vàng ơi 
  <br />Em đi đâu mà vội mà vội 
  <br />Bống này Bống nhỏ nhoi 
  <br />Ngày Bống mẹ bồng nhẹ quá tơ tằm 
  <br />Lay nhẹ bống bồng bông 
  <br />Lay nhẹ đoá hồng nhung. 
  <br />
  <br />Bống Bồng Ơi tha thiết, trách móc. Như một nỗi chia lìa. Buổi chiều trong căn phòng im ắng, Sơn ngồi một mình với ly rượu trước mặt, nhìn nắng hắt lên bức tường rêu. Nắng chập chờn bóng lá. Nắng đổi màu lạ lẫm từng lúc. Úa vàng rồi ửng trắng. Tâm hồn anh có lúc cũng chùng xuống trong màu nắng kia. Nắng trong Bống Bồng Ơi là thứ nắng của một buổi chiều như thế. 
  <br />
  <br />Trong cuộc nhân sinh thực hư mù ảo này, Trịnh Công Sơn đã vắt kiệt đời mình để sống. Lúc vui chơi giữa đời biết đâu nguồn cội, anh vẫn nghĩ đến cái hữu hạn của phận người và luôn linh cảm về sự chia lìa một ngày nào đó. 
  <br />
  <br />Đường trần rồi khăn gói. 

  <br />Mai kia chào cuộc đời. 
  <br />Nghìn trùng con gió bay. 
  <br />(Những con mắt trần gian) 
  <br />
  <br />
  <br />Có một ngày như thế anh đi. 
  <br />Anh đi đâu về đâu về cõi chiêm bao. 
  <br />Lìa những cơn đau. 
  <br />Hồn tuyết bao la. 
  <br />Anh đi đâu về đâu. 
  <br />Ngọn gió hư hao thổi suốt đêm thâu. 
  <br />Đời sẽ lên đênh nơi nao. 
  <br />(Có một ngày như thế) 
  <br />
  <br />Tôi như nụ hồng nhiều khi ưu phiền chờ tôi rã cánh một lần 
  <br />(Tự tình khúc) 
  <br />

  <br />Những hẹn hò từ nay khép lại. 
  <br />Thân nhẹ nhàng như bay. 
  <br />Chút nắng vàng giờ đây cũng vội. 
  <br />Khép lại từng đêm vui. 
  <br />(Như một lời chia tay) 
  <br />
  <br />Còn bao lâu cho thân tôi lưu đày chốn đây. 
  <br />Còn bao lâu cho thiên thu xuống trên thân này. 
  <br />Còn bao lâu cho mây đen tan trên hồn người. 
  <br />Còn bao lâu tôi xa em xa anh xa tôi. 
  <br />(Phúc âm buồn) 
  <br />
  <br />Và cuối cùng là hình ảnh một nấm mồ: 
  <br />
  <br />Hương trầm có còn đây. 
  <br />Ta thắp nốt chiều nay. 
  <br />Xin ngủ trong vòng nôi. 

  <br />Ta ru ta ngậm ngùi. 
  <br />Xin ngủ dưới vòm cây. 
  <br />
  <br />Vòng nôi hay vòm cây. Hay chỗ về cuối cùng của đời người. Đây là hình ảnh đầy ẩn dụ mà chỉ có một Trịnh Công Sơn mới vẽ lên thôi. 
  <br />
  <br />Trịnh Công Sơn đã bỏ lại bạn bè, người thân và hàng triệu khán thính giả vô cùng yêu mến anh để ra đi vĩnh viễn. Trịnh Công Sơn đã giã từ cái trần gian cay cực lẫn huy hoàng mà anh yêu tha thiết này để về với Nghìn trùng con gió bay. Tôi ao ước ở nơi ấy, vẫn có những sớm mai ửng hồng hay những hoàng hôn lao xao gió, vẫn có cái nắng hạ trên bức tường rêu của chốn quê nhà. Để anh không bao giờ thấy mình hiu quạnh. 
  <br />
  <br />Bây giờ là tháng năm, cuối tháng năm. Thế mà tôi vẫn còn bàng hoàng rơi vào cõi thực hư thế nào mỗi lần nhớ anh. Anh Sơn ơi, anh đã yên nghỉ, nhưng sao lòng bạn bè vẫn không nguôi. Bởi tấm lòng anh còn đó. Hay bởi cuộc chia tay vội vã thiếu lời giã từ nhau? 
  <br />
  <br />
  <b>Lữ Quỳnh</b> <br />
  San Jose, cuối tháng 5 - 2001 <br /> 
  <br />
  </p>


title: Tự tình khúc của tên mục đồng
created: 2008-03-18 00:00:00+00:00
edited: 2010-03-06 13:43:06+00:00
topic_id: ban-be
tag: vinh-biet-anh-son
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
content_type: text/html
description: Cổ Ngư, Paris 04.2001.
body:
  <dd>
  <br />
  <i>Ðời vẽ tôi: tên mục đồng, </i><br />
  <i>Rồi vẽ thêm con ngưạ hồng, </i><br />
  <i>Từ đó, lên đường phiêu linh...</i><br />
  <i>Chỉ có ta trong một đời - Trịnh Công Sơn</b>  
  </dd>
  <p>
  <br />
  Cho đến nay, trước sau có ba nhạc sĩ Việt Nam tự nhận mình là người hát rong: Phạm Duy, Trịnh Công Sơn và Trần Tiến. Phạm Duy rong ruổi trên con đường cái quan, suốt từ Bắc vào Nam, rồi ra ngoài đất nước, đi khắp vòng thế giới để cuối cùng, trở về điểm mốc ban đầu: quê nhà. Trần Tiến muốn nói lên sự thật về một đất nước thừa nghèo đói nhưng cũng không thiếu điều nhố nhăng trên những nơi ông đi qua. Còn Trịnh Công Sơn, người nhạc sĩ của hơn năm trăm ca khúc, đã cùng âm nhạc của mình lang thang mãi giữa những lằn ranh của nắng-mưa, yêu-ghét, cảm thông-chối bỏ, sống-chết, đi-về, nhớ-quên, buồn-vui, chiến tranh-hoà bình, hận thù-ăn năn...  <br />
  <br />
  Năm 1991, trong lời bạt của tập bài hát «Em còn nhớ hay em đã quên», nhạc sĩ Văn Cao viết: «Tôi gọi Trịnh Công Sơn là người ca thơ (chantre) bởi ở Sơn, nhạc và thơ quyện vào nhau đến độ khó phân định cái nào chính, cái nào là phụ. Và bởi Sơn đã hát về quê hương đất nước bằng cả tấm lòng của một đứa con biết vui tận cùng những niềm vui và đau tận cùng những nỗi đau của Tổ quốc mẹ hiền... Cái quyến rũ của nhạc Trịnh Công Sơn là ở chỗ không định tạo ra một trường phái nào, một triết học nào, mà vẫn thấm vào lòng người như suối tưới. Với những lời, ý đẹp và độc đáo đến bất ngờ hôn phối cùng một kết cấu đặc biệt như một hình thức của dân ca hầu như không thay đổi, Trịnh Công Sơn đã chinh phục hàng triệu con tim, không chỉ ở trong nước, mà cả ở bên ngoài biên giới nữa». Như vậy, nhạc sĩ Văn Cao, cũng như nhạc sĩ Phạm Duy trong tập «Hồi ký» của mình, đã nhắc về Trịnh Công Sơn với những lời lẽ đơn sơ nhưng trân trọng. Rất nhiều người khác trong giới văn nghệ sĩ đã đồng ý gọi Trịnh Công Sơn là nhạc sĩ của Tình Yêu-Quê Hương-Thân Phận. Thật vậy, trong sự nghiệp sáng tác của ông, bên cạnh những tình khúc lãng mạn, những ca khúc phản chiến, kêu gọi xây dựng đất nước trong hoà bình, còn có những bài hát, như những dấu chấm hỏi và dấu chấm than về thân phận con người.  <br />
  <br />
  Tình khúc của Trịnh Công Sơn, với những cái tựa rất ấn tượng và siêu thực như «Nắng thuỷ tinh», «Rồi như đá ngây ngô», «Biển nhớ», «Hạ trắng», «Lời buồn thánh», «Hoa vàng mấy độ»... một lần được nghe, sẽ ở lại mãi trong lòng người thưởng thức. Ca khúc về thân phận của ông, đôi bài rất gần với thánh ca, đạo ca, thiền ca, dân ca, được không ít người suy gẫm: «Lời mẹ ru», «Ở trọ», «Xin mặt trời ngủ yên», «Tự tình khúc», «Gần như niềm tuyệt vọng», «Một cõi đi về», «Biết đâu nguồn cội», «Bay đi thầm lặng», «Tiến thoái lưỡng nan»... Chỉ có những ca khúc phản đối chiến tranh, kêu gọi hoà bình của ông thời 1968-1973 và một số bài hát viết sau năm 1975 là tạo nhiều «vấn đề», biến ông thành người hát rong giữa những lằn ranh của định kiến ý thức hệ. Trong thời gian sáng tác các ca khúc của hai tập «Ca khúc da vàng» và «Kinh Việt Nam», Trịnh Công Sơn đã phát biểu: «Tôi phản đối chiến tranh, dù đó là chiến tranh chính nghĩa hay phi nghĩa». Hình ảnh và tiếng nói của ông xuất hiện khắp mọi nơi trên thế giới, nhưng đồng thời, trong nước, một số ca khúc của ông bị cấm phổ biến. Chính quyền miền Bắc, với khẩu hiệu «Chống Mỹ cứu nước, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước», ra lệnh bỏ tù những ai dám nghe và hát nhạc Trịnh Công Sơn vì không ít những cán bộ, bộ đội đã vì thế mà bỏ ngũ, quay lưng quay súng trong các chiến dịch «chiêu hồi». Chính quyền miền Nam, dưới chiêu bài «Bảo vệ Tổ quốc, chống sự xâm lăng của cộng sản phương bắc», cấm hàng loạt ca khúc của Trịnh Công Sơn vì cho rằng những bài hát này làm băng hoại tinh thần chiến đấu của quân dân miền Nam, khiến binh lính đào ngũ, người dân biểu tình, bãi thị, bãi khoá... Thế nhưng, ngay giữa Hà Nội, chính nhạc sĩ Văn Cao đã được nghe những người thanh niên trẻ say mê hát nhạc phản chiến đến đứt cả dây đàn <i>guitare</i>. Tại Sài Gòn và các thành thị phía nam, bên cạnh những bài hát day dứt, nói lên nỗi thống khổ, tủi nhục, mất mát trong chiến tranh như «Ði tìm quê hương», «Em đi trong chiều», «Giọt nước mắt cho quê hương», «Gia tài của mẹ», những bài hát hừng hực khí thế tuổi trẻ đã được sinh viên, học sinh và hướng đạo sinh say mê vỗ tay mà hát. Họ mong muốn những gì? Ðược «Nối vòng tay lớn», «Dựng lại người dựng lại nhà» và «Chờ nhìn quê hương sáng chói». Cũng cùng một ý hướng như các nhạc sĩ Phạm Duy và Phạm Ðình Chương khi sáng tác hai trường ca «Con đường cái quan» và «Hội Trùng Dương», nhạc sĩ Trịnh Công Sơn mong muốn được nhìn thấy một đất nước Việt Nam thống nhất trong hoà bình và giàu mạnh khi ông viết các ca khúc rất lạc quan: «Huế-Sài Gòn-Hà Nội quê hương ta», «Tôi sẽ đi thăm», «Ðồng dao hoà bình», những ca khúc được viết khi ông vừa hát vừa bị rượt đuổi và đang sống lê la trốn lính với các bạn bè giang hồ.  <br />
  <br />
  Sinh ở Ðắc Lắc, nổi tiếng ở Sài Gòn, nhưng trong hai thời điểm đau thương của miền Nam, 1968 và 1975, Trịnh Công Sơn lại có mặt ở Huế. Những hình ảnh hãi hùng của Tết Mậu Thân đã để lại nhiều dấu vết trong một số ca khúc của ông. Ðịa danh Bãi Dâu, hình ảnh người mẹ hoá điên khi nhìn ra thi thể con mình trong hầm chôn tập thể, thay vì gào khóc lại vỗ tay reo mừng, hay câu hát «Xác nào là em tôi giữa hố hầm này?», như những đoạn phim thời sự, vạch trần tội ác chiến tranh và sự tàn bạo của những người chung một nòi giống. Sau năm 1975, theo tin đưa của báo Le Monde và Libération (Pháp), Trịnh Công Sơn bị giữ lại Huế và cứ một năm vài tháng, lại bị đưa đi trồng khoai sắn trên những cánh đồng còn gài đầy mìn tại Cồn Tiên, gần vĩ tuyến 17. Mãi đến năm 1979, ông mới được phép vào sống cùng gia đình tại Sài Gòn, lúc này đã mang tên thành phố Hồ Chí Minh. Ca khúc đầu tiên sau biến động 30.04.1975 được ông vừa đàn vừa hát trên truyền hình mang tựa đề «Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui». Bài hát lập tức bị đả kích ở trong cũng như ngoài nước. Báo chí trong nước lên án bài hát đậm đặc tính chất tiểu tư sản, những hình ảnh «Tôi nhặt gió trời, mời em giữ lấy, để mắt em cười tựa lá bay... Tôi đợi em về, bàn chân quen quá, thảm lá me vàng lại bước qua... » không thể nào chấp nhận được trong khi cả nước sôi sục khí thế lao động và chiến đấu chống Khơ-me đỏ và «bành trướng» Bắc Kinh. Báo chí của người Việt hải ngoại đặt câu hỏi: niềm vui ở đâu ra lắm thế trong khi quê hương lầm than, nhiều triệu người ly tán, bị tù đày trong các trại cải tạo hoặc bất chấp mọi hiểm nguy tìm đường vượt biển. Cũng thế, bài hát «Em còn nhớ hay em đã quên» ra đời sau đó cũng không thoát khỏi búa rìu dư luận. Trong khi chuyện vượt biên còn là điều cấm kỵ, những người bỏ nước ra đi cách này hay cách khác đều bị khép tội phản quốc, Trịnh Công Sơn viết: «Em ra đi, nơi này vẫn thế, vẫn có em trong tim của mẹ». Sau khi được Khánh Ly trình bày trên đài VOA (Voice Of America) trong chương trình phát thanh về Việt Nam, bài hát liền lập tức bị cấm phổ biến tại quốc nội. Ở hải ngoại, bài hát bị lên án là uỷ mị, làm mủi lòng người lưu vong, trong khi nhạc phẩm «Khi xa Sài Gòn» (phổ thơ Kim Tuấn) của Lê Uyên-Phương, khi ấy đã định cư tại Hoa Kỳ, lại không bị chỉ trích, dù nội dung và nhạc điệu buồn bã của hai ca khúc tương tự như nhau. Chỉ có người Sài Gòn vẫn tiếp tục lén lút phổ biến bài hát, bởi vì nó gợi lại một thời xưa cũ, bởi vì đó là bài hát đầu tiên ở trong nước, từ sau ngày 30.04.1975, nhắc đến cái tên Sài Gòn, cái tên mà chính quyền mới đã tìm đủ mọi cách để làm cho mọi người quên đi. Có lẽ, vào thời điểm đó, chính người Sài Gòn cũng cảm thấy mình đang sống lưu vong ngay giữa Sài Gòn!    <br />
  <br />
  Không chọn con đường quay lưng chống đối, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn quyết định ở lại với đất nước, dù bạn bè và các em của ông lần lượt ra đi. Sau nhiều năm tháng lao động cải tạo trên những mảnh đất gài đầy mìn, ông viết: «Tôi chọn nơi này cùng nhau ca hát, để thấy tiếng cười rộn rã bay». Nhưng như vậy, không có nghĩa là ông tự phản, ông chấp nhận sống chung để cùng thay đổi, đồng thời, vẫn đi được con đường riêng của mình. Nhìn lại những ca khúc của Trịnh Công Sơn được phổ biến trong nước khoảng thập niên 80, người ta thấy, ngoài những ca khúc viết cho phim truyện và phim tài liệu: «Ðời gọi em biết bao lần», «Cánh chim cô đơn», «Vẫn có em bên đời», «Bốn mùa thay lá»... , ông còn một số bài hát viết về quê hương, về mẹ, về tuổi mới lớn và tuổi thơ, như các bài «Huyền thoại Mẹ», «Chiều trên quê hương tôi», «Em đến từ nghìn xưa», «Tuổi đời mênh mông», «Em là hoa hồng nhỏ»... Vắng bóng những tình ca, nhưng không hề có một lời xưng tụng chế độ, đảng cầm quyền cũng như những người lãnh đạo. Trong khi giới truyền thông trong nước kêu gào, thổi phồng tin một số nữ thanh niên xung phong bị hãm hiếp và giết hại dã man ở biên giới tây nam, Trịnh Công Sơn sáng tác một ca khúc vui tươi, với những lời lẽ nhẹ nhàng: «Lên nông trường, ra biên giới, có đôi khi đi không trở lại... ». Viết cho thiếu nhi, khi ấy vẫn còn bị nhồi nhét lòng căm thù trong các bài học, ông có những câu rất đẹp: «Trang sách hồng nằm mơ màng ngủ, em gối đầu trên những vần thơ... ». Và, rất lâu trước khi các ca khúc lãng mạn về Hà Nội của thập niên 90 ra đời, khi người ta còn bị bắt buộc phải nghĩ đến Hà Nội như nghĩ đến một «thành trì 
  cách mạng», với quảng trường Ba Ðình và lăng Hồ chủ tịch, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn mở đầu ca khúc «Nhớ mùa thu Hà Nội» bằng một hình ảnh tương tự như tranh Bùi Xuân Phái: </p>
  <dd>
  <i>Hà Nội mùa thu, </i><br />
  <i>Cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ </i><br />
  <i>Nằm kề bên nhau, </i><br />
  <i>Phố xưa, nhà cổ, mái ngói thâm nâu...</i>  <br />
  </dd>
  <p>Hình như mọi người không ngạc nhiên khi biết, từ đầu năm 1975, Trịnh Công Sơn bắt đầu tìm đến với hội hoạ, và tranh của ông có một đường hướng riêng, một chỗ đứng riêng. Bởi vì, trong các ca khúc, ông đã «vẽ» rất nhiều bằng lời hát đầy chất thơ của mình. Những hình ảnh <i>ngàn cây thắp nến lên hai hàng, chiều tím loang vỉa hè, trời ươm nắng cho mây hồng, lòng ta trăm con hạc gầy vút bay, bàn im hơi bên ghế ngồi...</i> kết hợp cùng âm thanh du dương, tạo nên nét độc đáo trong âm nhạc Trịnh Công Sơn. Người nữ, hao hao giống những <i>modèle</i> cuả Ðinh Cường, ẩn hiện trong hàng trăm ca khúc: <i>vai em gầy guộc nhỏ, dài tay em mấy thuở mắt xanh xao, đôi môi lửa cháy, mi cong cỏ mượt, da thơm quả ngọt, áo xưa lồng lộng...</i> Tình yêu, cũng vì thế, thường yểu mệnh trong các bài hát của Trịnh Công Sơn, tình vui rất hiếm, tình buồn, «Tình xót xa vừa», «Tình xa», «Tình nhớ», «Tình sầu» nhiều hơn...   <br />
  <br />
  Một người nữ khác, người mẹ, cũng xuất hiện khá nhiều trong các nhạc phẩm của Trịnh Công Sơn. Từ hình ảnh thanh bình: «Lời mẹ ru đêm vắng, ngón tay hồng», người mẹ đi qua chiến tranh, tủi phận trong «Ca dao Mẹ», hoặc nghẹn ngào thốt lên: «Con ngủ tuổi hai mươi». Có khi đó là bà mẹ quê, ngơ ngác giữa đoàn người di tản, với gia tài chỉ vỏn vẹn có mỗi trái bí trên vai. Có khi đó là người mẹ gan dạ đứng dưới mưa để chờ <i>xoá sạch dấu con về</i>. Sau chiến tranh, tưởng đâu những người mẹ ấy sẽ yên tâm <i>lên núi tìm xương con mình</i>, hoặc <i>dâng miếng cau rồi dâng ngọn trầu</i>, nhưng cuộc «nội chiến» vẫn tiếp diễn dưới một hình thức khác, mẹ vẫn trăn trở giọt ngắn giọt dài, mong: <i>lũ con cùng cha quên hận thù</i>... Hình ảnh mẹ, cuối cùng trở nên huyền ảo: «Sương mù, tóc mẹ trôi», «Mẹ chìm dưới cơn mưa», trước khi biến mất hoàn toàn trong tiếng kêu than thống thiết của đàn con: «Mẹ bỏ con đi, đường xa hoạn nạn»... <br />
  <br />
  Hình ảnh người mẹ thường gắn liền với lời ru. Nhưng lời ru trong âm nhạc Trịnh Công Sơn đã chuyển sang thành tiếng những tình nhân thổn thức ru nhau, hoặc tự ru mình. Nếu tình khúc «Tôi ru em ngủ» bắt đầu với nhạc điệu êm ả và lời hát gợi cảnh yên bình: «Tôi ru em ngủ một sớm mùa đông, em ra ngoài ruộng đồng, hỏi thăm cành lúa mới... », trong những ca khúc khác, như «Ru em», «Ru em từng ngón xuân nồng», «Ru tình», «Rơi lệ ru người», «Ru đời đi nhé!», «Ru đời đã mất», «Ru ta ngậm ngùi»..., lời ru lãng đãng giữa bâng khuâng, nhớ nhung, hoang mang, ưu phiền, ăn năn của tình yêu và sự khắc khoải của thân phận trước giấc ngủ sau cùng, cái chết: «Ta ru ta ngậm ngùi, xin ngủ dưới vòm cây». Cái chết, một chủ đề ám ảnh thường trực hành trình âm nhạc của Trịnh Công Sơn. Trong chiến tranh, cái chết đến với mọi người, ở mọi nơi. Người con gái Việt Nam da vàng chết trong đêm lạc đạn. Ðứa bé ra đồng chết vì mìn gài một buổi sáng mùa xuân. Người phi công gẫy cánh. Ðám tang đi qua trái mìn nổ chậm, người chết, chết hai lần. Những cụm từ <i>xác người, người yêu chết trận</i> xuất hiện đậm đặc trong các ca khúc «Bài ca dành cho những xác người», «Hát trên những xác người», «Tình ca người mất trí» như sự lập đi lập lại của những hồi kinh cầu hồn. Những người chết, người dân, người lính, của «phía bên này» hay «phía bên kia», đôi khi chết mà không hiểu vì sao mình phải chết. Với bản thân người nhạc sĩ, cái chết dường như ít khốc liệt hơn, hình như chỉ là <i>nằm chết như mơ</i>, hình như chỉ đơn giản <i>một hôm lên núi nằm xuống</i>, hay: «Thí dụ, bây giờ tôi phải đi, tay chia ly cùng đời sống này... ». Trong các sáng tác có tính chất đạo ca của Trịnh Công Sơn, cái chết còn đến rất gần với thuyết luân hồi của nhà Phật: </p>
  <dd>
  <i>Không có đâu em này, </i><br />
  <i>Không có cái chết đầu tiên, </i><br />
  <i>Và có đâu bao giờ, </i><br />
  <i>Ðâu có cái chết sau cùng... </i> 
  </dd>
  <p>Có thể nói một cách không quá đáng rằng Trịnh Công Sơn là một nhà cách tân ngôn ngữ Việt Nam đương đại. Qua vô số hình ảnh tuyệt vời, ông đưa vào lời hát rất nhiều so sánh, hoán dụ, ẩn dụ đắc giá: <i>tóc trắng như vôi, chập chờn lau trắng trong tay, biển rộng hai vai, đá lăn vết lăn trầm, tình treo trên chiếc đinh không, đôi môi rồ dại, giọt máu cuồng điên, nắng khuya, mắt đêm đèn vàng, tình yêu như trái phá - con tim mù loà, đời sao im vắng như đồng lúa gặt xong, đôi khi thấy trên lá khô một dòng suối, thuyền nào chở mất thuyền quyên?...</i> Ông sử dụng tài tình sự tương phản và đôi khi dùng những vế câu thật đơn giản để đẩy cao hơn điều muốn nói: </p>

  <dd><i>người vinh quang mơ ước địa đàng</i><br />
  <i>người gian nan mơ ước bình thường </i><br />
  <i>làm sao đến gần hy vọng cuộc vui chung?</i>
  </dd>
  <p>hay:  </p>
  <dd>
  <i>Dù mùa xuân đã đến đây / Vẫn còn tiếng khóc thầm, </i><br />
  i&gt;Triệu nụ hoa đang thoát thai / Viên đạn vẫn trên nòng... </i>
  </dd>
  <p>
  Tự học nhạc và bắt đầu sáng tác từ khi chưa đến hai mươi tuổi, âm nhạc của Trịnh Công Sơn đi thẳng từ trái tim người sáng tác đến trái tim người nghe, không bị lệ thuộc vào ảnh hưởng của âm nhạc kinh viện, âm nhạc thương mại hay âm nhạc trình diễn, do đó, chỉ nằm trong các thể điệu <i>slow, slow-rock, blues, boston, valse</i> hoặc <i>surf, swing, soul</i> chậm và hành khúc mà thôi. Ngoại trừ nhạc phẩm phổ thơ Trịnh Cung «Cuối cùng cho một tình yêu», trường ca «Dã tràng», liên-tiểu-khúc «Ðoá hoa vô thường» và một số ca khúc sáng tác chung với nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu, các ca khúc khác của ông có giai điệu đơn giản, đôi khi đơn điệu, nhưng luôn thăng hoa theo lời hát. Ðó chính là đặc điểm và cũng chính là giới hạn của âm nhạc Trịnh Công Sơn. <br />
  <br />
  Khởi đầu bằng các ca khúc «Ướt mi», «Thương một người» và kết thúc với «Sóng về đâu?», «Ðồng dao 2000», suốt hơn bốn mươi năm qua, âm nhạc Trịnh Công Sơn đã đến với thính giả qua tiếng hát và cách trình bày của nhiều thế hệ ca sĩ. Từ Thái Thanh đến Ý Lan, Quỳnh Hương, Duy Quang, Thái Hiền, Thái Thảo, Thiên Phượng, Mai Linh. Từ Thanh Thuý, Giao Linh, Lệ Thu, Lê Uyên đến Thanh Lan, Nguyễn Chánh Tín, Carol Kim, Thuý-Hà-Tú, Tuấn Ngọc, Elvis Phương, Ðức Huy, Hoạ Mi. Từ Vũ Khanh, Ngọc Lan, Kiều Nga, Hương Lan, Ái Vân, Như Mai, Don Hồ, Dalena đến Thanh Hà, Thuỳ Dương, Huy Tâm, Mỹ Huyền, Lâm Nhật Tiến, Hoàng Nam. Từ Duy Trác, Quỳnh Giao đến Nguyễn Thành Vân, Trần Thái Hoà. Từ Lê Dung, Cẩm Vân, Bảo Yến, Lan Ngọc, Thanh Hải đến Khắc Dũng, Thu Hà, Thanh Lam, Tam ca Áo trắng, Mỹ Linh, Bảo Phúc, Trần Thu Hà, Quang Dũng...  Nhưng có lẽ chỉ có Khánh Ly và Hồng Nhung là hai tiếng hát đã để lại dấu ấn sâu đậm nhất trong lòng người nhạc sĩ cũng như người thưởng thức. Ca sĩ Khánh Ly nghĩ rằng bài hát «Yêu dấu tan theo» có lẽ được viết riêng cho cô. Bài hát có những câu: «Em theo đời cơm áo, Mai ra cùng phố xôn xao, bao nhiêu ngày yêu dấu tan theo... ». Ngoài ra, trong một ca khúc viết lúc cuối đời, «Em đi bỏ mặc con đường», hình như cũng thấp thoáng đâu đó đôi lời trách cứ: «Bỏ xa xôi yêu và gần gũi, bỏ mặc tôi buồn giữa cuộc vui... Bỏ tôi hoang vu và nhỏ bé, bỏ mặc tôi ngồi giữa đời tôi»... Ðối với cô bé Bống Hồng Nhung, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã riêng tặng một tam khúc: «Bống bồng ơi», «Bống không là Bống» và «Thuở Bống là người». Theo Trịnh Công Sơn, Khánh Ly là người hát hay nhất những sáng tác của ông, nhưng nếu Khánh Ly hát cho một thời vừa lãng mạn vừa đau thương trong chiến tranh đã qua, thì Hồng Nhung làm mới lại những ca khúc, với cách biểu hiện mới, phù hợp với tiết tấu của thời hiện đại. Ông cũng thường nhắc đến tên ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh, chính là em gái út của ông.   <br />
  <br />
  Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, với đôi mắt kính gọng đồi mồi, với cây đàn <i>guitare</i> và giọng hát khàn âm hưởng Huế, với cả những điếu thuốc lá và những ly rượu mạnh, đã đi-qua-cuộc-đời và giã từ chúng ta ở tuổi sáu mươi hai. Bị bệnh tiểu đường nặng, những ngày cuối cùng, ông phải di chuyển bằng xe lăn, đúng như câu hát đã viết trước đó hơn hai mươi lăm năm: </p>
  <dd>
  <i>Mệt quá đôi chân này, </i><br />
  <i>Tìm đến chiếc ghế nghỉ ngơi, </i><br />
  <i>Mệt quá thân ta này, </i><br />
  <i>Nằm xuống với đất muôn đời... </i> <br />
  </dd>
  <p>Xác thân ông đã nằm xuống với đất, về làm cát bụi, nhưng thần trí ông, vừa giã từ cõi tạm, có lẽ đang bay lượn đâu đó giữa chốn vô cùng, và tất cả, hình như, chỉ là một lời chia tay mà thôi: </p>
  <dd>
  <i>Những hẹn hò từ nay khép lại, </i><br />
  <i>Thân nhẹ nhàng như mây... </i><br />
  <i>Ðoá hoa vàng mỏng manh cuối trời </i><br />
  <i>Như một lời chia tay... </i>
  </dd>
  <p>
  <br />
  <b>Cổ Ngư</b><br />
  Paris 04.2001<br />
  <br />
  <br />
  </p>


title: Palette de couleurs utilisées
created: 2014-07-10 13:54:58+00:00
edited: 2014-07-29 12:52:13+00:00
topic_id: ban-bien-tap
tag: palette-de-couleurs-utilisees
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
content_type: text/html
body:
  <br />
  <p style="margin:1em; padding:1em; background:#C15179; color:white; text-align: center;">#C15179;</p>
  <p style="margin:1em; padding:1em; background:#777491; color:white; text-align: center;">#777491;</p>
  <p style="margin:1em; padding:1em; background:#5D5A71; color:white; text-align: center;">#5D5A71;</p>
  <p style="margin:1em; padding:1em; background:#DDEEF5; color:black; text-align: center;">#DDEEF5;</p>
  <p style="margin:1em; padding:1em; background:#E0E0E0; color:black; text-align: center;">#E0E0E0;</p>
  <p style="margin:1em; padding:1em; background:#F0C332; color:black; text-align: center;">#F0C332;</p>
  <p style="margin:1em; padding:1em; background:#FFC8DB; color:black; text-align: center;">#FFC8DB;</p>
  <p>
  Inspiré par cette page <a href="http://hebergement.alterway.fr/">alterway.fr</a>


title: Recettes Plone pour webmaster
created: 2014-06-01 14:53:17+00:00
edited: 2014-07-01 12:31:25+00:00
topic_id: ban-bien-tap
tag: recettes-pour-plone
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
content_type: text/x-rst
body:
  Afficher un Image du site en changeant la taille
  ================================================

  Ajouter simplement après son nom la taille désirée ::

    /images/whatever.jpg/image_thumb,        (128, 128)
    /images/whatever.jpg/image_mini,         (200, 200)
    /images/whatever.jpg/image_preview,      (400, 400)
    /images/whatever.jpg/image_large,        (768, 768)

  Incruster une image
  ===================

  en utilisant le CSS de Actualité ::

    <div class="newsImageContainer">
       <a href="http://www.blogger.com/monimage.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="http://www.blogger.com/monimage.jpg/image_mini" /></a>
       <p class="discreet">Légende de mon image</p>
    </div>


  en définissant un style inline ::

    <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
      <a href="http://www.blogger.com/monimage.jpg/image_view_fullscreen">
      <img src="http://www.blogger.com/monimage.jpg/image_mini"></a>
      <p class="discreet">Légende de mon image</p>
    < /div>

  Insérer un encadré
  ==================

  Dans le corps d'un document, en utilisant le CSS encadre ::

    <div class="encadre">Texte de l'encadré ici</div>

  Ajouter dans le fichierploneCustom.css, les lignes suivantes ::

    .encadre {
    float: right;
    width: 150px;
    padding: 1em;
    margin: 1em;
    background-color: #dee7ec;
    border: 1px solid #8cacbb;
    }


title: About TCS-Association Culturelle
created: 2005-12-30 09:48:45+00:00
edited: 2014-08-29 08:20:04+00:00
topic_id: english
tag: about-tcs-association-culturelle
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
content_type: text/html
body:
  <a style="float: right;" href="/paintings/chan-dung/cd7.jpg">
  <img src="/paintings/chan-dung/cd7.jpg/image_mini" alt="Portrait de TCS" /><br />
  <div class="formHelp">Auto-portrait de TCS</div>
  </a>

  <p>
  <br /></p><h3>Our aims :
  </h3>
  <ul>
  <li>to gather Friends of the composer Trinh Cong Son throughout the world
  </li><li>to research and document the lifetime work of Trinh Cong Son
  </li><li>to strengthen friendship between people of diverse origins through cultural exchanges relating to Trinh Cong Son's work.
  </li></ul>
  <br />
  <br />

  <h3>Contact information</h3>   
  <dl>
  <dt>address</dt>
  <dd>TCS-Association Culturelle<br />
  62 rue de Chateaufort<br />
  92340 Bourg-La-Reine<br />
  FRANCE</dd>
  <dt>e-mail</dt>
  <dd><a href="mailto:vuquynh&#0064;gmail.com">vuquynh&#0064;gmail.com</a></dd>
  </dl>
  <br />
  <br />
  <br />

description:
  Trinh Cong Son-Association Culturelle is a non-profit organization created in february 2003 in Antony, France.


title: About tcs-forum.org
created: 2005-12-30 10:44:37+00:00
edited: 2014-06-09 15:37:48+00:00
topic_id: english
tag: about-tcs-forum.org
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
content_type: text/html
body:
  <p><br /> Send questions and comments to <a href="mailto:webmaster@tcs-home.org">webmaster</a>. <br /> <br /></p>
  <h3>Legal mention</h3>
  <p><a href="http://creativecommons.org" style="margin: 1em; float: right; "> <img src="cc-by-nc-nd.png" /> </a></p>
  <p>This website was created by <b>TCS-Association Culturelle</b>, Antony, France. Except where noted otherwise, all content on this site is licensed under a <a href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/2.0/fr/deed.en_US">Creative Commons</a> license, defined as an <i>Attribution - NoDerivs - NonCommercial</i> licence. You are free to publish or reproduce the material from the <b>tcs-home.org</b> site, in whole or in part, without asking for permission from us, if you honor the followings :</p>
  <ol>
  <li>You attribute the original to us by quoting <a class="external-link" href="http://www.tcs-home.org"><b>www.tcs-home.org</b></a></li>
  <li>You may not use this work for commercial purposes</li>
  <li>You may not alter, transform, or build upon this work</li>
  </ol>
  <p>If however you do wish to use the material for commercial purposes, please contact us to obtain a legal binding agreement. <br /> <br /></p>
  <h3>Technologies</h3>
  <p>This site was built using Open Source tools developed by <a href="http://plone.org">Plone</a></p>

description:
  Our purpose is to create a site that will serve as a reference library and a repository for documentations and studies of Trinh Cong Son's life and work.


title: Bửu Chỉ, a rebel by nature
created: 2006-02-25 15:38:46+00:00
edited: 2014-06-27 07:20:42+00:00
topic_id: english
tag: articles
author: Vân Mai
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn, translated by Vân Mai
body:
  <p style="display: block; float: right;">
  <img src="/songs/albums/T06/t06-phuban2.jpg/image_preview" alt="Bửu Chỉ 1970" title="Bửu Chỉ 1970" /></div>
  <p>During the most brutal years of the war ravaging the South, if in music I was composing songs that spoke against the war and yearned for peace, then in painting Bửu Chỉ was probably the sole artist who dwelled profusely on war and peace in his work. At that time, he was renowned for his small sized sketches using black ink iron pen on paper. His work was featured on magazines abroad and succeeded in enticing a large audience.</p>
  <p>Throughout the student’s antiwar movement in Huế, Bửu Chỉ and I were almost always
  side by side. Together we sang during the sleepless nights of protest as well as in the days of marching, and most often we sang to rally the crowd gathered at the Student Union’s coffeehouse.</p>
  <p>Bửu Chỉ, by nature is a rebel. He not only rebels against himself but also against conventional social order. This is the premise for his relentless commitment during wartime, an attitude that he now carries over to his paintings. For Bửu Chỉ, painting is life and life itself is painting. In the past it was so, and in the present it is more so. Especially in these times. Life has gone by. Time has gone by. Gone by but not lost. On the contrary, in him has emerged a nascent yet more insightful perspective about a life hopelessly without redemption in each and everyone’s fate. I have the impression that he strives deeper and deeper into the predicament of an unavoidable choice that seals his fate, a choice that seems to be decided very early on in his youthful days, days when struggle and prison were looked upon lightly as fleeting passions in life.</p>
  <p>Do not ask Bửu Chỉ to be what he is not. What we ask for or seek in somebody is what that person is, and not what we are and worst of all not what everyone else is. Much less, not what the person will be. Let freedom yet again drives all commitment or non-commitment, all broad minded or lackluster, all intellect or silent darkness. Let life be wide open or shut close.</p>
  <p>Struggle does not end. The surface of ponds and lakes, of rivers and oceans may seem serene, but on the bottom torments incessantly stir as distinct entities. This is the most profound passion of the soul who wants to awaken itself constantly, who never ceases to be aware, so that life knows no other sleep than the sleep of thunder.</p>
  <p style="display: block; float: left; margin: 1em; border: 1px solid #8cacbb;"><img src="/paintings/tranh-buu-chi/buuchisignature.jpg/image_preview" alt="Tranh Bửu Chỉ" title="Album Tranh Bửu Chỉ" /><br />
  Album Tranh Bửu Chỉ, 2003</p>
  <p>What I have scribbled so far seems to portray Bửu Chỉ. And it is not possible to reveal all about a person in his portrait, even if the subject is a mere pebble, a small gravel by the roadside.</p>
  <p>Bửu Chỉ had traveled the path of tangible struggle in the old times. And now leisurely and in stride, he meditates, walks, stands, sleeps, snores through life while engaging himself in a new struggle: the surreal struggle that has no boundaries, that needs not possess forms, but obviously which ultimate frontier would be the realization of one’s tranquil  inner nature.</p>
  <p>To describe someone correctly is great. To describe the person incorrectly could be even greater. Because life is fluid, and the wrong of today may become the right of tomorrow.</p>
  <p>Bửu Chỉ is pretty heavy. Perhaps quite heavy. But under what circumstances could one judge the heaviness or lightness of this world?</p>
  <p>Judgement is but only an excuse for the new paintings of Bửu Chỉ to leap playfully into a novel indulgence : the infinite indulgence into the realm of death or more lightly, into the realm of impermanence.</p>
  <p><strong>T.C.S</strong></p>
  <p>Translated by Vân Mai</p>


title: Bửu Chỉ from the color-tinted fingerprints
created: 2006-02-25 15:42:58+00:00
edited: 2014-06-26 20:37:50+00:00
topic_id: english
tag: articles
author: Bửu Chỉ
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
content_type: text/x-rst
description: D.C., Virginia, October, 2002
body:
  <div style="display: block; float: right; margin: 1em; border: 1px solid #8cacbb;"><img  src="/ban-be/buu-chi/tranh-buu-chi/buuchiface.jpg" alt="Bửu Chỉ" title="Bửu Chỉ" height="400"/></div>

  For a long time, for more than thirty years, I still have with me the small piece of painting on paper - the remains of Bửu Chỉ's color-tinted fingerprints.

  I would imagine and paint around it. This time, the fingerprints are transformed into a girl's face. Chỉ said it looked like Vy. Tường Vy, a slender, sweet girl who lived a way beyond Từ Đàm pagoda... who later became Chỉ's wife, now with three grown sons.

  We became close friends since then. Once in a while I would return to visit Bửu Chỉ at Vỹ Dạ. Chỉ lived in a back room on the left wing of his parents' house - a French style villa with a big yard on the bank of a river. (Chỉ's father was Mr. Ưng Thuyên, a grandson of Lord Tuy Lý who together with Lord Tùng Thiện were famed for their poetry among the Huế royal clan. Chỉ's father was also an amateur painter, but his artworks were not at all inferior to the artists with an official art school training. Chỉ's mother translated the Tale of Kiều into French. They doted on Chỉ since he was their youngest son).

  Chỉ first studied the art of painting through Western books and magazines. I still remember that Chỉ would cut and paste on the back of his door Cezanne's motifs of still life and of people printed in Paris Match… I'd think Chỉ has studied the basic of oil colors from this master of contemporary European painting. There were color scales of gray, solid earthen yellow, together with hues overlapping on the canvas...

  Bửu Chỉ has come and stayed with painting by a clear, conscious choice. At that time, Chỉ had graduated from the Law School of Hue University (1971). This was a time when the anti-war movement reached a high point with the impending Paris Treaty. And right after the signing of the treaty in 1973, we suffered the painful loss of a friend - the poet Ngô Kha. Bửu Chỉ then produced the painting "The Poet Lays Dying, The Heart Blooms", that was so sad and tragic. During his visit to France, Bửu Chỉ had repainted this piece and a few others in the New Year’s eve of 1989 to commemorate Ngô Kha.

  With a beret askew on his head, Che Guevara style, moss-green khaki shirt, slender in frame but with a resounding voice, Bửu Chỉ was an active face of the marching days and sleepless nights organized by the Student’s Association of Hue. Chỉ's small paintings on paper by iron pen and black ink left strong impacts on others as did his words: **"As long as tyranny exists we will continue to fight"**.

  In 1972 Chỉ was arrested and imprisoned alongside many other students by the Saigon government. But this period of incarceration in Chí Hòa Prison, 1973-74, turned out to be the most productive time for Chỉ's paintings by iron pen and dark ink. 
  They generated a strong impression that spread abroad (Chỉ has just gathered some of these paintings into a collection entitled Free Sun). After April 30, 1975 Chỉ returned to Sai Gon from Luc Tinh. He was eventually set free on that memorable day. After 1975, Chỉ produced numerous oil paintings, some of them on coarse canvas. I was at once obsessed by his paintings of coffee cups still life. He had been successful in creating his own artistic language, as Picasso has put it: *"Art is the language of symbols"*. Coffee cups, one or many, in unusual, simple arrangement, some overturned... with coffee spilling out like frozen blood. Was it a time when we used to sit together at those shabby sidewalk coffee stalls, contemplating the ups and downs of life? It was the difficult years after Hue was liberated when Bửu Chỉ and Trinh Cong Son spent their time at the Binh Tri Thien literary club and I at the College of Arts. It was the time of the **"Factory without Smoke"** (a painting Bửu Chỉ did for the cover of Binh Tri Thien Art, No.1, 1976), in which Chỉ drew the Long Tho lime factory without smoke. The painting was slanted by the authority as a parody of the factory of a socialist society. We had to suffer this tyrannical way of analyzing arts... Not until over ten years later did the political atmosphere became more open. Raising from these oppressions, Bửu Chỉ began to speak out:

  *"... From the awareness that art only exists in freedom: to create art is the task of the individual. The creative individual needs honesty and courage...*

  *People often ask what does it take to reach the pinnacle of art.  I personally think that what it takes is to live life to the fullest and do your best. At some spontaneous, enlightening moment you'll reach the pinnacle. Don't ever put in front of you abstract peaks and then tiredly climb up there.*

  *Yet in whatever circumstance or situation, if you want to do real art you have to embrace life with your true self."*<br />
  (Bửu Chỉ, "Embracing Life with my own self", Song Huong Magazine, Spring Mau Thin, 1988).

  Living in a dark environment full of pretense, Bửu Chỉ is a rarity in that he is able to maintain his pure creative energy...

  <div style="display: block; float: left; margin: 1em; border: 1px solid #8cacbb;"><img  src="/ban-be/buu-chi/tranh-buu-chi/buuchi97.jpg" alt="Bửu Chỉ" title="Bửu Chỉ" height="400"/><br />
  Bửu Chỉ 1997</div>

  Bửu Chỉ is constantly searching for new symbols in his paintings, namely, time and human destiny. Theatrical masks, a circus kid on horseback in the indigenous colors of Hue. Most exquisite is the face of a round clock in Chỉ's paintings, with Roman numerals, long hand short hand... that seem to conjure up some mystical space and time. 
  Surreal, yes, but not indifferent like the clock on horseback in Dali's painting. Sometimes it appears to be a message of hope:

  *Because my heart is like a pendulum clock,*<br />
  *Don't you forget to wind it every day*<br />
  *Life has begun since then...*<br />
  (Ngô Kha)

  It might point to the hour when the writer Nguyen Tuan passed away, when there were only a few people standing over him Bửu Chỉ was there and recorded his emotions... Do you remember, Chỉ, we once rode a pedicab together across the streets of Ha Noi right up to Ô Cho Dua to visit Thai Ba Van...

  The atmosphere in Chỉ's paintings is the dark gray space, the sun and the moon. The person is usually an emaciated figure like a bronze statue by Alberto Giacometti, a tragic character about to fall into an abyss. However, in Bửu Chỉ's paintings, the abyss is itself happiness from the unexpected flashes of light at the bottom of the painting amidst that shadowy atmosphere. And in his voyage through art, Bửu Chỉ has grown and matured.

  Bửu Chỉ hardly painted landscape. But the one in which he painted the planetrees with a white bridge arching across the Loiret River, looking from Dang Tien's house in Orleans, in 1989, is a landscape painting, and an excellent one at that. Chỉ has jotted down in his notebook these lines by Tagore: "... today a bird has pointed out to me a path leading away from the woods to the shores of the ocean of joy... All of a sudden my heart opens wide". Indeed, the paintings Chỉ did in 1989 when he was in Paris for an exhibit were really freethinking...

  Our most memorable souvenir  is the joint exhibit of the three of us at the threshold of the twenty-first century : Trinh Cong Son, Bửu Chỉ, and myself displayed our paintings at the Saigon Gallery (from August 20 to September 7, 2000). Seven months after that Son passed away. Nothing could be more sad and painful for us. Chỉ and I shared the presentiment of Son's passing, but still Son's face, his laughing , his voice seem to linger on around us... even now. Bửu Chỉ studies Buddhism a lot and shares with me many lofty teachings of the Buddha. Chỉ also gave me a small jade Buddha statue, which I've been wearing around my neck as a precious souvenir. It also makes me feel safe as if I was protected... We always believe in a spiritual life, which I think is the source of artistic creativity.

  The light color-tinted fingerprints which I have kept for more than thirty years still have not faded away, those fingerprints that time has shown to belong to an honest and talented friend. A romantic and humane spirit, Chỉ has asserted himself on the rough road of art. Bửu Chỉ is a name in the Vietnamese contemporary painting.

  Like a blood drop of Viet Nam- and in a sense, like Trinh Cong Son- Bửu Chỉ is a *blood drop of Hue* (to borrow an expression of Cao Huy Thuan). Bửu Chỉ is still full of life ready for new experiments in his new paintings. Will there be a time when the sun and the moon would switch places ?

  **D.C.**<br />
  *Virginia, October, 2002*

  Translated from the Vietnamese by Nhu Hanh (**Buu Chi's drawings and paintings**, Tre publishing, 2003)<br />
  Edited by tcs-forum.org


title: Diễm from days of Long Ago
created: 2004-07-31 20:21:48+00:00
edited: 2009-11-05 10:01:44+00:00
topic_id: english
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn. Translated by Đinh Từ Bích Thúy.
body:
  <div style="margin: 1em 0em 1em 1em; float: right;" align="center">
    <img src="http://www.tcs-home.org/photos/album-1/hue-khoang-1969/image_preview" />
  <p class="discreet">Trịnh Công Sơn chụp ở ban công ngôi nhà của ông<br /> trên đường Nguyễn Trường Tộ, Huế vào khoảng 1969.</p>
  </div>

  <p>
  <br />
  Once there was a slip of a girl, who walked past the rows of camphor trees with their tiny emerald leaves on her way to the University of Literature in Hue.<br />
  <br />
  Days, months of those years that were long ago, the girl continued to walk under the rows of camphor trees. Sunny and rainy seasons followed.<br />
  <br />
  In sunny seasons the cicadas hummed their summer songs among the leaves. In rainy seasons the girl flitted under the rain between the shadowy camphor trees.<br />
  <br />
  She lived on the other side of  the river, and each day had to cross a bridge before reaching the rows of camphor trees to arrive at school.<br />
  <br />
  From my balcony I looked toward the street, seeing her figure walking to and fro four times each day. At that time the young women of Hue had not resorted to motorbikes possessed of such dizzying speed, as now. Except for those who lived too far away and had to ride their bicycles to school, the majority walked to school with their slow, deliberate royal steps. Walk in order to be watched, to feel beautiful. Beautiful to many or to only one was never that important.<br />
  <br />
  Footsteps from all directions came toward those schools with the familiar, sometimes very old names. Walk to be admired by other eyes, but also to have time to gaze at the sky, the earth, the river, water, flora and fauna.<br />
  <br />
  Camphor, fish poison, red poinciana, alchornia, tamani trees and the Perfume River winding through the ancient city breathed a pure, gentle breath of dewy smoke that leavened a young girl’s soul. Perhaps that was why Hue never ceased to be a source of poetic impulses.<br />
  <br />
  Ancient forts, palaces, tombs made people yearn vaguely for the past, in a way that might have saved them from the trappings of life’s desires. From then on Hue created for itself a private space, a private world. From then on people dreamed and dreamed of certain realms as if they weren’t real.<br />
  <br />
  But then what was real and what was dream? In truth, one was the other’s illusion. With illusions there was a time, a very long time, when people who grew up in that little city had woven and embroidered their secret dreams and wishes.<br />
  <br />
  There was the time when each dawn, each afternoon, each evening, the bells of Linh Mu Pagoda would peal through the air and echo across the river to reach each house with their lightly opened shutters, or tightly shut doors.<br />
  <br />
  Time passed so quietly here, so quietly that one no longer had a sense of time. A shadowless, colorless time. Only the deaths of old people in the cold winter stirred one to life, suddenly made aware of the whispers of tombs and mausoleums in the surrounding hills.<br />
  <br />
  In that quiet and dreamy landscape, drenched deep in an atmosphere that was slightly gothic, the girl continued her daily walk under the rows of camphor trees to reach her school. She walked to school as if trying to reach an unknown destination. A direction that was no direction because her steps of long ago were like steps upon happy wandering clouds of dream.<br />
  <br />
  The girl walked across a bridge that spanned a river, past the rows of camphor trees, through the cruel seasons of rainy days and sunny days, to reach her <i>rendez-vous</i>.<br />
  <br />
  A <i>rendez-vous</i> that promised nothing, for in that gothic realm a promise was merely a myth. All gothic dreams were unreal; by and by they dissipated.<br />
  <br />
  The girl who walked under those rows of camphor trees now lives in a faraway place, with a different life. Now everything is memory. All memories are memorable but need to be forgotten. The girl is Diễm from days of long ago.<br />
  <br />
  <b>Trịnh Công Sơn</b><br />
  Translated by <b>Đinh Từ Bích Thúy</b><br />
  <a href="http://damau.org/">damau.org/</a>, 27.02.2009<br />
  </p>


title: In search of lost times (I)
created: 2006-02-25 15:52:29+00:00
edited: 2014-06-23 17:21:09+00:00
topic_id: english
tag: articles
author: Vân Mai
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
content_type: text/html
description: Sâm Thương, 01.04.2004. Part one : Childhood. Translated by Vân Mai.
body:
  <dl>
  <dt>Introduction :</dt>
  <dd><i>Sâm Thuong, writer, playwright, and one of Trinh Cong Son’s closest friend who had always been by Son’s side during Son's very last years, has begun his memoirs of the composer’s life. In memory of the third anniversary of Trinh Cong Son’s death, Sâm Thuong has exclusively granted <b>tcs-forum.org</b> the privilege to present on line Part One of his memoirs: from childhood until Son turned nineteen.</i></dd>
  </dl>

  <h1>Part one : Childhood</h1>

  <p>  One month after the Munich treaty (1), Japan began the Southward March by occupying Guangzhou and isolating Hong Kong from mainland China. On February 12, 1939, Japanese troops moved into strategic bases east of Hainan Island near the Indo-China seashore colonized by France, and to Sinam Island in the Spratly archipelago. </p>
  <p>  By spring 1939, the German Third Reich moved its troops to the borders of Czechoslovakia, and on March 13 of that year invaded its capital Prague. One month later, on April 7, the Italian army conquered Albany in the Balkans. The weakened European nations failing to come up with a self-defense strategy must turn back to a few smaller eastern European states to establish the “last belt of defense for peace”. On April 13, 1939, England and France signed with Poland a military alliance accord. But by April 28, 1939, Germany did away with both its Treaty of Non-Aggression with Poland (2) and the Anglo-German Peace Agreement (3). </p>
  <p>  On May 25,1939, Hitler and Mussolini signed the Pact of Steel (4) that sealed the absolute alliance between Germany and Italy. The Third Reich began to threaten Poland and reclaim the port of Dantzig Strip located deep inside Polish territory.  The Second World War was set in motion, engendering destruction more horrific than any that had occurred before.</p>
  <p>  Meanwhile, Vietnam was living under the yoke of colonialist France, a France that was crushing the indigenous people but trembling under the raising force of the German fascists. Trịnh Công Sơn came into this “ impermanent world” under such international and national geopolitical circumstances. </p>

  <div style="display: block; float: left; margin: 1em; border: 1px solid #8cacbb;"><img src="/ban-be/articles/images/sthuong-04.jpg" /></div>

  <p>Trịnh Công Sơn was born on  February 28, 1939 in Daklak in the central highlands. His father was Trịnh Xuân Thanh and his mother was Lê Thị Quỳnh. Daklak was not really his hometown, since previously both his parents had lived in Huế in Thừa Thiên Province. Their family was originally from Hương Vinh hamlet in Minh Hương village in the district of Hương Trà. Trịnh Công Sơn’s father was a patriot who could not tolerate the harsh and savage regime the French inflicted on his people. He carried out secret activities that supported the Resistance and antagonized the French. His father did not belong to the communist movement but was simply a man who loved his country like many of his fellow countrymen of the time. Because the French secret service constantly watched him and caused him trouble, in 1937 he quietly moved to Daklak with his wife.  Here he opened the Kam Tik tailor shop on Nguyễn Thái Học Street (now Điện Biên Phủ Street), next to the Buôn Mê Thuật movie theatre.</p>

  <p>  Trịnh Công Sơn was not the eldest child of this young couple who moved from Huế to establish a new life in Daklak. Sơn had a brother, Trịnh Xuân Dương, who was born three years before him in Huế, but Dương died when he was two months old. After his brother's death, Trịnh Công Sơn obviously became the eldest son in the Trịnh family (5). Sơn’s family did not stay long in Daklak.  When he turned four, his family moved back to Huế and settled into a house in Bến Ngự.  </p>
  <p>  Summer 1944: after France’s liberation, De Gaulle and a free France were faced with the task of building a post war policy towards its colonies. France's goal under De Gaulle was to get rid of Japanese military rule, return to Indochina, and set up a political system in which the monarchy would be represented, but in substance the controlling power would still reside in the hands of the French protectorate.</p>
  <p>  Autumn 1945: When Trịnh Công Sơn turned six and was ready to start school, he witnessed the Ất Dậu famine, then the Japanese surrendered to the Allies and the August Revolution broke out. Sơn attended Trần Quốc Toản Elementary school (Thành Nội, Huế) for a year before transferring to Nam Giao school. During this time, his family lived at Bến Ngự.  To get to his home, you crossed the Bến Ngự bridge and went straight ahead on Phan Chu Trinh Street until you reached Nguyễn Hoàng Street (now Phan Bội Châu Street). Then you crossed the railroad tracks and went straight up the hill. On the first alley on the left was a house with a water well. This was Sơn’s house. Today its address is 43B Phan Bội Châu, Huế.</p>

  <div style="display: block; float: right; margin: 1em; border: 1px solid #8cacbb;"><img src="/ban-be/articles/images/sthuong-05.jpg" /></div>

  <p>Two places not too far from Sơn’s house played an important role in his childhood, and he often spoke of them with his close friends. To get to the first spot, when you crossed Bến Ngự Bridge, rather than going straight on Nguyễn Hoàng Street, you turned left on Phan Chu Trinh for about 55 yards. There you would find a French garrison. Anyone suspected of carrying out anti-colonialist activities had to pass through this garrison. Every night the neighborhood would hear the screaming and agonized cries of the detainees being tortured. In particular, in front of the garrison stood a golden apple tree that bore green fruit all year round. Either because they felt teased by the green fruit or because of some other subconscious reasons, children, including Sơn, would invariably throw rocks at the tree each time they passed by. They would not run away until the French came out with guns in their hands. </p>
  <p>  The second spot on Nguyễn Hoàng Street was a small alley just on the other side of the railroad tracks that ran parallel to them. At the corner of this alley and Nguyễn Hoàng Street stood an ancient tropical almond tree with a huge trunk and thick foliage that concealed a patch of sky. Many early mornings agitated locals would gather around this tree to witness sights of slashed corpses, French and Vietnamese alike, hanging from the tree, heads fallen backwards, with words written in blood across the front of their shirts or on banners: “Punishment reserved for Viet traitors” or “ The invader must pay for his crime”. Those words and sights would always attract the troubled attention of the locals as well as of the young pupils like Sơn. Before getting to school, Sơn would follow his friends to sneak a peak at those scenes, then he would leave quietly carrying his own thoughts that probably were still undefined…</p>
  <p>  Another reality directly affected Sơn’s thinking and action, forcing him to face history’s verity. That was his father’s life and brutal fate. According to Sơn, from 1945 until 1949, every year for five consecutive years, every time some sign of social unrest surfaced, his father was arrested and imprisoned at the Thừa Phủ jailhouse in Huế. <i>“ During this time, in Huế, my mother and I took turns visiting him, and in 1949 I got permission to join my father in the Thừa Phủ jail, one year before the whole family moved to Saigon”</i> (6). When he saw his emaciated father walk out of the jailhouse, his body ridden with gashes, in tears he would embrace his father, his heart filled with pain and hatred. Those images never faded in his memory. They would pursue him, they would cling to his life, and later they would haunt the music he composed.</p>

  <p>  Sơn and his generation were still too young to understand and bear responsibilities for the historic reality that unfolded in front of their eyes.
  In 1949, although it was said that <i>“ the whole family moved to Saigon”</i>, actually when his father opened an office in Saigon to expand his business, he took only Sơn and Hà with him, while the others would join them the following year. For a while at the beginning, Sơn and his family lived on Calmette, Tân Định (now Đinh Công Tráng Street), then they moved to Dypre (a small street that crossed Nguyễn Trải Street), and finally they relocated to Parinol Street (now Đặng Trần Côn Street). In Saigon, Sơn attended sixth grade at Hưng Đạo School on Cống Quỳnh (1949-1950). Then he transferred to the French high school education system and attended Jean Jacques Rousseau School until he passed the Brevet (1950-1954). </p>
  <p>  By August, 1954, after the signing of the Geneva Accords, Sơn’s entire family returned to Huế and opened a shop called Thanh Tâm on Hàng Bè Sreet (now Huỳnh Thúc Kháng). Later it was moved to 79 B Gia Long Street (now Phan Đăng Lưu). This business involved the distribution of parts for bicycles and motorbikes to dealers in Huế and the surrounding area.  </p>

  <div style="display: block; float: left; margin: 1em; border: 1px solid #8cacbb;"><img src="/ban-be/articles/images/sthuong-06.jpg" /></div>

  <p>  After his return to Huế, Sơn attended the Lycée Francais for a year, then he moved on to Providence School (Thiên Hựu), and graduated with the Baccalaureate I (Bac I) in 1955-1956. Providence School was one of the three large private schools managed by the Catholic Church. At the time, only well-to-do families in Huế could send their children to either Providence, Pellerin (the boys' schools) or Jeanne D’Arc (a girls' school). During this time, Sơn was exposed to works by Alfred de Musset, Alphonse Daudet, Anatole France, Saint- Exupéry etc…</p>
  <p>  Though he enrolled in the French program and was educated under the French system, Sơn and his generation witnessed the division of his country at the Bến Hải River demarcation line. Once more, he and his generation were not responsible for this wrenching situation. He was not mature enough to seek the reasons that led his forefathers to shoot at each other and consider each other enemies. </p>
  <p>  Following the Geneva Accords bloodshed stopped for a while, but then a national general election set for 1956 was cancelled, and bloodshed and killing resumed.  Sơn and his generation grew up under the seemingly peaceful regime of Ngô Đinh Diệm. They were raised and educated in the South, by the southern regime. I use the term "educated" in its broadest sense—to include communication and propaganda.</p>

  <p>  The truth could not be denied: through the American arrangements, Ngô Đinh Diệm’s regime had inherited half of the territory previously under French domination, a territory harboring a society in which old values had collapsed and degenerated. It was tragic that the South could not come up with any doctrine to fill the void that was left. In fact, Ngô Đình Diệm’s regime did realize the problem, and had attempted to come up with a controlling dogma, but that dogma was really only an imitation borrowed from the Personnalism theory of Emmanuel Mounier (7). </p>
  <p>  Reality had showed that Diêm’s Personnalism did not meet the historic needs of the people, nor did it fit with humanity’s evolution as an all-encompassing directive serving as the foundation for conceptual and social organization. Although the intent of Ngô Đình Diệm's  regime was to forge a younger generation of anti-Communists, it cannot be denied that their education system cultivated laudable ideas such as patriotism, the indomitable will to fight aggressors, and the realization that Vietnam is one single S-shaped land running from Nam Quan Pass to Cà Mau Cape; it is not the oddly shaped half nation as drawn on the American military maps or in textbooks distributed by the U.S.A at the time.</p>
  <p>  Though those lessons were hailed only in words, they nevertheless strongly influenced the minds of the young generation in the South. Images of a Nguyễn Huệ, a Hoàng Hoa Thám, a Phan Đình Phùng, Nguyễn Thiện Thuật, Nguyễn Trung Trực etc. always were presented as glorious heroes saving the nation.</p>
  <p>  For that whole period, Sơn and his generation had been blinded and forbidden to learn anything about the second resistance war against the French in which his elder’s generation had participated. They knew nothing of the socialist North, except what Ngô Đình Diệm’s regime wanted them to know.</p>
  <p>  Sơn, like other youths his age in his town, grew up by the Perfume River and the Ngự Mountain. Everyday, he watched time leave its imprint on ancient palaces, the Tràng Tiền bridge with its six arches and twelve spans, the boats streaming to and fro, the long roads lined on both sides with green camphor trees and clusters of red flame tree flowers, girls in white dresses <i>(áo dài)</i>, wearing their tilted conical hats on the way to school, the lingering rain... Still melodious to his ears, the Buddhist chanting, the temple bell resonating at dawn and at dusk, the rhythmic lullabies echoing from the river—all that had plunged him into his own dreamy world filled with longings. <i>“At the time, I was a little boy who loved to sing. At ten, I knew the solfege, I copied my favorite songs and bound them into books, and I played the mandolin and flute. At twelve, I got my very first guitar, and ever since then I have been using the guitar as a common  instrument to accompany myself ”</i> (8).</p>

  <p>  In June 17, 1955, Sơn’s father along with Mr. Lộc Lợi and Mr. Lê Văn Tông (his mother’s younger brother) rode their motorbikes from Huế to Quảng Trị, on their way to expand their businesses. As his father was manipulating the vespa, a truck hit him and he died a few hours after he was transported to the hospital. </p>
  <p>  His father had shouldered all the family’s needs.  He was indeed the pillar of the family. He provided for Sơn and his siblings a life that if not affluent was comfortable in comparison to that of Sơn's peers, especially in a small and quiet town like Huế. All this was the fruit of his father’s labor. Sơn’s family was among the first to own a phonograph when this appliance initially appeared on the market. The death of his father dealt a hard blow to Sơn. He himself has confessed: <i>“In my childhood, I was obsessed with death. Many nights in my sleep I would dream of my father’s death”</i> (9). </p>
  <p>  While in mourning, Sơn completed his Buddhist initiation rites at Phổ Quang Temple, and was baptized Nguyên Thọ. Probably because of the immense loss he experienced, Sơn took his spiritual refuge in Gautama Buddha. In truth, Sơn had a predestined karma with Buddhism. Sơn has said that since he was seven or eight, he started the habit of going alone into the temple’s garden with his books to study, read, think or copy the Buddhist mantra in Hán. Certainly Sơn absorbed Buddhist thinking, and it helped him connect with and understand his own heart as well the hearts of others, which is the most difficult task of one’s lifetime.</p>
  <p>  By the end of summer 1956, after graduating with a Baccalaureate I, Sơn was sent to Saigon alone to study philosophy at the Jean Jacques Rousseau School. From that time on Sơn had many long journeys. Sơn was no longer at the tender age of fifteen dreaming of being an adult. Sơn could thus fulfill his innate dream to <i>“wander around, to just take off and move on. To move on in order to put some space between myself and home, and love; to move on to leave something behind. To move on to have letters to send home, to harvest more fond memories and more grief ”</i> (10).</p>

  <p>  One characteristic of Sơn's was his liking of “fine food and nice clothing” (ăn ngon mặc đẹp). This feature must have originated from the schooling of his mother who was a typical Huế woman, aristocratic and dependable. In her opinion, when a meal was served it should not only taste good and include many dishes, but should also be artistic with all the colors of the ingredients blending in. Since ninth grade (French third grade), Sơn’s clothing was always neatly pressed, his shoes well polished, his hair sleekly combed. Whether he went out, or was at school or even stayed at home, every time he sat at the table, his etiquette was always gracious and elegant. He maintained this way until his death. That was why Sơn did not like to receive visits on his sick bed. Sơn did not wish to project an unpleasant image of himself in the eyes of others, especially of women.  Because in his opinion: <i>"The most beautiful creature, to me, is woman, with exquisite features seen from my own perspective"</i> (11). And <i>"(...) because it (beauty-ST) inspires people to perceive life as beautiful, as an existence worth contemplating. Life is worth living because there could not be a Promised Land better than this world for human to cherish. Home is she. Life arises from her.  And since then, life learns to sing (to praise her)"</i> (12). </p>
  <p>  In his adolescence, Sơn had his share of fluttering misty love, but nothing was concrete. Sơn’s whole generation seemed to grow up like that: <i>“Loving flowing hair, a silhouette. Each day it is enough to see her face, to see her through the window. It makes my day. Pedaling my bike behind her without her knowing who I am. That is happiness”</i> (13). </p>
  <p>  Regarding his physiology, Sơn had a peculiarity that not many people knew about.   Unlike us, Sơn had three kidneys. Did this dissimilarity affect his characteristics and capabilities in any way? This is something only specialists could determine.</p>

  <p>  People who knew Sơn only later when he was frail would be surprised to know that in his youth Sơn was a strong healthy youth who loved sports. Not only did he practice track and field but he also took up Vô Vi Nam martial arts up to the brown belt.  </p>
  <p>  One day on a trip home during a school break Sơn was practicing with Hà, his next youngest brother. Hà thrust his shoulder forwards throwing Sơn to the floor, and by accident Hà’s elbow hit Sơn’s chest breaking an artery in his lung. Sơn had to lie in bed for over a year to recover. This incident altered the course of  Sơn’s life. As Nguyễn Du said: </p>
  <p>  <div align=""><i>
    Bắt phong trần phải phong trần<br />
    Cho thanh cao mới được phần thanh cao<br />
  <br />
    Ill-fated thou shall bear ills<br />

    Bestowed with grace thou shall live with grace
    </i></div></p>
  <p>  Bedridden for days and months on end, Sơn voraciously read Appollinaire, Marcel Pagnol, Jaques Prevert, Rabindranath Tagore, Marcel Proust etc. before he took up Nietzche, Nikos Kazantzakis, Albert Camus, Jean Paul Sartre, Heidegger, Merleau Ponti. Sơn particularly liked the works of Albert Camus, Vietnam's epic the <i>Tale of Kiều</i> by Nguyễn Du, and works on Buddhist philosophy, all of which he read over and over again. Not only did Sơn become immersed in literature and poetry, he also explored Vietnamese folksongs and African-American music: blues, gospel etc...</p>
  <p>  Sơn had more than once confided to his few close friends: <i>“When I recovered, there was a new passion in me - music.  Putting it this way is not quite accurate though: rather those desires, aspirations were buried in my subconscious, and only then they awaken and erupt”</i> (14). </p>
  <p>  In one of his writings, Trịnh Công Sơn explained the path he had traveled: <i>“I did not come to music like a person chooses a career. I remember I wrote my first compositions as a result of natural wants and urging desires that were inside me... That was in ‘56-‘57, the age of chaotic dreams, of passing naive illusions.  At that age, as green and tender as still ripening fruit, I really loved music but I absolutely did not yearn to become a musician ...</p>

  <p>  "At the time, my father died, my mother was far away. Alone in Saigon I had to make all decisions for myself. The burden of life was still so light. There were times when I altogether dropped this game of romantic composing because of my stupid obsession with being the "outcast musician". I was sleepless night after night, restless for days and months. The more I wanted to forget the more distinctly my music surged, overwhelming me even when I sat, when I walked, when I slept... In later years, slowly a clear concept started to take shape:  to live is to live with others, and to appreciate each other, we need to constantly express ourselves. Among the various means of expression --oral, written and others-- my soul is inclined towards lyric music. In this modest domain of the arts, I thought I could find freedom.  In it I thought I could share with others the joy and sorrow of life."</i> (15).</p>
  <p>  At the time, Trịnh Công Sơn was about to turn nineteen. He bore a heavy load on his shoulders, and his heart had been affected by the war that raged throughout his adolescence. Ahead of him, the world gradually unfolded, and the next vicious war was about to befall his people and himself. The dilemmas of life, the problems of war and humanity, the events of the era—all these things were intertwined and together forged in Trịnh Công Sơn a distinctive attitude before he officially began his life as a composer. How would he live and what would he do to justify his own existence? </p>
  <p><b>Sâm Thương</b><br /> 
  April 01, 2004<br />
  <i>To commemorate the third death anniversary of composer Trịnh Công Sơn</i>  </p>
  <p>Translated by <b>Vân Mai</b></p>

  <p>___________________________<br />
  (1) The Munich Conference took place on August 29, 1938 between Hitler (Germany), Mussolini (Italy), Neville Chamberlain (England) and Edouard Daladier (France). Hitler warranted that Germany no longer intended to invade other European nations.<br />
  (2) On June 2, 1934, Germany and Poland signed the Treaty of Non-Aggression. <br />
  (3) On September 3,1938 in Munich, Hitler and Chamberlain (England Prime Minister) signed the Anglo-German Agreement, endorsing the mutual desire of the two people never to war each other again. <br />
  (4) German-Italian Alliance, May 1939: an alliance about military and economic wartime production. <br /> 
  (5) After Sơn, there are two brothers: Trịnh Quang Hà (1941), Trịnh Xuân Tịnh (1944); followed by five sisters: Trịnh Vĩnh Thuý (1947), Trịnh Vĩnh Tâm (1950), Trịnh Vĩnh Ngân (1952), Trịnh Hồng Diệu (1953), and Trịnh Vĩnh Trinh (1956), the youngest sister. <br />
  (6) Many Authors, <i>Trịnh Công Sơn, the troubadour throughout many generations</i>, Published by Trẻ 2003, p. 27. <br />
  (7) Emmanuel Mounier (1905-1950), French philosopher and writer. Founder of Esprit Journal, the mouthpiece of Personnalism Theory, who influenced Ngô Đình Nhu. <br />

  (8,9) Trịnh Công Sơn, <i>Music and Life</i>, Published by Tổng Hợp Hậu Giang, 1992<br />
  (10) Trịnh Công Sơn, <i>Trịnh Công Sơn, Courting Life with Love</i>, Sóng Nhạc, New Edition 1, 1999<br />
  (11) Trần Hữu Lục, <i>If I cannot say it in music then I say it in painting</i>, Tuổi Trẻ number 212 (October 23, 1990) <br />
  (12) Trịnh Công Sơn, <i>Woman’s Beauty</i>, Phụ Nữ TP Hồ Chí Minh, Spring 1993<br />
  (13) Trịnh Công Sơn, Introduction, <i>Word of the Rose</i>, poetry book of Trần Hữu Lục, published by Trẻ, 1998<br />

  (14) Unpublished private documents<br />
  (15) <i>Trịnh Công Sơn</i>, Sđd, Published by Tổng Hợp Hậu Giang, 1992</p>


