# entries

title: Trịnh Cung nói về...“Cuối Cùng Cho Một Tình Yêu”
created: 2005-08-31 20:31:53+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:27+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Thủy Tiên, Việt Weekly, Vol. 3-14.
url_id: TrinhCungCuoiCungChoMotTinhYeu
body:
  <p>
  <br />
  <b>LTS</b>: <i>Bài phỏng vấn dưới đây do Mimi Thủy Tiên thực hiện tại Việt Nam,
  trong dịp nghỉ thường niên trong tháng 2, 2005 vừa qua, với họa sĩ
  Trịnh Cung, một trong những người bạn thân, cùng thời với nhạc sĩ Trịnh
  Công Sơn. Bài thơ “Cuối cùng cho một tình yêu” đã hôn phối với nhạc
  Trịnh thế nào, mặc dù đã nhiều lần hoạ sĩ Trịnh Cung đã nói, đã kể, tuy
  nhiên, nhân dịp giỗ lần thứ 4 của TCS, một lần nữa, Trịnh Cung dành cho
  VW một lần kể, với một cảm xúc mới và những chi tiết mới mà ký ức của
  ông có thể cho phép nghĩ lại, nhớ về người bạn tài hoa một thời, đã để
  lại một dấu ấn không phai mờ trong hàng triệu triệu trái tim người Việt
  trong lẫn ngoài nước.</i>
  </p>
  <p>
  <br /><b>
  Việt Weekly</b>: Họa sĩ Trịnh Cung cho biết về bài thơ <a href="/songs/titles/AD/CuoiCungCho"><b>Cuối cùng cho một tình yêu</b></a> đã được nhạc sĩ Trịnh Công Sơn phổ nhạc.<b><br />
  Trịnh
  Cung</b>: Về hai bài thơ của tôi đã được Trịnh Công Sơn phổ nhạc. Trước hết
  tôi nói về bài <b>Cuối cùng cho một tình yêu</b>. Từ năm bài thơ đã được phổ
  nhạc cho đến nay, chỉ thiếu 3 năm là được nửa thế kỷ. Năm 1958, tôi
  viết bài thơ Cuối cùng cho một tình yêu, và cũng ngay năm đó, Trịnh
  Công Sơn phổ nhạc. Cho đến nay, nó đã sống gần nửa thế kỷ. Câu chuyện
  về bài thơ này cũng đã có một số người hỏi tôi về nguồn gốc tại sao nó
  ra đời, câu chuyện tình trong đó nói về ai. Riêng ca sĩ Khánh Ly trong
  một lần nói chuyện với hãng băng đĩa Asia có kể về câu chuyện tình này.
  Khánh Ly kể rằng là trong một đêm thức dậy, tôi đốt tập thơ tôi, tôi
  khóc hu hu. Lúc đó Trịnh Công Sơn thường từ B’lao về ở với tôi trong
  một căn phòng rất nhỏ, chỉ vừa cho 3 người ngủ trên 1 chiếc chiếu.
  Trịnh Công Sơn nghe tôi khóc mới bật dậy, thấy tôi đốt tập thơ mới chụp
  lại và giữ được 1 bài thơ, đó là bài Cuối cùng cho một tình yêu, Trịnh
  Công Sơn đã phổ nhạc bài thơ đó. Ðó là câu chuyện mà Khánh Ly đã kể. Có
  lẽ Khánh Ly đã nghe Trịnh Công Sơn kể và sau đó do thời gian thế nào,
  đã có một câu chuyện hấp dẫn về bài thơ này. Nhưng đây là những tháng
  ngày, cũng gần như là cuối đời của tôi, tôi rất cám ơn Khánh Ly đã kể
  câu chuyện ấy với quí vị, nhưng hôm nay tôi muốn nói thật về bài thơ
  này.<br />
  &nbsp;<br />Sự việc tôi đốt tập thơ là có thật bởi vì đó là một thái độ
  mà tôi cần có để tôi tập trung cho hội họa, tôi không muốn dịnh líu đến
  thơ ca vì tôi có một quan niệm là làm cái gì làm cho tới nơi, hai ba
  thứ nó lôi thôi lắm, cho nên tôi quyết định hủy bỏ làm thơ để tập trung
  cho hội họa. Nói về vấn đề bài thơ do Trịnh Công Sơn phổ nhạc. Năm tôi
  đốt thơ là năm 1963, nhưng Trịnh Công Sơn đã phổ nhạc bài thơ này vào
  năm 1958, không có nghĩa như câu chuyện Khánh Ly đã kể. Bài thơ này tôi
  làm khi tôi ra Huế, “học trò trong Quảng ra thi, thấy cô gái Huế chân
  đi không đành”. Tất cả hình ảnh của cô gái Huế thời đó vẫn còn cực kỳ
  thơ mộng và không thay đổi được. Vào thời đó, những nữ sinh trường Ðồng
  Khánh, tầm tan trường, họ như là những cánh bướm trắng bay trong những
  công viên ở trước bờ sông Hương và tôi lạc lõng giữa những đàn bướm ấy.
  Lẽ dĩ nhiên là không bao giờ tiếp cận được họ đâu vì họ có một cung
  cách rất Huế, rất thiêng, rất kín đáo và mình chỉ có biết đi theo, nhìn
  ngắm họ rồi mơ mộng về họ và bài thơ này tôi viết về họ. Hình ảnh một
  cô gái Huế chung chung thôi và tôi hư cấu thành một chuyện tình. Tôi
  ngông cuồng để cho thấy rằng mình không phải là “học trò trong Quảng ra
  thi” mà mình cũng là một cái gì, cũng có thể từ khước họ, cho oai. Một
  lối hờn dỗi của một người không chạm được đến tình yêu, nên bày ra cái
  trò là… Ừ thôi em về, cứ về đi, tại vì có được đâu mà bảo ở lại, cho
  nên thôi để cho oai hơn là cứ… Ừ thôi em về. Nhưng em về rồi, thì sao?
  Em về rồi thì… bàn tay đói… Em ra khỏi tay rồi, em đâu có trong vòng
  tay, mà em đâu có bao giờ trong vòng tay tôi đâu… thành ra hai vòng tay
  tôi, hai bàn tay tôi luôn luôn đói, đói khát vì một hình ảnh và tôi cứ
  mãi đi theo những cuộc tan trường vào những buổi chiều, buổi trưa như
  vậy, nên… chân phải mỏi thôi. <br />
  </p>
  <p>Nhưng Có anh bạn làm thơ ở Sàigòn lại có
  một suy nghĩ khác về “hai bàn chân mỏi” rất là vui, chưa bao giờ có một
  hình ảnh sex đến như vậy. Tại sao lại có hai bàn chân mỏi, chỉ có yêu
  quá đáng mới mỏi thôi! Nhưng thật ra vào thời của chúng tôi, vào thập
  niên 50-60, tình yêu rất là thánh thiện, toàn là mơ mộng, toàn là tưởng
  tượng, không dám chạm đến bàn tay của người con gái mình yêu thích thì
  làm gì có chuyện sex với xiếc. Thế thì câu chuyện của bài thơ đó là bài
  thơ hoàn toàn hư cấu nhưng dựa trên cung cách của những cô gái Huế thời
  đó. Lẽ dĩ nhiên nó thuộc về những cô gái đẹp của thời đó, cũng là
  chuyện bình thường thôi. Cái gì mà con người ta dâng hiến thì thường
  dâng hiến cho những gì tốt nhất, đẹp nhất. Lẽ dĩ nhiên là đẹp nhất đối
  với mình. Ở đây không có nghĩa là những cô gái xấu kia không đẹp, tại
  vì là chưa chắc tôi đã nhìn ra những cái đẹp của họ, họ có thể đẹp dưới
  cái nhìn của những người đàn ông khác. Thành ra, nếu có phạm vào điều
  gì cũng cho tôi xin lỗi. Dẫu sao những cô gái đó ngày nay đã thành bà,
  bà nội, bà ngoại rồi, phải không? Cho tôi gởi lời thăm hỏi những cô gái
  Huế, vẫn đẹp trong lòng tôi cho đến ngày hôm nay.<br /></p>
  <p><b>VW</b>: Vậy chỉ có một phần câu chuyện của Khánh Ly kể là đúng thôi, còn 9 phần còn lại là sai hết?<br /><b>TC</b>:
  Những phần khác có lẽ do câu chuyện Khánh Ly thương tôi muốn cho câu
  chuyện nó hấp dẫn hơn hoặc là do anh bạn tôi Trịnh Công Sơn kể lại một
  cách biến tấu. Nhưng mà chuyện có thật là tôi có đốt tập thơ. Bìa tôi
  định in cho tập thơ của tôi, sau đó trở thành bìa của tập thơ rất hay
  của nhà thơ Hoàng Trúc Ly “<b>Trong cơn yêu dấu</b>”. Ðó là bìa tôi vẽ cho tập
  thơ của tôi và sau đó tôi tặng lại cho nhà thơ Hoàng Trúc Ly để làm bìa.<br /></p><p><b>VW</b>: Còn về bài <a href="/songs/titles/TZ/ThienSuBang"><b>Thiên sứ bâng khuâng</b></a>.<br /><b>TC</b>:
  Bài<b> Thiên sứ bâng khuâng</b> tôi mới làm vào năm tôi sang Mỹ lần thứ 2. Tôi
  gặp lại một người yêu cũ của Trịnh Công Sơn. Hôm ấy, cô ấy mời tôi đi
  ăn ở South Coast Plaza, ở Macy, ở đó có một cửa hàng open air, ăn ở
  ngoài trời, dưới những cây dù. Lần đầu tiên tôi thấy chim bay, những
  con chim sẻ đậu quanh cô ấy, và cô ấy thả cho nó những ruột bánh mì và
  từng con một nhảy gắp những mẩu bánh mì… Tôi thấy thú vị quá! Bởi vì
  thời đó chúng tôi ở thành phố Sàigòn không còn chim, người ta bắn chim.
  Cho nên, sang Mỹ tôi thấy chim ở khắp mọi nơi, con người ở đâu, chim ở
  đó. Tôi đã xúc cảm và viết bài <b>Thiên sứ bâng khuâng</b>… có câu là <br />
  <i><br />
  Con chim
  về đậu bên người, <br />
  là thiên sứ đó là tôi cũng chừng, <br />
  vô tình em thả bâng
  khuâng, <br />
  tôi làm chim nhặt để phần mai sau.</i> <br />
  </p>
  <p>Tôi đã làm bài thơ ấy, với
  một ngẫu hứng như vậy, tôi trở về Sàigòn lại. Năm sau tôi lại sang Mỹ,
  tôi có thân với một ca sĩ ở Orange County, cô ấy với tôi có một thời
  gian là bạn. Chúng tôi chia sẻ với nhau về văn nghệ và về đời sống bên
  ngoài. Cô ấy là một niềm an ủi của tôi trong thời gian tôi ở Mỹ, tôi
  lại viết thêm 2 câu thơ nữa để tặng cho cô ấy. Có nghĩa là bài thơ này
  làm nhân một bữa ăn với một người bạn cũ, người yêu cũ của Trịnh Công
  Sơn, nhưng sau đó nó lại kết vào một người tôi mới kết bạn. Tôi thêm 2
  câu sau là <br />
  </p>
  <p><i>Mai sau thiên sứ về trời, <br />
  còn tôi ở lại bên người tôi yêu</i>.
  <br />
  </p>
  <p>Nhưng mà số phận của bài thơ này không dừng ở đó, khi tôi về Việt Nam ở
  luôn sau cơn bạo bệnh, để mà chết, tôi gặp một người con gái khác.
  Trịnh Công Sơn đã viết một bài về vấn đề và số phận của bài thơ này
  đăng trên tờ tạp chí Heritage của hãng Hàng không Việt Nam, có tựa là
  <b>Số phận của một bài thơ</b>. Mỗi tác phẩm có một số phận riêng, nó làm cho
  người này, nhưng nó lại kết vào người khác. Và đây là bài thơ mà Trịnh
  Công Sơn phổ trước khi anh qua đời vào năm 2000, năm anh đón nhận thiên
  niên kỷ mới. Tôi phá vỡ thông lệ, định chỉ để một bài <b>Cuối cùng cho một
  tình yêu</b> được phổ nhạc. Nhưng khi Sơn đọc bài thơ này, Sơn rất là thú
  vị, anh coi như là một kỷ niệm để chia tay với thế kỷ cũ và anh đã phổ
  nhạc. Bài này rất ít phổ biến, chỉ có Trần Thu Hà hát ở Sàigòn, Tuấn
  Ngọc hát ở Mỹ, chưa có thâu băng đĩa. Tôi cũng muốn coi đó như một kỷ
  niệm của đời tôi với một người bạn thân đã qua đời và nếu nó còn ở lại
  với mọi người thì cũng như tôi vừa mới trình bày, mỗi bài đều có số
  phận riêng, nó hoàn toàn phụ thuộc vào định mệnh của nó. <br />
  </p>
  <p><b>VW</b>: Như vậy bài Thiên sứ bâng khuâng có 3 đoạn, thuộc về 3 giai nhân?<br /><b>TC</b>:
  Có thể nói là như vậy. <b>Bài Thiên sứ bâng khuâng</b> bắt đầu là một cảm hứng
  vào năm 1998 chỉ có 4 câu. Sau đó nó trở thành một bài lục bát 6 câu,
  để nói về ước mơ của tôi, muốn phá bỏ cái hạn kéo dài đời tôi là <b>Cuối
  cùng cho một tình yêu</b>, tôi lỡ phát ngôn là “<i>Ừ thôi em về</i>”. Tôi dại dột
  đã nói với người đẹp là “<i>Ừ thôi em về</i>”. Cho nên từ đó tôi rất là cô
  đơn, bây giờ tôi không muốn còn sự cô đơn nữa, tôi mới nói “<i>Mai sau
  thiên sứ về trời, còn tôi ở lại bên người tôi yêu</i>”, đó là vào năm 1999.
  Ðoạn cuối làm vào năm 2000. Nhưng cuối cùng, họ cũng bỏ tôi đi, cái hạn
  vẫn còn ở lại với tôi. <br /></p>
  <p><b>VW</b>: Cuộc sống tình yêu hiện tại của họa sĩ Trịnh Cung như thế nào?<br /><b>TC</b>:
  Cũng chưa biết nó sẽ như thế nào. Nhưng tôi đón nhận nó như một ân huệ
  để bù lại những năm cô đơn của tôi. Ðây là một cái duyên lạ, không chờ
  đợi, tôi không hề biết trước và tự họ bay đến. Tôi không có cách nào
  khác là đón nhận. Tôi không thể từ khước được vì nó cho tôi rất nhiều
  sức sống. Nó là nguồn sống, nguồn sáng tác của tôi bây giờ. Còn chuyện
  ngày mai, tôi không thể biết được chuyện gì sẽ xảy ra. Tôi không quan
  tâm tới ngày mai vì đối với tôi còn được sống như thế này là đã có quá
  nhiều ân huệ rồi. Tôi không dám mơ tưởng ngày mai nó sẽ như thế nào. <br />
  </p>
  <p><b>Thủy Tiên</b> ghi,<br />
  </p>
  <p>Việt Weekly, Vol. 3-14.<br /></p>
  <i>Cám ơn tuần báo Việt Weekly đã cho phép chung tôi đi lại bài phỏng vấn này. (31/08/2005)</i><br />


title: Bà Đặng Tuyết Mai nói về Trịnh Công Sơn
created: 2009-04-20 20:21:07+00:00
edited: 2009-04-26 15:29:56+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Việt Weekly, 09/04/2009
url_id: ba-111ang-tuyet-mai-noi-ve-trinh-cong-son
body:
  <br />
  <p class="comment">LTS (Damau.org) : <br />
  Vào tối thứ Năm, 26 tháng 3, 2009 phóng viên Ngụy Vũ của đài Little Saigon TV phỏng vấn bà Đặng Tuyết Mai, phu nhân của cựu thủ tướng Nguyễn Cao Kỳ. Trong cuộc nói chuyện, có một đoạn liên quan đến “tư thế chính trị” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. BBT Da Màu xin trích đăng để bạn đọc tham khảo.<br />
  BBT Da Màu<br />
  </p>

  <br />
  <p><strong>Những liên hệ đến nhạc Trịnh Công Sơn</strong><br />
  Trong câu chuyện, bà Đặng Tuyết Mai cũng đề cập tới các nhân vật khác như đại tá Lưu Kim Cương và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Ngụy Vũ đã đặt ra câu hỏi và bà Mai kể lại như sau:     </p>

  <p>NV: Ngay từ phút đầu, khi được chị Đặng Tuyết Mai nhận lời lên chương trình Ngụy Vũ Show, khi nói về quãng đời của chị, có quá nhiều giai đoạn về không gian và thời gian mang tính lịch sử. Vì vậy, trong thế hệ của Ngụy Vũ, không dám đi về giai đoạn trước 1975. Tuy nhiên, Ngụy Vũ tôn trọng cuốn hồi ký của chị sắp ra trong năm 2009. Lúc nãy, chị có nhắc tới cố Đại tá Lưu Kim Cương, điều này làm cho em nhớ lại dòng nhạc Trịnh Công Sơn. Đây cũng là một huyền thoại. Em chỉ muốn hỏi chị, bài hát “Cho một người nằm xuống,” có phải đích thực Trịnh Công Sơn viết cho cố Đại tá Lưu Kim Cương không chị?     </p>
  <p>ĐTM: Vâng, thật ra, tất cả chúng ta đều biết bài đó Trịnh Công Sơn viết cho cố Đại tá, bây giờ là cố Chuẩn tướng Lưu Kim Cương.     <br />
  Có nói một tí về liên hệ của Trịnh Công Sơn không?&#160; </p>
  <p>NV: Chắc chắn. Chính em cũng muốn biết. Lịch sử có nhiều giai đoạn, nghệ thuật, chiến tranh đều là lịch sử. Giao tình như thế nào mà trong thời đó, cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn lại viết bài hát đặc biệt này trong niềm xúc động cho cố Chuẩn tướng Lưu Kim Cương?     </p>
  <p>ĐTM: Trước hết, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, tất cả chúng ta đều không những ngưỡng mộ, thán phục mà còn yêu mến. Riêng đối với chị, cảm tình đối với anh Trịnh Công Sơn còn có một tí tình cảm rất là trái cấm. Trái cấm đây không có nghĩa là có tình cảm gì đặc biệt giữa đàn ông đàn bà. Không có. Nhưng thời kỳ đó, anh Trịnh Công Sơn viết những bài hát được mô tả là phản chiến.<strong> </strong></p>
  <blockquote><p>Anh Kỳ, lúc đó, là người đang chiến đấu. Thành ra, anh Kỳ đã một lần công khai trong ban Không quân, do anh Lưu Kim Cương hay mời anh Trịnh Công Sơn tới, đã đả kích anh Trịnh Công Sơn là anh đã viết những bài phản chiến. Chị nhớ lúc đó, anh Trịnh Công Sơn nói rằng, anh không nghĩ đến viết phản chiến gì hết, mà chỉ là một người nghệ sĩ viết lên niềm đau của dân tộc, những điều mắt thấy tai nghe, đau đớn thôi. Anh Kỳ nói rằng là, đương nhiên anh viết như thế, những người lính ở mặt trận… Anh Trịnh Công Sơn mới nói, anh là người đứng giữa, một chứng nhân. Anh Kỳ có nói rằng, trong hai chiến tuyến đang đánh nhau, anh chọn là người đứng giữa anh sẽ bị trúng đạn của cả hai bên. Thành ra, có sự rất căng thẳng giữa anh Kỳ và Trịnh Công Sơn. </p>
  </blockquote>
  <p>Ngược lại, phía đằng sau, anh Lưu Kim Cương và chị rất là say mê nhạc của anh Trịnh Công Sơn và con người của anh Trịnh Công Sơn nữa. Chị hay nấu nướng. Trong Câu lạc bộ Không quân, anh Lưu Kim Cương có một câu lạc bộ nhỏ là Mây Bốn Phương, luôn luôn kéo anh Trịnh Công Sơn vào đó. Chị đem đồ nhậu đến. Anh Trịnh Công Sơn làm được bài nhạc mới là hát và hay tả cho nghe. Chị hay đến câu lạc bộ Mây Bốn Phương để nghe anh Trịnh Công Sơn đàn hát những bài hát mới.     <br />Giao tình của anh Trịnh Công Sơn với anh Lưu Kim Cương rất mật thiết. Cũng lạ, một người rất là nhà binh, to lớn, cường tráng. Còn anh Trịnh Công Sơn rất là mỏng manh, ốm yếu. Nhưng hai người gần nhau vô cùng trong tình nghệ sĩ. Anh Lưu Kim Cương có rất nhiều nghệ sĩ tính, hát rất hay. Thành ra, họ rất thân mến với nhau. Hàng tuần, họ gặp nhau hai, ba lần.     <br />Cho nên, lúc anh Lưu Kim Cương nằm xuống, anh Trịnh Công Sơn làm bài “Cho một người nằm xuống,” thật xúc động. Chị không lấy làm lạ, vì họ rất thân nhau. </p>

  <p>NV: Đó là sự liên hệ, thân tình giữa cố Chuẩn tướng Lưu Kim Cương và cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Giao tình giữa chị và anh Trịnh Công Sơn trong thời đó, đối với chị kỷ niệm nào chị có với anh Trịnh Công Sơn. Kỷ niệm nào chị ghi nhận được, trong đó có nhạc phẩm chị biết được hoàn cảnh ra đời?</p>
  <p>ĐTM: Những hoàn cảnh ra đời của những bản nhạc, trong sách và báo chí nói đến nhiều lắm. Chị chỉ nói giao tình riêng, cá nhân. Trịnh Công Sơn hay nhiều lần, thích bắt tay chị vô cùng, khi bàn đến một lời ca nào của Trịnh Công Sơn, mà ca từ của Trịnh Công Sơn tuyệt vời. Chẳng hạn như trong bài Mưa Hồng, chị rất yêu câu, “Trời ươm nắng cho mây hồng.” Khi nói đến “ươm nắng,” mình thấy sự ẩm ướt, mưa gió, mà tại sao lại có nắng. Câu chuyện rất dài.     <br />Chị xin nói là tại sao Trịnh Công Sơn đứng dậy bắt tay chị.     <br />Trong câu, “Em đi về cầu mưa ướt áo.” Chị hỏi anh Trịnh Công Sơn là, “Ai là người cầu mưa ướt áo?” Có nguồn dư luận nói là, “Em đi qua cầu, rồi trời mưa ướt áo.” Có nhiều người khác lại nói rằng là, “Anh là người cầu mưa ướt áo, vì các em Đồng Khánh mặc áo trắng, mà trời mưa, tất nhiên là có good view.” Chị nói là, chị nghĩ người cầu mưa chính là người con gái đó. Tại vì người con gái Huế rất lãng mạn. Bây giờ, người phụ nữ được quyền ăn mặc hở hang để khoe nét đẹp. Nhưng ngày xưa, trong sự nghiêm khắc e dè của người Huế ngày xưa, và của đất nước ngày xưa, không cho phép người phụ nữ được phô bày. Thành ra, “Em đi về, em cầu cho mưa ướt áo, để em được chính thức khoe vẻ đẹp của mình.” Chị nghĩ chính người con gái cầu cho mưa ướt áo. Khi chị nói thế, Trịnh Công Sơn vỗ bàn và nhổm người lên bắt tay chị, thích vô cùng. Chị đã nhìn ra được.     <br />Trong bài “Cát bụi tình xa,” có câu “vết mực nào xóa bỏ không hay.” Chị hỏi tại sao có câu đó. Trịnh Công Sơn nói rằng, ngày xưa ở những làng Huế rất nhỏ, khi trong gia đình có người chết, phải đi khai tử. Ông xã trưởng già nua mở cuốn sổ hộ tịch ra, ông đeo kiếng và tra tên, và chấm mực, xóa tên người chết. Đó là câu, “vết mực nào xóa bỏ không hay.”<br />
  <br />
  <b>LÊ LA</b> tổng hợp<br />
  <a href="http://65.45.193.26:8026/cms/acct/vietweekly/issues/vw9n15/mai.html" target="_blank">Việt Weekly, 09/04/2009</a><br />
  <br />
  via <a href="http://damau.org/archives/5458" target="_blank">damau.org</a><br />
  <br />
  </p>


title: CHẠM MẶT TỬ THẦN
created: 2010-05-02 19:38:36+00:00
edited: 2010-05-02 19:44:44+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hoàng Xuân Sơn. damau.org, 09-04-2010.
url_id: cham-mat-tu-than
body:
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <img src="/photos/album-2/b002.jpg/image_preview" /><br />
  Khánh Ly và Trịnh Công Sơn ở Quán Văn (1967)
  </div>

  <p>
  Ở đời, không có kinh nghiệm nào mà không phải trả giá. Nhưng kinh nghiệm mà 
  phải trả bằng ngần tính mạng của mình thì quả là đắt giá. Và hãi hùng: Kinh nghiệm Ngô Vương Toại và viên đạn 
  thù phía bên kia.</p> 
  <p>
  Cuối hè, đầu thu 1967, nối tiếp sự thành công rực rỡ từ Quán Văn; Trịnh Công Sơn/Khánh Ly (TCS/KL) tái xuất hiện. Địa điểm lần này là Đại học Văn khoa Saigon (trường mới, ở đường Cường Để). Bằng vào sự thiết trí hệ thống âm thanh cực kỳ to lớn của những người bạn văn nghệ Đan Mạch, Đêm TCS/KL tại Đại học Văn khoa hứa hẹn nhiều pha hấp dẫn và sôi nổi. Sôi nổi là vì đêm sinh hoạt này nhằm hỗ trợ cho mùa tranh cử Ban Đại Diện Sinh Viên Văn Khoa niên học mới. Bạn Ngô Vương Toại nhà ta ứng cử vào chức vụ Phó Chủ Tịch Nội Vụ của một liên danh có nhiều khuôn mặt quen thuộc ở Văn khoa như Phạm Tài Tấn, Phạm Đông Bách, v.v. Toại kiêm luôn phát ngôn viên và người điều khiển chương trình tối hôm đó. Không khí thật là nhộn nhịp người lui kẻ tới, pha lẫn chút gì căng thẳng. Khán thính giả ngồi kín Giảng đường 1 (lớn nhất ở trường mới), đông ken lan cả ra ngoài hành lang chung quanh. Thậm chí tràn cả dưới sân, nhấp nhô đầu người, tiếng nói cười lao xao. Bầu không khí yên lặng trở lại khi các bạn người Đan Mạch đồng ca một bài hát bằng tiếng nước mình. Nghe cũng kỳ thú. Và rồi TCS/KL tiếp nối. Lại say sưa hát, say sưa thưởng ngoạn. Lại những tràng pháo tay nổ ran. Và đêm trường, 
  một lần nữa chứng kiến sự hòa nhập cao đỉnh của tuổi trẻ và triệu con tim mang cùng nhịp điệu.</p> 
  <p>
  Sau một chuỗi ca khúc TCS/KL lóng lánh sáng, trước giờ nghỉ giải lao, anh TCS mời Ngô Vương Toại, Hoàng Xuân Giang và tôi lên sân khấu cùng hát bài <i>Đi Tìm Quê Hương</i>. Dù đã xuất hiện trước đám đông nhiều lần, lần này tôi vẫn cảm 
  thấy run en như thường trước một lượng khán thính giả quá đông đảo. Tất cả ánh sáng đều được giảm xuống độ mờ tối đa. Chỉ còn những hình nhân nến, lung linh, 
  chao đảo theo từng lời ca.</p> 
  <dd>
  <i>Người nô lệ da vàng ngủ quên, <br />
  ngủ quên trong căn nhà nhỏ, đèn thắp thì mờ <br /> 
  Ngủ quên, quên đã bao năm <br /> 
  Ngủ quên, không thấy quê hương <br /> 
  Bao giờ đập tan gông cùm xiềng xích nô lệ trói buộc hờn căm</i><br />
  ... <br />
  <i>Người nô lệ bước đi, đi tìm giòng sông <br /> 
  Người nô lệ bước đi, đi về đồi non</i><br /> 
  ...<br /> 
  <i>Đi cho thấy quê hương ...</i>
  </dd> 
  <p>
  Hát. Nhắm mắt lại. Ngủ quên. Bước đi cơn đau dài du mộng. Thức dậy. Và đêm. Rồi cũng qua đi.</p> 
  <p>
  Mở bừng mắt. Quê hương vẫn đấy – người vẫn đây. Mà hồn chìm khuất tận cõi mơ hồ nào. Linh cảm một điều gì không hay sẽ đến? Người nô lệ – những giọt máu tuôn trên da vàng?</p> 
  <p>
  Khánh Ly hát. Trịnh Công Sơn hát. Hát mãi. Như những mũi tên lao vút. Cho đến 
  khi đèn bật sáng. Đã hết chưa cuộc bể dâu? Chưa hết đâu. Chỉ là trần gian nửa cuộc về. (Giây phút hãi hùng ấy sẽ đến. Sẽ đến? Sẽ đi về đâu? – “Ta nghiêng 
  tai nghe lại cuộc đời – chợt hãi hùng hoàng hôn trờ tới” – Trầm Tử Thiêng).</p> 
  <p>
  Giờ giải lao, xuất hiện một đôi nam nữ ăn bận khá lịch sự từ từ tiến lên diễn đàn. Nam: quần màu sậm, sơ mi trắng, tay thọc túi quần. Nữ: áo dài xanh lá mạ, đeo kính gọng xếch mắt mèo, tay ôm một chiếc cặp lớn, căng phồng. Ngô Vương Toại đang ở trên sân khấu nói qua về công việc bầu bán ban đại diện sinh viên văn khoa sắp tới.</p> 
  <p>
  Nam ngỏ ý xin được góp lời. Nữ đứng sát bên kéo khóa mở cặp. Và rồi trờ tới. Trờ tới nguyên văn: “Xin tất cả anh chị em yên chí. Chúng tôi đã bố trí chung quanh cả rồi – Hôm nay, nhân ngày kỷ niện 7 năm thành lập Mặt trận Giải phóng Miền Nam . . .” Cái gì mặt trận!? Nam nói chưa dứt câu, Toại phản ứng lẹ như chớp; nhanh tay giật lại micro: “Ẩu nà, câm mồm! . . . ” Quát: “Đứng im!” Và đoàng doàng, hai phát súng nổ liên tiếp. Tôi hoa mắt thấy thân hình Toại văng bật vào tường dưới bảng đen. Nhiều phát súng nổ liên tiếp sau đó. Nguyễn Văn Tấn tự Tấn Mốc cầm chiếc ghế nhào lên cứu bạn. Và rồi cũng ăn đạn vào chân té qụy xuống bục sau đó.</p> 
  <p>
  Một cảnh tượng hỗn loạn chưa từng thấy trong đời! Những thân người chen lấn. Đẩy xô núp đạn hòa trong tiếng la hét, khóc lóc rợn người. Đôi nam, nữ bình thản bước xuống bục sân khấu, rẽ đám đông. Và đi mất hút.</p> 
  <p>
  Thoát được ra ngoài. Run như cầy sấy! Giang đâu rồi? Toại ơi! Chết? Chắc chết! Làm sao chịu thấu hai cú đìa-rếch vào người. Không dám nhìn. Chỉ còn nghe tiếng còi hụ xe cứu thương chở bạn mình đi khuất.</p> 
  <p>
  Trật tự tạm vãn hồi. Những kẻ chạy thoát ra ngoài, nhốn nháo nhìn vào bên trong giảng đường. Chao ôi là la liệt giày dép, nón áo, giấy tờ, sách báo. Ngổn ngang gò đống hệt một bãi chiến trường. Những người bạn Đan Mạch thu dọn đồ đạc, tháo gỡ hệ thống âm thanh, mặt mày ngơ ngác như vừa được xem xong một vở bi kịch 
  lớn. Một vở kịch với nhiều diễn viên sống động...</p> 
  <p>
  Leo lên yên sau xe gắn máy của một bạn nào không nhớ. Đèo nhau về trạm Quán Văn bình yên. Đã thấy Trần Hiếu Lai đứng thở hổn hển. Hóa ra cu cậu chạy bộ từ Văn khoa về nhà. Cái sợ đã làm động cơ thúc đẩy một kẻ bình thường trở thành lực sĩ vô địch điền kinh chạy việt dã!</p> 
  <p>
  Khuya tối hôm đó, TCS phải đi lánh nạn nơi khác. Bọn tôi nằm chờ sáng trong nỗi thấp thỏm, lo âu. Cái gì sẽ xảy ra tiếp? Nhưng ngày mai rồi thấy lại mặt trời. <i>Mặt trời mặt trời đã lên – Còn nhìn còn nhìn thấy</i> <i>con người</i>. Xế trưa, tin lành cũng đưa đến: Ngô Vương Toại không việc gì nguy hiểm tới tính mạng. Dù viên đạn quái ác đã xuyên qua năm bảy tầng tạng phủ. Đúng là mạng quá 
  lớn bạn ơi. Bạn còn phải nằm viện điều trị lâu dài.</p> 
  <p>
  Để kiểm chứng một khúc rẽ quan trọng. Và để rà soát lại trí nhớ tồi tệ của mình, tôi đã liên lạc với bạn Toại để cả hai cùng quay lại khúc phim thời sự gay cấn hãi hùng ấy.</p> 
  <p>
  Khi tôi viết những dòng chữ này, Ngô Vương Toại vừa mới hồi phục sau một cơn tai biến mạch máu não. Bạn ta còn phải tịnh dưỡng, tập tành nhiều để trở lại tình trạng sức khoẻ bình thường như trước. Cầu xin mọi điều an lành đến với bạn mình, người đã gánh chịu muôn ngàn khó khăn mà vẫn luôn luôn yêu đời, yêu người.</p> 
  <p>
  Trong một thư riêng, chữ viết của Toại có hơi run rẩy, nhưng trí nhớ vẫn còn tốt. Sau đây là trích đoạn về nguyên nhân đưa đến cái giây phút hãi hùng để đời ấy của nạn nhân trực tiếp:</p> 
  <dd><i>... “Sau khi bị ba lần stroke cuối năm ngoái, trí nhớ mình rất tồi, cái được cái quên, lẫn lộn và mấy ngón tay phải vẫn còn tê nên viết khó khăn, chữ xấu. Sẽ tập viết lại.</i></dd> 
  <dd><i>Sơn nhớ không, năm 1967 phe sinh viên thân Cộng tìm cơ hội phát triển hoạt động mạnh trong môi trường đại học để có thể sử dụng các cơ chế đại học mở mặt trận gây xáo trộn trong thành phố sau khi đã thành công trong việc bao vây nông thôn. Mình hợp tác với anh em sinh viên quốc gia tại Đại học Văn khoa, Luật, QGHC, Sư phạm... để chận sự bành trướng đó. Cách hay nhất ngăn làn sóng đỏ là giữ các ban chấp hành sinh viên. </i></dd> 
  <dd><i>Một liên danh gồm các sinh viên quốc gia được thành lập và để tạo cảm tình với sinh viên văn khoa, mình mời TCS và KL hát. Có hai lý do, vào thời kỳ này TCS và KL là hai nghệ sĩ được yêu mến nhất và mình muốn cho thiên hạ thấy 
  rõ Miền Nam tự do nếu có phải can dự trong chiến tranh là vì tự vệ chứ không phải là phía cổ súy chiến tranh và có lý do để không ngại một loại nhạc chống chiến tranh.”...</i></dd> 
  <p>Sau khi Toại ngã đạn, Trịnh Công Sơn đã sáng tác ca khúc <i>Nhân Danh Ai</i>, dành riêng cho Ngô Vương Toại. Bài ca lên án những ai dùng bạo lực để cố cướp lấy tính mạng của đồng loại. Mặc dù hồi đó thuộc nằm lòng ca khúc này, đã cùng với Khánh Ly và các bạn Giang, Tuấn, Tự đứng ca trước đầu giường bệnh của Toại đêm Giáng sinh 1967, giờ này tôi cũng chỉ nhớ lõm bõm được một câu: <i>Nhân danh ai anh đến đây bắn vào người – cho máu em cho máu anh tuôn trên da thịt này...</i></p> 
  <p>Hỏi Toại thì Toại cũng chỉ nhớ ngần này:</p> 
  <dd>
  <i>Nhân danh ai anh đến đây bắn vào người <br /> 
  Lũ dơi trời đêm nay vùng biết nói <br /> 
  Nhân danh ai? anh đến đây bắn vào người <br /> 
  Trong mắt anh, trong mắt em, hãi hùng đầy<br /> 
  <br />
  Xin nhân loại một ngày, nhủ lòng thương mến nhau thôi <br /> 
  Nhân danh ai, anh đến đây bắn vào người<br /> 
  ...<br /> 
  Trong tim anh, mẹ Việt nằm <br /> 
  Trên nôi chung một màu vàng <br /> 
  Một niềm tin, một giận hờn...
  </dd> 
  <p>
  Ca khúc này cũng không thấy ghi trong danh mục sưu tập nhạc Trịnh Công Sơn sau 
  khi anh qua đời. Toại cũng đồng ý với tôi họa chăng chỉ có Khánh Ly may ra nhớ được toàn bài. Cũng rất cần, để ghi lại làm chứng liệu. (Nữ Hoàng Sân Cỏ ở đâu đó ới giùm cho một tiếng!)</p> 
  <p>
  Bài <i>Nhân Danh Ai</i> chứng tỏ TCS không hề là người của một phe phái nào. 
  Anh lên án sự xiển dương cho bạo lực dù hành động bắn giết hành hạ đồng loại đến từ bất cứ phía nào.</p> 
  <p>
  Toại còn nằm viện dài dài cho đến lúc bình phục hẳn (cũng kéo dài khoảng vài 
  tháng). Hễ rảnh rỗi là bọn tôi đại Cái Bang Mai/Giang (Nhuệ Giang và Hoàng Xuân Giang)/Tuấn/Tự/Sơn/Lai/Tấn... vào Bệnh Viện Bình dân thăm viếng ủy lạo bạn ta, dìu chàng đi làm công tác vệ sinh, thay áo quần, đổ bô... và hát cho chàng nghe như buổi nào chúng mình vẫn ca hát với nhau. Ôi tình bạn thắm thiết dưòng bao!</p> 
  <p>
  Tưởng cũng nên nhắc lại, người điền khuyết chức vụ tranh cử trong liên danh của Ngô Vương Toại không ai xa lạ, chính là Nguyễn Ngọc Ngạn, một tên tuổi văn nghệ quen thuộc về sau tại hải ngoại.</p> 
  <p>
  Kể từ khi Ngô Vương Toại bị lãnh kẹo đồng của phía bên kia, tình hình chính trị trong các khuôn viên đại học có mòi căng thẳng, trầm trọng hơn. Chiến tranh nóng, lạnh giữa sinh viên quốc gia và VC nằm vùng đã thò hẵn bộ mặt hung tợn ra bên ngoài: Những vụ bắn giết, thanh toán nhau như cơm bữa đã lần lượt lên khuôn nóng các bản tin thời sự. Những sự việc cụ thể giữa chiến tranh Quốc/Cộng sẽ được thuật lại chi tiết hồi sau.</p>                      
  <p>
  <b><u>Viết thêm</u></b>: Sau khi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua đời (1939-2001), rất 
  nhiều cơ quan truyền thông báo chí trong và ngoài Việt Nam đã loan tin, đăng tải những lời chia buồn bày tỏ lòng thương tiếc vô hạn người viết thơ ca tài hoa đoản mệnh này. Nhiều tuyển tập bài viết tưởng niệm TCS cũng đã được ấn hành. Tình cờ, một người bạn cho tôi mượn cuốn sách gồm nhiều người viết mang tựa đề <i>TRỊNH CÔNG SƠN-Rơi Lệ Ru</i> Người do nhà xuất bản Phụ Nữ thực hiện tại Hà Nội-Việt Nam. Trong tuyển tập này có một bài báo viết dưới tiêu đề: <i>Trịnh Công Sơn – Người Hát Rong Trên Cõi Tạm, </i> tác giả:<i> Nguyễn Hồng Lam</i> (từ trang 102 đến 124) trong đó có đoạn viết về cùng một khung cảnh, sự kiện xảy 
  ra buổi trình diễn đặc biệt của TCS/Khánh Ly cùng thân hữu mà tôi đã lược thuật bên trên, nhưng ngòi viết này đã hoàn toàn được bẻ quặt tới một chỗ bịa đặt 
  hoàn toàn vô căn cứ.</p> 
  <p>
  Đọc bài báo, thoạt đầu tôi rất phẫn nộ vì tất cả sự thật đều bị bóp méo. Nhưng sau đó lại cảm thấy buồn cười và thương hại cho lối viết ngụy tạo sự kiện một cách trắng trợn, tuyên truyền rẻ tiền, thậm chí ngô nghê, ấu trĩ của một loại chuyên viên bồi bút nào đó. Xin quý bạn đọc vui lòng duyệt lại trích đoạn của tác giả Nguyễn Hồng Lam dưới đây để có thể so sánh và dưa đến một thẩm định đúng đắn:</p> 
  <p>... <i>“Sau Sơn, có rất nhiều người hát nhạc của anh. Các ca sĩ Giao Ánh(?!), 
  Thanh Thúy, Thanh Tuyền...</i> <i>đều thích hát nhạc Trịnh nhưng thành công hạn chế. Cuối năm 1967, qua bạn bè giới thiệu, Trịnh Công Sơn đã lên Đà Lạt và tìm được Khánh Ly, một ca sĩ phòng trà của xứ sương mù. Với Khánh Ly, nhạc Trịnh nhanh chóng đạt đến đỉnh cao của sự lay động, làm sôi sục lên một tâm trạng căm hờn chán ghét chiến tranh. Để đối phó với phong trào sinh viên phản chiến và tranh đấu, Nguyễn Cao Kỳ đã tung tay chân vào các giảng đường để chỉ điểm bắt bớ và phá hoại. Tại Đại học Văn khoa, tên Ngô Vương Toại đã được Nguyễn Cao Kỳ chỉ định làm trưởng một nhóm “thanh niên trừ gian”, thực chất là một tập hợp những tên chỉ điểm mặc áo sinh viên. Toại đã tự đứng ra lập một “Quán văn” tại Đại học 
  Văn khoa(?!)(*), chuyên hát nhạc Trịnh để lôi kéo sinh viên, nhưng chỉ biểu diễn các tình khúc khá ủy mị và đầy nỗi đau thân phận Trịnh viết trước khi vào Sài Gòn tham gia tranh đấu. Để tẩy chay, Trịnh đã dứt khoát không một lần bước lên sân khấu của “Quán văn”, dù Toại nhiều lần cố công nài nỉ.</i> <i>Đêm 20-12-1967, Toại lại tổ chức một đêm ca khúc Trịnh Công Sơn tại “Quán Văn”do Khánh Ly hát. Bất đắc dĩ, Trịnh Công Sơn cũng đến dự đêm biễu diễn này (vì Khánh Ly nài nỉ). Bất ngờ khi Ngô Vương Toại vừa giới thiệu xong, một nữ sinh viên đã tiến lên cướp diễn đàn. Trước micrô chị dõng dạc: “Thưa toàn thể anh chị em sinh viên, hôm nay là 20-12-1967, kỷ niệm 7 năm ngày ra đời của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam...”  Khán thính giả ồ lên, reo hò đã khiến mặt nạ “trừ gian” của Ngô Vương Toại rơi xuống. Y lộ nguyên hình là một tên Việt gian phản động, xách một chiếc ghế gỗ nhảy lên sân khấu quật xuống đầu chị nữ sinh. Nhưng anh sinh viên áo trắng đứng sau chị đã nhanh hơn đá văng chiếc ghế trên tay Toại.</i> <i>Điên tiết Ngô Vương Toại hụp xuống vén ống quần, định rút súng. Nhưng, hai phát đạn từ khẩu súng mới xuất hiện trong tay anh thanh niên đã găm 
  thẳng vào bụng y, hất Toại ngã lăn ra sàn sân khấu. Sau này, mọi người mới biết, chị sinh viên kia tên là Út Thanh, đã cùng một đội viên khác của Lực lượng vũ 
  trang Thành Đoàn tiến hành phá âm mưu của những tên chỉ điểm. Ngô Vương Toại may mắn thoát chết, nhưng âm mưu lôi kéo sinh viên xa rời tranh đấu của y và quan thầy thì vỡ tan tành.”...</i></p> 
  <p>
  <br />
  <br />
  Đa tạ,</p> 
  <p>
  <br />
  <b>Hoàng Xuân Sơn</b><br />
  <a href="http://damau.org">damau.org</a>, 09-04-2010
  </p> 
  <p>Trích phóng bút <i>CŨNG CẦN CÓ NHAU</i>, NHỮNG KINH NGHIỆM HÃI HÙNG</p> 
  <br />
  <hr />
  <p><i>(*) Về sự hình thành của Quán Văn Sài Gòn, nếu quý bạn đọc có nhã hứng 
  theo dõi tiếp, và Da Màu cho phép, tôi sẽ trình bày trong một kỳ tới, trích đoạn phóng bút khác có liên quan đến sự việc này.</i></p> 


title: Cố nhạc sĩ hay không cố nhạc sĩ ?
created: 2011-03-16 00:00:00+00:00
edited: 2011-03-16 00:00:00+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Phan Hoàng Sơn, tháng 9 năm 2007.
url_id: co-nhac-si-hay-khong-co-nhac-si
body:
  <br />
  <p class="comment">Lại tới mùa rộ  "Cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn", thậm chí có nơi còn kỷ niệm 10 năm "ngày mất cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn", nghe không chịu nổi! Mời bạn đọc lại bài của Phan Hoàng Sơn sau đây về các "cố".</p>
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/dem-nhac-mot-coi-di-ve">
  <img src="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/dem-nhac-mot-coi-di-ve" width="350" /></a>
  </div>
  <p>
  Một người đã mất thì gọi là cố nhân. Điều đó cũng dễ hiểu.</p>
  <p>
  Cố hay cổ hay cựu đều có những ý nghĩa gần tương tự nhau. Nhưng dùng không đúng lúc, đúng chỗ, trở nên kệch cỡm.</p>
  <p>
  Ví dụ như, một nhạc sỹ qua đời gọi là “cố nhạc sỹ”.Nhưng không phải gọi như vậy là ổn thỏa mọi việc, mà cách dùng từ thô thiển ở đây, không xứng đáng với con người của nhạc sỹ, không chỉ là việc dùng từ này cho nhạc sỹ Trịnh Công Sơn, mà cho mọi nhạc sỹ khác cũng vậy.</p>
  <p>
  Từ “cố” có thể dùng đúng ở một vài trường hợp. nhưng dùng nó tràn lan, ở mọi lúc, sẽ phản tác dụng.</p>
  <p>
  Cách dùng từ cố này thử xem, đưa ra công chúng sẽ thấy phản ứng của họ ra sao? </p>
  <p>
  Từ cố là dành cho người đã chết. Ở các thứ tiếng nước ngoài, từ cố đôi khi dùng như từ cựu. Nhưng trường hợp bất di bất dịch dùng từ cố là để lên trước đối với phẩm tước của người đó do tổ chức hay nhà nước nào đó phong tặng. Ví dụ như “nghệ sỹ nhân dân” là phẩm hàm của nhà nước VN hiện thời tấn phong khi còn sống hay đã chết cho một người. Đối với phẩm hàm, sau khi chết, mà không nêu ra thì là không tôn trọng người đó. Cho nên mọi lúc, mọi nơi phải dùng “cố nghệ sỹ nhân dân” mới ổn.</p>
  <p>
  Cũng như là “cố chủ tịch”, “cố đại tướng”, là việc trở thành luật không thành văn.</p>
  <p>
  Nhưng từ cố đứng trước một danh xưng thông thường như, thường dân, công an, lính thủy quân lục chiến, nông dân,... thì không ai dùng chữ cố đặt vào trước cả khi họ từ trần. Chẳng hạn: “cố nông dân”, “cố thường dân”. Chỉ có “bần cố nông” thôi!</p>
  <p>
  Nhạc sỹ cũng thuộc vào dạng từ ngữ thường dân dùng trong lúc thông thường, nên dùng chữ cố vào đây sẽ thấy không ổn cũng như các trường hợp vừa nêu.</p> 
  <p>
  Mặt khác, thật đáng tiếc, nhạc sỹ Trịnh Công Sơn không mang một phẩm hàm nào cả, nên đặt chữ cố trước chữ nhạc sỹ là không hay.</p>
  <p>
  Thứ hai, nhạc sỹ Trịnh Công Sơn vẫn sống cùng chúng ta, vì nhạc của ông có sức sống mãnh liệt, lại mang hàm ý sâu xa nụ cười muôn thủa của tiền nhân, lại mang đậm đà màu sắc triết lý Á đông, mang tính gần gũi không thể tách rời cuộc sống. Việc nhắc tên ông khi ông không còn, một cách trang trọng (không có chữ cố), là thể hiện tình yêu thương gần gũi như thể ông còn sống vậy. </p>
  <p>
  Khi cha mẹ chết, con cháu trong gia đình thường dùng là “khi ba còn sống...”, hay “nếu ba còn thì...”. Trân trọng hơn thì nói “ lúc người sinh thời..”. Cả đối với văn viết và văn nói, cách dùng từ như vậy thật ấm cúng và gần gũi biết bao ! Nếu viết thư mà lại viết “cố papa”, “cố mama” thì sẽ ra sao ? </p>
  <p>
  Khi sinh thời, nhạc sỹ Trịnh Công Sơn đã được thường dân gọi là người hát rong. Bây giờ, Trịnh Công Sơn không còn nữa, cũng chẳng ai gọi là “cố hát rong”.  </p>
  <p>
  Đó là trừ hao cho việc chính quyền lạm dụng từ ngữ, cũng như trước đây, khi in nhạc của ông đều đục bỏ, thêm bớt, mà không cần nói cho nhạc sỹ biết. Bởi vì trên truyền thông nhà nước Việt nam hiện thời là dùng “cố nhạc sỹ” nhiều nhất. Ý là thượng quan hạ dân đều phải theo đó mà làm. Dùng chữ cố chẳng lợi lộc hay ho gì, tại sao không dùng nhạc sỹ không thôi ? Còn ai biết đã chết hay còn sống, không quan trọng lắm, nhất lại là khi giới thiệu một bài hát của ông sắp được trình diễn. </p>
  <p>
  Tôi e rằng dùng chữ cố là cố tình muốn nhạc sỹ Trịnh Công Sơn chết hẳn? </p>
  <p>
  Những nhạc sỹ như Chopin, Mozart, Beetthoven..., khi nhắc đến cũng chẳng ai dùng chữ cố nhạc sỹ cả. </p>
  <p>
  Cho nên xin đề nghị, các cố xin đừng gọi “cố nhạc sĩ” Trịnh Công Sơn nữa! </p>
  <p>
  <b>Phan Hoàng Sơn</b><br />
  tháng 9 năm 2007

  </p>


title: Cỏ Xót Xa Đưa trong lòng Trịnh Công Sơn
created: 2010-08-25 20:59:06+00:00
edited: 2010-08-27 11:02:00+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nguyễn Quang Thanh, 05/08/2010.
url_id: co-xot-xa-111ua-trong-long-trinh-cong-son
body:
  <br />
  <p>
  Tuổi thơ là tuổi trong sáng nhất về mọi phương diện.</p>
  <p>Tuổi càng nhỏ, trong lòng càng cảm thấy tràn lan vui vẻ, một cách tự nhiên, không vướng bận, không nghi hoặc, không ưu lo, không xung đột. Tuổi càng nhỏ, tâm hồn càng trong sáng, càng gần gũi với chân lý, với chính đạo, với cảnh giới giác ngộ. Khi lớn lên, càng lớn lên, tính trong sáng trong tâm hồn con người càng bị lu mờ dần vì chồng chất bụi trần đeo bám. Bụi trần gian ấy đến từ muôn hướng, từ chính nội tạng của cơ thể mình và từ hàng loạt tác động xa gần, từ quá khứ cho tới hiện tại, trực tiếp và gián tiếp, hữu hình và vô hình, của sinh hoạt cộng đồng xã hội chung quanh mà con người phải tiếp xúc trên suốt quãng đường mà mình đi qua trong đời: gia đình, láng giềng, trường học, bạn bè, sách vở, sân khấu, báo chí, và rất nhiều tổ chức xã hội khác, tại địa phương và trên khắp thế giới. Đó là chưa kể đến những tác động từ thiên nhiên: nắng mưa mỗi vùng mỗi khác, nóng lạnh mỗi khu vực trên địa cầu mỗi khác,…, làm cho bụi trần gian càng thêm dày đặc và khó nhận dạng.</p>
  <p>
  Vì tâm hồn càng ngày càng mất dần tính trong sáng, mất dần tính cách hồn nhiên của chính mình, xa lạ dần với bản lai diện mục của mình, nên cảm giác hạnh phúc theo đó cũng phai nhạt dần, nghĩa là thân tâm vắng dần an lạc. Chính vì con người thường xuyên tất bật đeo đuổi theo sinh hoạt của mình, thường xuyên bị cuốn hút vào cơn lốc xoáy chung của xã hội, nên không dễ nhận ra rằng, cái mà mình bị mất dần mỗi ngày chính là niềm vui, cái mà mình đang nhận thêm vào mỗi ngày đó là nỗi buồn.</p>
  <p>
  Cho tới một hôm, niềm vui cạn kiệt, nỗi buồn chồng chất ngất ngưỡng, lòng mình cảm thấy quá sức chịu đựng. Cảm giác cô đơn dâng lên cao, nhịp đập vui tươi hồn nhiên ngày xưa hình như không còn nữa. Bất giác thấy mình bơ vơ như một thân cây trụi lá tinh anh trong sáng, và được thay vào đó bằng những cành nhánh mê muội mù lòa:</p>
  <dd><i>
  Trên đời người trổ nhánh hoang vu <br />
  Trên ngày đi mọc cành lá mù<br />
  Những tim đời đập lời hoang phế</i><br />
  </dd>
  <p>
  Vô số “cành lá mù” - cành lá vô minh - đã mọc ra trên đường đi của từng đời người, và chồng chéo ngổn ngang hỗn tạp trong thế giới loài người. Vì vô minh mà tôi làm khổ người, vì vô minh mà người làm khổ tôi. Vì vô minh mà chúng ta đã làm khổ nhau. Vì vô minh mà không ý thức là chúng ta đã làm khổ nhau.</p>
  <p>
  Sở dĩ chúng ta vướng vào mạng nhện vô minh, là vì chúng ta không “nhìn thấy” mạng nhện. Vì không “thấy”, nên mũi chúng ta hằng ngày cứ thản nhiên hít thở bầu không khí vô minh, tai chúng ta hằng ngày thản nhiên tiếp nhận những lời nói vô minh từ người khác, miệng chúng ta hằng ngày cứ phổ biến những lời nói vô minh tới chung quanh,... , các giác quan của chúng ta liên tục tiếp nhận và phát tán bầu không khí vô minh. Kết quả là, tim chúng ta thản nhiên đập những nhịp đập vô minh cho đồng điệu với thế giới của chằng chịt mạng nhện vô minh. Chúng ta sợ mình bị lạc điệu, sợ mình bị cô đơn. Chúng ta quá bận rộn, không có thì giờ để kịp nhận ra rằng, “đồng điệu” trong mạng nhện vô minh nghĩa là “lạc điệu” với chính đạo.</p>
  <p>
  Trịnh Công Sơn đọc thấy điều đó, rằng chúng ta vì vô minh mà đã đắm chìm vào bể khổ, và tiếp tục làm khổ nhau thêm trong lòng bể khổ ấy. Có lần, tay ôm đàn, Trịnh Công Sơn xót xa gào thét trong hôn mê dưới ánh mặt trời như thế này:</p>
  <dd><i>
  Dưới mặt trời ngồi hát hôn mê<br />
  Dưới vòng nôi mọc từng nấm mộ<br />
  Dưới chân ngày cỏ xót xa đưa</i></dd>
  <p>
  Trái tim thơ ấu nào đã từng hồn nhiên sống động, nay trở thành đanh đá, khô cỗi như thể ngừng đập, hay đập bằng những nhịp hoang phế? Gương mặt tinh anh nào đã từng trong sáng vui tươi, nay trở thành nguội lạnh lầm lì như chết chóc? Ánh mắt hằng ngày nhìn nhau, nay sao cứ u ám như hoàng hôn ảm đạm? Như vậy có đủ để xót xa chưa? Có đủ để hờn tủi chưa? Có đủ để ôm đầu bức tóc chưa?</p>
  <dd><i>
  Những ngày ngồi rủ tóc âm u<br />
  Nghe tiền thân về chào bóng lạ<br />
  Những mai hồng ngồi nhớ thiên thu</i></dd>
  <p>
  Vì xót xa nhìn đồng loại đau đớn mà gào thét. Vì yêu em hồn nhiên mà ca hát. Vì tiếc nuối tuổi thơ mình mà hôn mê. Cảnh tượng hoang tàn lộ ra một cách xót xa trước ý thức vươn cao. Biển khổ của nhân loại làm xé lòng những trái tim giác ngộ. Lẽ nào lạnh nhạt mặc ai, lẽ nào im lặng mặc người? Không, không thể im lặng lâu hơn nữa, họ đã lên tiếng. Những con người giác ngộ đã lên tiếng.</p>
  <dd>
  <i>Người đã đến và người sẽ về bên kia núi<br />
  Từng câu nói là từng cánh buồm giăng cuối trời<br />
  Còn lại tiếng cười khóc giữa đời</i></dd>
  <p>
  Người sẽ về bên kia núi. Bên kia chứ không phải bên này. Bên này là cõi mê, bên kia là xứ tỉnh. Người đã đến, đã về, đã giăng buồm sẵn để chở những ai muốn vượt qua bể khổ để đến bến bờ bên kia. Người đã đến, đã về, đã đưa ngón tay chỉ hướng, đã mở bàn tay nhân từ để dìu dắt, để giúp chính những kẻ mê phải sực tỉnh, phải giác ngộ, phải tự mình lên đường, phải khởi sự lần lượt lau chùi bụi bặm trần gian trong tâm hồn mình, lần lượt giải trừ kiến chấp trong quan niệm hủ lậu lâu nay đeo bám khô cứng trong đầu óc mình, để tự nâng tâm hồn mình hướng dần về phía đỉnh cao, và cuối cùng, đoàn tụ với người đã chờ sẵn bên kia núi, hội ngộ ở một cảnh giới viên mãn: vô phân biệt xứ. Tại đó, vô phân biệt xứ, bằng một con tim mới, sẽ có dịp nghe những âm thanh cười khóc vui buồn tròn vẹn của cả hai bên, bên này và bên kia núi. Một bên là cõi mê muội triền miên, một bên là cõi tịnh độ thiên thu an lạc.</p>
  <p>
  Bấy giờ, tâm đã toàn tịnh, mắt đã đủ sáng suốt để “trông suốt sáu cõi”, tấm lòng đã đủ nhân từ để “nghĩ thấu nghìn đời”, thì nhìn lại cảnh đời với một rung cảm mới. Bấy giờ, một cách an nhiên tự tại, có thể nhìn lại một lần nữa cái sự thật muôn đời, rằng: </p>
  <dd><i>
  Dưới ngọn đèn một bóng chim qua<br />
  Giữa đường đi một người đứng gọi<br />
  Có biết gì về ngày chưa tới<br />
  <br />
  Những ngày ngồi rủ tóc âm u<br />
  Nghe tiền thân về chào bóng lạ<br />
  Những mai hồng ngồi nhớ thiên thu</i></dd>
  <p>
  Đó là sự thât. Hồn nhiên nhìn nhận sự thật ấy. Sự thật của đời người phù du như bóng chim thoáng qua một bóng đèn. Phù du là đây, mà thiên thu lại cũng là đây. “Tình trong giây phút mà thành thiên thu”.
  Đó là sự thât. Sự thật rằng từng giây phút hiện tại mới là sát-na quyết định an lạc trong lòng người. Hãy sống, hãy ngạc nhiên khi chu du giữa đời như một <i>Hoàng Tử Bé</i> của Saint-Exupéry (Bùi Giáng dịch), hoặc điềm nhiên tham dự lễ hội hồng trần để khám phá lẽ Chân Như như cách của Tất Đạt trong <i>Câu Chuyện Giòng Sông</i> của Hermann Hesse (Trí Hải dịch), hoặc hãy hóa thân thành hài nhi như cách của Friedrich Nietzche trong <i>Zarathustra Đã Nói Như Thế</i> (Trần Xuân Kiêm dịch). Mình nay không còn là mình mê muội vô minh bữa trước. Mình đã hóa thân thành hài nhi, thành hoàng tử bé, thành “chàng trai dĩnh ngộ” Tất Đạt.
  Hoặc, hãy ca vui lên, lắng nghe chính mình đã hóa thân thành một nguời mới, một bóng lạ, như Trịnh Công Sơn ngồi nhớ thiên thu giữa những sớm mai hồng vậy.</p>
  <p>
  <b>Nguyễn Quang Thanh</b>,<br />
  05/08/2010</p>


title: Con mắt còn lại
created: 2009-12-28 10:52:53+00:00
edited: 2026-07-07 22:34:33.861054
topic_id: ban-be
tag: 2-tuong-nho
author: Thích Giác Tâm
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Thích Giác Tâm, Pleiku - Gia Lai, 23/12/2009.
url_id: con-mat-con-lai_tgt
body:
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
       <img src="/paintings/dinh-cuong-ve-tcs/bui-giang" alt="Bùi Giáng" title="Bùi Giáng" />
  <p class="discreet">Bùi Giáng (tranh Đinh Cường)</p>
  </div>

  <p>
  Thi sĩ Bùi Giáng xuất khẩu thành thơ, ông sống trong cõi giới riêng ông, trong hư tưởng mông mênh lạ kỳ, nên khi lời thơ ông thốt ra, với chúng ta có khi rất bỡ ngỡ xa lạ, khó hiểu. Ta cố hiểu, rán hiểu về ông, tuy vậy cũng chưa chắc đúng ý ông. Thôi thì cứ mỗi người một cách mà cảm nhận, mà hiểu. Thơ hai câu của ông rất nhiều, tôi chỉ nhớ được vài câu thôi :
  </p>
  <dd>
  <i>Em ơi em đẹp vô cùng, <br />
  vì em có cái lạ lùng bên trong.<br />
  <br />
  Đi tu thứ nhất ở chùa,<br />
  Thứ nhì ở tận cuối mùa lang thang.<br />
  <br />
  Dược Sư thơ mộng vô vàn,<br />
  Sầu lên vút tận mây ngàn tần thân.</i>
  </dd>
  <p>
  “<i>Còn hai con mắt khóc người một con</i>“. Chính câu thơ này mà nhạc sĩ Trịnh Công Sơn có cảm hứng sáng tác bài nhạc “<a href="/songs/titles/ConMatCon"><b>Con mắt còn lại</b></a>”. Trịnh Công Sơn, Bùi Giáng, Văn Cao, Nguyễn Tuân là những thiên tài Việt Nam, rất hạp nhau và chơi với nhau, bất chấp tuổi tác chênh lệch. Có những ý tưởng gặp nhau, thầm hiểu nhau, vô ngôn thinh lặng vẫn hiểu. Có những điều Trịnh Công Sơn định nói bằng ca từ thì Bùi Giáng đã nói trước bằng thi ca. Ta có thể nói bài nhạc “<a href="/songs/titles/ConMatCon"><b>Con mắt còn lại</b></a>“ Trịnh Công Sơn và Bùi Giáng cùng sáng tác vẫn được. Ý vô cùng quan trọng, không có tác ý thì thân và khẩu đâu có hành động, Phật dạy như vậy mà !</p>
  <p>
  Bài con mắt còn lại, gồm 24 câu, chia làm ba khổ.
  </p>
  <p>
  <b>Khổ một</b></p>
  <dd>
  <i>Còn hai con mắt khóc người một con<br />
  Còn hai con mắt một con khóc người<br />
  Con mắt còn lại nhìn cuộc đời tôi<br />
  Nhìn tôi lên cao nhìn tôi xuống thấp<br />
  Con mắt còn lại nhìn cuộc tình phai<br />
  Tình trong hai tay một hôm biến mất<br />
  Con mắt còn lại là con mắt ai<br />
  Con mắt còn lại nhìn tôi thở dài</i>
  </dd>
  <p>
  Nếu chúng ta có ba con mắt như Dương Tiễn trong Tây Du Ký thì dễ cho ta suy đoán ý của tác giả biết mấy, đằng này ta chỉ có hai con khiến phải động não đây. Trong nhà Phật có năm thứ mắt: nhục nhãn, thiên nhãn, tuệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn… Phàm phu chúng sinh đều có nhục nhãn và tuệ nhãn, tuệ nhãn hiển thị, thấu thị nhiều hay ít, thấp hay cao là tùy ở sự tu tập, chuyển hóa khổ đau của mỗi chúng sanh. Ai mà có Định có Tuệ có tu tập nghiêm chỉnh đàng hoàng thì có mắt tuệ (<i>tuệ nhãn</i>) thấy biết hết, dự cảm chuyện tương lai, đoán việc như thần. Tuệ nhãn ở nơi chúng sinh có và sáng từng lúc, lúc nào có tu, có thao thức nghĩ đến vận mệnh của quê hương và đạo pháp, thì lúc đó đôi mắt rực sáng, có nhiều vị lãnh tụ cũng có đôi mắt này. Còn lúc nào vong thân quên lãng, sống say chết mộng thì mắt chỉ còn thấy mờ mờ, một con mà thấy sáng vẫn quý hơn hai con mà mờ.
  </p>
  <p>
  Con người vốn dĩ mau quên, mà mau quên thì bị người đời chê trách và nhắc: Thôi thì khóc người một con thôi, khóc cả hai con bị dư nước mắt, mà còn phải dự phòng nữa chứ. Câu một câu hai là nhục nhãn. Câu ba bốn năm sáu là nhìn bằng mắt tuệ (<i>tuệ nhãn</i>), có tuệ nhãn nên mới biết nhìn lại mình, xếp bằng ngồi quán chiếu “<i>nhìn tôi lên cao, nhìn tôi xuống thấp</i>”. “<i>Con mắt còn lại nhìn cuộc tình phai, tình trong hai tay một hôm biến mất</i>“. Ngộ lý vô thường chưa ? Có khi nào lên cao mãi mà không xuống thấp, có cuộc tình nào mãi ấm nồng mà không phai lạt, cứ ngỡ cứ tưởng chồng mình con mình vợ mình tài sản mình, là mãi mãi thuộc về mình, luôn khư khư nắm chặt trong tay, nhưng đùng một cái một hôm biến mất.
  </p>
  <p>
  Trong đau thương mất mát hụt hẫng vô vọng, bỗng lóe lên một vầng sáng, trong vầng sáng đó có một con mắt từ bi nhìn mình, mời gọi mình. Mắt ai vậy ? Vẫn chưa rõ chưa nhận là mắt ai à ? Mắt Phật chớ còn mắt ai (<i>từ nhãn thị chúng sinh</i>) lấy mắt từ bi mà nhìn mọi loài chúng sinh. Ngài thương quá nên nhìn tôi, nhìn chị, nhìn em… thở dài. “<i>Con mắt còn lại là con mắt ai, con mắt còn lại nhìn tôi thở dài</i>“ câu bảy, tám.
  </p>
  <p>
  <b>Khổ hai</b></p>
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
       <img src="/ban-be/buu-chi/tranh-buu-chi/con-mat-con-lai/image_preview" alt="Tranh Bửu Chỉ" title="Tranh Bửu Chỉ" />
  <p class="discreet">Tranh Bửu Chỉ</p>
  </div>

  <dd>
  <i>Còn hai con mắt khóc người một con<br />
  Còn hai con mắt một con khóc người<br />
  Con mắt còn lại nhìn một thành hai<br />
  Nhìn em yêu thương nhìn em thú dữ<br />
  Con mắt còn lại ngờ vực tình tôi<br />
  Cuồng điên yêu thương cuồng điên nỗi nhớ<br />
  Con mắt còn lại nhìn mây trắng bay<br />
  Con mắt còn lại nhìn tôi bùi ngùi</i>
  </dd>
  <p>
  Nguyên nhân của khổ đau là từ một mà nhìn thành hai. Tâm ban đầu (<i>Sơ Tâm</i>) con người dễ thương lắm, trong veo không phân biệt người thân kẻ sơ, chưa phân biệt như các bé thơ nên nhìn ai cũng cười, cũng quơ tay đòi ẵm, nhưng đến khi ý thức lớn mạnh, biết phân biệt người lạ kẻ quen thì không còn một nữa, mà đã hóa thành hai. Chân tâm, Phật tánh, bản thể chân như, tự tánh thanh tịnh… hay nói như thi sĩ Bùi Giáng “<i>vì em có cái lạ lùng bên trong</i>“ Sống với tự tánh thanh tịnh, cái lạ lùng bên trong đó, nên em mới đẹp, chớ không phải phấn son lòe loẹt mà em đẹp. Từ cái đẹp bên trong, mới biểu hiện cái đẹp bên ngoài. Bởi không sống với vô phân biệt trí nên mới thấy một thành hai, khi thì nhìn em yêu thương, khi thì nhìn em như thú dữ. Bởi sống trong ngã chấp, ngã ái nên sợ mất. Bởi chưng sợ mất nên cuồng điên yêu thương, cuồng điên nỗi nhớ. Yêu mà chân thật đàng hoàng, thì luôn tỉnh táo, tỉnh táo để nhận diện, chấp nhận ưu khuyết điểm của nhau để sống chung. Chứ cuồng điên khi yêu, khi tỉnh lại ta không còn yêu nữa. Cũng vậy, nhớ mà cuồng điên thì khi tỉnh lại ta không còn nhớ nữa. Biết tu tâm một chút, bớt phù phiếm xa hoa đua đòi một chút. Biết nỗi khổ của vợ của con ở nhà với canh rau dưa muối mà nén lòng trong những bữa dạ tiệc cao sang một chút. Được như vậy chỉ yêu bình thường thôi, bởi bình thường tâm thị Đạo, không cần phải cuồng điên gì hết. Bốn câu này là nhìn bằng mắt thịt (<i>nhục nhãn</i>).</p>
  <p>
  Và khi nhận diện chuyển hóa niềm đau nỗi khổ rồi, một không thành hai nữa, mà một là tất cả, tất cả trong một. Lúc bấy giờ ngồi trước hiên nhà, nghe thoang thoảng hoa cau, mà nhìn mây trắng bay. Và vẫn còn một chút hối hận ngày qua, bỗng thốt lên: May mà, may mà ! len vào trong tâm một chút bùi ngùi. Hai câu bảy, tám này là quán chiếu bằng tuệ nhãn.</p>
  <p>
  <b>Khổ ba</b></p>
  <dd>
  <i>Còn hai con mắt khóc người một con<br />
  Còn hai con mắt một con khóc người<br />
  Con mắt còn lại nhìn đời là không<br />
  Nhìn em hư vô nhìn em bóng nắng<br />
  Con mắt còn lại nhẹ nhàng từ tâm<br />
  Nhìn em ra đi lòng em xa vắng<br />
  Con mắt còn lại là đêm tối tăm<br />
  Con mắt còn lại là đêm nồng nàn.</i>
  </dd>
   
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
       <img src="http://www.thetravelyear.com/photobig/nep407_bodhnath_temple.jpg" alt="Bodhnath Buddhist Temple" title="Bodhnath Buddhist Temple" />
  </div>
  <p>

  Thực tính của cuộc đời, của vạn hữu là không. Không đây không phải là không ngơ, là trống không, mà nhìn sắc thấy có không, nhìn không thấy có sắc, sắc tức là không, không tức là sắc, tất cả chỉ là nhân duyên hòa hợp giả có giả không. Không đây là Không của trung quán luận, vượt thoát tất cả mọi ý niệm đối đãi. Nhìn đời là Không, nhìn em hư vô, nhìn em bóng nắng. Tuyệt quá ! Nhìn được như vậy tức là nhìn bằng mắt tuệ. Nhìn em hư vô, nhìn em bóng nắng. Từ hư vô của tây phương khác với từ Không của Phật giáo, dịch chữ Không là hư vô là không chính xác. Hư vô mà Trịnh Công Sơn viết trong ca từ là ám chỉ, còn đó mất đó, nắm trong tay rồi một hôm biến mất, như vậy hư vô đây là vô thường. Đi giữa sa mạc hay đi vào vùng nhiều đồi cát nóng, những ngày nắng gắt, mắt ta thấy có hiện tượng như sóng dợn,lóm đóm lao xao, nhà Phật gọi là hoa đóm, để chỉ cho những hiện tượng mong manh sanh diệt đổi dời của vũ trụ nhân sinh, cứ tưởng thật mà chẳng thật chút nào, Trịnh Công Sơn gọi hoa đóm là bóng nắng. Thấy em là hư vô, là bóng nắng thì em có bỏ ta mà đi, thì cũng nhẹ nhàng từ tâm thôi, vì ta đã hiểu sự đời tình đời, duyên nghiệp vốn như vậy mà, dẫu em ra đi lòng em xa vắng không còn nhớ gì ân tình kỷ niệm ngọt ngào một thuở. Có tuệ nhãn trong bốn câu này.</p>
  <p>
  Trịnh Công Sơn có quy y Phật với pháp danh Nguyên Thọ, lúc nhỏ thường theo mẹ lên chùa Phổ Quang lễ Phật, thiên phú có chất giọng trầm ấm và mê nhạc lễ chùa, nên được các thầy ở chùa Phổ Quang dạy nghi lễ, chính vì vậy mà một số nhạc phẩm của anh, trong đó có bài Ca Dao Mẹ, chỉ cần có cái chuông cái mõ là đệm tốt cho bài hát.</p>
  <p>
  Đến với đạo Phật từ nhỏ, học đạo, học Phật rất sớm, trưởng thành tiếp tục học trường Triết, nên Trịnh Công Sơn luôn nghĩ đến vô thường, đến hư vô, đến cái chết, chết là một ám ảnh đối với anh. Thỉnh thoảnh anh nằm mơ thấy mình qua đời. Có duyên với đạo, biết đạo là một chuyện, còn có tu tập để chuyển hóa khổ đau, vượt thoát ý niệm sanh tử, còn mất có không để thong dong tự tại nhìn mây trắng bay như các Thiền Sư là một chuyện khác. Ta không nên đòi hỏi ở anh quá nhiều, nhưng nếu Trịnh Công Sơn gặp một đạo sư tâm linh hợp gu với anh, như anh kỳ vọng , hướng dẫn anh tu tập thì chúng ta đã có được thánh sư - nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, như trường hợp ở Ấn Độ có thi hào Tagore, được xưng tụng là bậc thánh trong thi đàn thế giới. Chúng ta tiếc vô cùng cho hai câu kết: ”<i>Con mắt còn lại là đêm tối tăm, con mắt còn lại là đêm nồng nàn</i>“. </p>
  <p>
  <br />
  <b>Thích Giác Tâm</b><br />
  Pleiku - Gia Lai<br />
  23/12/2009
  </p>
  <p>
  <br />
  <i>Nguồn : tác giả gửi đến</i>
  </p>


title: Con người minh triết trong nhạc Trịnh Công Sơn
created: 2011-04-14 19:32:08+00:00
edited: 2011-04-14 19:43:06+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nguyễn Hoàn, 04/2011
url_id: con-nguoi-minh-triet-trong-nhac-trinh-cong-son
body:
  <br />
  <p>
  Con người minh triết trong nhạc Trịnh trước hết là một con người thuần khiết, chưa hề “vướng bụi trần”, đó là con người thuở ấu thơ, thuở “nhân chi sơ” vui sống hồn nhiên, yêu thương thật lòng: <i>“Ngày xưa khi còn bé, tôi yêu quá cuộc đời, tôi yêu thương loài người, ngồi vẽ lấy tương lai” </i>(<i>Ngày nay không còn bé</i>), <i>“Hôm nay tôi nghe tôi cười như đứa bé, mới lớn lên giữa đời sống kia. Tôi thấy màu xanh hát trong lời gió và thấy bình minh thắp trên ngọn lá. Tôi thấy ngày thật lạ, xao xuyến từng nỗi nhớ, cho nên tôi yêu trái tim không nặng nề những con tim bạn bè bao la” </i>(<i>Hôm nay tôi nghe</i>). </p>
  <p>&nbsp;</p>

  <p>
  Nhạc Trịnh Công Sơn lâu nay đã <i>“chinh phục hàng triệu con tim, không chỉ ở trong nước, mà ở cả bên ngoài biên giới nữa” </i>(Văn Cao). Nhiều người, trong đó có cả những người nước ngoài như John C.Schafer (giáo sư Anh ngữ, Đại học Humboldt, Hoa Kỳ) đã định danh cho sự nổi tiếng của nhạc Trịnh là <i>“hiện tượng Trịnh Công Sơn”</i>. Nhiều bài viết, tập sách được công bố, xuất bản đã tìm cách giải mã hiện tượng âm nhạc Trịnh Công Sơn nhằm dò thấu căn nguyên của sức hấp dẫn lạ lùng, đầy “ma lực” của nhạc Trịnh. Người ta đã và sẽ còn tiếp cận căn nguyên quyến rũ kỳ diệu của nhạc Trịnh từ nhiều cách, từ nhiều giác độ khác nhau. Ở đây, xin đưa ra cách tiếp cận căn nguyên này từ một trong những phương diện nổi bật nhất của thế giới nghệ thuật Trịnh Công Sơn, đó là con người minh triết trong nhạc Trịnh Công Sơn. </p>

  <p>
  Sức hấp dẫn của thế giới nghệ thuật Trịnh Công Sơn chính là sức hấp dẫn của con người minh triết được xưng tụng, nâng niu và “phát sáng” ở trong đó. </p>
  <br />
  <p><b>*Minh triết của con người ấu thơ, của <i>“nhân chi sơ”</i></b></p>

  <p>
  Con người minh triết trong nhạc Trịnh trước hết là một con người thuần khiết, chưa hề “vướng bụi trần”, đó là con người thuở ấu thơ, thuở “nhân chi sơ” vui sống hồn nhiên, yêu thương thật lòng: <i>“Ngày xưa khi còn bé, tôi yêu quá cuộc đời, tôi yêu thương loài người, ngồi vẽ lấy tương lai” </i>(<i>Ngày nay không còn bé</i>), <i>“Hôm nay tôi nghe tôi cười như đứa bé, mới lớn lên giữa đời sống kia. Tôi thấy màu xanh hát trong lời gió và thấy bình minh thắp trên ngọn lá. Tôi thấy ngày thật lạ, xao xuyến từng nỗi nhớ, cho nên tôi yêu trái tim không nặng nề những con tim bạn bè bao la” </i>(<i>Hôm nay tôi nghe</i>). </p>

  <p>
  Sự minh triết của con người thuở ấu thơ, thuở đầu đời trong nhạc Trịnh có gốc rễ từ trong minh triết phương Đông. Mạnh tử từng đề ra thuyết tính thiện nổi tiếng: <i>“Nhân chi sơ, tính bổn thiện”</i> (Người ta lúc bắt đầu có sự sống, tính vốn thiện). Mạnh tử bảo: <i>“Bậc có đức lớn vẫn giữ được lòng mình khi mới sinh ra”</i> (Đại nhân bất thất kỳ xích tử chi tâm - Li Lâu hạ, bài 12) (1). Các bậc hiền triết thường có những tư tưởng lớn gặp nhau. Trong tác phẩm <i>“Đạo đức kinh”</i>, Lão tử khẳng định: <i>“Người nào có đức dày thì như con đỏ”</i> (Hàm đức chi hậu, tỉ ư xích tử) (2). Nhưng tại sao người đời khi “lớn lên” không phải ai cũng giữ mãi được sự minh triết của “con đỏ” như các bậc có đức dày? Đó là vì cùng với sự lớn lên về trí năng thì trí xảo, cơ mưu có khi đi kèm là nguy cơ, là tai hoạ mà nhân loại xưa nay không phải bao giờ cũng biết cách phòng tránh, diệt trừ triệt để, hiệu quả. Lão tử trong <i>“Đạo đức kinh”</i> từng phân tích, cảnh báo về điều này: <i>“Thời xưa, người khéo dùng đạo trị nước thì không làm cho dân khôn lanh cơ xảo, mà làm cho dân đôn hậu chất phác. Dân sở dĩ khó trị là vì nhiều trí mưu”</i> (Cổ chi thiện vi đạo giả, phi dĩ minh dân, tương dĩ ngu chi. Dân chi nan trị, dĩ kỳ trí đa) (3), <i>“Trí xảo xuất hiện rồi mới có trá nguỵ”</i> (Trí tuệ xuất, hữu đại nguỵ) (4). Cùng chung mối ưu tư trĩu nặng tự nghìn xưa của các triết nhân, nhạc Trịnh đã soi chiếu, cảnh tỉnh về những mặt trái, mặt tối của lòng người: <i>“Đời đã cho tôi một ngày, nhìn thấy gian manh loài người, từ đó tôi hằng biếng vui chơi” </i>(<i>Chỉ có ta trong một đời</i>), <i>“Những con mắt thù hận, cho ta đời lạnh căm…Những con mắt bạc tình, cháy tan ngày thần tiên” </i>(<i>Những con mắt trần gian</i>). Bởi vậy, nhạc Trịnh mang nỗi tiếc nuối, ngậm ngùi da diết khi con người đã xa dần với thuở “nhân chi sơ”, thuở ấu thơ: <i>“Ngày nay không còn bé, tôi quên sống thật thà, tôi đã không còn là, là hạnh phúc ngu ngơ. Ngày nay sao buồn thế, những sáng hay đêm về vẫn thấy rất ơ hờ, bình yên như kiếp đá. Ngày nay thôi đành nhé, tôi như đá nặng nề, trong giây phút tình cờ rớt xuống mịt mù” </i>(<i>Ngày nay không còn bé</i>), <i>“Ôi hư vô phong kín, tuổi thơ ngây mong manh”</i> (<i>Lời của dòng sông</i>).</p>

  <p>
  Trước vấn nạn “lớn lên” về trí xảo, con người phải tìm giải pháp gì, phương thuốc gì để chữa trị hữu hiệu? Lão tử khuyên nên quay về với đạo, cụ thể là quay về với cái gốc của đạo. Xuất phát từ khái niệm “đạo” được nêu lên trong <i>“Đạo đức kinh”</i>: <i>“Đạo vĩnh viễn không có tên, nó chất phác”</i> (Đạo thường vô danh, phác) (5), Lão tử đã đưa ra phép chữa trị là dùng cái “chất phác” này để ngăn chặn trí xảo: <i>“Trong quá trình biến hoá, tư dục của vạn vật phát ra thì ta dùng cái mộc mạc vô danh (tức bản chất của đạo) mà trấn áp hiện tượng đó, khiến cho vạn vật không còn tư dục nữa” </i>(Hoá nhi dục tác, ngô tương trấn chi dĩ vô danh chi phác. Phù diệc tương vô dục) (6). Do đó, Lão tử khuyên con người <i>“trở về mộc mạc”</i> (phục quy ư phác), <i>“trở về trẻ thơ”</i> (phục quy ư anh nhi) (7), tức là trở về với bản tính tự nhiên, chất phác ban đầu, chưa bị đánh mất. Trong nhạc Trịnh, con người có những lúc được “trở về trẻ thơ” như vậy, được tìm lại “thời gian đã mất”, được sống trọn vẹn với bản tính hồn nhiên nguyên sơ: <i>“Nhiều khi bỗng như trẻ nhớ nhà” </i>(<i>Đêm thấy ta là thác đổ</i>), <i>“Tôi đã yêu em như trẻ thơ”</i> (<i>Trong nỗi đau tình cờ</i>). Đời người ai chẳng từng có một tuổi thơ được chắp cánh mộng vút bay theo từng cánh diều vui: <i>“Thằng bé xinh xinh ra đồng giữa ngọ, thả con diều nhỏ bay giữa mênh mông. Mênh mông là trời bầu trời mênh mông. Mênh mông lòng người lòng người mênh mông. Mênh mông nụ cười rạng ngời tim non. Tim non rạng ngời”</i> (<i>Ra đồng giữa ngọ</i>). Cánh diều trong nhạc Trịnh tan trong cội nguồn hay chính đó là giấc mơ được tái sinh trở lại của con người với cội nguồn uyên nguyên, cội nguồn minh triết của vũ trụ, của Đạo Trời: <i>“Thằng bé xinh xinh ra đồng giữa ngọ, ngờ đâu hội ngộ tan giữa hư không. Tan trong trời hồng làm giọt mưa trong. Tan trong cuộc đời làm lời ru trong. Tan trong nụ cười gọi mời yêu thương. Tan trong cội nguồn” </i>(<i>Ra đồng giữa ngọ</i>). Quả là như thế, vì Trịnh Công Sơn đã từng viết khi nhớ đến cõi <i>“Thiên Thai”</i> của Văn Cao: <i>“Trên cánh đồng ca khúc, tôi như một đứa bé ước mơ mặt trời là con diều giấy thả chơi”</i> (8). </p>

  <p>
  “Trở về trẻ thơ” là phép màu để diệt trừ trí xảo, dối gian. Còn để diệt trừ phiền não, nhạc Trịnh có phép màu nào? </p>
  <br />
  <p><b>*Minh triết về giải thoát phiền não</b></p>

  <p>
  Vì đứa trẻ trong nhạc Trịnh có khi là do người lớn hoá thân, nên khi đó, ở đứa trẻ này, sự hồn nhiên thơ trẻ đã dần nhường chỗ cho những suy tư nặng lòng về nhân thế và phận người: <i>“Tôi như trẻ nhỏ, ngồi bên hiên nhà, chờ xem thế kỷ tàn phai. Tôi như trẻ nhỏ tìm nơi nương tựa, mà sao vẫn cứ lạc loài” </i>(<i>Tự tình khúc</i>). Ngay cả tiếng khóc ban đầu thuở sơ sinh của đời người cũng được nhạc Trịnh nghiệm ra là tiếng ưu phiền, là <i>“tin buồn”</i>, là <i>“phúc âm buồn”</i>: <i>“Trẻ thơ ơi, trẻ thơ ơi, tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người”</i> (<i>Gọi tên bốn mùa</i>), <i>“Tiếng khóc ban đầu, ban đầu còn đau, còn đau, còn đau” </i>(<i>Lời mẹ ru</i>). Điều này, thuở trước, ở thế kỷ XVIII, nhà thơ Nguyễn Gia Thiều (1741-1798) qua tác phẩm <i>“Cung oán ngâm khúc”</i> đã từng nghiệm thấy: </p>

  <dd>
  <i>“Thảo nào khi mới chôn nhau</i><br />
  <i>Đã mang tiếng khóc ban đầu mà ra!”</i>. </dd>

  <p>
  Vậy Trịnh Công Sơn không phải là người đầu tiên suy nghiệm về những phiền não của đời người bắt nguồn từ tiếng khóc lọt lòng. Nhưng Trịnh Công Sơn với dòng nhạc “hát kinh” về phận người đã miệt mài tìm cách hoá giải tiếng khóc, hoá giải phiền não. Đây là đóng góp độc đáo đã làm nên hiệu ứng nghệ thuật mạnh mẽ của nhạc Trịnh. </p>

  <p>
  Trước hết, muốn hoá giải niềm đau, hoá giải phiền não thì không nên xa lánh nó mà phải sống với nó, <i>“lắng nghe”</i> nó, chịu đựng nó: <i>“Đôi khi thấy trăm vết thương rồi như đá ngây ngô”</i> (<i>Rồi như đá ngây ngô</i>), <i>“Đôi khi ta lắng nghe ta, nghe sóng âm u dội vào đời buốt giá, hồn ta gió cát phù du bay về”</i> (<i>Tình xa</i>), <i>“Dưới vòng nôi mọc từng nấm mộ, dưới chân ngày cỏ xót xa đưa” </i>(<i>Cỏ xót xa đưa</i>), <i>“Với những cuộc tình bão tố lênh đênh, xin có một lần uống chén muộn phiền”</i> (<i>Vườn xưa</i>), <i>“Cho tôi đi qua tận gập ghềnh, nhìn dòng máu trong tim anh”</i> (<i>Xin cho tôi</i>). Chịu đựng nỗi buồn, nỗi cô đơn da diết, chịu đựng cả nỗi chết đang “ăn lan” từng giờ vào đời người: <i>“Tôi như mọi người mong ngày sẽ tới, nhưng khi về lại thu mình góc tối, trong tôi rụng đầy bao nhiêu nụ cười, có nói được gì những tiếng bi ai, có tiếng tù và hối thúc trong tim, có đếm từng giờ trong khi nằm bệnh, có nhớ vài lần những má môi xinh”</i> (<i>Bay đi thầm lặng</i>). Con người minh triết trong nhạc Trịnh đã coi sống là một sự trải nghiệm như vậy, trong đó có trải nghiệm nỗi khổ, điều mà Phật giáo gọi là “khổ đế” - chân lý về sự khổ, chân lý thứ nhất trong bốn chân lý giác ngộ của Phật giáo (tứ diệu đế), điều mà triết học hiện sinh gọi là sự nghiệm sinh. Giá trị của sự trải nghiệm này được Trịnh Công Sơn nói đến trong bài viết <i>“Hư vô”</i>: <i>“Hãy đau đớn đi. Biết đau nỗi đau của người khác và của chính mình là dấu hiệu của lòng nhân ái. Cái tín hiệu ấy phát đi và mọi người nhận được”</i> (9). Và Trịnh Công Sơn khẳng định điều đã “ngộ” được: <i>“Vì có khổ đau nên có âm nhạc”</i> (<i>“Để bắt đầu một hồi ức” </i>- <i>“Thế giới âm nhạc”</i>,tháng 1/1997). Như vậy, khổ là một “động lực” của cuộc đời, một “động lực” của sáng tạo nghệ thuật, của thăng hoa, vấn đề là tìm cách chuyển hoá nó thành “động lực”. </p>

  <p>
  Không thể giải thoát phiền não bằng cách xa lánh phiền não được, vậy làm sao chuyển hoá nó? Phật giáo Đại thừa khẳng định, phiền não tức bồ đề (bodhi, nghĩa là tỉnh thức, giác ngộ), phiền não tức là giác ngộ. Tại sao hai khái niệm đối nghịch nhau là “phiền não”, “giác ngộ” lại có gốc rễ liên quan với nhau? Theo nhà Phật, mầm của giải thoát mọc ngay trong sự phiền não. Bồ đề, giải thoát sẵn có nơi mỗi người, nhưng do phiền não dấy lên che khuất, khi ta an định được tâm của mình, làm cho phiền não lắng xuống, bồ đề, giải thoát sẽ xuất hiện. Như một ly nước đục, khi lọc hết chất bẩn, nước sẽ trong trở lại. Nhà Phật cho rằng sự giải thoát không phải từ nơi nào khác đến mà nó nằm ngay trong phiền não, nên mới nói phiền não tức là bồ đề. Tinh thần sống chung với phiền não, tìm cách chuyển hoá phiền não được Trịnh Công Sơn đề cập trong bài viết <i>“Tin vào niềm tuyệt vọng”</i>: <i>“Phải chăng thở than cũng là niềm bí ẩn của con người”</i>, <i>“Hãy đi đến tận cùng của tuyệt vọng để thấy tuyệt vọng cũng đẹp như một bông hoa”</i>, <i>“Tôi đang yêu thương cuộc đời bằng nỗi lòng của tên tuyệt vọng”</i>. Trong nhạc Trịnh, ta bắt gặp không ít trạng huống sống chung với phiền não, lắng cặn phiền não để cho tâm hồn được giải thoát, thăng hoa. Này là cách thể nhập với hồn thiền của núi cao để nỗi buồn lắng xuống: <i>“Một hôm buồn lên núi nằm xuống” </i>(<i>Tự tình khúc</i>), lời hát gợi nhớ đến câu của triết gia Nietzsche: “Triết lý, đó là đời sống trong băng lạnh và trong núi cao”. Này là giọt nước mắt đau thương làm mềm chăn gối, làm lay động cỏ cây, hồn người: <i>“Hãy khóc hãy khóc đi em, hãy khóc hãy khóc đi em, dòng nước mắt sẽ bay trong trời, làm cơn mưa rớt trên chăn gối, lời cỏ cây hát trên da người”</i> (<i>Hãy khóc đi em</i>). Này là trái tim biết chữa lành vết thương để tấu nên khúc nhạc dâng đời: <i>“Trong trái tim con chim đau nằm yên, ngủ dài lâu mang theo vết thương sâu, một sớm mai chim bay đi triền miên, và tiếng hót tan trong trời gió lên”</i> (<i>Để gió cuốn đi</i>). Và như thế, xuất hiện với tần suất dày đặc trong nhạc Trịnh là các trạng huống giải thoát nằm trong phiền não, niềm vui mọc cánh từ trong nỗi buồn, tình yêu, tình người nảy nở từ trong đau thương, cuộc chơi vút lên từ hữu hạn và nghiệt ngã của thời gian, của phận người: <i>“Hãy yêu ngày tới dù quá mệt kiếp người. Còn cuộc đời ta cứ vui, dù vắng bóng ai, dù vắng bóng ai”</i> (<i>Để gió cuốn đi</i>), <i>“Hãy cứ vui chơi cuộc đời, dù ngày mai em như chim bay, bỏ quên đây một người, hát bên trời gian dối, dù ta như con đường dài vắng người. Hãy cứ vui như mọi ngày, nhìn người đi như mây vô danh, dù chân xưa dặm nghìn, vẫn như còn thấp thoáng, dù trong ta đêm thì thầm tiếng buồn” </i>(<i>Hãy cứ vui như mọi ngày</i>), <i>“Đêm ta nằm bóng tối che ngang, đêm ta nằm nghe tiếng trăm năm gọi thì thầm, gọi thì thầm, gọi thì thầm. Đêm nghe trời như hú như than, ta nghe đời như có như không, còn lại mình đời bồng bềnh, đời buồn tênh. Còn đây có bao ngày, còn ta cứ vui chơi, rồi mai sẽ ra đi, dù nhớ thương con người. Còn đây những đêm này, còn em hãy yêu tôi, đời đốt nến chia phôi, dù nhớ thương cũng hoài”</i> (<i>Còn có bao ngày</i>), <i>“Hãy yêu nhau đi quên ngày u tối, dù vẫn biết mai đây xa lìa thế giới, mặt đất đã cho ta những ngày vui với, hãy nhìn vào mặt người lần cuối trong đời” </i>(<i>Hãy yêu nhau đi</i>), <i>“Ru đời đi nhé, cho ta nương nhờ lúc thở than” </i>(<i>Ru đời đi nhé</i>), <i>“Dù còn phút cuối, xin em nụ cười”</i> (<i>Vẫn nhớ cuộc đời</i>), <i>“Những con mắt trần gian, xin nguôi vết nhục nhằn, những con mắt muộn phiền, xin cấy lại niềm tin” </i>(<i>Những con mắt trần gian</i>). </p>

  <br />
  <p><b>*Minh triết của thiền </b></p>

  <p>
  Nhạc Trịnh thấm đẫm chất thiền cả trong giai điệu lẫn ca từ. Một trong những sức mạnh nghệ thuật của nhạc Trịnh là đã tạo nên hình tượng người thiền minh triết. </p>

  <p>
  Người thiền nhìn đời bằng con mắt thiền. Con mắt thiền không nhìn đời theo lối phân chia “nhị nguyên”: âm / dương, có / không, được / mất, buồn / vui, yêu thương / thú dữ: <i>“Con mắt còn lại nhìn một thành hai, nhìn em yêu thương nhìn em thú dữ. Con mắt còn lại ngờ vực tình tôi cuồng điên yêu thương cuồng điên nỗi nhớ” </i>(<i>Con mắt còn lại</i>). Con mắt thiền nhìn theo phép “nhất nguyên”, nói theo ngôn ngữ nhà Phật là “pháp bất nhị” (Atvatya - không hai), nói theo ngôn ngữ triết học là nhìn thấy “hai mặt của một vấn đề”, nói theo ngôn ngữ đời thường là nhìn thấy “hai trong một”. Dưới cái nhìn minh triết của thiền cũng như minh triết của phương Đông, trong âm có dương, trong dương có âm, trong phúc có hoạ, trong hoạ có phúc, trong mùa đông có chồi lộc tiềm tàng của mùa xuân, trong nỗi buồn có mầm mống của niềm vui. Vì thế nên Trịnh Công Sơn đã viết: <i>“Buồn vui kia là một”</i> (<i>Nguyệt ca</i>). </p>

  <p>
  Người thiền minh triết trong nhạc Trịnh vượt lên lối phân chia “nhị nguyên”, sống và trải nghiệm cùng lúc với các hiện tượng đối nghịch, các trạng huống tâm lý trái ngược nhau: </p>

  <dd>
  <i>“&nbsp;Không xa ngậm ngùi và cũng không xa nụ cười </i><br />
  <i> …Không xa đời và cũng không xa mộ người </i><br />
  <i> Không xa rạng ngời và cũng không xa đọa đày</i><br />
  <i> …Không xa người và cũng không xa mặt trời</i><br />
  <i> Không xa tình đầy và cũng không xa lạc loài</i><br />
  <i> …Không xa tình và cũng không xa thù hận</i><br />
  <i> Không xa nồng nàn và cũng không xa lạnh lùng</i><br />
  <i> …Không xa bờ và cũng không xa mịt mù </i><br />
  <i> Không xa cửa nhà và cũng không xa ngục tù </i><br />
  <i> …Không xa trời và cũng không xa phận người </i><br />
  <i> Không xa một ngày và cũng không xa một đời” </i><br />
  (<i>Đời cho ta thế</i>).&nbsp;</dd>

  <p>
  Con mắt thiền nhìn sâu vào thế giới hiện hữu: <i>“Con mắt còn lại nhìn đời là không, nhìn em hư vô nhìn em bóng nắng. Con mắt còn lại nhẹ nhàng từ tâm”</i> (<i>Con mắt còn lại</i>). <i>“Đời là không”</i>, chữ “không” ở đây Trịnh Công Sơn mượn từ một khái niệm chính yếu của Phật giáo, khái niệm “Tính Không”. Chữ “không” (empty) này không có nghĩa là “không” (no) có, mà nghĩa là “trống rỗng”, chỉ một thể tính vô biên, nằm ngoài lối phân chia nhị nguyên, lối phân biệt có và không. Theo Phật giáo, mọi sự vật vốn có, nhưng không có tự tính độc lập, không có bản thể riêng biệt mà do những thứ khác, tức là do duyên hợp thành, nên gọi là “không”, “không” không có nghĩa là “không có” mà cái “có” nhìn thấy bằng mắt thường không phản ánh đúng thể tính của sự vật. Ví dụ thân thể con người được hình thành từ bốn cái lớn (tứ đại) trong vũ trụ: đất (tạo nên thịt xương), nước (máu, chất lỏng), gió (hơi thở), lửa (năng lượng), nghĩa là vay mượn của trời đất, không có tự tính độc lập, một ngày kia sẽ trả lại đất trời. Cái nhìn của Phật giáo ở đây có sự gặp gỡ với cái nhìn của các nhà khoa học về sau này. Đó là cái nhìn vào thể tính của sự vật, giống như nhà khoa học nhìn cái bàn, thấy cái bàn “có” đó là “không”, cái bàn đó “không có bản thể riêng” mà đó chính là sự liên kết của các hạt điện tử (electron, proton, neutron) tạo thành. Nhà Phật và nhà khoa học đều nhìn thấy thân thể con người, cái bàn… là “trống rỗng”, là “không”, nhưng là “không mà có, có mà không”, “sắc tức là không, không tức là sắc”. Dưới cái nhìn xoáy sâu vào bản thể đó, Phật giáo cho rằng con người dứt được những tri kiến sai lầm, vọng tưởng, đạt đến một tâm thể thanh tịnh, tỉnh thức, giác ngộ, gọi là Phật tính, thấy rằng có với không là một, ta với người là một. Tâm từ bi do đó phát nguyện: <i>“Con mắt còn lại nhẹ nhàng từ tâm”</i>. </p>

  <p>
  Trải nghiệm đời, hiểu bản chất của đời: <i>“Đời cho ta thế”</i>, người hành thiền có sự ung dung, tự tại, sự vững tâm trong bất luận hoàn cảnh nào: <i>“Đời cho ta thế cứ hãy cất bước đi mọi nơi, gặp nhau trong phố xin yêu khôn nguôi những thân người. Đời cho ta thế hãy cứ sống tới như mọi ai, mặc dòng sông kia sẽ cuốn đất cát ra biển khơi…Đời cho ta thế đứng giữa bão tố không buồn vui, tự nghìn năm xưa bao nhiêu chim muông đã xa bầy”</i> (<i>Đời cho ta thế</i>). </p>

  <p>
  Thiền là trạng thái sâu lắng của tâm thức, khi tâm thức chỉ tập trung chú ý đến một đối tượng thuộc tâm hay vật. Người thiền trong nhạc Trịnh có khi <i>“nhìn suốt một mối tình”</i>: <i>“Hãy nghiêng đời xuống, nhìn suốt một mối tình, chỉ lặng nhìn không nói năng, để buốt trái tim, để buốt trái tim”</i> (<i>Để gió cuốn đi</i>). Có khi nhìn sâu vào tâm cảm của mình và chứng nghiệm được một trạng thái thăng hoa thật lạ lùng, thần diệu: <i>“Nhiều đêm thấy ta là thác đổ, tỉnh ra có khi còn nghe”</i> (<i>Đêm thấy ta là thác đổ</i>). Hoàng Ngọc Hiến đã viết bài <i>“Một bài thơ hay của Trịnh Công Sơn”</i>, tiến cử bài <i>“Đêm thấy ta là thác đổ”</i> là bài thơ tình hay của thế kỷ và bình rất sâu về tiếng thác đổ trong nhạc Trịnh: “Sự mãnh liệt của tình yêu thường được so sánh với bão táp (<i>Cơn bão tới rồi, tiếng rì rầm nước, lửa</i>..., Maiacopxki). Cơn bão nào rồi cũng tan. Trận bão nào cũng để lại tan hoang, phá phách. Thác đổ cũng mãnh liệt. Nhưng đây là sự mãnh liệt vĩnh cửu và không hề có sự phá phách. Thác đổ là “tình yêu vô cùng””(10). Đúng vậy, trái tim yêu đập nhịp bằng mãnh lực của thác đổ và trái tim-ngọn thác đó đang thiền về chính nó, một cuộc thiền bất tận <i>“tỉnh ra có khi còn nghe”</i>.</p>

  <p>Đó là nghe hữu thanh. Để rèn tâm tĩnh lặng tuyệt đối, người thiền nghe được cả vô thanh. Có câu chuyện thiền <i>“Tiếng vỗ của một bàn tay”</i>. Thiền sư Nhật Bản Mokurai trụ trì chùa Kennin có một đệ tử nhỏ mới 12 tuổitên là Toyo. Thấy các đệ tử đàn anh vào phòng thầy để được hướng dẫn về cách dùng công án chặn tâm trí đi lang thang, Toyo cũng muốn được học. Thầy bảo: “Đợi một thời gian đã. Con còn nhỏ”. Nhưng vì Toyo xin mãi, rốt cuộc thầy cũng đồng ý. Thầy nói: “Con có thể nghe âm thanh của hai bàn tay khi hai tay vỗ vào nhau. Bây giờ, con chỉ cho thầy tiếng vỗ của một bàn tay”. Toyo cúi chào thầy và về phòng suy nghĩ. Có tiếng nhạc của các cô geishas vọng đến. “A, tôi có rồi!” - Toyo mừng thầm. Sáng hôm sau, khi thầy bảo Toyo trình bày tiếng vỗ của một bàn tay, Toyo diễn tả lại tiếng nhạc của geishas. Thầy bảo: “Không, không. Không bao giờ được. Đó không phải là tiếng vỗ của một bàn tay. Con chẳng hiểu gì cả”. Toyo bèn tìm đến một nơi yên lặng hơn để thiền định. Nghe tiếng nước nhỏ giọt, Toyo thầm nghĩ: “Tôi có rồi”. Khi đến gặp thầy, Toyo diễn tả tiếng nước nhỏ giọt. Thầy hỏi: “Cái gì vậy? Đó là tiếng nước nhỏ giọt, nhưng không phải là tiếng vỗ của một bàn tay. Cố thêm đi”. Toyo lại nghe tiếng thở dài của gió. Thầy cũng gạt đi âm thanh ấy. Tiếng ve kêu ư, lại cũng không phải là tiếng vỗ của một bàn tay. Hơn mười lần vào thăm thầy, Toyo dẫn thêm những âm thanh khác nhau nhưng thầy đều bác đi. Suốt năm, Toyo trăn trở tìm câu trả lời. Cuối cùng, Toyo thiền định thật sự và vượt lên trên tất cả mọi âm thanh. Toyo chứng ngộ: “Tôi chẳng còn tìm được tiếng nào nữa, vì vậy tôi đạt được âm thanh im lặng”. Toyo đã nghe được tiếng vỗ của một bàn tay. Sự nghe được âm thanh của vô thanh, nghe được “âm thanh im lặng” này được thể hiện sâu sắc qua ca khúc đậm chất thiền <i>“Tôi đang lắng nghe”</i> của Trịnh Công Sơn: <i>“Im lặng dòng sông, tôi đã lắng nghe. Im lặng ngọn đồi, tôi đã lắng nghe. Im lặng thở dài, tôi đã lắng nghe. Tôi đã lắng nghe im lặng thở dài. Sau cơn bão qua im lặng mặt người, nghe bao nỗi đau trên một bàn tay. Tôi đang lắng nghe im lặng cuộc tình. Sau một cuộc tình tôi đang lắng nghe, khi hoa héo khô im lặng nụ tàn. Tôi đang lắng nghe, tôi đang lắng nghe, tôi đang lắng nghe im lặng đời mình”</i>. Khi lắng nghe được cái vô cùng của vô thanh, lắng nghe được “tiếng vỗ của một bàn tay” như vậy, người thiền trong nhạc Trịnh đạt đến tâm tĩnh lặng tuyệt đối. Khoa học ngày nay đã đo được tâm tĩnh lặng bằng điện não đồ EEG. Khi con người đạt được tâm tĩnh lặng, tần số rung động của não bộ giảm xuống còn 8 - 10 Hz, gọi là tần số Alpha. Ở tần số này, não bộ hoạt động rất hữu hiệu, minh mẫn, sáng suốt, có nhiều năng lực lắng nghe và thấu hiểu, thấu cảm, hoà hợp với mọi người, nói như Trịnh Công Sơn là <i>“lòng chợt từ bi bất ngờ”</i>.&nbsp;</p>


  <p><b>*Minh triết của trái tim</b></p>

  <p>
  Bên cạnh trí tuệ duy lý (với chỉ số đo là IQ), khoa học ngày nay đánh giá cao vai trò của trí tuệ cảm xúc (với chỉ số đo là EQ). Cùng với sự thông minh của lý trí (trí tuệ duy lý), con người cần có sự thông minh của tâm hồn (trí tuệ cảm xúc) mới đạt đến sự phát triển toàn diện, hài hoà về phẩm người. Sự thông minh của tâm hồn gọi theo chữ của Phật giáo là minh tâm (tâm sáng). Âm nhạc có khả năng làm cho con người thông minh thêm, trong đó có sự thông minh của tâm hồn (do đó mà các bà mẹ mang thai thường nghe nhạc Moda, Betthoven, Traicopxki…để “thai giáo” cho con, giúp cho đứa con trong bào thai phát triển trí não). </p>

  <p>
  Những cảm xúc mạnh mẽ, dâng trào của lòng người thường được nghệ thuật biểu đạt thông qua hình ảnh biển, vì biển thể hiện được cái lớn lao, mênh mông, cái nhân văn vô cùng của tình người: <i>“Lòng mẹ bao la như biển Thái Bình dạt dào”</i> (<i>Lòng mẹ</i>, Y Vân), <i>“Những ngày không gặp nhau, biển bạc đầu thương nhớ”</i> (<i>Thuyền và biển</i>, thơ Xuân Quỳnh, nhạc Phan Huỳnh Điểu)…Nhạc Trịnh đã dâng đời ca khúc lừng danh <i>“Biển nhớ”</i> thể hiện nỗi nhớ tình yêu chứa chan như hồn biển dâng trào: <i>“Ngày mai em đi, biển nhớ em quay về nguồn, gọi trùng dương gió ngập hồn”</i>. Tuy nhiên, hình ảnh biển trong nhạc Trịnh vừa giống, vừa không giống với biển trong các thi phẩm, nhạc phẩm của các thi sĩ, nhạc sĩ khác. Mối tương quan giữa biển và bờ thường được dùng để chỉ khát vọng tình yêu dạt dào, mãnh liệt vô cùng như trong bài thơ <i>“Biển”</i> nổi tiếng của ông hoàng thơ tình Xuân Diệu: </p>

  <dd>
  <i>Anh xin làm sóng biếc <br />Hôn mãi cát vàng em <br />Hôn thật khẽ, thật êm <br />Hôn êm đềm mãi mãi </i><br />
  <i>Đã hôn rồi, hôn lại <br />Cho đến mãi muôn đời <br />Đến tan cả đất trời <br />Anh mới thôi dào dạt... </i><br />
  <i>Cũng có khi ào ạt <br />Như nghiến nát bờ em <br />Là lúc triều yêu mến <br />Ngập bến của ngày đêm </i></dd>

  <p>hay trong ca khúc <i>“Biển khát”</i> của Trương Ngọc Ninh: <i>“Biển khát, biển khát bờ”</i>.</p>

  <p>
  Với nhạc Trịnh thì khác. Trịnh Công Sơn không chỉ thấy cái “vô cùng” mà còn thấy cả cái “giới hạn” của biển. Trong ca khúc <i>“Lặng lẽ nơi này”</i>, một ca khúc mà tiết tấu thể hiện nhịp vỗ dập dồn, đưa đẩy của biển, sau khi hát về <i>“Tình yêu như biển, biển rộng hai vai”</i>, Trịnh Công Sơn đã hạ một câu nghe sửng sốt, bàng hoàng: <i>“Tình yêu như biển, biển hẹp tay người, biển hẹp tay người lạc lối”</i>. Ít ai viết <i>“biển hẹp”</i>. Vì âu lo biển hẹp nên nhạc Trịnh có nhiều ca khúc nhắn nhủ biển như <i>“Biển nghìn thu ở lại”</i>: <i>“Biển đánh bờ, xôn xao bờ đánh biển. Đừng đánh nhau…Ơi biển sẽ tàn phai. Đừng gạch tên vì yêu đừng xé nát. Biển là em ngọt đắng trùng khơi”</i>, đặc biệt là ca khúc <i>“Sóng về đâu”</i>: <i>“Biển sóng biển sóng đừng xô tôi, đừng xô tôi ngã dưới chân người. Biển sóng biển sóng đừng xô nhau. Ta xô biển lại sóng về đâu”</i>, <i>“Biển sóng biển sóng đừng xô nhau. Ta xô biển lại sóng nằm đau. Biển sóng biển sóng đừng xô tôi, đừng xô tôi ngã giữa tim người”</i>, <i>“Biển sóng biển sóng đừng xô tôi, đừng cho tôi thấy hết tim người”</i>, <i>“Biển sóng biển sóng đừng âm u, đừng nuôi trong ấy trái tim thù”</i>. Cả giai điệu và ca từ ca khúc <i>“Sóng về đâu” </i>đều nhấn mạnh nhiều lần và đẩy lên cao trào lời nhắn nhủ: <i>“Đừng xô nhau”</i>. Cấp độ của lời nhắn mỗi lúc một gia tăng, riết róng và giá trị cảnh báo, lay động, thức tỉnh nhân tâm của lời nhắn sau vì thế càng cao hơn, mạnh hơn lời nhắn trước. Từ câu đầu: <i>“Đừng xô tôi ngã <b>dưới</b> <b>chân</b> người”</i> chuyển sang câu sau đã là: <i>“Đừng xô tôi ngã <b>giữa tim</b> người”</i>, ngã dưới chân người chắc chắn là không đau đớn, xót xa, tê tái bằng ngã giữa tim người. Từ câu đầu lời nhắn còn e ấp, tế nhị: <i>“Đừng cho tôi thấy hết tim người”</i> đến câu sau đã là lời cảnh tỉnh thẳng thắn và mạnh mẽ: <i>“Đừng nuôi trong ấy trái tim thù”</i>. Từ câu đầu chỉ mới là câu hỏi: <i>“Ta xô biển lại <b>sóng về đâu</b>”</i> đến câu sau đã là câu trả lời khẳng định: <i>“Ta xô biển lại <b>sóng nằm đau</b>”</i>. Ca khúc <i>“Sóng về đâu”</i> mang đậm tính minh triết, đó là minh triết của trái tim, của trí tuệ cảm xúc (EQ). Trí tuệ cảm xúc thể hiện ở năng lực làm chủ cảm xúc và năng lực thông cảm với người khác. Năng lực làm chủ cảm xúc (phân tích cảm xúc, kìm chế những dục vọng xung động…) thể hiện tập trung qua hàng loạt từ <i>“đừng”</i> trong các ca khúc <i>“Biển nghìn thu ở lại”</i>, <i>“Sóng về đâu”</i>…Biển đừng đánh bờ, sóng <i>“đừng xô tôi”</i>, sóng đừng xô nhau, đó là lời kêu gọi đánh thức năng lực thông cảm, thấu cảm với người khác, để cho biển và bờ giao cảm, để cho lớp lớp sóng biển giao hoà, để cho giữa người với người không còn hơn, thua, được, mất, nói theo ngôn ngữ hiện đại là để cho các bên cùng được, cùng thắng - thắng.</p>

  <p>Minh triết nào đã khơi nguồn cho Trịnh Công Sơn viết nên ca khúc tuyệt vời <i>“Sóng về đâu”</i>? Trong bài <i>“Phải biết sống hết mình trong mỗi sát na của hiện tại”</i> viết cho Nguyệt san Giác ngộ 4/2001, Trịnh Công Sơn cho biết: “Cuối năm 1995, tôi có viết được một bài hát mà tôi rất thích và bạn bè ai cũng thích. Đó là bài <i>“Sóng về đâu”</i>. Bài này lấy cảm hứng từ câu kệ: <i>“Gaté Gaté. Paragaté. Parasamgaté. Bodhi svaha”</i>”. Câu kệ mà Trịnh Công Sơn đã dẫn lấy từ <i>“Bát-Nhã Ba-La-Mật-Đa Tâm-Kinh”</i> của Phật giáo Đại thừa: <i>“Yết đế Yết đế, Ba la Yết đế, Ba la tăng Yết đế, Bồ đề, Tát bà ha”</i>, nghĩa là: Qua rồi qua rồi, qua bên kia rồi, tất cả qua bên kia rồi, giác ngộ rồi đó. Qua bên kia rồi tức là vượt qua bến mê để đến bờ giác. Con người minh triết là con người biết vượt qua chính mình, vượt qua những mê lầm, phiền não để giữ được chân tâm của mình, đó là chân tâm của đứa trẻ minh triết, của người thiền giải thoát phiền não, đó là chân tâm giàu “trí tuệ cảm xúc”.&nbsp;</p>

  <p>
  Nhạc Trịnh đã góp phần nâng đỡ tâm hồn con người trong những cuộc vượt qua như vậy, chống chọi tuyệt vọng, chiến thắng chính mình, vì thế, nhạc Trịnh luôn chứa đầy hấp lực cứu rỗi của <i>“bài kinh cầu bên vực thẳm”</i> (Hoàng Phủ Ngọc Tường). Vì thế, hát nhạc Trịnh cần một sự thể nhập sâu lắng vào bản nhạc và cần một nội lực thâm hậu của thiền tâm, hát như người tình trong <i>“Đoá hoa vô thường”</i>: <i>“Chiều em ra đứng hát kinh đầu sông”</i>.</p>

  <br />
  <p><b>Nguyễn Hoàn</b><br />
  <i>(bản tác giả gửi)</p>

  <br />
  <hr />

  <p>(1) Dẫn theo Nguyễn Hiến Lê (chú dịch và giới thiệu), <i>Lão tử Đạo đức kinh</i>, NXB Văn hoá, Hà Nội, 1994, tr. 119. </p>

  <p>(2), (3), (4), (5), (6), (7) Nguyễn Hiến Lê (chú dịch và giới thiệu), <i>Lão tử Đạo đức kinh</i>, NXB Văn hoá, Hà Nội, 1994, tr. 244, 257, 190, 213, 219 - 220, 206 - 207. </p>

  <p>(8) Trịnh Công Sơn, <i>Trong âm nhạc, Văn Cao sang trọng như một ông hoàng</i>, dẫn theo <i>Văn Cao cuộc đời và tác phẩm</i>, NXB Văn học, Hà Nội, 1996, tr. 247. </p>

  <p>(9) Nguồn: <a href="http://www.suutap.com/">http://www.suutap.com</a>.</p>

  <p>(10) Bài của Hoàng Ngọc Hiến đăng lần đầu trên báo <i>“Người đẹp Việt Nam”</i>, số Tết năm 2000. </p>


title: Dao Ánh - Một thời để nhớ - Kỳ 2
created: 2011-04-08 16:53:40+00:00
edited: 2011-04-10 08:00:41+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Giao Hưởng - Dạ Ly, thanhnien.com.vn, 05/04/2011
url_id: dao-anh-mot-thoi-de-nho-ky-2
body:
  <br />
  <h2>“Xin trả nợ người” lần thứ nhất</h2>
  <br />
  <p>
  Có lần Trịnh Công Sơn nói với Dao Ánh “con người sinh ra để gọi tên nhau”. Và ông đã gọi tên “Diễm” trước đó, rồi “gọi mãi tên Ánh” trong những ngày nắng thủy tinh... </p>
  <p>
  Chị Ngô Vũ Bích Diễm và Ngô Vũ Dao Ánh người gốc Hà Nội, lớn lên ở Huế, đi vào tình khúc như Trịnh Công Sơn (TCS) kể: <i>“Có một mùa hạ năm ấy tôi bị một cơn sốt nặng, nhiệt độ trong người và bên ngoài bằng nhau. Tôi nằm sốt mê man trên giường không còn biết gì. Và bỗng có một lúc nào đó tôi cảm thấy có một hương thơm phủ ngập cả căn phòng và tôi chìm đắm vào một giấc mơ như một cơn mê sảng. Tôi thấy mình lạc vào một rừng hoa trắng thơm ngào ngạt, bay bổng trong không gian đó. Đến lúc tỉnh dậy người ướt đẫm mồ hôi và tôi nhìn thấy bên cạnh giường có một người con gái nào đó đã đến cắm một bó hoa dạ lý hương trắng rất lớn. Chính cái mùi thơm của dạ lý hương đã đưa tôi vào giấc mơ kia. Giấc mơ trong một mùa hạ nóng bức. Trong vùng tôi ở, quanh đó chỉ có một nhà duy nhất trồng dạ lý hương nên tôi biết ngay người mang hoa đến là ai. Sau một tuần lễ, tôi hết bệnh. Nghe tin bố người bạn đang hấp hối tôi vội vàng đến thăm. Ông chẳng có bệnh gì ngoài bệnh nhớ thương và buồn rầu. Câu chuyện rất đơn giản. Hai ông bà đã lớn tuổi thường nằm chung trên một sập gụ xưa. Cứ mỗi sáng bà cụ thức dậy sớm và xuống bếp nấu nước sôi để pha trà cho ông cụ uống. Một buổi sáng nọ, cũng theo lệ thường, bà cụ xuống bếp bị gió ngã xuống bất tỉnh và chết. Mấy người con ở gần đó tình cờ phát hiện ra và đưa bà cụ về nhà một người để tẩm liệm. Sau đó chôn cất và giấu ông cụ. Khi ông cụ thức dậy hỏi con, mẹ các con đi đâu rồi, thì họ trả lời là mẹ sang nhà chúng con để chăm sóc mấy cháu vì chúng bị bệnh. Vài ngày sau vẫn chưa thấy bà về ông mới trầm ngâm hỏi các con có phải mẹ các con đã chết rồi không. Lúc ấy mọi người mới khóc òa lên. Từ đó ông nằm trên sập gụ một mình, cơm không ăn, trà không uống cho đến lúc kiệt sức và đi theo bà cụ luôn. Câu chuyện này ám ảnh tôi một thời gian. Và sau đó tôi kết hợp giấc mơ hoa trắng mùa hạ với mối tình già keo sơn này như “Áo xưa dù nhầu cũng xin bạc đầu gọi mãi tên nhau” để viết nên bài Hạ trắng”</i>. </p>
  <p>
  Như ca sĩ Trịnh Vĩnh Trinh kể, người mang bó hoa dạ lý hương đến bên giường bệnh TCS trưa ấy là Diễm. Như vậy bài <i>Hạ trắng</i> là bài TCS viết về cuộc chia tay mà chúng tôi gọi là bài <i>Xin trả nợ người</i> lần thứ nhất (cho Diễm). Còn bài <i>Xin trả nợ người</i> lần thứ hai (cho Dao Ánh) sẽ nói sau. Hồi ức trích dẫn trên do TCS đưa in trên tạp chí <i>Thế giới Âm nhạc</i> gần như liền mạch trong hai số tháng 3 và tháng 5.1997. Đến tháng 8 năm ấy, một người mà TCS quý trọng qua đời tại Sài Gòn: GS Đỗ Long Vân. </p>
    <p align="center">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/dao-anh-va-trinh-cong-son/" /><br />
  Dao Ánh và Trịnh Công Sơn trong một lần gặp lại nhau tại VN<br />
  sau nhiều năm Dao Ánh sống ở Mỹ - Ảnh: T.L</p>
  <p>
  Không ít lần TCS đã kể với Dao Ánh về Đỗ Long Vân những ngày gặp gỡ Dran, Blao, Đà Lạt và Sài Gòn. Đỗ Long Vân dạy ở Đại học Huế, là tác giả của bản văn “lạ và đẹp như mơ” - theo cách nói của Nguyễn Quốc Trụ. Đó là: <i>Vô Kỵ giữa chúng ta</i>. Trong bản văn đó, cạnh những phân tích nền tảng về tiểu thuyết Kim Dung qua cơ cấu luận, Đỗ Long Vân đã dành những dòng viết về chữ “tình” mà TCS rất tâm đắc như sau: “<i>nhân vật nào trong Kim Dung lại không đa sầu, đa cảm, đa tình? Người ta chỉ cần nhớ đến sự thủy chung của Hoàng Dược Sư với người vợ sớm qua đời, và tiếng sáo của ông trên nước biếc, khi một mình một chiếc thuyền, ông đi khắp bốn bể tìm con. Cái tình là tiếng nói của cái phần sâu xa nhất trong mỗi con người (...). Không thể tưởng tượng được chẳng hạn một cuộc yêu đương giữa người của Tà môn và của Chính giáo (…). Dĩ nhiên phải kể đến tất cả những sắc thái của tình yêu: tri kỷ như giữa Hoàng Dung và Quách A Tỷ. 
  Có những mối tình trưởng thành trong sự chia sẻ những nguy hiểm và gian khổ chung và những mối tình, như của Hân Ly với Vô Kỵ kết tinh từ một kỷ niệm nhỏ thuở thiếu thời. Lại có những mối tình sét đánh, như Đoàn Dự vừa trông thấy Vương Ngọc Yến là tưởng như những nhan sắc khác đều bị xóa nhòa. Những người yêu thì có kẻ đào hoa như Đoàn Chính Thuần, ngây thơ như Hân Ly, đau khổ như Chu Chỉ Nhược, dịu dàng như A Chu, nhưng người nào cũng yêu đắm đuối như đã gặp trong người mình yêu một cái gì không thể gặp được lần thứ hai ở trên đời. Cho nên A Chu có chết đi nhưng ảnh tượng nàng vẫn còn thao thức mãi trong lòng Kiều Phong. Hai tâm hồn gặp nhau, tương đắc, giao hội và không có gì có thể chia rẽ họ. Trương Thúy Sơn, Kỷ Hiểu Phù, A Chu nhận cái chết để khỏi phải lên án người yêu của họ (...). Tình yêu không kể tới đạo lý. Nó không thể giải thích được. Ai biết đâu sự sa đọa của Dương Khang là cái đã cám dỗ Mục Niệm Từ, cái ngây thơ của Quách Tĩnh là cái cám dỗ Hoàng Dung, sự lơ đãng của Mộ Dung Phục là cái cám dỗ Vương Ngọc Yến? Tham vọng có thể dẫn đến tuyệt vọng. Nhưng tình yêu là cái đam mê duy nhất trong Kim Dung không bao giờ biết đến sự ăn năn. Cái tên Bất Hối mà Kỷ Hiểu Phù đã đặt cho đứa con hoang của mình có lẽ đã đánh dấu trang sử diễm lệ nhất của võ lâm và có lẽ Mộ Dung Phục sẽ bị trừng phạt đến hóa điên, không phải vì tham vọng của chàng quá lớn mà tại vì chàng là nhân vật rất hiếm của Kim Dung đã không biết thế nào là tình yêu. Sự giá trị hóa cái Tình trong Kim Dung, tuy nhiên, chỉ là tỉ dụ điển hình nhất của sự giá trị hóa đời sống tâm hồn</i>”. TCS kể Dao Ánh nghe những ngày gặp Đỗ Long Vân (và họa sĩ Đinh Cường) ở một căn nhà trên Đà Lạt: “<i>Anh Đỗ Long Vân từ dạo sau này ở Huế rồi lên đây vẫn còn miên man rơi vào những ưu tư không dứt. Anh ngồi hàng giờ đọc sách, rồi trầm ngâm rồi nói lẩm nhẩm một mình, rồi cười bâng quơ như một người đã vắng mặt trên hiện tại này</i>”, song người vắng mặt đó vẫn có mặt, có tên giữa những ngày TCS và Dao Ánh đi về trong cõi mưa hồng... </p>
  <p align="right">(còn tiếp)</p>
  <br />
  <p class="comment">
  ... Có một vài giấc mơ quá mức huyền bí, không làm sao hiểu được, chúng giống như những câu đố. Nhưng những câu đố còn có thể giải đáp, chúng thì không. Bạn có thể cho chúng hàng trăm nghĩa khác nhau, nghĩa nào cũng được cả. Liệu Eurydice mong muốn trở lại trần gian, nếu nàng tìm thấy một chút bình yên, một chút hơi ấm ở địa ngục? Và Kafka thêm vô: âm nhạc, thứ đã nhất, đẹp nhất, được hát ở địa ngục, bởi những kẻ trầm luân. Liệu chúng ta có thể đọc Đỗ Long Vân, nghe nhạc Trịnh Công Sơn, đọc thơ Thanh Tâm Tuyền, theo nghĩa trên không?<br />
  <br /> 
  <b>Nguyễn Quốc Trụ</b>
  </p>

  <br />
  <p>
  <b>Giao Hưởng - Dạ Ly</b><br />
  <a href="http://www.thanhnien.com.vn/Pages/20110405/Dao-Anh-Mot-thoi-de-nho-Ky-2-Xin-tra-no-nguoi-lan-thu-nhat.aspx">thanhnien.com.vn</a>, 05/04/2011</p>


title: Gam màu Huế trong nhạc Trịnh Công Sơn
created: 2009-12-09 19:57:45+00:00
edited: 2009-12-11 17:52:23+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Anh Huy, tháng 10 năm 2004.
url_id: gam-mau-hue-trong-nhac-trinh-cong-son
body:
  <br />
  <p>
  Không biết từ lúc nào? do đâu? và vì sao? mà người ta hay nói màu tím là màu đặc trưng của Huế! Có phải tím thành cổ? hay là tím chiều mơ?... bởi không ai có thể định nghĩa được, cũng như tính được chuẩn độ của màu “tím Huế” trong phổ hệ màu là như thế nào!</p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
       <a href="/paintings/bia-tap-nhac/bia-khoitroimenhmong.jpg">
          <img src="/paintings/bia-tap-nhac/bia-khoitroimenhmong.jpg/image_preview" alt="Tranh Trịnh Công Sơn" title="Tranh Trịnh Công Sơn" />
       </a>
       <p class="discreet">Tranh Trịnh Công Sơn</p>
  </div>

  <p>
  Cố họa sĩ Phạm Đăng Trí cho biết: “Đối với màu tím, phụ nữ Huế quan niệm đó là một sắc trang nhã. Trông không buồn mà chỉ như mỉm cười. Không quá nồng nàn như bông lài mà thoang thoảng như hương lan thanh đạm và tế nhị. Vì vậy, đàn bà con gái thường mặc màu tím... Và nữ sinh thường chọn màu này để làm đồng phục... Tím là sắc lạnh, là sắc thuộc âm, nằm dưới cùng trong quang phổ, phát ra bước sóng ngắn và sức sáng nhẹ nhàng... Điều vừa trình bày, chứng tỏ ý thức thẩm mỹ của chị em phụ nữ xứ này qua việc chọn màu tím để ví với đức tính của mình thì thật là tinh tế. Do đó, đã sinh ra từ ngữ “màu tím Huế”...”.</p>
  <p>
  Trong thế giới màu sắc, chỉ có ba màu cơ bản là: đỏ, vàng và xanh. Trắng và đen có thể xem không phải là màu, mà chỉ là nền, sắc độ giảm tối đa hoặc tăng tối đa của các màu. Phối hợp các màu cơ bản trên, tùy theo từng mức độ mà có muôn màu nghìn tía...</p>
  <p>
  Xanh là màu có tính lạnh và mạnh mẽ, đỏ là màu nóng cuốn hút. Hai màu xanh đỏ phối hợp tạo thành màu tím rất lôi cuốn mà người đời đã tốn không biết bao nhiêu giấy mực để nói về màu này...</p>
  <p>
  Tím là một màu chính trong ngũ sắc pháp lam Huế (đỏ, vàng, tím, lục, xanh) trang trí ở cung điện cũng như ở đình chùa miếu vũ..., nên sắc màu truyền cảm mạnh này đã quyện vào tâm tư người bản xứ. Cũng màu tím, song tuỳ theo sắc độ, cung bậc như tím hoa cà, tím than...; rồi đặc biệt là “tím Huế”, là biểu hiện sự thuỷ chung nhưng lãng mạn, bâng quơ và nhớ nhung:</p>

  <p>
  <i>“Chiều một mình qua phố, âm thầm nhớ nhớ tên em, có khi nắng khuya chưa lên, mà một loài hoa chợt <b>tím</b>...”</i></p>
  <p>
  Huế một thuở là kinh đô, vàng là màu áo của vua thiết triều, thuộc thổ (trung ương) trong ngũ sắc truyền thống phương Đông (đỏ, vàng, xanh, trắng, đen), và cũng là một màu chính trong pháp lam Huế, được vua chúa chọn làm màu của vương quyền, nên cũng biểu hiện về Huế và có tính tươi sáng, sắc vui:</p>
  <p>
  <i>“Chiều một mình qua phố, âm thầm nhớ nhớ tên em, áo xưa chưa quen phong trần, đợi mùa thu <b>vàng</b> áo thêm...”</i></p>
  <p>
  Trịnh Công Sơn nói: “-Tôi không thấy có ranh giới nào giữa thế giới âm thanh và thế giới im lặng cả. Những gì không nói được bằng ngôn ngữ âm nhạc thì tôi nhờ đến ngôn ngữ màu sắc. Nếu cả hai phương tiện này cũng chưa chuyên chở hết những suy nghĩ của tôi về đời và con người thì tôi lại phải tìm đến với văn chương.”</p>
  <p>
  Trong cùng một ca khúc, mà nhạc sĩ thiên tài họ Trịnh cũng là một họa sĩ, đã phối màu vàng cổ điển của văn hóa cung đình với màu tím của văn hoá dân gian tạo nên cặp màu đặc sắc của Văn hoá Huế. Đây là một cặp màu bổ sung mà mỗi màu đều có nét đẹp riêng, nhưng khi phối hợp đã cộng hưởng mang nét đẹp vương giả; cùng tôn lẫn nhau, không phải màu nào chính, màu nào phụ, mà phụ thuộc vào hệ quy chiếu của từng người cảm nhận... </p>
  <p>
  Đặt cánh hoa vàng trên nền tím, màu vàng sẽ rực rỡ hơn, mà nền tím cũng không vì thế mà bị chìm. Nhưng nếu đặt màu vàng ấy vào nền trắng, xanh... thì cánh hoa không thể nổi bật được. Hiện tượng một cặp màu bổ sung thỉnh thoảng vẫn lặp lại trong những bài ca trữ tình mang không gian Huế: <i>“Nhìn những mùa thu đi... nghe tháng ngày chết trong thu <b>vàng</b>... Gió heo may đã về, chiều <b>tím</b> loang vỉa hè, và gió hôn tóc thề... Trong nắng <b>vàng</b> chiều nay...”</i>. Cũng có thể <i>“chiều tím”</i> là do không gian Huế tím, nhưng cũng có thể <i>“tím loang vỉa hè”</i> có nghĩa là nữ sinh tan trường buổi chiều được <i>“gió hôn tóc thề” </i>và gió cũng hôn luôn cả áo dài làm tà áo tím loang loáng trên vỉa hè! Song nhạc sĩ đã cho biết thêm <i>“trong nắng vàng chiều nay”</i>, như vậy tím đây không phải là tím chiều mơ, mà chắc chắn là màu của tà áo dài Huế đã nhuộm thắm được <i>“nắng vàng”</i> làm tươi thêm...</p>

  <p>
  Sống trong thành phố vườn, hòa lẫn với cỏ cây, từ căn nhà nhỏ mà tiếp xúc với vũ trụ, người Huế cảm nhận sự vật và hiện tượng bằng trực giác hơn lý tính, từ đó sinh ra tâm hồn đồng nội. Vì thế mà nhạc sĩ đã tô điểm bức tranh bằng những màu sắc thiên nhiên, cũng như mượn ánh sáng làm phương tiện diễn đạt sự sinh động của hiện thực tự nhiên : <i>“cỏ cây chợt lên màu nắng...”</i>, rồi lãng mạn cực điểm là <i>“màu nắng bây giờ trong mắt em...”</i>. Cứ thử hỏi <i>“màu nắng”</i> là màu gì (?) thì tác giả cho biết ngay <i>“em qua công viên mắt em ngây tròn, lung linh nắng thuỷ tinh <b>vàng</b>...”</i>.</p>
  <p>Có lúc nhạc sĩ không tô bằng màu trực tiếp, mà tả màu sắc một cách tinh tế qua thủ pháp ẩn dụ trong một số quy luật phối màu nhất định, để vẽ nên một không gian Huế rất đặc sắc. Người nghe được <i>“đưa em về, nắng vương nhè nhẹ”</i>, mà <i>“chiều cuối trời nhiều mây”</i>; những đám mây được <i>“trời ươm nắng, cho mây <b>hồng</b>”</i> hoặc ngay cả khi <i>“trời còn làm mưa, mưa rơi mưa rơi, từng phiến mây <b>hồng, </b>em mang trên vai...”</i>. Chính những mây hồng này, long lanh với dòng Hương xanh ngát, tạo nên không gian rực tím làm họa sĩ vật vã cảm hoài vì sự trống vắng nửa hồn của gam màu <i>“ngày xưa sao lá thu <b>không</b> <b>vàng</b>?... để nắng đi vào trong mắt em”</i>, bởi thu tím mà thiếu lá vàng cũng như hoa xuân thiếu bướm lượn. Đây là&nbsp; bức tranh của một họa sĩ thuộc trường phái hội họa ấn tượng có màu sắc tả thực, ghi lại những cảm xúc đọng lại trong hồn người, thích không gian thiên nhiên, nhờ đó sử dụng ngôn ngữ hội họa nhạy cảm, giàu tính thẩm mỹ. Và những không gian rất ấn tượng này thoáng hiện thoáng mất, khi thì <i>“một loài hoa chợt tím”</i>, khi thì<i> “cỏ cây chợt lên màu nắng”...</i></p>

  <p>
  Có lúc nhạc sĩ lại dùng màu như một họa sĩ của trường phái sắc điểm :<i>“đóa hoa <b>hồng</b> cài lên tóc mây...”</i>. Nhưng tóc ở đây không phải màu đen mà là <i>“tóc nào hãy còn <b>xanh</b>...”</i>, mặc dù xanh ở đây có nghĩa là thanh xuân, song về sắc màu thì vẫn là màu xanh, và trong nét phối trí kiểu điểm sắc hồng cạnh sắc xanh này vẫn tương ánh tạo nên sắc tím của Huế!</p>
  <p>Cho nên, Trịnh Công Sơn bảo :<i>“Hội họa và âm nhạc là hai người bạn đồng hành trong nghệ thuật... Trong âm thanh có màu sắc và ngược lại, trong màu sắc có âm thanh... Khi bạn nghe một bản nhạc, bạn đắm chìm vào bản nhạc ấy và trong khối lượng âm thanh kia bỗng mở ra cho bạn một không gian đầy màu sắc, lung linh, óng ả mà có thể để bạn chưa bao giờ nhìn thấy...”</i>. Và những ca từ hợp thành gam màu được chuyển tải qua âm thanh của họ Trịnh tài hoa, phần lớn là những màu trong ngũ sắc của pháp lam Huế, mà nổi bật và đặc trưng nhất là cặp màu bổ sung vàng – tím.</p>
  <p>
  <b>Anh Huy</b><br />
  Tháng 10 năm 2004<br />
  <br />
  <i>Nguồn : tác giả gửi đến</i>
  </p>


title: Hạt bụi hóa thân ca hát
created: 2010-02-20 20:14:05+00:00
edited: 2010-03-06 09:21:00+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nguyễn Xuân Hoàng, Tạp chí Sông Hương, số 206 - 04/2006.
url_id: hat-bui-hoa-than-ca-hat
body:
  <br />
  <p> 
  Có ngày bỗng dưng thấy lòng thật quạnh hiu. Một nỗi cô đơn nào đó khôn tả xâm chiếm tâm hồn. Tôi đi hoài, lang thang vô định trên những con đường phố Huế xanh xao ánh đèn vàng, bất chợt lòng vang lên giai điệu quen thuộc một ca khúc nào đó của Trịnh Công Sơn. Tự hát cho riêng lòng mình và thấy nỗi buồn vơi đi, lòng cơ hồ bằng an và niềm vui trở lại.</p> 
  <p>
  Điều gì ở âm nhạc Trịnh Công Sơn khiến con người sau khi đi qua mong manh, tuyệt vọng, bỗng chọn được một niềm vui cho mỗi ngày đang sống? Sau ba ngàn thế giới trong nước mắt, chợt tìm thấy trong bể khổ nụ cười của Huệ Năng? Sau cánh cửa của sự chết bất chợt mở ra một sự tiếp nối của luân hồi? </p> 
  <br />
  <h2>BẬC THỨC GIẢ THẤU SUỐT CÕI NGƯỜI SINH LÃO BỆNH TỬ </h2> 
  <p>
  Xuyên suốt thế giới âm nhạc Trịnh Công Sơn là tình yêu lứa đôi và một nỗi buồn thê thiết phận người. Đó là một thế giới quá ư vô thường, mỏng manh đến bàng hoàng. Trịnh Công Sơn đã gầy dựng một thế giới tinh thần bất toàn trên cái nền tảng cũng bất toàn của Phật giáo đó là cõi người Sinh - Lão - Bệnh - Tử. Trong cái nhìn thông thường, có một đứa bé chào đời, đó là một niềm vui. Nhưng với Phật giáo sự lý giải giản đơn chỉ là một kiếp luân hồi. Con người sinh ra để phải chịu bao nhiêu khổ đau. Vì vậy mà với Trịnh Công Sơn đó là một “<i>tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người”. </i>Trong cái nhìn tương đồng, kinh Cựu ước cũng viết rằng: “<i>Hãy để ngày ấy lụi tàn, ngày mà tôi sinh ra đời và đêm mà người ta nói rằng đã có một con người được kết thành thai”.</i> </p> 
   <p> 
  Con người không thể tự quyết định sự ra đời của chính mình, vì nó là câu chuyện dài kỳ của nhân duyên. Với cái nhìn rất chi hồn nhiên vào cõi tồn sinh, Trịnh Công Sơn đã ngơ ngác tự hỏi mình, câu hỏi của nhân loài: “<i>Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi. Để một mai vươn hình hài lớn dậy”.</i> Một câu hỏi ném vào hư không như một viên đá cuội ném xuống và mất hút giữa mặt hồ cuộc đời rộng thênh thang, có chăng chỉ hồi vọng những vòng sóng nhỏ lăn tăn một nỗi ngậm ngùi. Canh cánh với cái nhìn thấu suốt cõi người, Trịnh Công Sơn không hề né tránh bản chất của Sinh - Diệt, dù ngay khi ông giả định, thì giả định đó cũng là một sự thật tê tái cõi lòng “<i>Hôm nay thức dậy. Không nhìn thấy mặt trời. Như vừa mới vào đời. Tay mẹ đâu rồi. Nôi trống ru ai”. </i>Không có gì khác người khi đó là cái nhìn triết học về thân phận con người ngay từ lúc nó chào đời, nhìn thấy tia nắng đầu tiên và chào cuộc đời cũng bằng thân mệnh của tiếng khóc đầu tiên. </p> 
   <p> 
  Nhất quán với tư tưởng Phật giáo, Trịnh Công Sơn đã nhìn thấy ngay từ khi sinh ra, trong con người đã tiềm tàng “mầm bệnh”, hữu thân hữu bệnh. Bệnh ở đây là những cơn đau của thể xác và đặc biệt là nỗi đau tinh thần xuất phát từ nhận thức <i>“vì với ý thức, người là một con vật bị bệnh”. </i> Chu Sơn không cần nhiều hàm ý khi viết rằng chính Trịnh Công Sơn “<i>đã chiếm lấy nỗi đau làm báu vật, đồng thời làm vũ khí của riêng mình”. </i> Nỗi đau khổ tâm hồn ấy đã suốt đời như ngôi sao chiếu mệnh người nhạc sĩ tài hoa, khiến ông cất lên những lời ca quán tưởng nhất, giải thích một hợp đồng thân phận trọn vẹn nhất, có sức thuyết phục nhiều người nhất về sự có mặt của Nỗi - Đau - Làm - Người. Sống với những giấc mơ, Trịnh Công Sơn thấy mình hóa thành chim, như nghìn năm trước Trang Tử thấy mình hóa bướm, nhưng rồi ông “<i>như con chim bệnh, thiếu hạnh phúc trần gian”. </i>Bệnh ở đây là sự ngốc dại, ngậm ngùi <i> “tự làm khô héo tôi đây”, </i> là<i> “ngủ dài lâu mang theo vết thương sầu”, </i> bệnh đến mệt mỏi, ơ thờ và nặng nề nhất, để lại nhiều di chứng nhất đó là BỆNH YÊU: thắc thỏm chờ đợi, như đứng đi trên lửa, nằm ngồi không yên, chút niềm hy vọng <i>“đôi môi em là đốm lửa hồng” </i> chợt lụi tàn tắt vùi nỗi thất vọng: <i>“Chiều nay còn mưa sao em không lại. Nhớ mãi trong cơn đau vùi”. </p> 
   <p> 
   </i>Đi tìm sự đồng nhất, đồng thuận giữa bệnh = nỗi đau thân xác = nỗi đau tinh thần = nỗi đau tình yêu, Trịnh Công Sơn đã đẩy phạm trù cái “bệnh” của Phật giáo vượt qua giới hạn của cách hiểu thông thường về phạm trù của Bệnh. Bệnh trở thành một thực thể tồn tại như một phần của bản chất Cái Đẹp. Thông qua giai điệu nồng nàn của âm nhạc Trịnh Công Sơn, con người không còn sợ hãi Bệnh, xem Bệnh là một tất nhiên - cái giới hạn mà khi nhận thức được nó, con người sẽ tiến gần đến với sự tiệm ngộ. Đó là một cuộc sống chung, hóa vàng nỗi sợ hãi, những cơn đau thành một cái đẹp vô lời. Bệnh trở thành một đóa hoa lạ trong nhận thức sâu thẳm về phận người. Cái “vết thương thời đại” ấy (chữ dùng của Bửu Ý) là một thú đau thương khá bất ngờ và đầy ma lực của âm nhạc Trịnh. </p> 
  <p> 
  <i>“Bao nhiêu năm làm kiếp con người. Chợt một chiều tóc trắng như vôi”. </i>Sau phạm trù Sinh, cánh cửa già nua Lão đã kẽo kẹt mở toanh ra một màu tóc trắng. Đã xa rồi khoảng cách bao nhiêu năm của Sinh để tiếp cận với Diệt. Phạm trù Lão trong âm nhạc Trịnh Công Sơn là sự nối tiếp nỗi buồn của Sinh. Hình ảnh lau trắng = tóc bạc trở lại trong nhiều ca khúc của ông. Nó đến chậm chạp, từng ngày, như cười cợt, như đánh đố, như thách thức kiếp người ngắn ngủi. Và lúc này Trịnh Công Sơn như một đứa trẻ đi tìm trâu lạc ra đồng giữa ngọ tròn mắt ngạc nhiên rồi ồ lên khờ dại: “<i>Chiều hôm thức dậy. Ngồi ôm tóc dài. Chập chờn lau trắng trong tay”. </i>Giữa dòng phù sinh, kiếp người rồi chỉ là một con - phù - du - tóc - bạc. Không ngần ngại nhận thức sự thật trần trụi ấy, tựa vào vô thường, Trịnh Công Sơn ôm cầm thản nhiên ca lời ca yêu thương của một chú ve sầu: “<i>Ôi phù du. Từng tuổi xuân đã già. Một ngày kia đến bờ. Đời người như gió qua”. </i> Dù thông thái, con người chưa bao giờ chịu chấp nhận ngày nọ mình sẽ là con phù du tóc bạc. Nỗi ham sống từ chối ánh sáng hoang mạc như con đà điểu rúc đầu vào cát bỏng từ chối những hiểm nguy đe dọa sự sinh tồn. Phạm trù cái Lão tồn tại tất yếu trong âm nhạc Trịnh Công Sơn, là màu cỏ lau hắt hiu buồn, là một tín hiệu như chiếc then mục cài cánh cửa kết thúc một đời người. </p> 
   <p> 
  Dù muốn hay không, thất vọng hay hy vọng, cười hay là khóc, thì cái chết, sự chết, nỗi chết vẫn lơ lửng trên đầu con người. Kinh Thánh dạy con người hãy tập làm quen với cái chết “<i>chết đi trở về với chúa 
  ấy là sống muôn đời”. </i> Phật giáo<i> </i>dạy chết là sự thay đổi một trạng thái, là Tán sau khi đã Tụ, một sự tiếp nối vô thường. Triết học hiện sinh xem cái chết là một điều phi lý nhất trên đời, dù là hiện sinh hành động hay hiện sinh Cơ đốc giáo, cũng đều thấy trong cái chết một sự băng hoại tầm thường. Với Trịnh Công Sơn, cái chết là một thường trực, nỗi ám ảnh ngay từ khi một hình hài mới ra đời. Có thể thiết lập một từ điển về cái chết trong âm nhạc Trịnh Công Sơn với hàng trăm “<i>kiểu chết</i>” khác nhau. Chết bất chợt “<i>Chợt như xác thân không còn. Và cạnh tôi là đồng vắng”. </i> 
  Chết trong một lời khuyên nhủ<i> “Thôi về đi, đường trần đâu có gì”.</i> Chết như đất trời lịm tắt “<i>Một ngày như mọi ngày. Từng chiều lên hấp hối”. Cái</i> chết là một vô thủy vô chung “<i>Không có cái chết đầu tiên. Và có đâu bao giờ. Đâu có cái chết sau cùng”. </i> Cái chết thanh thiên bạch nhật trong đời thực<i> “Chìm dưới cơn mưa. Một người chết đêm qua”. </i> Chết trong cả giấc mơ <i>“Một lần nằm mơ, tôi thấy tôi qua đời”. </i></p> 
  <p> 
  Có một điều bất ngờ, là ở mỗi “<i>kiểu chết</i>”, Trịnh Công Sơn đều nhìn thấy những tư thế chết bi tráng, hầu như không muốn làm hạt bụi của con người. Cái tư thế mà bậc đại trí Chế Lan Viên sinh thời đã viết “<i>Vê hạt cát thời gian chọi lại với vô cùng”. </i> Có tư thế chết thơ mộng và kêu dũng “<i>Người nằm co như loài thú trong rừng sương mù. Người nằm yên không kêu than chết trên căn phần”. </i> Có tư thế chết chỉ là một dấu bàn chân quên trở lại “<i>Chìm dưới cơn mưa. Bàn chân nhỏ bé. Năm nay năm nay đã quên đường về”. </i>Quả là khó có cái chết đau thương nào lại nhẹ nhàng như là<i> </i> 
  “quên” như vậy, mà nỗi đau đã được nén chịu rồi lặp đi lặp lại qua trạng từ chỉ thời gian “<i>năm nay, năm nay...”. </i>Chết chủ động tiếp nhận với tư thế của một lời chào không chút ngại ngần “<i>Đường 
  trần rồi khăn gói. Mai kia chào cuộc đời. Nghìn trùng cơn gió bay”...</i> Và không ở đâu cái chết vốn tràn ngập bi thương và phi lý lại xuất hiện đẹp như đoạn kết một cuộc hẹn hò “<i>Những hẹn hò từ nay khép lại. Thân nhẹ nhàng như mây”. </i> Vậy đó, sau khi đã mô tả hàng trăm “kiểu chết” tàn lạnh khói hương, tạc vào giai điệu buồn như phúc âm hàng trăm “tư thế chết” dịu dàng và lẫm liệt, Trịnh Công Sơn - nhạc sĩ, bỗng trở thành một Thiền Sư đốn ngộ với nụ cười nhẹ nhàng rằng cái chết không đe dọa được ai. Tạo hóa đã đùa cợt con người và đến lượt mình con người minh triết có thể “nhân định thắng thiên” bằng cái nhìn trực diện, không trốn tránh và sợ hãi trước cánh cửa vô thường Sinh - lão - bệnh - tử. </p> 
   <br /> 
  <h2>BẬC HÀNH GIẢ SÁNG TẠO THÔNG QUA NHỮNG HÓA THÂN </h2>
  <p> 
  Nhìn lại chặng đường sáng tạo nghệ thuật, phác thảo chân dung mình, có lần Trịnh Công Sơn nói “<i>Tôi vẫn là đứa trẻ thơ trong nghệ thuật, lòng còn tràn đầy cảm hứng. Tôi vẫn còn ham mê học hỏi quanh mình và còn đủ hào hứng mở ra những cuộc đối thoại, độc thoại với cây cỏ thiên nhiên, với con người qua ca khúc dưới ánh sáng hiền hòa nhân hậu của những ngày tôi đang sống” </i> (phác thảo chân dung tôi). Chọn sáng tạo âm nhạc làm hành trang (thực ra thì số phận đã đẩy Trịnh Công Sơn đến với âm nhạc) Trịnh Công Sơn đã đối thoại với cuộc đời và độc thoại với chính mình qua những hóa thân hệt như những giấc mơ đời hư ảo. Hóa thân cổ điển nhất mà người Việt còn thấy trong chuyện cổ tích đó là Tấm khi nàng hiện thân làm trái thị, làm con chim vàng anh hay làm cây xoan đào... Một sự hóa thân như là khát vọng chờ đợi một nhân duyên. Càng nhiều hóa thân thì sự gặp nhân duyên càng lớn. Hóa thân thực chất là những giấc mơ mà xác suất hạnh phúc tùy thuộc vào niềm hy vọng và thái độ trực diện với cuộc đời. Để mở “<i>con đường ngắn nhất đi từ trái tim của mình đến trái tim của người”, </i>Trịnh Công Sơn đã tự mình hóa thân làm muôn ngàn kiếp. Khi ông là ngọn gió (<i>lòng tôi có khi mơ hồ. Tưởng mình đang là cơn gió), </i> khi là con chim (<i>tôi như con chim nhỏ. Bay về rất ngẩn ngơ), </i>khi là lá cỏ<i> (đời ta có khi tựa lá cỏ), </i> khi là đốm lửa (<i>đời ta có khi là đốm lửa</i>). Có khi Trịnh Công Sơn thấy mình là một cơn mưa (<i>tôi thu tôi bé lại làm mưa tan giữa trời) </i> và có lúc mong<i> “làm một quán đợi, buồn chân em ghé chơi”. </i>Trong giấc mơ hóa thân bên cạnh những hóa thân làm thiên nhiên cây cỏ, sống đời sống thực vật bằng an, Trịnh Công Sơn rất hay mơ trở về với tuổi thơ, thành đứa bé hồn nhiên (<i>hôm nay tôi nghe tôi cười như đứa bé</i>). Một trong những hóa thân căn bản và cốt lõi nhất của Trịnh Công Sơn đó là “<i>Hạt bụi</i>”. Một hóa thân có tính chất luân hồi: hạt bụi = thân tôi và sau đó thân tôi = hạt bụi. Đây là một hóa thân căn bản vì nó giải thích thấu đáo nhất câu hỏi ta là ai? ta từ đâu đến? ta đi về đâu? Chính cốt lõi này đã biến âm nhạc Trịnh Công Sơn thành lời kinh mê hoặc được thốt ra từ một hành giả sau khi đã nhìn thấu trọn ba ngàn thế giới. </p> 
  <p> 
  Tự mình hóa thân, Trịnh Công Sơn còn hóa thân cho cả tha nhân. Trước sự mất mát và cái chết như một nỗi ám ảnh, ông thấy rằng chỉ riêng mình tạo ra những hóa thân là vẫn còn chưa đủ. Từ cái tôi đáng ghét (le moi est haïssable) đi qua và <i>“nghe những tàn phai” </i> Trịnh Công Sơn thành con người khác, sống với những chuyến xe, những đám đông, những quán không và cuối cùng là con nước trôi mặc khải như một vô định đời người. Đặc biệt với tình yêu dành cho nhan sắc, Trịnh Công Sơn vẫn mơ hoài những hóa thân “Em”. Đây cũng là một trong những hóa thân đẹp nhất trong những ca khúc tình yêu của Trịnh. Này là “<i>sợi tóc em bồng trôi nhanh trôi nhanh như dòng nước hiền”, </i>này là<i> “tấm lòng em như lá kia còn xanh”, </i>này là<i> “nắng có hồng bằng đôi môi em”. </i>Những hóa thân rất chi bộ phận ấy lạ thay 
  lại nói rất đầy đủ về một toàn thể: nàng đã hiện ra đầy đủ và xinh đẹp đến “<i>tự làm khô héo tôi đây”. </i>Trong một so sánh gián tiếp, hóa thân của Trịnh Công Sơn đạt đến sự đắc thủ siêu hình học : </p> 
  <dd>
  - em đứng lên / gọi mưa vào hạ <br /> 
  - em đứng lên / mùa xuân vừa nở <br /> 
  - ôi tóc em / dài đêm thần thoại 
  </dd> 
  <p>
  Nó mở ra một trường liên tưởng có tầm vóc của vũ trụ gợi nhớ một <i>“Sóng gợn tràng giang buồn điệp điệp” </i>của chàng thơ Huy Cận, một <i>“Lô Sơn yên tỏa triết giang triều</i>” của tài danh Tô Đông Pha. Một<i> “trường khiếu nhất thanh” </i> của sự nhập cuộc đại thống nhất Con người - Vũ trụ trong khát vọng duy mỹ đến tận chân, tận thiện. </p> 
   <p> 
  Sau khi đã tự mình hóa thân, chuyển dịch thành tha nhân để hóa thân, Trịnh Công Sơn đã đi đến hóa thân cuối cùng như chính lời nguyền sinh mệnh của đời ông: hóa thân thành gương mặt của tình yêu - vì với ông “<i>con người không thể sống mà không yêu”. </i> Từ Cloning đời người, Trịnh Công Sơn đã Cloning tình yêu. Tâm hồn xiết bao yêu thương, xiết bao cô độc và nhân hậu ấy đã xác tín gương mặt tình yêu không phải bằng chiếc khuôn cũ mòn của những phạm trù, khái niệm hay định nghĩa mà là hiện hữu sống động tình yêu là: <i> trái phá, con tim mù lòa, vết cháy trên da thịt người, cơn đau thật dài, trái chín trên cây, cơn bão đi qua địa cầu và cuối cùng giản dị đến cháy lòng như thương áo quen hơi ngọt ngào. </i>Tất cả các cung bậc của tình yêu ấy là từ một hóa thành trăm, thành ngàn, thành vạn. Đó là giấc mơ giữa đời thực, là giấc mơ sinh thành và nối tiếp giấc mơ. </p> 
  <p> 
  Mang vết thương cuộc đời <i>ngã tự cư</i>, Trịnh Công Sơn như con ve sầu khổng lồ không thôi lột xác để làm những hóa thân ca hát. Trên từng phím đàn, ông mở vết thương lòng mình để chia xẻ với tha nhân. Trong lời ca tuyệt vọng của ông, người ta thấy nhen bừng lên một niềm hy vọng, đó là nơi mà kiếp người phù sinh đã nhìn thấy sự hội ngộ của Thiền tông và lời kinh Phúc âm, nơi mà cánh cửa sinh lão bệnh tử đã được mở ra với niềm hoan lạc thành kính. Giờ đây tiếng con chim Di ấy vẫn còn hót mãi trong  bụi mận gai, hạt bụi ấy vẫn ngày ngày rong chơi lộng lẫy dưới ánh mặt trời. Bậc thức giả ấy vẫn tiếp tục hành giả, giúp con người nhận diện gương mặt tình yêu, những hóa thân như có phép lạ chỉ xuất hiện khi ai đó chợt nhận ra những giấc mơ đời hư ảo. </p> 
  <p><b>Nguyễn Xuân Hoàng</b><br />
  <a href="http://tapchisonghuong.com.vn/">Tạp chí Sông Hương</a>, số 206 - 04/2006</p> 


title: Kỳ 1: Còn tuổi nào cho Dao - Ánh - sương - mù
created: 2011-03-29 15:46:33+00:00
edited: 2011-04-16 20:15:32+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: GIAO HƯỞNG - DẠ LY
url_id: ky-1-con-tuoi-nao-cho-dao-anh-suong-mu
body:
  <br />
  <p>
  <b>Những ngày qua,đại diện gia đình cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn là ông bà Nguyễn Trung Trực - Trịnh Vĩnh Trinh, cùng nhà thơ Nguyễn Duy, nhà báo Nguyễn Trọng Chức, nhà nghiên cứu Bùi Vĩnh Phúc, đã kết hợp với NXB Trẻ (TPHCM) để biên soạn và ấn hành bộ sách kỷ niệm 10 năm ngày mất nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (2001 - 2011) - trong đĩ có cuốn Thư tình gửi một người, công bố hàng trăm bức thư của Trịnh Công Sơn viết gửi
  người yêu trước đây...</b></p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="/photos/kho-tang-dao-anh/dao-anh-luc-16-tuoi">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/dao-anh-luc-16-tuoi" width="250" /></a>
  <p class="discreet">Ngô Vũ Dao Ánh (lúc 16 tuổi) và Trịnh Công Sơn thời trẻ</p>
  </div>
  <p>
  Người nhận lưu giữ cẩn thận suốt gần nửa thế kỷ nay - kể từ bức đầu tiên Trịnh Công Sơn viết ở Blao gửi về Huế cuối thu 1964, đến bức cuối cùng gửi từ TPHCM ra nước ngồi tháng 1.2001, tức trước lúc ông qua đời vài tháng (1.4.2001). Tất cả đều gửi đến một người - người ông yêu từ năm cơ ấy là nữ sinh 16 tuổi: Ngơ Vũ Dao Ánh.</p>
  <p>
  Chị Dao Ánh hiện sinh sống ở nước ngồi và suốt mấy chục năm qua, chị không muốn ai đọc những bức thư “dành cho riêng mình”, song gần đây, chị đã quyết định dành tặng lại gia đình nhạc sĩ. Chúng tơi đến gặp ông bà Nguyễn Trung Trực - Trịnh Vĩnh Trinh để được “đọc trước” tại chỗ những bức thư ấy trước khi cuốn <b>Thư tình gửi một người</b> ra mắt độc giả cuối tuần này, dự kiến vào 31.3 tới. Thật khĩ nĩi ngay hết một lần tất cả những xúc động, những bất ngờ khi đọc thư của một người đang yêu, người đĩ lại là một nhạc sĩ tài hoa như Trịnh Công Sơn: <i>“Suốt cả đêm hơm qua anh nằm mơ thấy Ánh. có Ánh rất yên lành trên những con đường xa lạ của một mùa hè đã qua mà phượng vẫn còn đỏ ngời (...) Ánh mặc áo nâu, tĩc mềm như mây có cả chiếc nơ màu nâu nhạt cài lên rất huyền hoặc (...) Bây giờ tháng chín. Anh gởi về cho Ánh sưông mù và mây tháng chín ở đây” (thư Blao 2.9.1964). Hoặc: “Anh nhớ Ánh, nhớ Ánh , nhớ Ánh mà không nĩi được với ai. Như tiếng kêu của một lồi kiến nhỏ. Làm thế nào Ánh nghe thấy... Ánh ơi, Ánh ơi, Ánh ơi, Ánh trở về buổi trưa mắt buồn, áo trắng... Rất mong thư Ánh mỗi ngày mỗi giờ mỗi tháng mỗi năm...” (thư Sài Gịn 16.2.1965). Hoặc tha thiết như: “Anh bây giờ đang có một điều cần nhất là: Yêu Ánh vô cùng. Anh đang nhớ lắm đây. Tình yêu đĩ bỗng đổi dạng như một phép lạ...</i>” (thư Sài Gòn 16.9.1966).</p>
  <p class="pullquote">
  <br />
  Tình yêu, với Trịnh Công Sơn, là diễm tình. Trước hết là phải đẹp, đẹp trong từng lời bội bạc, bước chân quay gót, trong dang dở và tan vỡ. Sẽ không có mối tình rách rưới hay nhầy nhụa, sẽ không có mối tình than khóc lâm ly, sẽ không có luôn cả đau khổ, hoặc nếu có chăng nữa thì đó là một nỗi đau khổ đã đành, dành sẵn... Trịnh Công Sơn ca ngợi tình yêu bằng cách vẽ ra vùng ảnh hưởng của tình yêu qua giọt nắng thủy tinh, cây cầu, hạt mưa, hàng cây chụm đầu vào nhau... Khi vẽ ra “áo xưa lồng lộng” chẳng hạn, tác giả không vẽ vạt áo, mà vẽ kỷ niệm, vẽ không khí và hơi ấm của áo.<br />
  <b>BỬU Ý</b><br />
  <br />
  </p>
  <p>
  Cạnh tình yêu, tình nhớ, tình xa, tình sầu, qua hàng trăm bức thư của nhạc sĩ, chúng ta được biết thêm nhiều điều ghi trong ấy về sinh hoạt của một số vùng thời còn chiến tranh cách đây gần 50 năm, như ở Sài Gịn, Huế, Đà Nẵng, Đà Lạt, Đơn Dưông, và nhất là Blao. Biết được thêm về đời sống riêng của TCS qua các dịng thư nhắc đến tình cảm của ông với những người thân trong gia đình. có cả những dịng kể về các bạn thân của ông như Đinh Cường, Hồng Phủ Ngọc Tường, Bửu Ý, Lữ Quỳnh, về các nhạc sĩ như Phạm Duy và ca sĩ Thái Thanh, Bạch Yến, Kim Vui, Minh Tuyết, Khánh Ly chẳng hạn. Qua thư tình, khi trị chuyện
  với người yêu, TCS cũng bày tỏ ít nhiều tâm trạng và những trăn trở của giới trí thức quanh ông. Thư nhắc đến nhiều ca khúc nổi tiếng như: <i>Rưng rưng dưới mưa trời</i> với lời Pháp <i>J’irai pleurer sous la pluie</i>, hoặc bản <i>Giao hưởng dang dở</i> (Symphonie Inachevée) của Schubert, nhiều nhà văn, triết gia như Albert Camus, André Maurois, Frank Kafka, Ernest Hemingway, các ca sĩ Elvis Presley, Richard Anthony, Howard Greenfield, Carole King, các diễn viên James Dean, Steve Mc Queen - tất cả cho ta biết thêm về sức cảm thụ văn học và nghệ thuật của người đưông thời. Về sáng tác, qua thư tình TCS, có thể biết chính xác người tình nào đã tác động mạnh mẽ đến việc thai nghén và ra đời của một số ca khúc tuyệt vời như <i>Lời buồn thánh, Tuổi đá buồn, Mưa hồng,Gọi tên bốn mùa</i>...</p>
  <div style="margin: 1em 1em 1em 0em; float: left;" align="center">
  <a href="/photos/kho-tang-dao-anh/tang-dao-anh-tinh-khuc-con-tuoi-nao-cho-em">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/tang-dao-anh-tinh-khuc-con-tuoi-nao-cho-em" width="250" /></a>
  <p class="discreet">Trịnh Công Sơn chép tặng Dao - Ánh - sưông - mù<br />tình khúc Còn tuổi nào cho em</p>
  </div>

  <p>
  Đến 1989, TCS đã 50 tuổi, viết gửi Ánh (đã ra nước ngồi) có ý trách nhẹ: “<i>Dao Ánh ơi, lâu lắm mới viết lại tên Ánh trên tờ thư (...) Anh nhớ Ánh như những ngày xưa (...) Những kỷ niệm xưa đã nằm trong những bài hát của anh. Ánh thì chẳng giữ lại gì cả. Thế mà cũng hay. Hãy để một người khác giữ và mình thì đã lãng quên hoặc nhớ trên một văn bản không bao giờ có thực</i>” (thư TPHCM 14.8.1989). có lẽ ông nghĩ Dao Ánh “chẳng giữ lại gì cả”, hoặc nếu có nhớ nhau thì chỉ nhớ trên tờ thư đã bị đốt cháy, đã tan theo khĩi và tro tàn. Nhưng thật ra, ở một phưông trời xa, chị Dao Ánh vẫn giữ từng bức thư TCS gửi cho mình. Giữ cả những bông hồng đã ngã màu thời gian do TCS ép trong thư hơn 45 năm trước và có cả những bông lau trên đồi Blao nữa. Giữ những giọt nến do TCS nhỏ xuống trang thư thành chữ ÁNH khá lớn. Giữ những bài hát mà TCS tự tay chép tặng chị khi còn trong phác thảo, như bài Còn tuổi nào cho em - được kể rõ trong thư viết từ Blao 3.12.1964: “<i>Những buổi sáng này anh lại đi qua từng bãi sưông mù và từng bãi hoa cỏ tím. Mặt trời lên, hoa cỏ trông xa như tơ tím ngát. (...) Những ngày nằm vùi ở đây không còn ai anh đã ngồi trong mùng và viết xong bản: còn tuổi nào cho em...</i>”. Bản ấy được nhắc lại trong thư viết ở Đà Lạt chiều cuối năm 31.12.1964: “<i>Chỉ còn hai giờ nữa là năm sẽ hết. Ánh ơi, Ánh ơi, Ánh ơi, Ánh ơi, anh đi ra phố uống rượu một tí rồi sẽ về viết tiếp cho Ánh, Ánh nghe. Tất cả những gì linh thiêng nhất anh đã kết tụ lại để nghĩ về Ánh cho một ngày một đêm một giờ cuối cùng của năm… Ánh có buồn lắm không. Hãy ngước mắt lên cho anh nhìn. Mây sẽ kết trên vùng mắt đĩ. Anh đã nĩi thế trong lời ca còn tuổi nào cho em cho Ánh, có bằng lòng thế không Ánh?</i>” (còn tiếp) </p>
  <br />
  <p>
  <b>G.H - D.L</b></p>


title: Kỳ 2: Yêu một người tên hoa hướng dương (tournesol)
created: 2011-03-29 15:55:56+00:00
edited: 2011-04-16 20:17:12+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: GIAO HƯỞNG - DẠ LY
url_id: ky-2-yeu-mot-nguoi-ten-hoa-huong-duong-tournesol-ii
body:
  <br />
  <p>
  <b>Năm 25 tuổi (1964), nhạc sĩ Trịnh Công Sơn lên Blao dạy học, ở đó ông viết nhiều bức thư gởi về một người - người mà ông gọi bằng tên riêng là: dao - ánh - hướng - dương (viết thường như tên một loài hoa) đang nở…</b></p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="/photos/album-1/trinh-cong-son-thoi-o-blao">
  <img src="/photos/album-1/trinh-cong-son-thoi-o-blao" width="250" /></a>
  <p class="discreet">NS Trịnh Công Sơn thời yêu<br />“hoa hướng dương Dao Ánh”</p>
  </div>

  <p>
  Cũng từ Huế, <i>dao – ánh - hướng - dương</i> hồi âm, gửi đến ông những tờ thư “ướt từng giọt nến” đọng lại, vì thư viết về khuya, dưới ánh sáng của đèn sáp trắng, có bức ép vài chiếc lá long não nhặt được trước nhà ông ở đường Nguyễn Trường Tộ (Huế). Nhận được, ông trả lời: “<i>Ngọn lá long não vẫn còn màu nâu đỏ</i>” và hồi tưởng: “<i>Anh phải bắt đầu nhớ lại một Ánh của lần đầu xa nhà, Ánh của hôm ở quán cà phê, Ánh ở bãi biển và Ánh của những ngày tháng sau này (….) Ánh ơi, anh đã ghi trên từng bao thư Ánh gởi lên đây cho anh: tournesol 1, tournesol 2, tournesol 3. Ôi những lời yêu dấu kia là đời sống (của anh) đó Ánh ạ (…) Bình hoa hồng trước mặt anh có những cánh hoa đều đặn thật đẹp. Anh vẫn thường nghĩ đến hình ảnh một người con gái cầm nhánh hoa hồng buổi chiều đi trên hè phố một mình. Hè phố thì vắng. Hè phố dẫn về một giáo đường. Buổi chiều người con gái tay cầm nhánh hoa hồng, đầu cúi gập trên những hàng ghế gỗ nhà thờ… mang khuôn mặt của Ánh. Của Ánh. Của Ánh</i>”. Tiếp đó là: “<i>tấm carte visite với hình vẽ cái hoa hướng dương và hàng chữ Ngô Vũ Hướng Dương đề ở dưới anh đã dựng ở kệ sách trên đầu giường</i>" (thư Blao 21.10.1964).</p>
  <p>
  Vài ngày sau, vào 26.10 năm ấy, viết: “<i>Ánh ơi, bỗng nhiên anh thấy nhớ Ánh mênh mông… Sao con đường không ngắn hơn để anh có thể quay về đó thường xuyên nhìn thấy Ánh. Nhìn Ánh cười, Ánh buồn, Ánh nói, Ánh đi. Nhìn chiếc nơ màu nâu nhạt đã có lần cài sau tóc. Giờ này Huế có mưa không. Mùa đông đã về chưa cho bàn tay Ánh lạnh như một đêm mưa nào anh đã giữ bàn tay Ánh và bảo lạnh vô cùng. Ánh ơi anh còn gọi đến bao giờ như thế. Cầu mong Ánh bình an và thản nhiên như núi rừng, mặt trời và tournesol - hoa hướng dương</i>” (thư Blao 26.10.1964).</p>
  <p class="pullquote">
  <br />….. Âm nhạc Trịnh Công Sơn vẫn là một cõi riêng dành cho tình yêu: nó làm tươi lại bông hoa đầu tiên mà con người đã hái, mang theo từ vườn địa đàng, đánh thức cả trời mộng mơ tưởng chừng đã quá xa trong đời người, để đưa những người tình đến ở một lâu đài cổ xưa trong rừng, êm đềm, giản dị mà cao sang lạ thường…<br />
  HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG<br />
  <br /></p>
  <p>
  Khi đi các vùng cao khác, như Dran (Đơn Dương), ông vẫn nhớ, vẫn gọi: “<i>Dao Ánh, Dao Ánh, Dao Ánh. Anh từ Blao 2 giờ lên đến đây lúc hơn 5 giờ, suốt con đường đó bụi hoa tournesol mọc vàng hai bên. Rừng núi mùa này hoa vàng đó sáng rực. Sao không là sinh nhật Ánh. Anh có ý nghĩ muốn thay đổi ngày sinh của Ánh đó. Ánh có bằng lòng không. Đây rất gần Đà Lạt, chỉ đi có 30 phút thôi. Anh đến đây thì anh Cường (họa sĩ Đinh Cường) chưa về. Anh leo lên căn nhà gỗ sàn – chung quanh là núi cao, là mây mù, là suối reo, là giá rét, là quạnh quẽ. Anh ngồi trong căn phòng riêng của anh Cường, xung quanh là những bức tranh mang hình ảnh màu sắc của núi đồi này mới lên xong. Và cơn mưa xám mù chợt đến… Ánh ơi, Ánh ơi. Anh nhớ Ánh lắm, nhớ lắm. Làm sao cho Ánh có thể biết được điều đó… Mùa hoa vàng tournesol huy hoàng trên khắp vùng cao nguyên. Anh cười nói với chúng như cười nói với Ánh - hướng - dương đêm</i>" (thư Dran 11.11.1964).</p>
  <p>
  Nhiều lúc viết liên tục, trong nhiều ngày, mỗi ngày viết nhiều lần. vào buổi trưa, buổi chiều, và cả trước khi đi ngủ nữa: “<i>Ánh ơi, khuya đã khuya hơn… nhớ muôn trùng muôn trùng đó Ánh</i>”. Thức dậy thấy “<i>hoa mặt trời và hoa hồng cắm chung ở chiếc lọ nhỏ đã héo rũ cả. Mai anh sẽ hái một hoa mới cắm vào. Ánh vắng viết thư cho anh có đến gần một tháng. Anh ngỡ như một hình phạt dành cho kẻ tử tội không biết được lý do… Cơn mưa vừa ngưng. Mây đã trắng hơn từng cuộn và trăng nhỏ tuổi hơn Ánh. Thời kỳ trăng đẹp nhất là trăng bằng tuổi Ánh - 16 tuổi</i> (thư Blao 14.12.1964).</p>
  <p>
  Khi Dao Ánh bước sang tuổi 17 (1965), Trịnh Công Sơn viết: “<i>Ánh ơi, tâm hồn anh có những lúc thanh thản xanh như chồi non, có lúc đen - điu - vực - thẳm. Anh cũng cố gắng viết nhạc đúng như thế. Mỗi lần viết xong một bản thấy như mình nhẹ nhàng, như vừa trút bớt những ưu tư nặng nề trên vai, trên đầu xuống. Anh vừa viết xong một bản nữa: Tuổi buồn của em, anh nghĩ đến Ánh ngày chủ nhật đi đến nhà thờ, tay cầm một nhánh hồng nhung, nhà thờ chủ nhật thì vắng bởi vì đó là nhà thờ của riêng anh tạo ra…</i>” (thư Blao 21.1.1965).</p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="/photos/kho-tang-dao-anh/minh-hoa-cho-da-buon">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/minh-hoa-cho-da-buon" width="250" /></a>
  <p class="discreet">Minh họa của họa sĩ Đinh Cường cho nhạc phẩm Tuổi đá buồn<br />
  với chữ viết của TCS ghi tặng: “Bản của ngô vũ dao ánh tournesol<br />
  - mùa xanh trên đỉnh sương - ngô vũ dao ánh hằng muôn nghìn<br />
  hằng muôn nghìn, muôn nghìn xa xưa. trịnh công sơn”</p>
  </div>
  <p>
  Năm Dao Ánh 18 tuổi (1966), Trịnh Công Sơn viết: “<i>điều quan trọng nhất là Ánh đã yêu anh ! Như thế là quá đủ. Khi yêu người ta ngẫu nhiên như đã chọn lựa. Và thái độ chọn lựa dù muốn dù không đã tiềm ẩn một ý chí tự do. Đó cũng là dấu hiệu một phát hiện của trưởng thành. Sống rồi sẽ chín muồi dần, sẽ đơn giản. Tất cả những điều đó sẽ nở ra trong chính mình một cách hồn nhiên như cỏ. Điều đáng vui mừng là chúng mình đang có nhau, đang cần nhau, đang yêu nhau. Anh thì mỗi ngày mỗi nhớ nhiều hơn. Và như thế cũng đã an tâm để đủ sống, đủ vui, đủ tin yêu trong hiện tại. Buổi trưa thật yên tĩnh. Trời như giục bàn chân chạy rong suốt ngày ngoài đường…. Anh vừa học được cách viết bằng chữ nho tên của Ánh. Và cũng nhờ thế anh biết được vì sao Ánh thích hoa mặt trời (hoa hướng dương) và bài Xin mặt trời ngủ yên lại tình cờ có câu: “Ôi nhân loại, mặt trời trong tôi”. Lúc viết bản này anh đã có câu trên, vì anh nghĩ là Ánh thích hoa mặt trời và mặt trời là nơi hoa hướng dương nhìn về đó. Nên anh đã đem mặt trời nhốt vào trong anh (để Ánh luôn hướng đến). Hãy nhớ anh mỗi ngày như anh đã nhớ em</i>” (còn tiếp).</p>
  <br />
  <p>
  <b>G.H – D.L</b></p>


title: Kỳ 3: Ba trăm bức thư – một cõi đi về…
created: 2011-03-29 16:02:06+00:00
edited: 2011-04-16 20:10:46+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: GIAO HƯỞNG – DẠ LY
url_id: ky-3-ba-tram-buc-thu-mot-coi-di-ve
body:
  <br />
  <p>
  <b>Nếu thần Tình yêu ngự ở Blao vào những năm tháng ấy chắc ngài cũng hết sức ngạc nhiên và cảm động khi thấy đột ngột xuất hiện trong vương quốc sương mù của mình một nhạc sĩ 25 tuổi tài hoa và quá sức lãng mạn, đã viết hơn 300 bức thư tình trong ba năm từ 1964 – 1967…</b></p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="/photos/album-1/trinh-cong-son-thoi-o-blao-1964">
  <img src="/photos/album-1/trinh-cong-son-thoi-o-blao-1964" width="250" /></a>
  <p class="discreet">NS Trịnh Công Sơn thời ở Blao</p>
  </div>

  <p>
  Trịnh Công Sơn ghép tên Ánh với “sương mù” bay là đà lãng đãng trước mặt, rất gần nhưng không bao giờ nắm giữ được, thành tên gọi người yêu: Dao - Ánh - sương - mù. Ngày mặt trời lên, có nắng, ông ra đường thấy “<i>mùa hoa hướng dương vẫn còn vàng tươi ở đoạn đường bọc bên lề chiếc cầu dài của thành phố, buổi chiều anh đã đi ngang qua đó và gọi một cách tự nhiên tên Dao Ánh (thư Blao 3.12.1964), hoặc nhắn nhủ: “hãy bình an và huy hoàng như loài hoa mà Ánh đã mang tên</i>” (thư Đà Lạt 21.9.1965), hoặc buồn buồn:“<i>anh qua những bờ bụi hoa mặt trời vàng chói, anh nhớ đến năm ngoái cũng mùa hoa này, hoa ấy nở và anh kể lể về vẻ đẹp đó cho Ánh nghe, bây giờ bỗng dưng nghĩ tất cả đã là dĩ vãng…</i>” (thư Blao
  8.11.1965).</p>
  <p>
  Cứ như vậy như vậy… trong trăm năm của “một cõi đi về” Trịnh Công Sơn đã để lại Blao một “cõi tình” không nhỏ, với hàng trăm bức thư góp thành một “tác phẩm sống”. Dĩ nhiên, qua những bức thư ấy, ông còn viết đến những trăn trở và mơ ước của mình về thân phận, quê hương, gia đình, bạn bè và đồng loại. Về nhiều điều khác nữa như những kỷ niệm đã qua, hoặc những ám ảnh hư vô và cảm nhận siêu hình. Song, bao trùm lên tất cả là tình yêu và đam mê của ông tỏa ra khắp các trang viết. Hãy thử đọc trọn thư dưới đây để thấy phần nào điều đã nói trên:</p>
  <p>
  <i>Blao, 23/9/1965<br />
  Ánh,<br />
  Buổi trưa anh không ngủ được nên lang thang ra phố. Mưa nhỏ rồi lớn dần đuổi anh chạy về đây. Anh đang ngồi ở câu lạc bộ sát bờ hồ. Bờ hồ bây giờ cũng điêu tàn lắm. Người ta đã chặt bỏ những cây khô sống bao nhiêu năm nay trong hồ. Có một vài chỗ nước rút xuống chỉ còn bùn đen.<br />
  <br />
  Buổi chiều gió thật lạnh. Anh đã mặc áo ấm suốt ngày ở đây.<br />
  <br />
  Anh nhớ Ánh lắm mà ngôn ngữ thì quá chật hẹp, quá cũ kỹ không chuyên chở nổi sự nhớ nhung này. Nên anh đã nói, đã nhắc mãi mỗi ngày mà vẫn chưa đỡ nhớ tí nào. Ngồi ở đây nhìn ra từng ô cửa kính rất lớn anh mơ hồ thấy mình như lại về một vùng đất nào mới sơ khai. Cả thành phố chỉ xanh rì những cây cối và từng khoảng đất đỏ.<br /> 
  Hiện giờ ở tỉnh đang có một buổi văn nghệ sẽ tổ chức vào cuối tháng. Anh phụ trách chương trình này nên bây giờ vẫn còn được rỗi rảnh không làm việc gì cho đến cuối tháng. Anh nhớ Ánh lạ lùng đó Ánh. Mà Ánh thì chỉ mong anh chóng đi xa, anh nghĩ thế. Mùa thu hầu như không có trên miền này. Ở đó lá đã bắt đầu vàng chưa Ánh.<br />
  Nhưng bụi mờ dọc theo những con dốc đất đỏ ở đây anh vừa đi qua ban sáng và thấy lá của hoa mặt trời xanh um. Anh ngắt gửi về Ánh một ngọn. Hoa thì vẫn chưa nở. Có lẽ đợi hôm nào có mặt trời thì hoa mới bắt đầu hiện diện và cũng là mùa mà anh đã gọi là mùa sinh nhật của hướng dương. Anh đang nhớ thầm về những buổi chiều thứ năm ở đó. Chỉ mới có vài ngày mà tưởng chừng như ngàn đời qua đi trên anh. Anh chợt nghĩ rằng cuộc đời buồn bã như thế này sao chúng mình không tha thiết với nhau hơn.<br />&gt;
  Những ai chưa bao giờ đi, chưa bao giờ sống qua nhiều nơi, sống qua những ngày mưa ngày nắng trên bao nhiêu vùng đất khác nhau, chưa bao giờ nhìn sâu vào bên sau của con người thì hẳn mới còn đua đòi vào những hời hợt nhạt nhẽo của đời sống được.<br />
  Buổi trưa trời âm u và hơi lạnh.<br />
  Anh vẫn không thể nào không thấy sự lạc lõng của mình nơi đây.<br />
  Ở trường Đồng Khánh giờ này chắc Ánh đang mài miệt với những bài vở mới. Sân trường đã có những cây hoa vàng, tím mọc nhoi lên trên từng bãi cỏ xanh. Đúng không. E cũng phải mất đến hằng mấy tháng anh mới tạm ổn mình được vào với thành phố này lại.<br />
  Bây giờ anh không còn làm người gác hải đăng. Ánh cũng thôi làm người mang lửa. Chúng mình làm sao níu cho được tay nhau trong suốt mùa đông này?<br />
  Cơn mưa như thác đổ ngoài trời. Đồi trà bây giờ mù mịt không còn thấy gì.<br />
  Anh đang có Ánh - tuổi - nhỏ trước mặt trong chiếc hộp nhỏ anh mang theo đó.<br />
  Mưa rất buồn. Như một điệp khúc dai dẳng trong mấy tháng mùa đông này.<br />
  Ánh ơi…Nhớ vô ngần.</i></p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="/photos/kho-tang-dao-anh/buc-thu-ta-toi-vi-mot-lan-that-hen">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/buc-thu-ta-toi-vi-mot-lan-that-hen" width="250" /></a>
  <p class="discreet">Bức thư “tạ tội” vì một lần thất hẹn</p>
  </div>
  <p>
  Cũng ngày 23.9 đó, vào buổi tối, ông viết tiếp lá thư trên: “<i>Ánh ơi, bây giờ là đêm rất đầy ở thung lũng này, anh đang ngồi nhìn, ở phía đồi xa có từng chấm đèn đỏ rất buồn và trái núi thì đã bị che khuất từ chiều bởi mây xám. Anh nhớ rất nhớ đêm bây giờ ở đó Ánh đang ngồi bình an trong căn phòng ngát mùi hoa dạ lan và căn nhà anh đầy bóng tối trong căn phòng với chiếc bàn bureau nằm yên cùng những di tích còn để lại đó của anh. Có thể bây giờ đang còn mưa trên lá long não. Và chiều thứ năm này sao anh bỗng nghĩ là Ánh cũng có thể trở lại căn phòng đó để nhìn sự vắng mặt của anh, để ngồi trên chiếc ghế mây đó đếm lại dấu vết vừa qua của mùa hạ mùa thu. Để nhìn vẻ hư vô trên từng ngón tay rất dài bỏ hoang
  của Ánh. Hãy năng trở lại đó ngồi một lúc để cho anh hy vọng rằng Ánh cũng tha thiết với những - gì - đã - qua của anh. Đêm rất dày đen. Sâu đất của núi rừng cũng đã reo lên âm thanh rất nhọn.<br />
  Ánh ơi, nếu bây giờ anh ra ngoài trời gọi to tên Ánh thì tiếng gọi sẽ dội ra xa, cây cối sẽ thức dậy và loài sâu đất sẽ phải im đi. Anh bây giờ, nhất là trong giây phút này, chỉ mong làm sao có đủ phép màu để làm cho những kẻ mình yêu thương được hạnh phúc. Mỗi ngày sống qua là mỗi ngày thấy sự bình an sa sút đi một chút. Tâm hồn cũng hư hao đi nhiều. Anh không còn mong gì hơn là được tìm gặp mình mãi giữa những người yêu thương. Sự dấn thân nên chỉ có một lần và kéo dài cho mãi mãi. Ánh có nghĩ thế không. Viết thư về cho anh như thế này: Trịnh Công Sơn. Hộp thư lưu trữ. Ty Bưu điện Bảo Lộc, Lâm Đồng.<br />
  Đêm rất buồn và anh thấy đơn độc hơn bao giờ cả. Ánh ơi Ánh ơi đã xa quá rồi phải không làm sao còn nghe lời gọi âm thầm này. Đêm anh ngồi khoanh tay đốt thuốc và nhìn khoảng tối đen bên ngoài. Sẽ còn rất nhiều đêm như thế này nữa không một kẻ quen thuộc thân yêu để dùng ngôn ngữ trìu mến của nhau</i>” (còn tiếp).</p>
  <br />
  <p>
  <b>GIAO HƯỞNG – DẠ LY</b></p>
  <br />
  <br />
  <dl>
  <dt>Chú thích ảnh :</dt>
  <dd>Ảnh do gia đình nhạc sĩ TCS cung cấp</dd>
  </dl>


title: Kỳ 4: Huế - một thành phố nhớ
created: 2011-04-15 21:04:49+00:00
edited: 2011-04-16 20:09:27+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Giao Hưởng - Dạ Ly, thanhnien.com.vn, 30/03/2011
url_id: ky-4-hue-mot-thanh-pho-nho
body:
  <br />

  <p>

  Trịnh Công Sơn nhắc đến Huế như một “thành phố nhớ” - nhớ sông Hương, nhớ những “đường phượng bay”, những “hàng cây lá xanh gần với nhau”, những hẹn hò - và một người tình “đã khóc chiều mưa”…</p>	
  <p>
  Nhớ nhất vẫn là Dao - Ánh - sương - mù, chẳng biết <em>“bây giờ Ánh đang làm gì, bờ sông thì vẫn có những hàng cây - những hàng cây nhìn xuống một đời nước chảy mãi và những màu lá xanh, lá đỏ của mỗi ngày, của mỗi tháng, của mỗi năm” </em>(Blao 26.2.1965). Khi nhận được thư của Ánh từ Huế gửi lên<em> “anh đã đọc bao nhiêu lần và để mừng những tờ thư đó, anh đã mặc áo ấm vào đêm, uống thật say một mình rồi trở về cầm những tờ thư còn thơm mùi quen thuộc đó mà ngủ”.</em></p>

  <p align="center">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/bi-thu-gui-ve-hue" /><br />
  Bì thư gửi về Huế - Ảnh do gia đình NS TCS cung cấp</p>

  <p>
  Viết xong một tình khúc, ông lại báo tin<em> “anh viết xong một bản nhạc cho Ánh: Ru mãi ngàn năm, hay: Ru em từng ngón xuân hồng”</em> (Blao 26.2.1965). Sắp đến hè thì nhắn<em> “cuối tháng 4 anh đã nghỉ hè rồi - những ngày mùa hạ anh có được về đó nữa không để nhìn má Ánh hồng hơn bao giờ”</em> (Đà Lạt 21.3.1965). Thường hỏi:<em> “Huế đã có nắng nhiều chưa? Ở đây mùa hạ đã khởi nhưng trời vẫn mát như mùa thu có nắng”</em> (Blao 13.4.1965) và<em> “Ánh ơi, những chiều mưa này đã làm anh nhớ những mùa mưa dầm ở Huế - anh chờ tin Ánh vô cùng đó Ánh”</em> (Blao 15.4.1965). Rất nhiều thư khác nhắc đến mưa Huế và mây trường Đồng Khánh nữa:<em> “đã 5 giờ chiều, có lẽ Ánh còn ngồi ở lớp - không hiểu giờ này ở Huế có mưa không, Ánh có nhìn ra ngoài cửa sổ để thấy tâm hồn mình cũng thênh thang như trời mây ở ngoài kia”</em> (Đà Lạt 21.9.1965). Thư khác:<em> “Huế giờ này có mưa hay trời im đẹp và Ánh có đi qua phố một mình không?”</em> (Sài Gòn 2.10.1965),<em> “Ánh bây giờ đang thế nào ở Huế?”</em> (Đà Lạt 10.10.1965).<em> &quot;Anh nhớ lắm hàng cây long não mùa này ướt sũng và đêm gió lao xao trên đó. Hàng cây đã chứng kiến những mùa thu, hạ, xuân, đông (Ánh đã) đi qua”</em> (thư Blao 8.11.1965).</p>

  <p>
  Đó là hàng cây long não trồng hai bên đường Nguyễn Trường Tộ ở Huế, nhà Trịnh Công Sơn nằm trên đường ấy, kề sông An Cựu gần đầu cầu Phú Cam. Đó cũng là con đường hằng ngày Dao Ánh đi học ngang qua để đến trường. Từ trên ban công của nhà mình nhìn xuống, Trịnh Công Sơn trông theo dáng của người yêu bước đi không biết bao nhiêu lần. Ông bảo, thời trước vào những năm của thập niên 1960, nữ sinh Huế đi học chưa dùng nhiều đến xe gắn máy chạy với tốc độ chóng mặt như thời nay, một số đi xe đạp, còn phần lớn<em> “cứ chậm rãi đến trường bằng những bước đi thong thả hoàng cung”. </em>Dao Ánh cũng thế, đi bộ từ bên kia cầu Phú Cam qua trước nhà ông với  “áo xưa lồng lộng”. Sau này, những khi về Huế, lúc Dao Ánh đã vào Sài Gòn học, ông vẫn đứng một mình nhìn xuống: <em>“buổi sáng anh đứng ở balcon nhìn mấy cô bé đi học mà tưởng như cũng có Ánh đang từ phía bên kia cầu đi sang. Cái áo nâu ngày đó chắc bây giờ Ánh phải mặc cao đến gối. Như thế mà cũng đã nhiều năm rồi đó. Anh đã nhìn Ánh lớn lên từ balcon này của nhà anh”</em> (thư Huế 17.11.1966).</p>

  <p align="center">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/tcs-chan-dung-tu-hoa" /><br />
  Trịnh Công Sơn và  chân dung tự họa đêm giao thừa (1965 – 1966) - Ảnh do gia đình NS TCS cung cấp</p>


  <p>
  Những dịp về thăm Huế, dù ngắn ngày, ông vẫn đều đặn thư vào Sài Gòn <em>“những đêm về đây anh không ngừng nằm mơ thấy Ánh”</em> (Huế 21.11.1966),<em> “thấy nhớ Ánh kì lạ - nhớ đến nản lòng” </em>(Huế 18.11.1966). Đầu năm 1967, vào dịp tết Dao Ánh cũng về Huế, gặp gỡ, yêu thương, rồi chẳng rõ vì giận điều gì mà quay lại Sài Gòn chẳng báo trước Trịnh Công Sơn một lời, nên ông viết thư và tỏ ý trách giận ở những dòng đầu, nhưng càng viết thì dường như nỗi nhớ càng dâng lên, đến nỗi quên giận, chỉ còn nhớ thôi: </p>

  <p><em>Huế, 24/2/1967</em></p>

  <p><em>Gửi người yêu bạc bẽo nhất cuộc đời của anh,</em></p>

  <p><em>Đã bao nhiêu buổi trưa buổi chiều thức dậy không có báo hiệu gì của một ngày rạng rỡ vì sẽ thấy nhau từ xa bên kia cây cầu mà giòng sông thay màu chóng vánh như sự phù du của cơn bệnh trên cơ thể một người già nua. Anh đã chờ đợi dù biết đã vô vọng lắm rồi.</em></p>

  <p><em>Một mùa xuân mà thấy mặt nhau có một lần ôi mùa xuân sao mà khắc nghiệt. Anh biết Ánh vào Đà Nẵng rồi đi luôn vào Sài Gòn mà sao vẫn những buổi trưa nằm không ngủ nghe hoài một bàn tay không bao giờ đến gõ cửa ở nhà trước. Bây giờ thì anh phải tin chắc là Ánh đã đi Sài Gòn rồi. Một vài người bạn hỏi anh Ánh đã đi chưa, anh làm sao biết trả lời.</em></p>

  <p><em>Mấy buổi trưa rồi nằm nhắm mắt mà không ngủ được, để chỉ thấy một con đường đi vào nho nhỏ đưa vào một căn phòng có nhiều ghế đợi, ở đó đã bao nhiêu ngày ngồi chờ Ánh và những con đường mang Ánh đến trường ra phố thật xa xôi và buồn thảm (...)  Nhớ Ánh thật muốn vào ngay. </em></p>

  <p><em>( . . .) Những ngày nay trời còn đẹp lắm. Tiếc là không thể làm gì hơn để có Ánh ở đây. Này em yêu dấu, hãy nồng nàn với nhau thêm tí nữa cho ngày tháng bớt hoang vu như giòng sông mùa nước lũ. Ơi Ánh của anh của anh của anh. Yêu dấu em vô cùng vô cùng đó em.</em></p>

  <p style="text-align:right"><em>(còn tiếp)</em></p>

  <br />
  <p class="comment">

  <strong>Trời đất gần như không có thực</strong><br />

  “Long não, bàng, phượng đỏ, muối, mù u và một dòng sông Hương chảy quanh thành phố đã phả vào tâm hồn thời con gái một lớp sương khói lãng mạn thanh khiết. Huế nhờ vậy, không bao giờ cạn nguồn thi hứng. Thành cổ, đền đài, lăng tẩm khiến con người dễ có một hoài niệm man mác về quá khứ hơn, và một phần nào cũng giúp cho con người được cứu rỗi ra khỏi vòng đai tục lụy. Và từ đó Huế đã hình thành cho riêng mình một không gian riêng, một thế giới riêng. Nó không cám dỗ như cõi phồn hoa đô hội nhưng nó là mạch nguồn của một nguồn gợi cảm nhẹ nhàng riêng. Từ đó, con người bỗng đâm ra mơ mộng và ước mơ những cõi trời đất gần như không có thực”.<br />
  <strong>Trịnh Công Sơn</strong> (Hồi ức)</p>
  <br />
  <p>
  <strong>Giao Hưởng - Dạ Ly<br />
  <a href="http://www.thanhnien.com.vn/Pages/20110330/Cong-bo-hang-tram-buc-thu-tinh-cua-nhac-si-Trinh-Cong-Son-Ky-4-Hue-mot-thanh-pho-nho.aspx">thanhnien.com.vn</a>, 30/03/2011
  </p>


title: Kỳ 5: Dù còn phút cuối xin em nụ cười
created: 2011-04-15 21:25:14+00:00
edited: 2011-04-16 20:07:16+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Giao Hưởng - Dạ Ly, thanhnien.com.vn, 01/04/2011
url_id: ky-5-du-con-phut-cuoi-xin-em-nu-cuoi-1
body:
  <br />
  <p>
  Hôm nay là đúng 10 năm ngày mất nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (2001 - 2011). Ông qua đời sau một cơn mê kéo dài, đúng theo ước đoán mà ông viết rõ trong thư ở Blao ngày 6.12.1964, thời 25 tuổi: “Anh bây giờ bỗng có ý nghĩ nếu phải có một lần chết thì hãy chết trong lúc mỏi mệt nhất - cơ thể rã rời, anh sẽ nằm xuống ngủ mê man và giấc ngủ đó đời đời không còn tỉnh dậy”...</p>
  <p>
  Đúng là ông “đã ngủ” như thế từ 23 giờ khuya 29.3 để chìm vào hôn mê sâu trong hai ngày sau đó tại Bệnh viện Chợ Rẫy - TP.HCM và trái tim “vẫn nhớ cuộc đời” của ông đã ngừng đập lúc 12 giờ 45 phút ngày 1.4.2001 - sau 62 năm chuyển “lời buồn thánh” đến nhân sinh.</p>

  <p align="center">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/tcs/" /><br />
  Ảnh: Do gia đình TCS cung cấp
  </p>
  <p>
  Được tin, từ Huế, một trong những người bạn thân nhất của ông là nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường, viết lời vĩnh biệt: “<em>Sơn đã đi mất rồi... Đối với tôi, Sơn đã có công xóa đi và sáng tạo nên một thế giới”. Đó là thế giới của mộng tinh tuyền, là hành tinh trong suốt và tuyệt đối ngọt ngào của “hoàng tử bé”. Đó là thế giới “thoát khỏi những cái cụ thể” để “biểu đạt hết nỗi niềm riêng” </em>như nhạc sĩ Phó Đức Phương đã viết trong những ngày đưa tiễn Trịnh Công Sơn:<em> “anh ra đi bình thản, giản dị... nhưng cùng với thời gian, chúng ta ngày càng thấm thía nỗi thương nhớ vì thiếu vắng anh trong cuộc hành trình gian truân mà không được phép mệt mỏi này</em>”. </p>

  <p>
  Còn nhạc sĩ Phạm Tuyên thì: “<em>Anh ra đi thật ư? Khi mà văng vẳng bên tai mọi người vẫn như còn âm vang câu hát kết thúc một bài ca nổi tiếng của anh viết về mùa thu Hà Nội: “Nhớ đến một người để nhớ mọi người</em>”. Người Hà Nội rất quý trọng anh vì tình yêu của anh đối với mảnh đất Thăng Long cổ kính... Từ Hà Nội xin thắp nén nhang tưởng nhớ đến anh. Những giai điệu và lời ca trong các sáng tác của anh sẽ còn sống mãi trong lòng người Hà Nội”. Nhạc sĩ Phạm Duy khẳng định: “<em>Hôm nay ngày an táng Trịnh Công Sơn. Vài giờ phút anh đã thực sự về với đất, với trời, nghĩa là về với mình rồi, chúng tôi biết rằng anh đã nghìn lần nói lên nghìn lời trối trăn qua tác phẩm, lời nào cũng làm cho mọi người thấy được nỗi đau làm người “nỗi đau tình cờ, cơn đau chưa dài và cơn đau lên đầy, quá nửa đời người không một ngày vui”. Nhưng theo tôi, có lẽ sau đây là lời trăn trối tuyệt diệu nhất, lời cuối cùng Trịnh Công Sơn nói với... Trịnh Công Sơn: Đừng tuyệt vọng, tôi ơi đừng tuyệt vọng, Lá mùa thu rơi rụng giữa mùa đông. Đừng tuyệt vọng, em ơi đừng tuyệt vọng Em là tôi và tôi cũng là em. Con diều bay mà linh hồn lạnh lẽo. Con diều rơi cho vực thẳm buồn theo</em>...”.</p>

  <p class="pullquote">
  <br />
  Tên Trịnh Công Sơn vang trong Đại học Paris ngang tầm với những nhạc sĩ danh tiếng như Charles Brassens, trong Đại học Sorbonne. Những tình ca của Trịnh Công Sơn đã làm xao xuyến lòng người Việt, còn làm người Nhật say mê, người Anh thán phục. Anh chỉ biết thành thật và thống thiết chia buồn cùng tang quyến và cầu nguyện cho hương hồn em tiêu diêu nơi cực lạc. Nhưng em Sơn ơi! Những gì em đã cho đời, đời sẽ giữ mãi, không chỉ ngày nay mà đến cả mai sau.<br />
  <strong>GS-TS - nhạc sĩ Trần Văn Khê</strong><br />
  <br />
  </p>

  <p>Vực thẳm ấy chứa đầy ngõ ngách của hư vô, ở đó bóng dáng và hơi thở ấm áp của người yêu sẽ dần dần trở lạnh vì hư - vô - hóa, nên ông gọi: “<em>Dao - Ánh - hư - vô, tình - yêu - hư - vô</em>&quot;. Có nhiều ngày, chẳng hạn giữa tháng 2.1965, liên tiếp trong các bức thư, ngôn ngữ hư vô đã tràn ngập không gian trò chuyện của ông: “Ánh hư vô của mùa xuân. Hãy trở về làm niềm thần - thoại - cô - đơn cũ. Những buổi mai hư vô. Những chiều tối hư vô. Những ngày - tháng - năm hư vô. Niềm tin cùng lòng chân thành đã bị ma quỷ đưa về vực sâu (Blao 16.2.1965). Mỗi người đã đi từ một đời sống hư vô và sẽ trở về một cái chết hư vô. Ai sẽ đi từ một tình - yêu - hư - vô và trở về cô - đơn - hư - vô. Ôi Ánh - hư - vô (...) Không thể nói là nhớ Ánh nữa, mà cơ hồ như đã mất đi. Như Ánh đã chết và anh trở về sau những ngày tang chế. Ôi hư vô trên đời sống làm sao Ánh hiểu thấu (Blao 17.2.1965). Hư vô đã choán chật khoảng sống nhỏ, từng espace vitale. Ôi buồn là đó, là từng sợi thạch nhũ rơi xuống âm thầm quanh đời sống anh, Ánh đứng nhìn như một vì sao, buổi chiều anh làm người chăn cừu trở về trong những tiếng chuông lục lạc. Anh chờ mong thư Ánh, chờ mong thư Ánh và những lời - nói - cho - ngày - tháng ở đây. Nhớ Ánh thần thoại như bao giờ, bao giờ (...) Bao giờ hư vô biến mất trên cuộc đời này, trên đời anh hở Ánh! (Blao 18.2.1965). </p>

  <p>Tạm yên tĩnh vài tuần, rồi khoảng hai tháng sau thư ấy, cơn sốt hư vô lại bất ngờ trào dậy, hâm nóng một khoảng trời trên gác trọ Blao và làm đau trái tim ông, đến phải viết: <em>“Ôi hư vô là từng tháng ngày yêu thương, từng giọt nước mắt, từng buổi hẹn hò. Mọi khởi đầu đều mang sẵn mầm mối chấm dứt. Sự kết thúc nào cũng cuồng bạo như một con trốt xoáy, mang đi biệt tích bao nhiêu huy hoàng. Anh nghĩ đến tất cả mọi hủy diệt chờ chực quanh mình. Nếu không nghĩ đến điều đó thì còn nghĩ về gì?”</em> (Blao 13.4.1965). Đến cuối tháng 9, sắp vào đông, ông gọi: <em>“Ánh ơi, hư vô trải rộng mênh mang, anh muốn gởi về cho Ánh một ít cùng với giá buốt ở đây. Anh nhớ Ánh nhớ Ánh”</em> (Blao 22.9.1965). Năm tiếp đó, 1966, từ Blao về miền Trung, viết: “<em>Sắp hết tháng 11, rồi tháng 12, tháng giêng tới Ánh sẽ có thêm một tuổi - 18 tuổi. Phần anh sẽ thấy mình cằn cỗi thêm mà hư vô thì vẫn che mù trước mặt”</em> (Đà Nẵng 12.11.1966). </p>

  <p>Cứ thế, hư vô được nhắc đến hoài, như sau này lúc ông 54 tuổi, trong thư gửi Dao Ánh: <em>“Anh thấy mọi điều trong đời đều là hư không cả. Cái có và cái không, cái được và cái mất cũng không thể nào giết chết linh hồn và đời sống tinh thần mình được. Chúng mình không còn trẻ nữa cho nên gặp nhau được lúc nào là phải sống hết và sống tận cùng từng giây phút đó”. Thư trên viết lúc Dao Ánh về thăm Việt Nam gặp ông, rồi lại ra đi năm 1993, đọc và mường tượng cứ như kiếp trước hai người đã yêu nhau, đã thắm thiết, đã hạnh phúc, nhưng cuối cùng đã bị hư vô và cái chết chia lìa: “Những tuần lễ gặp lại nhau ở đây gần như không thật. Có một cái gì đó rất hư ảo của một cõi đời nào đã xa lắm. Cái hiện tại đó nó trùng lẫn với quá khứ và vì thế nó gần gũi với những giấc mộng”.</em></p>

  <p style="text-align:right"><em>(còn tiếp)</em></p>


  <br />
  <p>
  <strong>Giao Hưởng - Dạ Ly<br />
  <a href="http://www.thanhnien.com.vn/Pages/20110401/Cong-bo-hang-tram-buc-thu-tinh-cua-nhac-si-Trinh-Cong-Son-Ky-5-Du-con-phut-cuoi-xin-em-nu-cuoi.aspx">thanhnien.com.vn</a>, 01/04/2011
  </p>


title: Kỳ 6: Những bức thư đầy chất thơ
created: 2011-04-15 21:37:22+00:00
edited: 2011-04-16 20:04:15+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Giao Hưởng - Dạ Ly, thanhnien.com.vn, 02/04/2011
url_id: ky-6-nhung-buc-thu-day-chat-tho
body:
  <br />
  <p>
  Hàng trăm bức thư tình của Trịnh Công Sơn vừa công bố cho thấy trong những bức thư ấy, cũng giống như trong âm nhạc của ông, luôn đầy chất thơ. Nhiều câu thơ được viết trong tiếng suối ngàn kêu nhớ và lồng trong văn cảnh của từng lá thư mà ta có thể lắng lòng đọc ra..</p>

  <p>
  Nhạc sĩ Văn Cao khi còn sống đã viết lời bạt in trong Tuyển tập những bài ca không năm tháng (của Trịnh Công Sơn) với phân tích: “Ở Sơn, nhạc và thơ quyện vào nhau đến độ khó phân định cái nào là chính, cái nào là phụ (...). Trong âm nhạc của Sơn, ta không thấy dấu vết của âm nhạc cổ điển theo cấu trúc bác học phương Tây. Sơn viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc thơ tự nó trào ra. Nói như nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát, một người bạn già của tôi: “Trịnh Công Sơn viết dễ như lấy chữ từ trong túi ra”. Cái quyến rũ của nhạc Trịnh Công Sơn có lẽ là chính ở chỗ đó, ở chỗ không định tạo ra một trường phái nào, một triết học nào, mà vẫn thấm vào lòng người như suối tưới”. Có nhiều nhận xét tương tự như thế về ca từ trong các tình khúc Trịnh Công Sơn - tựu trung cho rằng lời nhạc của Trịnh Công Sơn đầy chất thơ - và đó chính là thơ. Điều ấy lại ứng vào hàng trăm bức thư tình ông viết, nghĩa là “trong thư có thơ” như các trích dẫn dưới đây:</p>

  <p align="center">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/trinh-cong-son-sinh-vien" /><br />
  Trịnh Công Sơn trong một quán cà phê sinh viên - Ảnh do gia đình TCS cung cấp</p>

  <p><em>Dran 11.11.1964</em></p>

  <p><em>Dao Ánh, Dao Ánh, Dao Ánh</em></p>

  <p><em>Ánh đã lạnh tay rồi phải không. Hãy ép giá rét ấy lên giấy rồi gởi lên cho anh. Anh đang cần đang cần. Ánh ơi, suối vẫn chảy cho mòn đá, mưa vẫn xuống cho ẩm mục cỏ may, người vẫn gọi nhau cho mòn mỏi. Sẽ còn gì, sẽ còn gì ngoài những tàn tích buồn bã câm im. Tiếng hát của Châu Hà lại có đó… “xa cách nhau chân trời…”. Ánh còn hiện diện ở đó đến bao giờ. Bao giờ rồi đi. Rồi phủi sạch những trầm tích đã bám vào đời mình như một loại rêu phong. Ánh ạ, anh đã làm phiền Ánh và sẽ làm phiền Ánh. Tiếng hát Thái Thanh nghe não nùng như một định mệnh. Mưa xuống và gió lòn vào những khe gỗ. Anh ngồi hút pipe cho ấm cổ, ấm tay. Bây giờ Ánh gặp anh chắc Ánh lạ lắm. Từ hôm đi đến giờ anh để râu dài ra không còn muốn cắt đi nữa. Anh muốn mình bớt bận rộn về những chuyện làm rất vặt ấy đi. Anh cho mình có dịp trở về với thiên nhiên. Anh nghĩ là Ánh cũng chấp nhận điều đó. Đối với chúng anh, anh nghĩ con trai phải rừng một tí.</em></p>

  <p><em>Mưa đã nhiều hơn. Ánh đã đắp chăn chưa. Trời Huế có giá buốt mới thú, anh nghĩ thế. Bây giờ Ánh thế nào. Anh chưa thấy rõ tóc của Ánh bây giờ. Làm sao có ảnh cho anh nhìn. Ánh ơi rừng núi quanh đây đã im lìm, anh cũng im lìm, Đinh Cường cũng im lìm, tiếng hát còn đó thanh tao. Anh gọi tên Ánh cho anh trong những ngày da du rừng núi này của anh. Ôi, xin những vách núi hãy ghi lại tiếng gọi này tha thiết (…).</em></p>

  <p><em>Tiếng suối chảy buồn. Trong căn phòng anh Cường đốt đèn sáp trắng ngồi vẽ chân dung anh. Chúng anh uống rượu cho nồng đêm hơn, cho nỗi vui mừng rộng lớn hơn. Trước mặt anh có Camus, Hemingway, James Dean, Kafka, Steve MacQueen và hai cọng lau dài gió thổi phất phơ nhẹ làm hoa trang điểm.</em></p>

  <p align="center">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/thu-but-tcs-doi-nui-blao-1964" /><br />
  Thủ bút Trịnh Công Sơn với  minh họa đồi núi Blao 1964-1965 gửi Dao Ánh</span></p>

  <p>
  <em>Ánh ơi, Ánh ơi. Anh nhớ Ánh lắm nhớ lắm. Làm sao Ánh có thể biết được điều đó. Anh có còn ai thân yêu nữa đâu. Bạn bè dăm ba đứa. Và Ánh và Ánh của những ngày muộn mọt này, anh làm thế nào không tri ân cho những may mắn của đời mình. Anh gọi thầm tháng 11 này là ngày của Ánh của Ánh - thân - yêu - cẩm - thạch. Mùa hoa vàng tournesol huy hoàng trên cùng khắp vùng cao nguyên. Anh cười nói với chúng nó như cười nói với Ánh - hướng - dương đêm đã mù. Mặt trăng không sáng nổi. Ánh ơi, Ánh ơi, Ánh ơi, Ánh ơi. Phải gọi nhau đến bao giờ kiệt lực. Trời sinh con người ra đời để gọi nhau, gọi nhau. Bàn tay anh đêm nay ấm hơn, gầy hơn. Sao không có Ánh cho anh giữ trọn giá buốt trong tay suốt một mùa đông này. Anh còn quà gì quý báu để cho Ánh ngoài những bụi bặm, mùi cỏ hoang, hoa dại suốt những miền anh đi qua. Ánh ơi, Ánh có nhận lấy không. Anh đang nghĩ đến Ánh và mùa hoa mặt trời mà Ánh ngủ quên trên đó. Không có Ánh ở đây để anh làm kẻ đưa đường qua suốt những rừng hoa mặt trời cho Ánh thỏa thích. Đêm ở đây buồn như đêm Blao nhưng chúng anh đang có nhau nên không thấy điều đó. Có lẽ anh sẽ kiếm một số tiền kha khá để lên đây hùn vốn làm rẫy và bỏ những ngày công chức ở đó đi. Anh sẽ sống cho mòn đời anh đi để cuối cùng chết không còn ai, không có ai cho đúng với ý nghĩa khắc nghiệt của định mệnh rừng. Anh sẽ tự do nằm rũ và quên dần những phiền muộn tranh đua quanh anh.</em></p>

  <p><em>Ánh có gì cho anh, cho anh. Sương đã mù hơn, đêm đã lạnh hơn. Người đã buồn hơn. Anh sẽ ướp anh vào sự tịch liêu như tuổi trẻ ướp xác bướm...</em> .</p>
  <p style="text-align:right"><em>(còn tiếp)</em></p>

  <p class="comment">
  Trịnh Công Sơn sinh ngày 28.2.1939, năm Kỷ Mão. Con mèo Trịnh Công Sơn nhẹ nhàng, hết sức nhạy cảm, hết sức tinh tế. Tưởng như Sơn nghe cả tiếng nói của cỏ cây, nghe được cả lời thở than khi hoa quỳnh lả cánh. <br />
  <br />
  Chính vì vậy mà Sơn đã hỏi: “Làm sao em biết bia đá không đau?” và biết “Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau”. (...) Trịnh Công Sơn yêu đời với một tâm hồn rất trẻ thơ. Như hai đứa trẻ đánh nhau giận rồi khóc, nhưng sau đó hai đứa lại cười đùa, lại dắt tay nhau chạy nhảy tung tăng.<br />
  <br />
  <strong>Nguyễn Quang Sáng</strong></p>
  <br />

  <p>
  <strong>Giao Hưởng - Dạ Ly<br />
  <a href="http://www.thanhnien.com.vn/Pages/20110402/Cong-bo-hang-tram-buc-thu-tinh-cua-nhac-si-Trinh-Cong-Son-Ky-6-Nhung-buc-thu-day-chat-tho.aspx">thanhnien.com.vn</a>, 02/04/2011
  </p>


title: Kỳ 7: Trịnh Công Sơn - Dao Ánh qua hồi ức của Trịnh Vĩnh Trinh
created: 2011-04-16 19:38:56+00:00
edited: 2011-04-16 20:01:54+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Giao Hưởng - Dạ Ly, thanhnien.com.vn, 03/04/2011
url_id: ky-7-trinh-cong-son-dao-anh-qua-hoi-uc-cua-trinh-vinh-trinh
body:
  <br />
  <p>
  Trịnh Vĩnh Trinh là em gái út, cũng là người đưa thư của Trịnh Công Sơn (TCS) đến tận tay Dao Ánh trong một thời gian dài. Chị đã chia sẻ với Báo <em>Thanh Niên</em> về mối tình đẹp này.</p>

  <p>
  <strong>1.</strong> Dao Ánh là em ruột của Ngô Vũ Bích Diễm (người mà nhạc sĩ TCS từng yêu và viết tặng <em>Diễm xưa</em>). Mối tình của anh Sơn với Bích Diễm không sâu nặng như với Dao Ánh. Khi Bích Diễm vào Sài Gòn học đại học, anh Sơn và chị Diễm không còn dịp gặp nhau nhiều nữa, cũng như do trắc trở gì đó không rõ lắm nên hai người đã gần như không có ước hẹn lâu bền. Có dạo Bích Diễm từ Sài Gòn ra Huế nghỉ hè và ghé thăm anh Sơn. Lúc ấy Trinh còn rất nhỏ, khoảng 6-7 tuổi, nhưng vẫn nhớ một chi tiết rất ấn tượng. Đó là một bữa anh Sơn bị ốm, đang nằm dưỡng bệnh trong nhà, bỗng nhiên nghe có mùi thơm của hoa dạ lan tỏa ngát phòng. Anh gắng đứng dậy bước ra và thấy có một bó hoa dạ lan thật lớn đặt sẵn trước cửa, trong hoa có một lá thư của Bích Diễm viết chia tay mình. Anh buồn bã quay vào và sau này khi Trinh đã lớn, anh Sơn nhiều lần kể lại với Trinh về bức thư ấy... </p>

  <p class="pullquote">
  <br />
  Trịnh Công Sơn có 7 người em :<br />2 trai: Trịnh Xuân Tịnh, Trịnh Quang Hà và<br />5 gái: Trịnh Vĩnh Thúy, Trịnh Vĩnh Tâm, Trịnh Vĩnh Ngân, Trịnh Hoàng Diệu và Trịnh Vĩnh Trinh.<br />
  <br />
  </p>

  <p>
  <strong>2.</strong> Và cũng chính từ khi biết chị mình (Diễm) đã chia tay anh Sơn, Dao Ánh viết thư nhờ Ngân (em gái TCS học cùng trường Đồng Khánh với Dao Ánh) đem về cho TCS, thư nói lên tình cảm thân thương của chị Ánh đối với anh Sơn trước những ngày không vui đang bủa vây anh. Anh Sơn viết thư trả lời. Từ đó anh với chị Ánh thư từ qua lại thường xuyên. Năm ấy, vào 1963, chị Ánh mới 15 tuổi. </p>

  <p>
  <strong>3.</strong> Chị Ánh là người gốc Bắc, gia đình chuyển vào sống tại Huế từ lâu và ở cách nhà chúng tôi một cây cầu, đó là cầu Phú Cam. Ba của chị Ánh là giáo sư dạy tiếng Pháp. Chị nói giọng Bắc và là người rất kiệm lời. Gia đình chị rất gia giáo, nghiêm khắc, thường dạy dỗ và kiểm soát sinh hoạt của con cái rất chặt chẽ. Vì thế việc “nhận” và “gửi” thư của chị Ánh không thể lộ liễu, thường chỉ gửi vào lúc chạng vạng tối khi bắt đầu học bài. Người đưa thư anh Sơn đến với chị Ánh là Trinh và hai người chị kế của mình. Ba chị em thay phiên nhau “xin” anh Sơn cho được mang thư qua nhà chị Dao Ánh. Như đã nói, nhà chị Ánh chỉ cách nhà mình có cây cầu thôi, nên mỗi khi đưa thư là mấy chị em thay nhau đạp xe đi. Lúc đó vì quá nhỏ nên cả ba chị em còn chưa ngồi đến chiếc yên xe đạp cao hơn mình nữa, mà chỉ… đứng và đạp đi. Hình ảnh đó đến giờ Trinh vẫn không thể nào quên. Nhà chị Ánh trồng rất nhiều hoa dạ lan nên mấy chị em rất thích qua đó để được thấy hoa nở, hoa thơm, đôi lúc được chị Ánh hái đưa cho một vài cành thơm ngát. Mỗi khi tới nơi Trinh thường lấp ló ngoài cổng hoặc núp sau gốc cây một lát. Chị Ánh thì đã quen với khoảng thời gian có người “đưa thư” cuối ngày, khi trời sập tối, nên chị cứ canh giờ ấy là đảo mắt nhìn xem có ai ngoài cửa hay không. Khi biết Trinh hoặc chị Ngân đã tới, thì chị Ánh lẻn ra bằng cửa bên hông để nhận thư và giấu vào người...</p>

  <p align="center">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/tcs-va-em-gai-trinh-vinh-trinh" /><br />
  Trịnh Công Sơn và em gái út Trịnh Vĩnh Trinh<br />Ảnh do gia đình TCS cung cấp
  </p>

  <p>
  <strong>4.</strong> Không chỉ có Trinh mà những ai gặp chị Ánh đều nói chị Ánh đẹp, cao, duyên dáng, sang trọng và tính tình rất dịu dàng. Chị không thích ồn ào, không thích đám đông và sống nội tâm, kín đáo, rất hợp với anh Sơn. Dao Ánh trước đó là bạn của chị Trịnh Vĩnh Thúy, nhưng người thường được Dao Ánh nhờ đưa thư ở trường là Trịnh Vĩnh Ngân (học cùng trường nhưng nhỏ hơn chị Ánh). Cũng như bao cuộc tình khác, khi yêu nhau cả hai cũng có những lúc giận hờn nhau. Song anh Sơn vốn là người hiền lành, từ tốn, nên khi giận cũng hết sức nhẹ nhàng. </p>

  <p>
  <strong>5.</strong> Về nguyên nhân chia tay, anh Sơn cũng nhiều lần nói với Trinh là anh nhận phần lỗi về mình. Anh nói thời đó anh chưa thể đem lại cho người mình yêu một cuộc sống hôn nhân trọn vẹn, nên anh chưa nghĩ đến việc lập gia đình. Còn phía chị Dao Ánh không thể chờ lâu được. Theo Trinh thì ai cũng buồn mỗi khi người yêu đi lấy chồng, nhưng nỗi buồn của anh rất lạ và rất nhân từ. Chúng tôi từng nói với nhau không phải vì anh Sơn là anh mình mà mình ca tụng, song rõ ràng anh là một con người đặc biệt, chúng tôi cứ tự hỏi vì sao có một con người nhân từ đến thế, cái gì anh cũng nhẹ nhàng. Ngay cả cách dạy dỗ em út trong nhà, mỗi khi ai đó có lỗi, anh thường bày tỏ ý trách giận bằng cách để thư trên gối của người đó. Mỗi lần thấy thư trên gối là chúng tôi sợ lắm, không cần anh phải la mới sợ. Cái cách mà anh giận cũng rất khác người, mọi thứ nhẹ nhàng. Thời trước chưa có điện thoại di động nên mỗi khi đi đến đâu anh thường lấy điện thoại bàn gọi về nhà và cho biết anh đang ở chỗ ấy cùng với số điện thoại ấy. Sau này chúng tôi cũng học anh cách đó. Anh Sơn tập cho chúng tôi thói quen là làm gì thì làm, nhưng đến buổi trưa mọi người phải quây quần bên nhau để ăn uống, còn chiều tối ai muốn đi đâu cứ đi.</p>

  <p>
  <strong>6.</strong> Dao Ánh sang Mỹ tiếp tục học và lập gia đình. Chị vẫn giữ liên hệ rất thân thiết với những người trong nhà của chúng tôi. Sau này mỗi khi có dịp dù ở trong nước hay ở ngoài nước, Trinh và chị Ánh vẫn thường đi chơi với nhau vào cuối tuần. Sống ở Mỹ chị làm ngân hàng và có hai người con. Hiện chị đã chia tay chồng. Còn những lá thư chị Ánh trao cho gia đình chúng tôi vào một dịp chị về VN và chị nói với gia đình chúng tôi rằng những lá thư này giờ đã nằm trong tâm tưởng của chị. Chị muốn đưa ra để mọi người cùng biết thêm về anh Sơn thời trẻ, thời yêu thương say đắm dẫn đến sự ra đời của những bản tình ca mượt mà. Mới đây, trong dịp kỷ niệm 10 năm ngày mất của anh Sơn, gia đình đã mời chị Ánh xuất hiện trước công chúng, nhưng vốn là người không thích có mặt trước đám đông nên chị đã cám ơn và xin khất lại…</p>
  <p style="text-align:right"><em>(còn tiếp)</em></p>

  <p align="center">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/thu-gui-dao-anh-19-9.1965" /><br />
  Thủ bút Trịnh Công Sơn trong thư gửi Dao Ánh 19.9.1965
  </p>
  <br />

  <p>
  <strong>Giao Hưởng - Dạ Ly<br />
  <a href="http://www.thanhnien.com.vn/Pages/20110403/Cong-bo-hang-tram-buc-thu-tinh-cua-nhac-si-Trinh-Cong-Son-Ky-7-Trinh-Cong-Son-Dao-Anh-qua-hoi-uc-cua-Trinh-Vinh-Trinh.aspx">thanhnien.com.vn</a>, 03/04/2011
  </p>


title: Kỳ 8: Em còn nhớ hay em đã quên
created: 2011-04-16 19:54:37+00:00
edited: 2011-04-16 19:59:18+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Giao Hưởng - Dạ Ly, thanhnien.com.vn, 03/04/2011
url_id: ky-8-em-con-nho-hay-em-111a-quen
body:
  <br />
  <p>
  Trong những bản nhạc Trịnh Công Sơn chép tặng Dao Ánh có bài <em>Em còn nhớ hay em đã quên</em> với ghi chú “bài hát đã hát nhiều quanh thành phố” và họa sĩ Thái Bá Vân cùng một số người khác đã nghe Trịnh Công Sơn cầm đàn hát trong một cuộc họp mặt khó quên…</p>

  <p align="center">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/ngo-vu-dao-anh" /><br />
  Ngô Vũ Dao Ánh - Ảnh do gia đình TCS cung cấp</p>

  <p>
  <em>Em còn nhớ hay em đã quên</em> được chọn làm nhan đề cho một tuyển tập 50 tình khúc Trịnh Công Sơn do NXB Trẻ - TP.HCM ấn hành tháng 4.1991. Khi in xong, một số được chuyển ra giới thiệu tại Hà Nội, lúc ấy Thái Bá Vân đang nằm trên giường bệnh đã nhận được một cuốn từ tay nhạc sĩ Văn Cao đưa tặng và đã nhận xét: <em>“hơi nhạc có ma lực xa xăm, sâu kín của Trịnh Công Sơn trước sau là một, chưa bao giờ nó có hạn hẹp, chia lìa, một hơi nhạc đằm thắm và siêu hình, như phấp phỏng hoang vắng về những nỗi đau con người trước ý nghĩa của cuộc đời và hy vọng. Nhưng tài năng của anh lại làm ta an tâm, rằng cái thế giới bàng hoàng thao thức kia không có cách nào khác để bày tỏ ngoài cách của nghệ thuật. Bởi thế mà cả nghệ thuật và chúng ta đều có thể biết ơn anh”</em> (tháng 6.1991). </p>

  <p>
  Trước đó có hơn chục năm, Thái Bá Vân đã nghe Trịnh Công Sơn hát các tình khúc (viết trong thời kỳ đầu yêu Dao Ánh say đắm) như Mưa hồng, Gọi tên bốn mùa, Còn tuổi nào cho em rồi. Đó là vào những năm 1978 - 1979, lúc Thái Bá Vân từ Hà Nội vào dạy học tại Huế theo lời mời thỉnh giảng và thường đến chơi với Trịnh Công Sơn ở căn nhà trên đường Nguyễn Trường Tộ, là nơi “đầy kỷ niệm với bạn bè trong đó”. Trên tạp chí Văn Nghệ số 3.1991, Thái Bá Vân ghi nhận: “Trong bộ Bách khoa Le Million viết về tất cả mọi đất nước trên trái đất này, người ta viết về Trịnh Công Sơn (tập 8, trang 122 - Geneve 1973) như sau:<em> “…Nhiều thi nhân Việt Nam ngày nay đã tìm hơi thở hùng ca của tổ tiên ngày trước để hát nỗi đau của mình. Trịnh Công Sơn nổi bật giữa những tài năng trẻ đó. Bài hát của anh tràn ngập thành phố và thôn quê. Trịnh Công Sơn cất cao tiếng hát thi nhân mà đạn bom không bao giờ dập tắt được… Anh nhìn quê hương với đôi mắt nợ nần”.</em> </p>

  <p class="pullquote">
  <br />Tình yêu cho phép những ca khúc ra đời. Nỗi đau và niềm hân hoan làm thành bào thai sinh nở ra âm nhạc. Âm nhạc như thế là tình yêu, là trong bản thân nó hàm chứa một cõi nhân sinh bề bộn những khổ đau và hoan lạc. Không có bất hạnh và nụ cười có lẽ âm nhạc cũng không thể có cơ duyên ra đời (...). Một bản tình ca đôi khi đi theo suốt đường đời của một con người cho đến tàn cơn mộng mị.<br />
  <strong>TRỊNH CÔNG SƠN</strong><br /><br /></p>

  Riêng bài Em còn nhớ hay em đã quên, Thái Bá Vân kể: “Tôi được nghe chính Trịnh Công Sơn hát tại một gia đình Sài Gòn đã lâu (có lẽ đó là mùa hè 1982) quanh nhiều khuôn mặt một thời tăm tiếng. Ví dụ bà thi nhân Mộng Tuyết - vợ cố thi sĩ Đông Hồ, nhà thơ già Bàng Bá Lân và bữa cơm là do đôi bàn tay văn hiến Hà Nội của bà Vũ Hoàng Chương điều khiển, hôm ấy có một người phản ứng bài hát của Sơn khá mạnh... Trịnh Công Sơn vẫn hiền hậu mỉm cười, không đáp và bấm đàn hát tiếp:<em> Em ra đi nơi này vẫn thế... Thành phố vẫn có những giấc mơ, vẫn sống thiết tha, vẫn lấp lánh hoa trên con đường đi... Em còn nhớ hay em đã quên</em>. Một lần nữa tôi thấy ngọn nến lung linh xanh ngát trong mọi ca khúc của anh, dịu dàng hắt lên khuôn mặt quê hương thứ ánh sáng ám ảnh, huyền thoại, như trên hội họa của một Georges de la Tour (1593-1652), mà mãi đầu thế kỷ 20 người ta mới nhận ra”. Buổi họp mặt trên không ai biết bài ấy Trịnh Công Sơn đã chép tặng Dao Ánh (đang ở Mỹ) và sáu tháng sau ngày phát hành tuyển tập Em còn nhớ hay em đã quên, Trịnh Công Sơn có thư gửi Dao Ánh, với đoạn viết về diện mạo của đường phố Sài Gòn cách đây 20 năm và tự phác họa đôi nét về ông ngày đó: </p>

  <p><em>Sài Gòn, 11/10/1991.</em></p>

  <p><em>Dao Ánh thân mến, Sài Gòn dạo này thay đổi nhiều, nhất là về việc xây dựng nhà cửa. Có những con đường ở các quận trung tâm chỉ cần một vài tháng không đi qua khi tình cờ trở lại đã không thể nhận ra đâu là căn nhà quen cũ của mình. Người ta xây cất nhà hoặc sửa mới lại để cho thuê hoặc làm mini hotel. Quán xá cũng mọc lên ào ạt (...) Với anh và một vài người bạn, không còn nơi nào dễ sống hơn ở đây nữa. Đã quen với từng centimet của đời sống này và có một bầu không khí riêng để thở và đã có đủ niềm vui nho nhỏ từng ngày mà không cần mơ ước gì thêm. Thảng hoặc nếu được đi đây đi đó một chút thì cũng chỉ để thay đổi cái nhìn, để thăm viếng bạn bè cũ, ngoài ra chẳng phải vì khao khát hoặc ước muốn gì cả. Cách đây ít lâu có nghe ai đó nói rằng Ánh dự định về thăm nhà trong năm nay. Anh thấy vui vui vì nghĩ rằng Ánh về sẽ có dịp bắt gặp lại đâu đó một vài hình ảnh cũ, một vài điều tưởng đã quên đi ngờ đâu vẫn còn đó. Cũng vì cứ sống mãi với những điều lặt vặt, nhỏ nhắn như thế mà rốt cùng rồi chẳng muốn đi đâu.</em></p>

  <p align="center">
  <img src="/photos/kho-tang-dao-anh/tcs-ben-hoang-thanh-hue" /><br />
  Trịnh Công Sơn bên Hoàng thành Huế - Ảnh do gia đình TCS cung cấp</p>

  <p>
  <em>Mưa lúc 18g15. Ánh ơi, những ngày tháng bây giờ hình như không thuộc về anh nữa. Có nhiều lúc ngồi nghĩ lại anh thấy mình đã đánh mất quá nhiều dịp tốt để thực hiện một vài giấc mơ của mình. Chúng mình nói chung đã bỏ lỡ, đã đánh mất nhiều những giấc mộng mà bây giờ nghĩ lại có khi cũng cảm thấy đôi chút ngậm ngùi. Đang mưa ngoài trời, mưa nặng, nhiều và có sấm sét. Anh đang ngồi uống rượu sake với người bạn ở Nhật về, cùng Tôn Thất Văn (họa sĩ), Lữ Quỳnh ở vườn nhà anh. Cuối cùng cũng chẳng có gì quan trọng, chỉ tiếc là không bao giờ nói được hết những gì mình nghĩ với người mình yêu thương và đời sống đã mang đi hết những câu kinh trinh bạch mà không phải lúc nào, giờ nào, thời nào cũng thổ lộ cùng nhau được. Có một thời rất ngu si, mê muội. Có một thời rực rỡ trí tuệ tinh anh. Đã nhìn và thấy hết cuộc đời nhưng khi giác ngộ thì không còn cơ hội để lặp lại những ngôn ngữ chân thực, tinh tuyền của mình nữa. Anh không nuối tiếc cuộc đời mà chỉ vì yêu thương nó mà phải nói lại những lời đáng ra phải lãng quên.</p>


  <p>
  <strong>Giao Hưởng - Dạ Ly<br />
  <a href="http://www.thanhnien.com.vn/Pages/20110403/Cong-bo-hang-tram-buc-thu-tinh-cua-nhac-si-Trinh-Cong-Son-Ky-8-Em-con-nho-hay-em-da-quen.aspx">thanhnien.com.vn</a>, 03/04/2011
  </p>


title: Mê hoặc bằng sự giản dị
created: 2007-03-18 19:55:55+00:00
edited: 2007-04-02 20:03:32+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/x-rst
description: Thanh Thảo, tản mạn về nhạc Trịnh Công Sơn, 17/03/2007.
url_id: me-hoac-bang-su-gian-di
body:
  Người ta nói giọng hát Khánh Ly khi hát nhạc Trịnh Công Sơn dường như nhân đôi cái ma lực âm nhạc của nhạc sĩ này. Đúng như vậy. Nhưng vì sao lại như vậy ? Tôi cho rằng vì Khánh Ly đã hát rất giản dị, hát “như không”, hát vừa như độc thoại vừa như tâm tình, và hát trong trẻo ngay cả khi âm nhạc đầy bi thương. Nghĩa là, giọng hát ấy đã giải mã được âm nhạc Trịnh Công Sơn. Tự nhận là “người hát rong đi qua trần gian”, Trịnh Công Sơn rao truyền thông điệp “sống để yêu thương” của mình bằng một thứ âm nhạc giản dị trong trẻo nhất, nó rất gần với âm nhạc của những người hát rong trên khắp thế giới này. Không phải vì Trịnh Công Sơn không học “chính qui” ở một trường nhạc nào nên âm nhạc của anh mới “không phức tạp” như vậy, mà vì bản chất của âm nhạc đường phố lại rất gần với âm nhạc trong giáo đường: nó rao truyền thông điệp bằng chính sự giản dị và bằng sự cuốn hút của đức tin. 

  Người hát rong có thể hát để kiếm tiền độ nhật, nhưng lớn hơn, họ còn hát vì một đức tin muốn đưa tới người nghe một thông điệp mà có khi chính họ không ý thức hết. Trịnh Công Sơn là người từng học ban Triết học, từng viết văn và nhất là làm thơ, nên chắc chắn anh có ý thức khi muốn rao truyền thông điệp của mình. Vậy mà tôi vẫn có cảm giác anh là người hát rong hồn nhiên. Âm nhạc của anh dù đôi khi như rao giảng nhưng lại luôn vô tình, không cố ý. Âm nhạc ấy không buộc người nghe phải nhọc công tìm kiếm một ý nghĩa sâu xa nào. Nó chinh phục người nghe tức khắc, đúng như bản chất nguyên thủy của âm nhạc. Còn nhớ, có lần tôi đã nghe vài nhạc sĩ chuyên nghiệp nhận xét nhạc Trịnh Công Sơn chưa chuyên nghiệp lắm. Họ cũng nhận xét về âm nhạc Phạm Tuyên như vậy. Đó là hai nhạc sĩ ở từ hai phía và có vẻ rất khác nhau. Âm nhạc Phạm Tuyên nghiêng hẳn về ngợi ca lạc quan đôi khi hơi thái quá, trong khi âm nhạc Trịnh Công Sơn nghiêng về những dằn vặt đau đớn của phận người, của số phận một dân tộc đôi khi hơi bi thảm quá. Nhưng đã bao giờ anh nghe ra, ẩn sâu giữa những cung bậc ngợi ca đầy lạc quan của Phạm Tuyên một nỗi đau ngấm ngầm, còn giữa những giai điệu đầy day dứt u sầu của Trịnh Công Sơn một giọng ngợi ca sáng láng và chìm lắng ? Đó là hai nhạc sĩ viết từ hai phía số phận dân tộc Việt, cứ ngỡ họ xa nhau mà hoá ra lại gần, rất gần nhau. Nói như thế e có nhạc sĩ hay nhà phê bình âm nhạc chuyên nghiệp sẽ phản bác, cho là tôi nói... tào lao. Nhưng thực sự, tôi nghe được như vậy từ âm nhạc của hai nhạc sĩ này. Và tôi có quyền nghe được như vậy, theo cảm thụ của riêng tôi. 

  Chỉ riêng một ca khúc “Huyền thoại Mẹ” của Trịnh Công Sơn thôi, tôi nghĩ, Người Mẹ Việt Nam, người mẹ yêu nước, người mẹ thương những đứa con không phải do mình đứt ruột đẻ ra, người mẹ kháng chiến đã được ngợi ca ở những cung bậc cao nhất và trầm nhất, nhưng lại không vượt quá nhịp đập bình thường của trái tim của con người. Chỉ với một bài hát ấy thôi, Trịnh Công Sơn đã xứng đáng với một giải thưởng cao nhất giành cho âm nhạc. Nhưng Trịnh Công Sơn đâu chỉ có mỗi bài “Huyền thoại Mẹ”. Anh còn có hàng trăm bài hát để đời khác, những bài hát đủ sức làm say mê, day dứt, lay tỉnh nhiều thế hệ người Việt. Nhưng cũng như Phạm Tuyên, anh vẫn không có một giải thưởng cụ thế nào, dù ta có thể nói anh đã nhận được một giải thưởng cao nhất: đó là tình yêu của hàng triệu người Việt và không phải người Việt giành cho âm nhạc của anh. 

  Bạn tôi, nhà thơ Vũ Ân Thy đã có bài viết rất hay nhằm “giải mã” ca từ trong âm nhạc Trịnh Công Sơn, khi anh tìm trong ca từ ấy thể thơ 3 chữ hay 4 chữ của đồng dao, 5 chữ hay 6 chữ của thể thơ kể chuyện trong thơ ca dân gian người Việt. Đúng là nhiều ca khúc của Trịnh Công Sơn là ca khúc-đồng dao, nhiều ca khúc khác là những câu chuyện kể bằng âm nhạc rất bình thường, giản dị. Âm nhạc ấy đòi hỏi ca sĩ thể hiện không chỉ “bắt đúng kênh” mà còn phải tự biết “quên mình” hay “nhập hồn” vào ca khúc. Và phải hát thật giản dị, đúng như kiểu những người hát rong đã hát. Tôi nhớ, ngày mới giải phóng Sài Gòn, một băng cassette nhạc Trịnh Công Sơn và một chiếc máy cassette cũ đã theo tôi và nhà thơ Ngô Thế Oanh lang thang khắp miền Nam. Phải nghe nhạc Trịnh Công Sơn trong trạng thái hồn nhiên hoang dại và di chuyển liên tục như chúng tôi hồi ấy mới thấy... sướng. Nghĩa là người nghe cũng phải “nhập vai” người hát rong, cũng lang thang và “được tháo gỡ” mọi vướng víu, kể cả chuyện không biết trưa nay mình có được ăn cơm không và ăn ở đâu, thì lúc đó dường như âm nhạc Trịnh Công Sơn mới vào ta một cách trọn vẹn.

  **Thanh Thảo**, 17.03.2007

  *Cám ơn nhà thơ Thanh Thảo đã dành ưu tiên cho* **tcs-home.org** *một bài vừa mới sáng tác.*


title: Montréal, còn nhớ hay đã quên ?
created: 2004-04-14 05:33:48+00:00
edited: 2011-01-15 08:51:31+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hồ Đình Nghiêm, 2003
url_id: montreal-con-nho-hay-111a-quen
body:
  <h1>1978</h1>
  <div style="display: block; float: right; margin: 1em; border: 1px solid #8cacbb;"><img src="images/hdnghiem.gif" alt="Hồ Đình Nghiêm" title="Hồ Đình Nghiêm và Trịnh Công Sơn" /></div>
  <p>
  Tôi lập gia đình. Đó là năm tôi tốt nghiệp trường Cao đẳng Mỹ thuật. Căn nhà số 14 Đinh Công Tráng, nơi anh chị tôi thuê, cũng là chốn dùng làm dịa điểm sum vầy cho một buổi tiệc nhỏ, hạn chế người dự.</p>
  <p>  Gia chủ, họa sĩ Đinh Cường dựng một khung bố trắng lên giá vẽ. Những ống màu nặn ra trên palette. Mọi thứ được chuẩn bị. Và chờ đợi. Cũng giống như chị tôi, từ sau bếp đã một mình hoàn tất những món ăn, củi lửa thôi xông khói.</p>
  <p>  Một tiệc cưới hơi khác thường? Không, nó chỉ được xem như lời từ giã đã chẳng thể nói ra. Chúng tôi sẽ lên đường sau đó. Con đường có sóng cao, có biển rộng. Và tất cả những bất trắc chờ đón.</p>
  <p>  Khách  lần lượt đến, những người mà anh chị tôi xem như thân thích trong suốt thời gian thăng trầm của Huế nhiều biến động. Bửu Ý, Định Giang, Tôn Thất Văn, Bửu Chỉ, Trịnh Công Sơn và sau rốt, Dương Đình Sang, một hoạ sĩ trẻ. Tất cả ngồi quanh chiếc bàn gỗ. Vai sát vai, rượu rót ra ly và mọi người chúc tôi những lời tốt lành về một ngã rẽ giữa cuộc đời mà tôi vừa tìm thấy. Theo yêu cầu của Đinh Cường, tất cả những ai có mặt hãy thay phiên lên vẽ bất kỳ thứ gì vào tấm bố trắng. Nó sẽ là món quà mọn nhằm trao gửi cho đôi vợ chồng rụt rè ngồi kia. Và nét cọ khởi đầu của Đinh Cường là hàng chữ "Mùa hạ Nghiêm xuôi dòng Ngọc Bích". Một vạt màu xanh vắt ngang, tựa đường chân trời rộng mở. Trịnh Công Sơn ghi chú tiếp: "Hạnh phúc là điều không ai có thể hiểu được, nhưng Nghiêm+Bích phải hiểu". Cây cọ nhúng sơn hai ba bận cho thứ thông điệp đó đi tới tận cùng dấu chấm. Anh ta vẫn thế. Chữ viết đẹp, áo quần rất có gu. (Thời điểm đó chưa có chữ xịn) Giọng nói nhỏ nhẹ, ưa dùng chữ "Thiệt à?" khi góp tiếng, như một kẻ đi giữa cuộc đời mà lòng luôn mang nỗi hoài nghi. Anh khác với Bửu Chỉ. Bửu Chỉ to tiếng hơn. Sẵn sàng tranh luận bất cứ đề tài gì với giọng điệu rất Mệ và luôn giành phần thắng. Tự thân Bửu Chỉ lúc ấy cũng toát ra dáng dấp của một nghệ sĩ. Quần Jean xanh, chemise đen, nón béret made in France và bên dưới, những lọn tóc quăn luôn che phủ vành tai. Bửu Chỉ là người động thủ sau chót, anh đứng trước giá vẽ, thao tác có hơi lâu và khi trở về chỗ ngồi, mọi người đều hiểu bức tranh kia đã hoàn chỉnh tới độ chẳng ai được quyền lên thêm thắt. Cuộc rượu tràn tiếng cười, cái nóng của mùa hè Huế phải chịu dừng chân ngoài thềm tối, hay đúng ra, sự oi ả thường hằng của nó khi tràn vào đã không làm cho chúng tôi mỏi mệt. Và cuối cùng tôi lên đường dong duổi mà lòng vẫn ắp đầy hình ảnh buổi tiệc tình thân kia. Ở chốn dung thân mới, nhớ về cố quận là nhớ cái đêm chếnh choáng men say nọ. Say vì tình yêu tinh khôi với người bạn đời - đã đành - say luôn với những tên tuổi đàn anh đến chung vui mà trong trí bấy giờ biết chắc một điều: Khó còn cơ hội nhìn thấy mặt mũi họ một lần nào khác. Như thể "đôi chân ta đi sông còn ở lại".</p>

  <h1>1992</h1>
  <div style="display: block; float: right; margin: 1em; border: 1px solid #8cacbb;"><img src="/paintings/ky-hoa-chan-dung/ho-dinh-nghiem/image_preview" alt="Hồ Đình Nghiêm" title="Hồ Đình Nghiêm" /></div>

  <p>  Tôi đã gặp lại anh. Montréal không có đường phượng bay, nhưng chiều tà thảng hoặc cũng dấy lên đôi lần bức rức hệt cơn gió Huế "lăng loàn" thuở nọ. Trời nóng và một người vừa đến từ xứ nhiệt đới. Anh vẫn thế, ốm yếu, từ tốn, nhỏ nhẹ. Nhưng ở sự hao gầy kia, có thể đã cưu mang một thứ khí hậu khác thường khi đến đây. Những lời anh nói ra luôn ngầm chứa sự quyến rũ và người nghe sẽ đón nhận sau đó một kết luận lý thú. Hấp lực ấy là thành tựu của một người đi nhiều hiểu rộng, và sau hết, người ấy phải có một trái tim giàu lòng nhân. Chúng tôi nhắc lại những gì còn nhớ. Một tối nào quây quần ngoài trời, giữa đám cỏ mọc cao ở sân trường Mỹ thuật, đêm mà Lê Thành Nhơn vừa hoàn thành bức tượng Phan Bội Châu đồ sộ. Lan man hồi ức, "nghe những tàn phai", cuối cùng là tôi đã buồn thật lòng vì số phận của bức tranh siêu thực do nhiều bàn tay tạo nên năm xưa ở tiệc cưới. Chẳng rõ nó phiêu dạt nơi nào sau ngày tôi âm thầm bỏ đi với đôi bàn tay trắng? Tôi không lạ khi biết anh từng có những lần trưng bày tranh thành công. Còn anh, anh ngạc nhiên khi hay ra tôi đã xuất bản một hai tập truyện ngắn. Anh hỏi:</p>
  <p>-Toa bỏ cọ rồi sao ?<br />
  -Bỏ. Tôi nói không suy nghĩ.<br />
  -Viết lách có khá không?<p>  Tôi không hiểu chữ khá. Tôi đùa: "Đường chạy vòng quanh, một vòng tiều tụy!"
  Anh cười, so vai khi kể cho tôi nghe một câu chuyện, như thể biểu tôi hãy viết lại nó. Chuyện về một bức tượng, về một bà Việt kiều, về một nhân vật nữ anh hùng du kích. Tóm gọm diễn tiến câu chuyện đi gần tới mức phi lý. Nó tượng trưng rõ ràng về cái vô thường của cuộc sống. Tôi xúc động và tôi hiểu, tôi chẳng thể viết được nó ra trên giấy. Tôi nói với anh, tôi không phải là nhà văn. Tôi thấy mình yếu đuối trước những hoàn cảnh khốc liệt. Tôi thiếu thốn nghèo khổ với vốn chữ nhỏ nhoi. Và tôi thành thật khi có câu trả lời: Viết lách không khá!</p>
  <p>  Giây phút riêng tư chẳng thể kéo dài. Anh vốn là người của đám đông, một đám đông thái quá. Và đám đông nào cũng có vài kẻ làm chúng ta dễ mỏi mệt. Rượu rót ra, thần sắc anh có vẻ hư hao. Anh bảo, moa có cảm tưởng chuyến đi này như từ Huế vào Sài-gòn. Chỉ vậy thôi. Có nghĩa là mặt mày, thức ăn, ngôn ngữ. . . mọi thứ đều quen thuộc. Tây đầm đâu? Hãy parler français cho moa nghe. Những người thân cận như muốn quản thúc anh. Họ có lí do tế nhị, tránh né tối đa những điều phiền muộn xảy tới, ảnh hưởng xấu đến cuộc đi chơi xa của anh. Có lẽ anh cũng cảm nhận được một điều, đó là chúng ta đang sống giữa gian đoạn đầy cả nhiễu nhương bội bạc. Cái thời điểm mà triết thuyết anh từng đưa ra vẫn chưa có kẻ đồng thuận: "Em hồn nhiên rồi em sẽ bình yên ".</p>
  <p>  Thơ anh làm ở Montréal nói được với chúng ta đôi điều:</p>

  </p>
  <p>"Mặc đời ô trược vừa qua<br />
  Tấm thân nhỏ nhặt người la mắng người<br />
  Buồn phiền vỡ mộng đường dài<br />
  Ta xin một góc ta ngồi với ta".
  </p>
  <p>  Ngao ngán. Chẳng vui. Cầm lòng không đậu để lời thơ dấy lên chút thất vọng. Tôi yêu chữ "nhỏ nhặt" kia biết mấy? Cả một phận người thì có to tát là bao? Tôi ngậm ngùi, ngồi thõng tay để anh vẽ cho tôi một tấm portrait bằng phấn màu trên giấy cứng, và muốn bảo quản nó khỏi hư hao có vị nữ lưu đã nhanh tay mang bình keo xịt tóc ra phủ phất lên đó một lớp bụi sương thơm mùi hoa hồng.</p>
  <p>  Anh ôm đàn, cây guitare của Hoàng Xuân Giang, tác giả hai câu thơ "Có người ngậm sợi tóc mai. Mà nghe cái lạnh giêng hai trở về". Đàn không nắn phím so dây, tự thân nó đã hoàn chỉnh, hoặc có thấp cao sai lạc đôi phần cũng chẳng gây trở ngại cho tiếng hát kia. Ngôn từ trong những nhạc phẩm ấy đã có mãnh lực phủ chụp lên tất cả mọi khiếm khuyết mà người ta gọi là phần kỹ thuật. Tôi chưa nghe các sáng tác mới của anh. Sự háo hức đi trước, cái thoả mãn đi sau; hai thứ đó đã dìm tôi xuống ở trạng thái bần thần. Một nỗi niềm gì vừa đi thấu suốt vào lòng để lại trên da thịt chút rợn cảm đến độ phải xiêu người. Tôi hiểu, nhạc Trịnh Công Sơn sở dĩ lên đứng ngôi vị hàng đầu là do bởi sự chắt lọc chữ dùng của anh. Những chữ mà người khác không thể tìm bới ra. Nói theo Krishnamurti: "Đó là thứ ánh sáng của tia chớp nháng lên bầu trời trong khoảnh khắc. Có người nhìn thấy nó, có người không". Anh đã từng
  thấy rồi để lại cho đời những "khoảng khắc lung linh".</p>
  </p>
  <h1>2001</h1>

  <p>  Lần này, anh đã có "một cõi đi về". Không mộng mị. Người ta đã nói, và viết nhiều về sự lên đường ấy. Nhưng thủy chung chẳng một ai được như anh từng cất lời "Cho một người vừa nằm xuống". Những kẻ còn sống, ngang trang lứa anh, và cả thế hệ sau anh đều im tiếng. Bóng dáng anh còn đó, họ sợ hãi khi phải dẫm lên con đường anh từng khai phá chăng? Anh đi và để lại một khoảng trống lớn, không gì có thể bù đắp.</p>
  <p>  Hôm kia, ngồi bó gối trên núi Mont Royal nhìn chiều tà đổ về trên phố lạ, tôi bàng hoàng chợt nhận ra cái mong manh của một tia sáng đang bị mây phủ che. Bữa tiệc năm xưa đủ mặt "quần hào" xứ thần kinh giờ này đã khiếm diện thực sự một Định Giang, một Trịnh Công Sơn, một Bửu Chỉ. Mỗi một tia lửa rơi xuống bên kia đời và hoàng hôn đang vây quanh chỗ tôi ngồi lặng lẽ. Mốt mai rồi tôi cũng khăn gói trùng phùng. Trong khi còn làm đứa "nhỏ nhặt" giữa cuộc đời mênh mang này tôi xin viết lại đôi điều nhặt nhỏ, gọi là vì anh để "nương nhờ chút thở than".</p>
  <p>  Hạnh phúc là điều không ai có thể hiểu được. Phải không anh Trịnh Công Sơn? Lời anh chúc hôm nào ở tiệc cưới, mong muốn tôi hiểu, tôi sẽ trình bày rõ nguồn cội ấy cùng anh, bữa mô chúng ta ngồi góc khuất lấp ở một chốn thực sự cách biệt với nhân gian. Lại gặp mặt Bùi Giáng thoăn thoắt tới gần, anh ôm đàn đón chào "Còn hai con mắt khóc người một con". Liệu khi ấy lệ có còn tiếp tục được chảy ra?</p>
  <p>  Phút giây này tôi chỉ xin vỏn vẹn một điều: Ước ao mình sẽ mãi được hồn nhiên.</p>
  <p><b>Hồ Đình Nghiêm</b><br />
  Mộng lệ an, lễ Lao động 1 tháng 9.03
  </p>
  <p>
  &nbsp;
  </p>


title: Mưa trong nhạc Trịnh
created: 2009-12-14 00:00:00+00:00
edited: 2009-12-14 00:00:00+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Anh Huy, 2006.
url_id: mua-trong-nhac-trinh
body:
  <br />
  <p>
  “Diễm xưa”, một tình khúc nổi tiếng của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, mà phần lớn người Huế đều yêu thích; cũng được người Nhật yêu thích, chuyển ngữ với tựa đề <em>“Utsukushii Mukashi”</em>, rồi lại được Đại học Kansai Gakuin chọn làm nhạc phẩm đưa vào chương trình giảng dạy trong bộ môn Văn hóa và Âm nhạc; bắt đầu bằng những ca từ:  
  </p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
          <img src="http://dotchuoinon.files.wordpress.com/2009/09/hue-mua-3.jpeg" width="300" alt="Mưa Huế" title="Mưa Huế" />
       <p class="discreet">Mưa Huế</p>
  </div>

  <dd><em>“Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ,</em><br />
  <em>Dài tay em mấy thuở mắt xanh xao,</em><br />
  <em>Nghe lá thu mưa, reo mòn gót nhỏ,</em><br />
  <em>Đường dài hun hút cho mắt thêm sâu...”</em>
  </dd>
  <p>
  Trong ký ức <em>“<strong>Diễm</strong> của những ngày <strong>xưa</strong>”</em>, Trịnh Công Sơn kể lại: <em>“Thuở ấy có một người con gái rất mong manh, đi qua những hàng cây long não lá li ti xanh mướt để đến trường Đại học Văn khoa ở Huế. Nhiều ngày, nhiều tháng của thuở ấy, người con gái ấy vẫn đi đi qua dưới những vòm cây long não. Có rất nhiều mùa nắng và mùa mưa cũng theo qua... Mùa mưa Huế, người con gái ấy đi qua nhoà nhạt trong mưa giữa hai hàng cây long não mờ mịt...”</em></p>
  <p>
  Để giải thích hiện tượng một tâm hồn <em>“buổi chiều ngồi ngóng, những chuyến mưa qua”</em>, rồi thắc mắc <em>“chiều này còn mưa, sao em không lại?”</em>, có thể hiểu tương tự như cơ chế hình thành phản xạ có điều kiện của Pavlov trong y học. Đó là sự lập đi lập lại của một sự việc (những “buổi chiều... em... lại”) trong một điều kiện tự nhiên nhất định (“những chuyến mưa qua”), tạo nên một phản xạ có điều kiện trong... tâm thức. Và khi điều kiện tự nhiên ấy xảy ra (“chiều này còn mưa”), lập tức có phản xạ liên đới là “ngồi ngóng”  hiện tượng kèm theo (“em... lại”), nhưng nếu hiện tượng kèm theo không có, sẽ gây trong tâm tư một thắc mắc <em>“sao em không lại”</em>?
  !</p>
  <p>Nói về sinh thái học nhân văn, giáo sư Trần Quốc Vượng bảo rằng văn hóa - nhân văn Huế đã “dựa theo và thích nghi với hệ sinh thái tự nhiên”.</p>
  <p>Đường vô xứ Huế loanh quanh, phần lớn diện tích của Thừa Thiên - Huế có địa hình đồi núi tạo thành một vòng cung từ phía tây xuống phía nam. Các dãy núi cao của Trường Sơn Bắc ăn lan ra sát biển và đột ngột chấm dứt ở phía nam của tỉnh bằng một mạch núi cao lên đến trên 1000m đâm thẳng ra biển và kết thúc bằng hòn Sơn Trà ở phía đông núi Hải Vân như một bức tường thành đồ sộ chắn gió mùa đông bắc, nên các đợt gió mùa hầu như không còn đủ sức vượt qua dãy núi cao này. </p>
  <p>Do vậy, bao nhiêu lượng hơi nước trong không khí của gió mùa đều tích đọng ở Huế gây nên mưa và rét, và đây là vùng có lượng mưa vào loại nhiều nhất nước ta. Đặc biệt mưa Huế là loại mưa lệch pha: ở hai miền bắc nam thì có hai mùa mưa và khô gần như trùng nhau trong hai nửa thời gian của năm với hai mốc khoảng tháng 4 và tháng 10 dương lịch, còn ở Huế mùa mưa lại trùng với mùa đông lạnh.</p>
  <p>Vào những lúc thời tiết đông lạnh mưa như vậy, người Huế ít ra khỏi nhà, thường nhìn mưa mà hồi ức với những kỷ niệm xưa... Từ đó hình thành nên một trong những nét của phong cách người Huế là thường trầm tư mặc tưởng, sống hướng nội hơn hướng ngoại, thích sâu lắng, không thích khoa trương ồn ào...</p>
  <p>...Kiểu mưa Huế ấy, đã được mô tả rất đặc sắc: <em>“trời còn làm mưa, mưa rơi mênh mang / thênh thang...”</em>, hoặc <em>“mưa kéo dài lê thê những đêm khuya lạnh ướt mi”</em>, hoặc:</p>
  <dd>
  <em>“Chiều chủ nhật buồn,</em><br />
  <em>Nằm trong căn gác đìu hiu,</em><br />
  <em>Ôi tiếng hát xanh xao của một buổi chiều,</em><br />
  <em>Trời mưa trời mưa không dứt,</em><br />
  <em>Ô hay mình vẫn cô liêu...”</em>
  </dd>
  <p>Và so sánh với mưa các xứ khác, nhạc sĩ đã cho thấy rõ:</p>
  <dd>
  <i>“Em còn nhớ hay em đã quên,<br />
  Nhớ Sài Gòn mưa rồi chợt nắng...”</i>
  </dd>
  <p>
  Trịnh Công Sơn tâm sự: “...Thường thường, con người có thói quen sống bằng kỷ niệm, và khi một tác phẩm được gắn liền với kỷ niệm thì tác phẩm ấy đã sẵn có bề dày của sự ưu ái rồi!”. </p>
  <p>Hãy theo dõi tiến trình xao xuyến của nhạc sĩ về kỷ niệm “yêu nhau yêu cả đường đi” trong không gian mưa... Với sự tả thực, khi thì“nghe lá thu mưa, reo mòn gót nhỏ...”, khi thì “mưa thì thầm, dưới chân ngà...”; nhưng khi những hình ảnh ấy chỉ còn là ký ức thì nhạc sĩ lại xót xa “...trên bước chân em, âm thầm lá đổ...”. Cho nên, phản xạ Pavlov “...bước chân em xin về mau...” vẫn tiếp diễn mãi như hiệu ứng domino:</p>
  <dd><em>“Người ngồi xuống, mây ngang đầu, </em><br />
  <em>Mong em qua, bao nhiêu chiều...”</em>
  </dd>
  <p>Một lối tu từ được nhạc sĩ sử dụng để ẩn dụ <em>“còn mưa xuống như hôm nào, em đến thăm...”</em>, mà <em>“người ngồi đó, trong mưa nguồn, ôi yêu thương, nghe đã buồn...”</em>, thì tính chất cơn mưa lại là một đối trọng được đặt ra để so sánh:</p>
   <dd>
  <em>“Mưa có buồn bằng đôi mắt em?...<br />
  Mưa có còn buồn trong mắt trong?”</em>
  </dd>
  <p>Là người Huế, các điệu hò mái nhì, mái đẩy man mác nước sông Hương chính là một biểu hiện rõ nét tính cách sâu lắng trong tâm hồn; cho nên những tiếng rơi của cơn mưa lại được ẩn dụ qua điệu ru “thôi ngủ đi em, mưa ru em ngủ...” là điều rất kỳ lạ: </p>
  <dd>
  <em>“Trời còn làm mưa, mưa rơi mênh mang...</em><br />
  <em>Lời ru miệt mài, ngàn năm ngàn năm,</em><br />
  <em>Ru em nồng nàn, ru em nồng nàn...”</em>
  </dd>
  <p>Đó là những cơn mưa thực thể, nhưng ở nhạc sĩ họ Trịnh lại còn có những cơn mưa trong tâm thức: </p>
  <dd>
  <em>“Nghe mưa nơi này, lại nhớ mưa xa,</em><br />
  <em>Mưa bay trong ta, bay từng hạt nhỏ...”</em>
  </dd>
  <p>Hoặc:</p>
  <dd>
  <em>“Đôi khi, trên mái tình ta, nghe những giọt mưa,</em><br />
  <em>Tình réo tình âm thầm, sầu réo sầu, bên bờ vực sâu...”</em>
  </dd>
  <p>Giải thích ý nghĩa tác phẩm của mình, Trịnh Công Sơn nói: <em>“Âm nhạc của tôi, nói cho cùng chỉ là những kỷ niệm của tôi và rồi sẽ là kỷ niệm của người nghe...”</em>. Vì thế, giáo sư Cao Huy Thuần nhận xét: “Cảnh, tình và người trong Trịnh Công Sơn là cảnh Huế, tình Huế, người Huế... Sau này Sơn rời Huế và Sài Gòn, chất thơ trong nhạc của Trịnh Công Sơn vẫn là chất Huế, nguồn thơ vẫn chảy từ Huế. Vô số những bài hát của Sơn đều ướt và mưa. Vì Huế là xứ của mưa dầm. Mưa mùa đông, mưa mùa hè, mưa sợi nhỏ, mưa sợi to, mưa tỉ tê, mưa ray rứt, cảnh mưa trong Trịnh Công Sơn buồn nhưng rất đẹp...”. </p>
  <p>
  Cuối cùng, nhạc sĩ bộc bạch, cho dù suối nguồn tạo cảm hứng trong tình ca của mình xuất phát như thế nào, vẫn không thể thiếu được một điều kiện tự nhiên:</p>
  <dd>
  <em>“Từng người tình bỏ ta đi như những dòng sông nhỏ,</em><br />
  <em>Ôi! những dòng sông nhỏ, lời hẹn thề... là những cơn mưa...”</em>
  </dd>
  <p>
  Và đó chỉ là một tiền đề, một tiền đề để người nghệ sĩ ước mong được tiếp tục cuộc hành trình của mình:</p>
  <dd>
  <em>“Xin hãy cho mưa qua miền đất rộng,</em><br />
  <em>Để người phiêu lãng, quên mình lãng du...”</em>
  </dd>
  <p>
  <b>Anh Huy</b><br />
  2006<br />
  <br />
  <i>Nguồn : tác giả gửi đến</i>
  </p>


title: Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và Quán Văn
created: 2007-04-10 09:57:36+00:00
edited: 2007-05-06 07:42:35+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Thy Nga, phóng viên đài RFA, hỏi chuyện Hoàng Xuân Sơn về Quán Văn, 09.04.2007.
url_id: nhac-si-trinh-cong-son-va-quan-van
body:
  <div class="newsImageContainer">
       <br />
       <img src="/photos/album-2/b002.jpg" /><br />
       <p class="discreet">Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và Khánh Ly tại Quán Văn</p>
  </div>

  <p>
  <br />
  Những người yêu mến nhạc Trịnh đã kéo nhau đông đảo đến hội quán “Hội ngộ” khu du lịch Bình Qưới vào mùng 4 vừa qua, để tham dự đêm nhạc “Nhẹ nhàng như mây”.</p>

  <p>
  Gọi là tham dự chứ không phải chỉ đến nghe là bởi cả chục ngàn người mà dường như là một, đồng cảm trong dòng nhạc Trịnh … hoặc cũng có thể nói ngược lại, là mỗi người nghe ca từ  Trịnh Công Sơn, đều cảm thấy ít nhiều tâm tư chính mình trong đó và thả hồn trong khoảng thế giới của riêng 
  mình, dù đang giữa đám đông.</p>
  <p>
  “Tình nhớ” Quang Dũng hát …</p>
  <p>
  Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng ví đời sống với hình ảnh con sông. Ngược dòng nước, Thy Nga mời quý thính giả và các bạn trở lại những ngày tháng của 1966-67, đến với khung cảnh nơi ông và bạn bè nghệ sĩ sinh hoạt một thời.</p>
  <p>
  Trên bãi đất cỏ sau trường đại học Văn Khoa, giới nghệ sĩ hồi đó dựng lên một quán lá, đặt tên là “Quán Văn” làm nơi họp mặt đàn hát, chia sẻ với tất cả những ai đến cùng nghe, mà phần đông là thanh niên, học sinh sinh viên.</p>
  <p>
  Trong nhóm bạn hữu của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, có anh Hoàng Xuân Sơn hiện định cư ở Canada. Thy Nga hỏi chuyện anh về Quán Văn, và được 
  anh thuật lại như sau:</p>
  <p>
  <i>“Quán Văn được thành lập từ một nhóm nhỏ các anh em sinh viên trong phong trào phục vụ thanh niên xã hội, hồi đó. Trong thời gian anh em đi công tác xã hội như vậy thì có ý định lập ra một cái quán cà-phê văn nghệ làm nơi tụ hội và gặp gỡ những khuôn mặt văn nghệ trong thành phố, những người chuyên nghiệp hay không chuyên. Quán Văn tọa lạc trong một khu vườn cỏ khá thơ mộng bao quanh bởi 4 con đường là 
  Nguyễn Trung Trực, Gia Long, Công Lý và Lê Thánh Tôn.”</i></p>

  <p class="pullquote">
  <br />
  Quán Văn được thành lập từ một nhóm nhỏ các anh em sinh viên trong phong trào phục vụ thanh niên xã hội, hồi đó. Trong thời gian anh em đi công tác xã hội như vậy thì có ý định lập ra một cái quán cà-phê văn nghệ làm nơi tụ hội và gặp gỡ những khuôn mặt văn nghệ trong thành phố, những người chuyên nghiệp hay không chuyên.<br />
  <br />
  Anh Hoàng Xuân Sơn<br />
  <br />
  </p>
  <p>
  <b>Thy Nga:</b> Vâng, Nguyễn Trung Trực làm tôi nhớ lại là con đường lá me bay của trường Đại học Văn Khoa hồi đó. Thưa anh như vậy quán 
  mở ra thì thoạt đầu, có các nghệ sĩ nào?</p>
  <p>
  <b>Hoàng Xuân Sơn:</b><i> Quán Văn lúc đầu mở ra, người trình diễn đầu tiên là một thành viên của nhóm, là anh Nguyễn Thạc chơi Tây-ban-cầm. 
  Lúc đầu chỉ phổ biến nội bộ thôi.</i></p>

  <p>
  <i>Cũng có một số thân hữu từ xa đến nghe thích thì từ bước thành công nhỏ đó, chúng tôi mời lần những khuôn mặt văn nghệ quen thuộc trong thành phố Saigon, lần lượt có ban trầm ca của nhạc sĩ Nguyễn đức Quang, Trần Trọng Thảo và Hoàng Kim Châu hát các bài ca khai phá khởi đầu.</i></p>
  <p>
  <i>Sau đó thì có mời được nhạc sĩ Phạm Duy và một nhạc sĩ người Mỹ cùng hát các bài Phạm Duy sáng tác như “Giọt mưa trên lá” mà lời tiếng Anh do nhạc sĩ này đặt.</i></p>
  <p>
  <b>Thy Nga:</b> Thế còn Trịnh Công Sơn với lại Khánh Ly xuất hiện như thế nào?</p>
  <p>
  <b>Hoàng Xuân Sơn:</b><i> Phải nói là Trịnh Công Sơn và Khánh Ly là cao điểm của Quán Văn. Anh Sơn thì đến sinh hoạt chung với nhóm chúng 
  tôi từ cuối năm 1966 thì hồi đó, giữa anh em với nhau, anh Sơn hát các bài mới cho tụi này nghe, và thỉnh thoảng hát những bài hát chung như “Gia tài của mẹ” hay là “Một ngày dài trên quê hương”.</i></p>
  <p>
  <i>Đầu năm 67 thì cô Mai (là ca sĩ Khánh Ly sau này) từ Đà Lạt xuống. Trong một đêm Quán Văn thì Mai ngồi hát giữa vòng thân hữu vậy thôi, nghe rất là hay, rất lạ và cảm động. Chúng tôi nảy ra ý định mời anh Sơn và Khánh Ly xuất hiện trước công chúng một lần.</i></p>
  <p>
  <i>Đêm đầu tiên tổ chức là một đêm thứ Sáu vào mùa Xuân năm 67, rất đông sinh viên và thanh niên đến tham dự. Trịnh Công Sơn và Khánh Ly thay phiên nhau hát những bài nhạc trong tập “Ca khúc da vàng” anh Sơn vừa mới sáng tác, và những bài trong tập trước đó, là “Thần thoại quê hương và thân phận” thì cái đêm nhạc đó tạo sự thông cảm giữa người nghe và người trình diễn, rất cảm động.</i></p>
  <p>
  <i>Từ đó, lần lần Sơn và Khánh Ly đi dần vào các khuôn viên đại học, trình diễn các ca khúc của anh.</i></p>

  <p class="pullquote">
  <br />
  Phải nói là Trịnh Công Sơn và Khánh Ly là cao điểm của Quán Văn. Anh Sơn thì đến sinh hoạt chung với nhóm chúng tôi từ cuối năm 1966 thì hồi đó, giữa anh em với nhau, anh Sơn hát các bài mới cho tụi này nghe, và thỉnh thoảng hát những bài hát chung như “Gia tài của mẹ” hay là “Một ngày dài 
  trên quê hương”.<br />
  <br />
  Anh Hoàng Xuân Sơn<br />
  <br />
  </p>
  <p>
  <b>Thy Nga:</b> Và cái giai thoại như thế nào mà Khánh Ly sau đó được mọi người gọi là “Nữ hoàng chân đất”?</p>
  <p>
  <b>Hoàng Xuân Sơn:</b><i> hình ảnh này cũng rất là dễ thương và rất đẹp, là trong lúc hát bài “Tình ca của người mất trí” thì Khánh Ly hát rất sâu lắng tâm hồn vào trong bài hát, và giữa đoạn điệp khúc, cất cao lên.</i></p>
  <p><i>“Tình ca người mất trí” …</i></p>
  <p><i>thì Khánh Ly bỗng nhắm mắt, bất thần tuột giày ra và vịn vai Trịnh Công Sơn, ngước mặt lên trời như là xin ơn cứu rỗi … thành ra từ đó, trở thành huyền thoại là “Nữ hoàng chân đất”.</i></p>
  <p>
  <i>Sinh hoạt chính của quán bắt đầu vào tối thứ Sáu từ 8 giờ và kéo dài đến giờ giới nghiêm.</i></p>

  <p>
  <i>Tối thứ Bảy thì sinh hoạt phụ, có thể là nội bộ, hoặc mời một số anh em khác tới ngồi nói chuyện hay ngâm thơ. </i></p>
  <p>
  <b>Thy Nga:</b> Số người nghe chắc đông lắm?</p>
  <p>
  <b>Hoàng Xuân Sơn:</b><i> Rất đông, ngoài một số sinh viên ngồi bao quanh cái bục trình diễn, thì ngồi lan tràn ra cả sân cỏ. Chỗ soạn cà-phê, nước uống cũng có người ngồi, rất đông, vài trăm là ít. Khán thính giả ngồi nghe rất yên lặng, và sau mỗi bài hát thì tràng vỗ tay rộ lên phá vỡ cái đêm 
  trường tĩnh mịch. </i></p>
  <p>
  <b>Thy Nga:</b> Không khí trẻ cái thời đó anh ha, hầu hết là sinh viên và thanh niên. Thưa anh, thế thì có thể nào mà trong cái đám đông đó mà có chuyện gì gọi là lộn xộn không?</p>
  <p>
  <b>Hoàng Xuân Sơn:</b><i> Chính tại Quán Văn thì đông đảo như vậy nhưng không có chuyện gì lộn xộn xảy ra. </i></p>
  <p class="pullquote">
  <br />
  Vâng, cái đêm sinh hoạt tại Văn Khoa do Khánh Ly và Trịnh Công Sơn trình diễn thì có xảy ra cái vụ đôi co đi đến nổ súng giữa bên Quốc gia và bên Cộng sản. Chúng tôi thấy tình hình an ninh không được tốt đẹp lắm nên từ từ rút lui và dẹp tiệm luôn.<br />
  <br />
  Anh Hoàng Xuân Sơn<br />
  <br />
  </p>
  <p>
  <b>Thy Nga:</b> Thế còn vụ mà có lẽ đã khiến các anh phải đi đến quyết định đóng cửa Quán?</p>
  <p>
  <b>Hoàng Xuân Sơn:</b><i> Là từ địa điểm khác, là Đại học Văn Khoa. </i></p>
  <p>
  <b>Thy Nga:</b> nhưng ảnh hưởng của sự lộn xộn đó mà khiến Quán Văn phải đóng cửa?</p>
  <p>
  <b>Hoàng Xuân Sơn:</b><i> Vâng, cái đêm sinh hoạt tại Văn Khoa do Khánh Ly và Trịnh Công Sơn trình diễn thì có xảy ra cái vụ đôi co đi đến 
  nổ súng giữa bên Quốc gia và bên Cộng sản. Chúng tôi thấy tình hình an ninh không được tốt đẹp lắm nên từ  từ rút lui và dẹp tiệm luôn. </i></p>
  <p>
  <b>Thy Nga:</b> Quán mở cửa tổng cộng được bao lâu</p>
  <p>
  <b>Hoàng Xuân Sơn:</b><i> như vậy là khoảng hai năm rưỡi. </i></p>
  <p>
  Người bị bắn là anh Ngô Vương Toại, thường điều khiển chương trình tại Quán Văn. Năm 1975, anh sang định cư tại Hoa Kỳ, hoạt động trong lãnh vực báo chí và phát thanh. Anh cùng gia đình hiện cư ngụ tại tiểu bang Virginia ở ngoại vi thủ đô nước Mỹ.</p>
  <p>
  “Phôi pha” qua giọng hát Đình Nguyên …</p>
  <p>
  Nhạc Trịnh Công Sơn, đa số viết về thân phận con người, ông nói:</p>
  <p>
  <i>“Con người đời sống rất hữu hạn, bởi mọi người chỉ sống một đời thôi nhưng mà anh chết rồi, tình yêu vẫn còn tiếp nối trên cuộc đời này. Tình yêu sẽ tiếp tục mãi mãi ở trên mặt đất này. Nhưng mà trong tình yêu, vẫn có một phần của thân phận nằm ở trong.” </i></p>
  <p>
  Trịnh Công Sơn từng linh cảm về sự qua đời của ông. Năm 1996, trong bài “Tôi đã mơ thấy chuyến đi của mình” ông viết về cuộc sống và cái chết, có câu sau đây:</p>
  <p>
  <i>“… Có người bỏ cuộc đời mà đi như một giấc ngủ quên. Có người bỏ cuộc tình mà đi như người đãng trí. Dù sao cũng đã lãng 
  quên một nơi này để đi về một chốn khác …”</i></p>
  <p>
  Ca khúc “Để gió cuốn đi” kết thúc chương trình về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn … Thy Nga chào tạm biệt quý thính giả và các bạn.</p>
  <p>
  “Để gió cuốn đi” qua tiếng hát Khánh Ly …</p>
  <p>© 2005 <a href="http://www.rfa.org">Radio Free Asia</a> <br />
  </p>


title: Nhạc Trịnh với vấn đề cái chết
created: 2021-07-19 06:37:10+00:00
edited: 2021-07-19 06:41:56+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: NGUYỄN HOÀN, Báo Quảng Trị, 4/4/2020
url_id: nhac-trinh-voi-van-de-cai-chet
body:
  <p> </p>
  <p>Giữa những ngày đại dịch Covid-19 toàn cầu đầy căng thẳng, khốc liệt này, nhân loại nghĩ nhiều đến lằn ranh sinh tử mong manh, đến cái chết u ám bủa vây. Lúc bình thường, phần đông nhân loại dĩ nhiên theo bản năng là ham sống sợ chết, nhưng chắc cũng không nghĩ gì nhiều về cái chết. Riêng với các nhà triết học, nhất là với triết học hiện sinh, cái chết là một vấn đề triết học, một vấn đề nhân sinh hệ trọng. Trước vấn đề cái chết, con người nhận ra giới hạn của cuộc đời, ngộ ra lẽ tử sinh còn mất. Riêng với Trịnh Công Sơn, gần như trong suốt cuộc đời làm nhạc của mình, người nhạc sĩ tài hoa lừng lẫy này luôn ưu tư về cái chết, suy niệm, triết lý không mệt mỏi trước vấn đề cái chết.</p>
  <p>Trong đợt cao điểm chống dịch Covid-19 này, khi mọi người ở nhà, tỉnh nào ở tỉnh đó, huyện nào ở huyện đó, xã nào ở xã đó, thôn nào ở thôn đó, nhà nào ở nhà đó, có thời gian rỗi, nghe nhạc Trịnh cũng là để… chống dịch sẽ được ủi an, sẻ chia đến thấm thía về cảnh huống tự cách ly giờ đây: “<i>Người nằm co như loài thú khi mùa đông về, người nằm yên không kêu than buốt xương da mình</i>” (<i>Phúc âm buồn</i>), “<i>Thành phố hoang vu như một lần qua cuộc tình</i>” (<i>Tình xa</i>), “<i>Bỗng một hôm qua phố hoang tàn, tôi quen như tôi đã có lần</i>” (<i>Gần như niềm tuyệt vọng</i>), “<i>Một hôm bước qua thành phố lạ, thành phố đã đi ngủ trưa</i>” (<i>Đêm thấy ta là thác đổ</i>), “<i>Chiều nay em ra phố về, thấy đời mình là những quán không, bàn im hơi bên ghế ngồi, ngày đi đêm tới đã vắng bóng người</i>” (<i>Nghe những tàn phai</i>).  </p>
  <p>Vì sao nhạc Trịnh cực nhạy với đề tài cái chết. Điều này vừa có căn nguyên sâu xa, vừa có căn nguyên nhãn tiền. Sâu xa là nhạc sĩ bị ám ảnh từ thuở bé trước cái chết bi thương của thân phụ mình (thân phụ nhạc sĩ mất vì tai nạn giao thông tại Quảng Trị). Nhãn tiền là nhạc sĩ phải chứng kiến cảnh chết chóc tang thương bởi chiến tranh thảm khốc.</p>
  <p>Với cái nhìn thấu thị của một người đốn ngộ, Trịnh Công Sơn nhìn thấy trong sự sống đương độ sinh nở, sung mãn vẫn tiềm ẩn sự chết: “<i>Dưới vòng nôi mọc từng nấm mộ</i>” (<i>Cỏ xót xa đưa</i>), “<i>Trong xuân thì thấy bóng trăm năm</i>” (<i>Gần như niềm tuyệt vọng</i>).</p>
  <p>Có cái chết đến đúng theo quy luật, theo hạn định của đời người: “<i>Chợt một chiều tóc trắng như vôi, lá úa trên cao rụng đầy, cho trăm năm vào chết một ngày</i>” (<i>Cát bụi</i>).</p>
  <p>Có cái chết bất định, bất ngờ giữa cõi đời vô thường. Một vết mực nhỏ nhoi mà xóa một đời người (hồi trước, khi trong nhà có người mất, người nhà đến báo tang với người nắm hộ tịch để người này mở sổ, lấy bút mực dò tên người đã mất rồi xóa đi): “<i>Ôi cát bụi phận này, vết mực nào xóa bỏ không hay</i>” (<i>Cát bụi</i>).  </p>
  <p>Có cái chết thảm thương tột cùng, chắc chỉ có trong chiến tranh Việt Nam, được nhạc phản chiến Trịnh Công Sơn diễn tả với nỗi đớn đau, bi phẫn: “<i>Một ngày mùa đông, hai bên là rừng, một chiếc xe tang, trái mìn nổ chậm, người chết hai lần thịt da nát tan</i>”  (<i>Ngụ ngôn của mùa đông</i>).  </p>
  <p>Giữa những ngày Covid-19 hoành hành trên quả đất này, người đời sẽ thấy thấm thía hơn, bừng thức hơn về cái điều mà nhạc Trịnh đã thấu tỏ cực nhạy: “<i>Một ngày còn sống chiếc bóng lung linh</i>” (<i>Vẫn nhớ cuộc đời</i>)</p>
  <p>Biết thế. Nhưng không hề tuyệt vọng. Điều đặc biệt là, trong cõi Trịnh, cái chết được coi như chuyện nằm mơ, chuyện thí dụ: “<i>Một lần nằm mơ tôi thấy tôi qua đời</i>” (<i>Bên đời hiu quạnh</i>), “<i>Thí dụ bây giờ tôi phải đi, tôi phải đi tay chia ly cùng đời sống này</i>” (<i>Rơi lệ ru người</i>). Điều này thể hiện tâm thế chủ động của con người trước vấn đề nghiệt ngã vô cùng là cái chết. Rõ ràng, có suy ngẫm, trầm tư về cái chết, nói theo nghĩa triết học là có “ngộ” về sự chết mới biết sống, mới thực sự sống, sống với chữ Sống viết hoa (“<i>sống trong đời sống cần có một tấm lòng, để làm gì em biết không, để gió cuốn đi</i>”), sống có chất lượng Sống, đó là thông điệp bất hủ của nhạc Trịnh.</p>
  <p>Để chống chọi với tuổi già và cái chết ập đến, con người biết “<i>thu xếp lại</i>” cuộc đời, biết tận hưởng thời gian qua mau, biết sống có chất lượng hơn: “<i>Về thu xếp lại, ngày trong nếp ngày, vội vàng thêm những lúc yêu người</i>” (<i>Chiếc lá thu phai</i>). Và tình yêu, tình người là báu vật truyền đời mạnh hơn cái chết. Nên khi ở giữa vòng sinh tử, giữa “<i>giòn vang tiếng cười</i>”, bỗng nghe tiếng của buổi chia lìa  “<i>điệu kèn ai buốt trong tôi</i>”, nhạc Trịnh vẫn cất lên niềm yêu đời thiết tha, bên bờ vực của đau thương: “<i>Mùi hương phấn người, một hôm nhớ lại, hẹn ngày sau sẽ mua vui</i>” (<i>Chiếc lá thu phai</i>), “<i>Trong gian nan nên cất tiếng cười</i>” (<i>Gần như niềm tuyệt vọng</i>), “<i>Dù còn phút cuối xin em nụ cười</i>” (<i>Vẫn nhớ cuộc đời</i>) “<i>Hãy yêu nhau đi bù đắp cho trăm năm</i>” (<i>Hãy yêu nhau đi</i>).  </p>
  <p>Và như thế, nghe nhạc Trịnh, quả đúng như cảm nghiệm rất lạ của một nhà văn: Khi nghe bài hát “<i>Một cõi đi về</i>”, nhà văn Nguyễn Quang Sáng đã cảm thấy không sợ chết nữa. Nhạc Trịnh, với sức sống “vượt thời gian”, mãi ru đời, ru người, nhất là trong những lúc nghịch cảnh, bất an, vô thường, ủi an, chia sẻ, gieo niềm tin yêu, hy vọng vào cái Đẹp, vào chữ Tâm, vào Ngày Mai Quê Hương Sáng Chói!</p>
  <p> </p>
  <p><strong>NGUYỄN HOÀN</strong></p>
  <p><i>Nguồn: Báo Quảng Trị, ngày 4/4/2020. </i></p>
  <p> </p>


title: Sự thực "Thư gửi Ngô Kha" của Trịnh Công Sơn
created: 2006-09-17 06:38:13+00:00
edited: 2006-09-18 10:21:32+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nguyễn Đắc Xuân, 2004
url_id: su-thuc-thu-gui-ngo-kha
body:
  <p class="pullquote">
  <br />
  <b>Chung quanh "Thư gửi Ngô Kha"</b><br />
  <br />
  Rất cám ơn nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo đã chuyển cho chúng tôi bài của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân để 
  có thêm một chứng cớ nữa về tác giả của <a href="/writings/ThuGuiNgoKha/"><b>"Thư gửi Ngô Kha"</b></a>, vì trong cuộc gặp gỡ đầu hè vừa rồi ở Hà Nội, cùng với các anh Hoàng Ngọc Hiến, Chu Văn Sơn, ..., chúng tôi vẫn còn thắc mắc về nguồn gốc của &quot;bức thư&quot; ấy, tuy đã có <a href="/ban-be/articles/SuThatVeLaThuTCSguiNgoKha">bài của <b>Lê Minh Quốc</b></a> giải bày khá chi tiết trên 
  báo Thanh Niên (30/06/2004). Chúng tôi xin đăng lại bài của Nguyễn Đắc Xuân để bạn đọc tham khảo.<br />
  <br />
  Riêng cá nhân tôi, tôi chưa bị hoàn toàn thuyết phục bởi các chứng cớ và chứng từ đã viện dẫn, và dù có trong tay nguyên bút tích đi nữa. Theo tôi, đó là một bài báo (dưới dạng một lá thư) do nhu cầu thời cuộc mà ai cũng có thể viết được, một loại bài mà sinh viên trí thức &quot;phong trào&quot;, Huế, Sài Gòn, hay Berlin, Paris, Toulouse, ...  đều có thể và thường đẻ ra thời đó. Tôi vừa cố gắng đọc lại &quot;Lá thư” của Trịnh Công Sơn, sao mà nó &quot;phẳng&quot; thế, chưa bao giờ tôi đọc một bài nào của Sơn dài và dai như thế, anh thử so sánh với một bài trước gần đó xem, <a href="/writings/CoNgheRaDieuGi/">"Có 
  nghe ra điều gì</b></a> (1973), cũng là một bài &quot;chính trị&quot;, nhưng rõ ràng nó được xây cất trên nhiều tầng, vươn qua cái tính nhất thời, cái sự việc cụ thể nào đó đã làm "mồi" cho cảm hứng ban 
  đầu, để nói lên những điều sâu thẳm hơn, trường tồn hơn.</i><br />
  (<b>PvĐ</b>, 13/09/2006).</i><br />
  <br />
  </p>

  <p>
  <br />
  <a href="http://www.gio-o.com/aongon2.html" target="_blank">http://www.gio-o.com/aongon2.html</a>
  </p>
  <p><b>Gió O: Tài liệu này được trích lại từ tuần báo  &quot;Nhà Báo &amp; Công Luận&quot;, chỉ ra được 2 số và đã bị đình bản ở Sài Gòn cuối năm 2004</b></p>
  <p>
  Độc giả trong đó có nhiều người rất thân với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn trước năm 1975 khi đọc <a href="/writings/ThuGuiNgoKha/"><b>"Thư gửi Ngô Kha"</b></a> trong sách <a href="/ban-be/books/TCSRoiLeRuNguoi/">Trịnh Công Sơn, Rơi Lệ Ru Người</a> (NXB Phụ Nữ, 2001), do nhà báo Lê Minh Quốc thực hiện, thấy hơi ngờ ngợ. Ngờ ngợ là vì lần đầu tiên họ được đọc một lá thư rất dài của  Trịnh Công Sơn (có đến  2715 từ), trong thư lại có quá nhiều cụm từ chính trị rất xa lạ với Trịnh Công Sơn trước năm 1975 như "tiêu diệt tự do tư tưởng", "tập thể nhân dân", "vấn đề tổ chức cơ cấu" v.v... Bản thân tôi là người cùng thế hệ với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và anh Ngô Kha ở Huế , từ năm 1966 cho đến 1975, tuy tôi thoát ly ra vùng kháng chiến nhưng vẫn liên lạc với các phong trào ở đô thị , cũng không chắc tác giả lá thư đó chính là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Bởi thế khi đăng lại "Thư gửi Ngô Kha" để minh họa cho tình bạn giữa nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và Ngô Kha, trong cuốn <a href="/ban-be/books/TCSCoMotThoiNhuThe/">Trịnh Công Sơn Có Một Thời Như Thế</a> in 2003, tôi đã phải ghi thêm một chú thích : <i>"Đọc lá thư này tôi bắt gặp nhiều từ, nhiều ý tưởng chính trị mạnh mẽ ít khi thấy nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nói hay viết ở những nơi khác nên tôi hơi ngờ về tác gỉa lá thư. Tuy nhiên cho đến nay tôi chưa có tư liệu để chứng minh ngược lại cho nên tôi vẫn xin đưa vào phần Phụ lục để minh họa cho tình bạn giữa Trịnh Công Sơn và Ngô Kha vậy."</i>
  </p>
  <p>
  Hơn một năm sau báo Thơ (phụ bản của báo Văn nghệ của hội nhà văn Việt Nam) số ra ngày 12-6-2004, đăng lại lá thư ấy với nhan đề là "Thư của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn gửi nhà thơ Ngô Kha" vời lời khẳng định  đây là "thư của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn gửi nhà thơ (liệt sĩ) Ngô Kha trong kháng chiến chống Mỹ cứu  nước".</p>
  <p>
  Sự khẳng định của báo Thơ chưa được chứng minh nên tôi vẫn chưa tin. Không ngờ bài đăng trên báo Thơ làm cho nhà thơ Thái Ngọc San môt người quen biết Trịnh Công Sơn và thân thiết như ruột thịt với nhà thơ Ngô Kha từ năm 1968 cho mãi đến giữa năm 1972 (Ngô Kha bị bắt, còn Thái Ngọc Sơn thoát ra chiến khu) phải <a href="/ban-be/articles/ThuTCSguiNgoKhaThucHayGia">lên tiếng trên báo Thanh Niên</a> (số 178, ngày 26.6.2004). Thái ngọc San đặt vấn đề : "Thư của nhạc sĩ Trịnh công Sơn gửi nhà thơ Ngô Kha in trên báo Thơ thực hay giả ?". "Vào thời gian bức thư ra đời (1974) là lúc nhà thơ Ngô Kha đã bị ngụy quyền thủ tiêu" làm sao Kha có thể nhận được thư của Sơn? Hơn nữa trong thư của Sơn có nhắc đến "Lá thư nhận được sau cùng của Kha gửi từ Huế vào mình còn nhớ một điều : Kha không chịu lánh mặt một thời gian dù đã bị hăm dọa ..."; San khẳng định rằng "anh Ngô Kha không hề viết cho nhạc sĩ Trịnh công Sơn một bức thư nào" Nếu Ngô Kha có gửi, hẳn gia đình Trịnh Công Sơn còn giữ. Sự thực là không có. Thái ngọc San nhận định : "Với một bức thư quan trọng như thế mà người cung cấp và tờ báo lại không có một giòng nào ghi chú về xuất xứ của nó ?".</p>
  <p>
  Câu hỏi của Thái Ngọc San bắt buộc Lê minh Quốc người sưu tầm và công bố đầu tiên lá thư trên sách phải trả lời bằng bài viết "Sự thật về lá thư Trịnh Công Sơn gửi Ngô Kha" cũng ngay trên báo Thanh niên (số 182, ngày 30-6-2004). Lê minh Quốc trưng dẫn xuất xứ lá thư được trích trong tập san quay roneo mang tên "Đứng Dậy" số 64-65 phát hành nhân dịp Giáng Sinh 1974. Lê Minh Quốc còn cho biết "Cũng trong số Đứng Dậy này tòa soạn đã dành từ trang 81 đến trang 143 công khai đòi hỏi chính quyền Sài Gòn trả lời về trường hợp Ngô Kha bị thủ tiêu. Ngoài tuyên cáo của các Giáo sư, văn nghệ sĩ Huế về việc bắt giữ  Ngô  Kha cuối năm 1972 "Lá thư đòi con" của bà Cao Thị Uẩn - mẹ của Ngô Kha viết ngày 25-12-1974 gửi Tổng Thống Việt Nam Cộng Hòa và nhiều bài viết khác thì còn có lá thư của Trịnh Công Sơn với tựa "Lá thư gửi cho người đang ở trong tù hay đã bị thủ tiêu" (từ trang 107-114).
  </p>

  <p>
  Lý giải của Lê Minh Quốc thỏa mản mọi yêu cầu của Thái Ngọc San. Thái Ngọc San điện thoại cám ơn Lê minh Quốc. Bản thân người viết bài này cũng cám ơn nhà báo họ Lê. Nếu có dịp tái bản cuốn "Trịnh Công Sơn có Một Thời Như Thế", tôi có thể bỏ cái chú thích đăng ở cuối "Thư gửi Ngô Kha".
  </p>
  <p>
  Bửu Ý một người bạn của Trịnh công Sơn, có ký tên trong "Tuyên cáo của các giáo sư văn nghệ sĩ Huế về việc bắt giữ giáo sư Ngô Kha cuối năm 1972" mà Lê Minh Quốc vừa nhắc trên đây, còn cho biết anh đang giữ bản thảo viết tay lá thư gửi Ngô Kha. Và không chỉ có thế anh còn có bản thảo viết tay của Trinh Công Sơn về tờ tuyên cáo vừa nêu. Như thế không còn gì phải nghi ngờ, tranh cải về tác giả "Thư gửi Ngô Kha" nữa.
  </p>
  <p>
  Tuy nhiên cái "máu sử" tò mò tọc mạch trong tôi chưa chịu dừng ở những sự thực ấy. Một câu hỏi hiện dần trong tâm trí tôi: Thế trong hoàn cảnh nào mà Trịnh Công Sơn "giác ngộ cách mạng" đến như thế ? Tôi tìm gặp người thực hiện tờ tập san "Đứng dậy" mà nhà báo Lê Minh Quốc đã sử dụng. Sau 30.04.75, tôi có cộng tác với tập san "Đứng Dậy" nên việc tìm kiếm nầy không có gì khó khăn. Người lo biên tập và in ấn số tập san ấy chính là nhà báo Nguyễn Quốc Thái. Anh Thái bảo tôi : </p>
  <p><i>
  "Tôi còn giữ đầy đủ bộ tập san Đối Diện và Đứng Dậy ra đời trước và sau 1975. Tôi sẵn sàng cho Anh mượn số tập san anh cần. Còn chuyện trong hoàn cảnh nào nhạc sĩ Trịnh Công Sơn viết lá thư gửi Ngô Kha, anh hỏi anh Lê khắc Cần, người Huế cũng là bạn của anh."</i>
  </p>
  <p>
  Nhờ anh Thái tôi được đọc tờ tập san tôi cần. Hình bìa tập san vẽ một cháu bé nằm mút tay giữa đám bùng nhùng dây thép gai. Tờ tập san được đánh số 65-66 chứ không phải 64-65 như nhà báo Lê Minh Quốc đã viết.</p>
  <p>
  Tôi hẹn gặp anh Lê khắc Cầm. Bạn bè ngày nay biết anh Cầm là một người rất "kiệm lời" thích đọc và dịch văn chương Anh – Pháp ngữ, đặc biệt là những tác phẩm mang Triết lý phương Tây. Ít người biết anh trước đây từng là một cơ sở trí thức nòng cốt của Thành Uỷ Huế. Tôi nêu câu hỏi và được anh Cầm trả lời một cách thận trọng rằng :</p>
  <p><i>
  "Chuyện này hơi dài dòng một chút. Như anh biết sau khi Hiệp định Paris 27.1.1973 ra đời ít lâu thì anh Ngô Kha bị bắt đưa đi mất tích. Một số anh em trí thức sợ lộ cũng thoát ly luôn như Trần Phá Nhạc, Trần Hoài, Thái Ngọc San... và sau đó là Võ Quê. Số cơ sở còn lại phải "ẩn mình" hoặc chuyển vùng. Phong trào đấu tranh ở đô thị bị lắng xuống. Tính ra đến cuối năm 1974 anh Ngô Kha đã bị bắt gần 20 tháng mà không được tin tức gì. Tôi bàn với Trịnh Công Sơn và Trần Viết Ngạc tìm cách tập hợp &quot; các thành phần thứ ba &quot;đấu tranh đòi trả tự do cho Ngô Kha, gây lại không khí đấu tranh. Ý kiến của tôi được các bạn đồng tình. Những người chủ trương tập san "Đứng Dậy" ở Sái Gòn ủng hộ Huế thực hiện một tập san đặc biệt với chủ đề đòi trả tự do cho Ngô Kha. Chúng tôi chia nhau viết Trịnh Công Sơn viết "Lá thư gửi cho người đang ở trong tù hay đã bị thủ tiêu" và dự thảo "Tuyên cáo của các giáo sư, văn nghệ sĩ Huế về việc bắt giữ Ngô Kha". Anh Trần viết Ngạc thảo lời bà cụ Cao thị Uẩn thân mẫu Ngô Kha viết "Thư đòi con", Lê khác Cần viết "Ngục tù hay quê hương của Thi sĩ", Nguyễn ngọc Minh hiệu trưởng Trần Hưng Đạo viết "Thư gửi đồng nghiệp Ngô Kha", Nhật Huy viết "Trường hợp Ngô Kha", Võ Đông viết "Bà Mẹ ngô Kha" học sinh Duơng văn Tám viết "Thầy không phải là người lớn, thầy là tuổi trẻ của chúng em" v.v...  Đặc biệt cái tuyên cáo tập hợp này được gần 50 chữ ký của các vị "Thành phần thứ ba", người ký đầu tiên là họa sĩ Vĩnh Phối (sau này có lúc làm hiệu trưởng trường Đại học Mỹ Thuật Huế), thứ hai họa sĩ Đinh Cường, thứ ba là nhà văn Bửu Ý ... người cuối cùng là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Địa chỉ nhà Trịnh Công Sơn ở 11/3 Nguyễn Trường Tộ, Huế là đầu mối nhận bài. Chỉ một tuần sau là xong. Có khoảng trên 10 bài kể cả mấy bài thơ của Ngô Kha. Trịnh Công Sơn viết "Thư gởi Ngô Kha" trong một hoàn cảnh như vậy !"</i>
  </p>
  <p>
  Tôi hỏi tiếp : 
  </p>
  <p>
  - Như thế Trịnh Công Sơn cùng với anh chủ trương và thực hiện nội dung số tập san đặc biệt về cuộc đấu tranh đòi trả tự do cho Ngô Kha. Vậy Trịnh Công sơn có phải là cơ sở cách mạng không ?
  </p>
  <p>
  <i>"Điều đó rất khó nói. Nhưng anh Sơn biết tôi là cơ sở của thành uỷ, làm việc với tôi có nghĩa là làm việc với Cách mạng."</i>
  </p>
  <p>- Phải chăng vì thế  mà lúc ấy Trịnh Công Sơn có một ngôn ngữ viết chịu ảnh hưởng ngôn ngữ cách mạng ?</p>
  <p>Lê Khắc Cần giải thích :</p>
  <p>
  <i>"Có lẽ. Bởi vì lúc ấy chúng tôi trong ấy có Trịnh Công Sơn đọc rất nhiều sách báo từ chiến khu gửi vào và đặc biệt đêm nào cũng ôm cái Radio nghe đài Hà Nội với sự ngưỡng mộ Cách mạng thì chuyện ngôn ngữ viết bài đấu tranh cách mạng bị ảnh hưởng là chuyện thường".</i>
  </p>
  <p>
  Được Lê khắc Cầm vui vẻ trả lời, tôi hỏi thêm :
  </p>
  <p>
  Theo chúng tôi được biết lúc đó giao thông giữa Huế và Sài Gòn rất khó khăn, các anh lại đang bị theo dõi, vậy bằng cách nào các anh có thể chuyển bản thảo số đặc san đặc biệt ấy vào Sài Gòn được an toàn như thế ?
  </p>
  <p>
  Lê Khắc Cầm "bật mí" :
  </p>
  <p>
  <i>"Chuyện này nhờ sự quan hệ rộng rãi của Trịnh Công Sơn. Lúc ấy trong gia đình Trịnh Công Sơn có một  người bạn là anh Nguyễn hữu Đ. Nhân anh Đ. ra Huế và trở lại Sài Gòn bằng máy bay của Nguyễn Cao Kỳ, Trịnh công Sơn nhờ anh Đ. chuyển. Như thế làm sao không an toàn được ?</i>
  </p>
  <p align="center">****</p>

  <p>
  Tôi là người xuất thân trong Phong trào đấu tranh ở các đô thị miền Nam, anh Thái Ngọc San cũng thế, vậy mà chuyện của phong trào cách đây ba, bốn mươi năm vẫn còn nhiều cái &quot; bất ngờ &quot;đối với chúng tôi. Riêng trường hợp nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - một người có trái tim lớn, ít bộc bạch chuyện chính trị của mình, lại giao thiệp rất rộng, nên nếu không ở gần anh trong từng trường hợp khó có thể nói đúng về anh. Sau sự kiện &quot; Thư gởi Ngô Kha &quot;, tôi đã khám phá thêm nhiều chuyện &quot; tầy trời &quot; mà Trịnh Công Sơn đã từng đóng vai chính. Nếu không biết những chuyện &quot;tầy trời &quot;ấy thì cũng sẽ không hiểu trong trường hợp nào Trịnh công Sơn soạn Kinh Việt Nam, Nối vòng tay lớn, Huế Sài gòn - Hà Nội v.v...
  </p>
  <p>
  Vẫn còn đó những bí ẩn về cuộc đời người nhạc sĩ tài danh Trịnh Công Sơn.
  </p>
  <p>
  <b>Nguyễn Đắc Xuân</b>
  </p>


title: Tiếng hát vang vọng cùng nhạc Trịnh
created: 2006-12-16 08:21:22+00:00
edited: 2006-12-16 09:14:28+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Phỏng vấn ca sĩ Thanh Hải. Huỳnh Lê Nhật Tấn thực hiện.
url_id: tieng-hat-vang-vong-cung-nhac-trinh
body:
  <p><strong><br /></strong></p><p><strong>Tiếng đệm của cây ghi ta thùng, tiếng phách gõ...; âm thanh hòa quyện
  sống động, trầm lắng như kết nối tâm tình giữa nhạc sĩ và ca sĩ, âm
  hưởng của quán Văn, của miền du ca một thời lại ngập tràn. Album là
  những tình khúc Trịnh Công Sơn (TCS) viết về đề tài “Quê hương và tình
  yêu”. Giọng nói chân thực, tiếng hát của nhạc sĩ họ Trịnh nghe trầm ấm:
  “Tình yêu cũng sẽ còn đó như người nào đã mất đi quê hương thì sẽ mất
  đi tình yêu". Năm 1980, album nhạc “Tôi sẽ nhớ...” của ca sĩ Thanh Hải và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn được phát hành. </strong></p>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/photos/album-2/album-toisenho.jpg">
       <img src="/photos/album-2/album-toisenho.jpg" /></a>
    <p class="discreet">Album “Tôi sẽ nhớ”, 1980</p>
  </div>

  <p>
  <br />
  <strong>PV: </strong><em><strong>“Duyên ngộ” nào đã đưa anh và TCS gặp nhau để cho ra đời album độc đáo này?</strong></em>
  </p>
  <p>
  <strong>Ca sĩ Thanh Hải:</strong>
  Năm 1976, tôi gặp lại anh Phạm Trọng Cầu - một nhạc sĩ mà tôi đã quen
  trước đây tại phòng âm nhạc của Viện đại học Vạn Hạnh. Lúc đó, tôi đang
  sinh hoạt trong đoàn văn nghệ Vạn Hạnh dưới sự đảm trách của nhạc sĩ
  Phạm Thế Mỹ. Một hôm, có lẽ duyên hội ngộ đưa đẩy, anh Phạm Trọng Cầu
  đã đưa tôi đến gặp anh TCS tại Hội Văn nghệ. Tôi nhớ lần đầu tiên ấy,
  anh Cầu bảo anh Sơn: “Mày ngồi đây nghe Thanh Hải hát thử bài này". Và
  tôi đã hát: “Đi về đâu hỡi em khi trong lòng không chút nắng, giấc mơ
  đời xa vắng, bước chân không chờ ai đón...”. Đây chính là bài "Đời gọi
  em biết bao lần”, là nhạc phim “Tội lỗi cuối cùng“ mà TCS vừa sáng tác.
  Từ đó chúng tôi quen nhau. Hình như trong buổi gặp gỡ đầu tiên ấy đã có
  một sự cảm thông không nói thành lời. Rồi hai anh em ngày nào cũng gặp
  nhau, trở nên  thân thiết trong 6 năm trời trước khi tôi rời xa quê
  hương....</p>
  <p>
  <br />
  <strong><em>-Được biết nhóm “Giới thiệu sáng tác mới“ thuộc Hội Tri thức yêu nước,
  ra đời từ thập niên 80, đã để lại cho anh nhiều kỷ niệm khó quên vì anh
  là ca sĩ chính hát sáng tác mới của TCS trong thời gian này?</em> </strong></p>

  <p>
  Đúng là vậy! Đó là những kỷ niệm khó phai mờ trong tôi. Nhóm sinh hoạt rất
  vui, chúng tôi thường được mời đi đây đi đó hát. Những bài hát thường
  là những sáng tác mới của các anh Phạm Trọng Cầu, Trịnh Công Sơn, Hoàng
  Hiệp, Trương Thìn, Trần Long Ẩn, Nguyễn Nam, Miên Đức Thắng... Các anh
  thường tự đàn và hát những bài tự sáng tác được nhiều khán giả yêu
  chuộng. Thời gian ấy tôi đã hát những bài Trịnh như: <strong><em>Đời
  gọi em biết bao lần, Cánh chim cô đơn, Em đến tự nghìn xưa, Vì tôi cần
  thấy em yêu đời, Chiều trên quê hương tôi, Một cõi đi về, Tôi vẫn nhớ...</em></strong></p>
  <p>
  <br />
  <em><strong>- Tôi thấy anh hát bằng cảm xúc thật sự và thể hiện đúng “chất Trịnh”. Có
  phải do trong anh có chút giọng Đà Nẵng, chút giọng Huế chăng? Như TCS
  nói về anh: “Thanh Hải, chuyên viên IBM, ngoại đạo cầm ca chỉ hát chơi
  thôi, giọng ca mới mà Sơn vừa bắt gặp được trong nhóm bạn làm KHKT -
  giọng rất “ăn” với nhạc Sơn...”?</strong></em></p>

  <p>
  Thực ra, tôi sinh tại Đà Nẵng - miền Trung mảnh đất nơi tôi lớn lên với
  chiến tranh và nghèo đói. Giai đoạn cuối những năm 1960, tôi cũng như
  bao nhiêu người thanh niên khác, sống trong khắc khoải lo âu của cuộc
  chiến, chán nản và tìm đủ cách để trốn tránh. Rồi tình cờ một hôm trốn
  học, tìm cõi riêng nơi quán cà phê. Rồi được nghe tiếng hát của TCS và
  Khánh Ly qua cuốn băng “Ca khúc Da Vàng”. Tôi thấy tâm hồn mình như tìm
  ra lối thoát và cảm nhận dòng nhạc của ngươờ nhạc sĩ tài hoa từ đó... <em>”Đại
  bác đêm đêm dội về thành phố, người phu quét đường dừng chổi đứng
  nghe... Một buổi sáng mùa xuân, một đứa bé ra đồng, dậm trái mìn nổ
  chậm, xác không còn đôi chân..”.</em> Và hát mãi từ lúc đó cho đến nay...</p>
  <p>
  <br />
  <strong><em>- Nghe nói có nhiều giai thoại giữa anh và cố nhạc sĩ TCS. Những kỷ niệm đáng nhớ </em>ấy... </strong></p>
  <p>
  Tôi nhớ có nhiều kỷ niệm lắm. Nhạc sĩ TCS lớn hơn tôi 10 tuổi nên anh như
  một người anh, người thầy, người bạn rất dễ thương. Anh ấy không bao
  giờ giận, bực mình, hoặc tỏ vẻ khó chịu khi tôi hát nhạc của anh mà có
  lúc quên lời. Tôi hát theo cảm nghĩ của mình, và mỗi lần nghe được anh
  chỉ mỉm cười khoan dung nhắn lại lời anh Trương Thìn đã nói: <em>“Nhạc sĩ là người sáng tác mà ca sĩ lại là người sáng tác lần thứ 2 phải không Thanh Hải?"</em>. Nhớ nhất là những kỷ niệm trong thời gian những ngày đất nước khó khăn. Số người ra đi càng nhiều. Bài hát <strong>“Em còn nhớ hay em đã quên”</strong> TCS đã viết vào đúng thời điểm đó. Tôi được mời hát bài này, trước ngày
  trình diễn một hôm. Tôi nhớ ngày gặp anh TCS đang chạy chiếc xe PC
  trong buổi trưa nắng gắt. Vừa gặp tôi, anh khoe liền: <em>“Mình vừa mới viết xong một bản nhạc, đi theo mình về nhà tập thử"</em>.
  Hai anh em kéo nhau về nhà bỏ cả trưa để tập hát bài mới. Tôi thực sự
  xúc động khi hát bài này, và bài hát đã làm dao động dân chúng Sài Gòn
  thời bấy giờ. Khán thính giả đã có nhiều người lau nước mắt... </p>
  <p>
  Nhớ nhiều khi hai anh em sáng uống cà phê ở Hội Văn nghệ, trưa về khách sạn
  Bông Sen uống bia cùng anh Nguyễn Quang Sáng, anh Muộn... Buổi tối nếu
  không đi hát cùng nhóm thì tụ về nhà anh ngồi chơi, uống rượu hát nghêu
  ngao với những người bạn…Và kỷ niệm anh em ngồi hát với nhau thâu âm
  bằng cassette tại nhà một người bạn khác… Giờ tôi còn lại album này
  đây, tôi đã chuyển thành CD để lưu lại và để tặng bạn bè thân hữu,
  những người yêu thích nhạc Trịnh.</p>
  <p>
  <br />
  <em><strong>- Ca khúc nào đọng lại trong anh kỷ niệm khó quên nhất với cố nhạc sĩ TCS? Và cũng là lần cuối cùng không gặp TCS nữa?</strong></em></p>
  <p>
  Một lần cuối khó quên... Tôi nhớ nhất là ngày 21.07.2000 tại Saigon Times
  Club do anh Huỳnh Phi Long chủ nhiệm. Trong không khi thân mật cùng bạn
  bè từ Đức, Pháp về Việt Nam thăm nhà và nhóm bạn anh Võ Như Lanh, chủ
  nhiệm tờ Thời báo KTSG, theo lời mời của anh Lanh, sau 19 năm đây là
  lần đầu tiên tôi hát tại Sài Gòn. Trong đêm đó, anh TCS đã cùng tôi hát
  rất nhiều. Anh cảm hứng bước lên sân khấu, một cái bục nhỏ thấp rất
  thân tình. Anh hát say mê đầy cảm xúc. Bài cuối cùng anh ngồi trên
  chiếc ghế cạnh tôi. Anh nói với chúng tôi rằng: <em>“Bây giờ mình sẽ
  tặng Như An (vợ tôi) và Thanh Hải một bài hát. Dù trong bất cứ hoàn
  cảnh nào, dù bất cứ nơi đâu, Như An và Thanh Hải cũng đừng bao giờ
  tuyệt vọng".</em> Rồi anh hát... <em>Đừng tuyệt vọng tôi ơi đừng tuyệt vọng. Lá mùa thu rơi rụng giữa mùa đông...</em></p>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/photos/album-2/tcs-thanh-hai-paris.jpg">
       <img src="/photos/album-2/tcs-thanh-hai-paris.jpg" /></a>
    <p class="discreet">TCS và Thanh Hải, Paris, 1989</p>
  </div>

  <p>
  <br />
  <em><strong>- Còn bây giờ, khi đang sinh sống tại Đức cùng với gia đình, nhạc Trịnh
  đối với anh có lẽ vẫn luôn thổn thức “để gió cuốn đi”, autant en
  emporte le vent, rung động trong tâm thức. Anh vẫn sẽ hát nhạc Trịnh
  như là kẻ du ca về tình yêu, quê hương và thân phận?</strong></em></p>
  <p>
  Tất nhiên, “duyên hội ngộ“ đã an ủi cho tôi có nhiều người bạn ở châu Âu
  rất yêu mến nhạc Trịnh Công Sơn. Họ thường mời tôi đến để hát những bài
  hát của anh. Nhờ đó chúng tôi quen thêm bạn bè ở nhiều nơi... Hàng năm,
  chúng tôi vẫn nhớ sinh nhật anh vào 28 tháng 2 và chuyền nhau những
  hình ảnh kỷ niệm. Vừa rồi hội Trịnh Công Sơn tại Paris có tổ chức một
  đêm nhạc để kỷ niệm 5 năm ngày anh mất. Chương trình được thực hiện với
  các giọng ca Hồng Nhung, Hồng Anh (Paris), tôi và người dẫn dắt chương
  trình là anh Cao Huy Thuần. Đêm nhạc được bạn bè đánh giá là rất thành
  công.</p>
  <p>
  <br />
  <strong><em>- Theo anh, có chút gì mới và dự phóng hơn từ nhạc Trịnh?</em></strong></p>
  <p>
  Có chứ... Tôi có một số người bạn văn nghệ sĩ tại nước ngoài là đạo diễn
  cũng mời tôi tham gia hát “opera” nhạc kịch theo phong cách nhạc
  Trịnh.  Tôi tâm niệm sẽ thực hiện ý nguyện đó trong tương lai. </p>
  <p>
  <br />
  <strong><em>- Xin chân thành cảm ơn ca sĩ Thanh Hải đã chia sẻ với chúng tôi những kỷ niệm, cảm nhận của anh về nhạc sĩ TCS!</em> </strong></p>
  <p><b>H.L.N.T</b><br />
  <a href="http://www.nguoivienxu.vietnamnet.vn">nguoivienxu.vietnamnet.vn</a><br />
  18/11/2006<br />
  <br />
  </p>


title: Tin buồn : Cao Huy Thuần (1937-2024)
created: 2024-07-09 05:55:01+00:00
edited: 2024-07-09 08:20:16+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: tin-buon-cao-huy-thuan-1937-2024
body:
     <br />
  <p>
  Chúng tôi xin đau đớn báo tin anh Cao Huy Thuần, một người anh thân thiết và luôn tha thiết với Hội, đã từ trần hồi 23g26 ngày 7 tháng 7-2024, tại bệnh viện Antony, sau một cơn trọng bệnh, hưởng thọ 87 tuổi.
  </p>
  <p>
  Lễ tang sẽ cử hành từ 10g30 đến 11g30 ngày thứ hai 15 tháng 7 năm 2024 tại Crématorium du Père-Lachaise (Coupole), 55 rue des Rondeaux, 75020 PARIS.
  </p>
  <p>Hội Văn Hoá Trịnh Công Sơn xin thành thực chia sẻ mất mát này với chị Phương Liên và toàn thể gia đình.</p>

  <table width="100%" border="0" cellpadding="2">
    <tr>
  <td>
  <p align="center">
     <img alt="anh Cao Huy Thuần & Hồng Nhung" width="320" src="https://www.tcs-home.org/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/album-photos/vannhocd258.jpg/image_preview" /><br />
  anh Cao Huy Thuần và Hồng Nhung<br />
  Đêm nhạc <a href="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/gioi-thieu">"Vẫn nhớ cuộc đời"</a>, Bourg la Reine
  </p>
  </td>
  <td>
  <p align="center">
     <img alt="anh Cao Huy Thuần & Khánh Ly" width="320" src="https://www.tcs-home.org/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/album-10-nam-voi-tcs/khanh-ly-va-cao-huy-thuan/image_preview" /><br />
  anh Cao Huy Thuần và Khánh Ly<br />
  Đêm <a href="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/10-nam-voi-tcs-5-loi-gioi-thieu">"10 năm với Trịnh Công Sơn"</a>, Sceaux
  </p>
  </td>

  </tr>
  </table>

  <hr />
  <br />
  <p>Báo chí ở Việt Nam đăng tin :</p>

  <ul>
  <li>Báo
  Giác Ngộ: <a href="https://giacngo.vn/giao-su-cao-huy-thuan-vua-qua-doi-post72264.html">Giáo sư Cao Huy Thuần vừa qua đời</a></li>
  <li>VnExpress:<a href="https://vnexpress.net/giao-su-cao-huy-thuan-qua-doi-4767359.html">
  Giáo sư Cao Huy Thuần qua đời</a></li>

  <li>TuổiTrẻ: <a href="https://tuoitre.vn/giao-su-cao-huy-thuan-qua-doi-2024070811151334.htm">Giáo
  sư Cao Huy Thuần vừa qua đời</a></li>
  <li>Thanh Niên: <a href="https://thanhnien.vn/giao-su-cao-huy-thuan-qua-doi-tai-phap-185240708113839789.htm">Giáo sư Cao Huy Thuần qua đời tại Pháp</a>
  </ul>

  <br />
  <p>Những bài viết của anh Cao Huy Thuần trên <b>tcs-home.org</b> :</p>
  <ul>
  <li><a href="/ban-be/cao-huy-thuan/CaoHuyThuan/">Hai kỷ niệm nhỏ</a>, Cao Huy Thuần, 04.2001 </li>
  <li><a href="/ban-be/cao-huy-thuan/DemHoaiNiemTCS">Ðêm Hoài Niệm Trịnh Công Sơn</a>, Cao Huy Thuần, 26.05.2001 </li>
  <li><a href="/ban-be/articles/NhacChongChienTranhTCS">Nhạc chống chiến tranh của Trịnh Công Sơn</a>, 03.05.2003</li>
  <li><a href="/ban-be/articles/TCSTuBaiHatDau">Trịnh Công Sơn, từ bài hát đầu đến bài hát cuối</a>, 03.05.2003</li>
  <li><a href="/ban-be/sinh-hoat/2006.04.01-van-nho-cuoc-doi/gioi-thieu">BỐNG VÔ THƯỜNG</a>, 01/04/2006</li>
  <li><a href="/ban-be/sinh-hoat/2011-10-nam-nho-tcs/10-nam-voi-tcs-5-loi-gioi-thieu">"10 năm với TCS" : 5 lời giới thiệu</a>, 11-6-2011</li>
  <li><a href="/ban-be/sinh-hoat/2015-ky-niem-14-nam/giang-trang-hat-trinh-cong-son">GIANG TRANG HÁT TRỊNH CÔNG SƠN</a>, 4-4-2015</li>
  <li><a href="/ban-be/articles/BuonBaVoiNhung">Buồn bã với những môi hôn</a>, 2014</li>

  </ul>


title: Tin buồn : Phạm Văn Đỉnh (1937 - 2023)
created: 2023-05-25 13:50:08+00:00
edited: 2024-02-09 08:49:26+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: tin-buon-pham-van-dinh-1937-2023
body:
  <p></p>
  <p></p>

  <p>Hội Văn Hoá Trịnh Công Sơn xin đau đớn báo tin anh Phạm Văn Đỉnh, Chủ tịch Hội, đã từ trần sáng nay, ngày 24.5.2023 tại bệnh viện Toulouse, hưởng thọ 86 tuổi.</p>

  <p>Lễ tang sẽ cử hành lúc 16g00 ngày thứ ba 30.5.2023 tại Crématorium de Cornebarrieu, Route de Colomiers, 31700 CORNEBARRIEU.</p>

  <p>Hội Văn Hoá Trịnh Công Sơn xin thành thực chia buồn với chị Thủy và toàn thể gia đình.</p>

  <p></p>
  <p align="center">
  <a href="/photos/pham-van-dinh"><img src="/photos/pham-van-dinh/image_preview" /></a>
  </p>

  <h3 style="text-align: right;">Hội Văn Hoá Trịnh Công Sơn</h3>


title: Tóc thề trong nhạc Trịnh Công Sơn
created: 2009-12-12 17:55:49+00:00
edited: 2009-12-12 18:09:23+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Anh Huy, 2005.
url_id: toc-the-trong-nhac-trinh-cong-son
body:
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
          <img src="http://saigonecho.com/main/images/stories/nonbaitho.jpg" alt="...tóc thề ngang vai" title="...tóc thề ngang vai" />
  </div>

  <dd> 
  <em>Bớ cô tóc xoả kề bề,</em> <br />
  <em>Cô mặc áo trắng, tóc thề ngang vai</em>.<br /> 
  (Ca dao Huế)
  </dd> 
  <p> 
  Nghe nhạc Trịnh Công Sơn, ta thường gặp hình ảnh mái tóc của những cô gái Huế:<em>“tuổi nào lang thang thành phố tóc mây cài...”</em> hoặc <em>“gió heo may đã về, chiều tím loang vỉa hè, và gió hôn tóc thề...”</em>. Đây chắc chắn là hình ảnh Huế, bởi hai chữ “tóc thề” là tiếng Huế, song vì sao gọi là “tóc thề” (?) thì đến nay vẫn chưa ai giải thích được rõ ràng!</p> 
  <p>
  Bác sĩ Bùi Minh Đức, một người Huế hiện ở California, chuyên nghiên cứu Văn hóa Huế và đã xuất bản Từ điển tiếng Huế, chỉ giải thích như sau: “Tóc thề: ngụ ý con gái Huế còn thơ ngây, tóc để xõa bờ vai...”.</p> 
  <p>
  Trịnh Công Sơn nói rằng: <em>“Ca khúc đối với tôi là một mô hình gần gũi, thiết thân và hoàn chỉnh. Nó là một cuộc hôn phối kỳ diệu giữa thi ca và âm nhạc... Ca khúc là nỗi lòng của một con người trong cuộc sống. Cuộc tình giữa âm nhạc và văn học này đã khiến ca khúc tự nó có thể chạm đến mọi bờ cõi tri thức của đời sống con người...”</em></p> 
  <p>
  Để giải thích vì sao <em>“Thương một người”</em>, nhạc sĩ hát <em>“thương nụ cười và mái tóc buông lơi...”</em>, có thể đã ẩn dụ hình ảnh:</p> 
  <dd>
  <em>Một thương tóc bỏ đuôi gà,</em><br /> 
  <em>Hai thương ăn nói mặn mà có duyên,</em><br /> 
  <em>Ba thương má lúm đồng tiền...</em>
  </dd> 
  <p>
  Rồi hình ảnh đáng yêu <em>“mây và tóc em bay trong chiều gió lộng...”</em> đã biểu hiện <em>“Tuổi đời mênh mông”</em> như thuyền chưa cập bến, bởi vì...</p> 
  <p>
  Người ta nói rằng, con gái Huế ngày xưa thường để tóc dài tự nhiên, khi có một biến cố gì về tinh thần, thường làm chứng lời thề của mình bằng sự cắt tóc, do đó mới gọi là “tóc thề”. Nhưng khi đã đính hôn, người con gái phải kẹp tóc lại, ra đường người ta nhìn vào tóc đã kẹp, biểu hiện đã đính hôn nên không còn nhòm ngó; và khi đã lấy chồng hoặc lớn tuổi thì thường bối tóc, cuộn thành lọn ở phía sau. Do đó ca dao Huế mới có câu:</p> 
  <dd>
  <em>Ghét thay con gái Phong Chương,</em><br /> 
  <em>Đầu thì tóc kẹp, ra đường ghẹo trai.</em>
  </dd> 
  <p>
  Ý nghĩa câu này ở chổ con gái đã kẹp tóc, tức cũng như đã có chồng, mà còn “ra đường ghẹo trai”, tức vi phạm tiết hạnh, cho nên người ta mới ghét thay!</p> 
  <p>
  Có những khi <em>“ru em đầu con gió, em hong tóc bên hồ...”</em> hoặc <em>“gió heo may đã về... và gió hôn tóc thề”</em>, thì hình ảnh <em>“tóc em gầy trong gió”</em> đã tạo siêu cảm cho họ Trịnh là ở chổ <em>“gió sẽ mừng vì tóc em bay...”</em>. Tóc đã bay, tức là chưa kẹp, chưa lấy chồng, nhờ đó những tâm hồn lãng mạn đa tình như chúng ta mới có thể trao yêu bằng cách <em>“gọi nắng cho tóc em cài loài hoa nắng rơi...”</em> hoặc <em>“đóa hoa hồng cài lên tóc mây...”</em>.</p> 
  <p>
  Và hình tượng <em>“cho mây hờn ngủ quên trên vai”</em> cũng tựa hình ảnh của Nguyễn Du “mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da...”; cho nên phải <em>“gọi em cho nắng chết trên sông dài”</em>, bởi <em>“sông dài”</em> ở đây chính là hình ảnh tóc thề <em>“sợi tóc em bồng, trôi nhanh trôi nhanh như dòng nước hiền...”</em>.</p> 
  <p>
  Và lại có khi nhạc sĩ phải thốt lên <em>“Ôi, tóc em dài đêm thần thoại...”</em>, để rồi họa sĩ đã phác chân dung <em>“tay măng trôi trên vùng tóc dài...”</em> như bức tranh “Thiếu nữ bên hoa huệ” nổi tiếng của Tô Ngọc Vân.</p> 
  <p>
  Nhưng sau khi <em>“bàn tay đưa anh đến quê hương vàng son, vào trời lãng quên, tóc em như trời, xưa đã qua đi ngàn năm...”</em>, cũng có lúc nhạc sĩ phải <em>“lùa nắng cho buồn vào tóc em...”</em> và <em>“ru mãi ngàn năm, dòng tóc em buồn...”</em>, bởi ca dao Huế lại có câu:</p> 
  <dd>
  <em>Tóc mai sợi ngắn sợi dài,</em><br /> 
  <em>Lấy nhau chẳng đặng, thương hoài ngàn năm!</em>
  </dd> 
  <p>
  Phụ nữ kẹp tóc hoặc bối tóc là biểu hiện đã có gia đình, nhưng tóc mai thì sợi ngắn sợi dài nên không thể bị kẹp hoặc bối vào lọn tóc được, nó thoát khỏi vòng cương tỏa của cái kẹp hoặc cục bối; hàm ý người phụ nữ vì vô duyên không lấy được người yêu, phải lấy người không yêu, dù phải theo luân lý “xuất giá tòng phu”, nhưng không gì có thể ngăn cấm được trong thâm tâm cứ thương hoài ngàn năm...</p> 
  <p>
  Vì <em>“từ lúc đưa em về, là biết xa nghìn trùng...”</em> nên nhạc sĩ họ Trịnh đã tự <em>“Ru ta ngậm ngùi”</em> bằng một câu hỏi <em>“có sợi tóc nào bay (?), trong trí nhớ nhỏ nhoi...”</em>, hoặc <em>“tóc nào hãy còn xanh, cho ta chút hồn nhiên...”</em>. Người yêu đã ra đi nhưng trong lòng người nghệ sĩ thì <em>“đôi khi nhớ trong tóc em mùi cây trái thơm tho...”</em> nên <em>“ru mãi ngàn năm... ru em bạc lòng...”</em>, nhưng trực tiếp với người yêu thì lại ru cách khác : <em>“-Em hãy ngủ đi!”</em>, <em>“ngủ đi em tóc gió thôi bay...”</em>, tóc đã kẹp thì nên gió thôi bay, nên quên đi kẻo... khổ tâm thương hoài ngàn năm...</p> 
  <p align="center">
  * * *
  </p> 
  <p>
  Tóc thề xứ Huế, đã được Trịnh Công Sơn ví von bằng nhiều hình ảnh như <em>“mây”, “sông dài”, “dòng nước hiền”, “mùa xanh lá, loài sâu ngủ quên trong tóc chiều”</em>... bởi chính họ Trịnh đã nói: <em>“... Có những cách nhìn và lòng đam mê không giống nhau. Và làm sao có thể giống nhau được khi bản chất của nghệ thuật là một đòi hỏi miên man cái muôn hình vạn trạng...”</em>. Song hình ảnh đẹp nhất, lãng mạn nhất về tóc thề, được tác giả mô tả như quay lại một đoạn phim chậm là <em>“tóc em từng sợi nhỏ, rớt xuống đời làm sóng lênh đênh...”</em>...</p> 
  <p>
  <b>Anh Huy</b><br />
  2005<br />
  <br />
  <i>Nguồn : tác giả gửi đến</i>
  </p>


title: Trịnh Công Sơn : giữa trùng vây... thập diện mai phục
created: 2006-09-21 14:11:58+00:00
edited: 2006-09-22 18:56:05+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Khương Duy, Sài Gòn, 18/09/06.
url_id: trinh-cong-son-giua-trung-vay
body:
  <p>
  <br />
  <i>
  Rất cám ơn tác giả Khương Duy đã dành ưu tiên cho chúng tôi một bài viết công phu với nhiều nhận xét tinh tế: có lẽ đã nói lên được những điều mà nhiều người muốn nói. Các ảnh trong bài là do chúng tôi.
  (PvĐ, 21/09/2006).</i>
  <br />
  </p>
  <p>
  <br />
  Tự muôn thuở, chiến tranh, hoà bình, tình yêu, thân phận con 
  người... luôn là những chủ đề vô tận của người nghệ 
  sĩ, nói hoài không hết, tát mãi không vơi... Trong số những 
  chủ đề mênh mông ấy, tình yêu có lẽ là đề tài dễ 
  nhất, còn chiến tranh, hòa bình và thân phận con người 
  quả là những chủ đề khó nuốt, khô nóng và đôi khi 
  khét lẹt như mùi thuốc súng. Nhạc về mảng đề tài khô 
  nóng ấy, đã có không biết bao nhiêu người viết và cũng 
  có không ít tác phẩm đã nằm lại trong ký ức của nhiều 
  người... Trong số những tác phẩm ấy, ta phải nhắc đến 
  những tác phẩm... nằm giữa hai làn đạn của Trịnh Công 
  Sơn. <br />
  </p>
  <h2>Từ thế đứng giữa trùng vây thập diện mai phục... ..</h2>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/ban-be/tranh/byTranNhuHien.jpg">
       <img src="/ban-be/tranh/byTranNhuHien.jpg" /></a>
    <p class="discreet">Tranh Trần Như Hiến</p>
  </div>

  <p>
  Trong sự nghiệp sáng tác của mình, TCS gần như chưa bao giờ 
  đặt mình vào một tọa độ mà từ đó người ta có thể 
  nhanh chóng định vị chỗ đứng hay góc nhìn của 
  ông để rồi sau đó chụp lên đầu ông vô số mũ, đủ 
  thứ màu, từ vàng đến đỏ... Ông luôn khéo léo nép mình 
  trong một cõi riêng, rất riêng, rất Trịnh Công Sơn. Trong 
  cái cõi đi về buồn hiu hắt đó, hình như chỉ 
  tồn tại một mình ông...  <br />
  <br />
  buồn như gịọt máu <br />
  lặng lẽ nơi này <br />
  trời cao đất rộng <br />
  một mình tôi đi, <br />
  một mình... tôi về với tôi! <br />
  <br />
  Ông như đứng ở đâu đó và luôn ẩn hiện trong cuộc chiến 
  ba mươi năm của dân tộc, để chiêm nghiệm, để hoài 
  niệm, để cho nguồn cảm xúc dâng tràn và trào lên khuôn 
  nhạc một cách hết sức tự nhiên, tự nhiên như là những 
  giọt mưa, rơi tí tách trên phím đàn. Ông đã đứng đâu 
  để chứng kiến “xác người nằm trôi sông, trôi trên 
  ruộng đồng”, ông đã đứng đâu để nhìn và “hát 
  trên những xác người”?; ông đã đứng đâu trong “một 
  buổi sáng mùa xuân” để chứng kiến hình ảnh của ” 
  Một đứa bé ra đồng. Đạp trái mìn nổ chậm? Ông đứng 
  đâu để nghe tiếng “đại bác đêm đêm dội về thành 
  phố”?<br />
  <br />
  Không, hình như TCS không hẳn đứng đâu cả, vì ông đã hoá thân 
  vào cái cõi đi về lặng lẽ và vô định đó để lặng 
  ngắm mọi thứ bằng “những con mắt trần gian”: Đó 
  là vị trí nằm giữa thế trận... thập diện mai phục, 
  giữa chốn tên bay đạn lạc vô chừng... Đó là nơi mà 
  ... ”mai kia về chốn xa xôi, cũng gần!” <br />
  <br />
  Không xa đời, và cũng không xa mộ người<br />
  Không xa tình, và cũng không xa thù hận<br />
  Không xa trời, và cũng không xa phận người<br />
  Không xa ngậm ngùi, và cũng không xa nụ cười<br />
  Không xa cửa nhà, và cũng không xa ngục tù<br />
  (Đời cho ta thế) <br />
  <br />
  Từ một vị trí “tuy xa mà gần, tuy gần mà xa” ấy ,TCS đã 
  viết về chiến tranh, viết về những mất mát, tan tác, 
  đau thương, chia lìa, đổ vỡ... viết về những nỗi 
  đau đời, nỗi đau của người mẹ mất con, vợ mất chồng, con mất cha... bằng 
  một bút pháp và ca từ không thể lẫn lộn với bất cứ 
  ai khác, dù rằng đã có không ít tác phẩm khác thành danh 
  về đề tài này.Trong “ Đôi mắt người Sơn Tây” Quang 
  Dũng ngậm ngùi khi viết:  <br />
  <br />
  Mẹ tôi em có gặp đâu không<br />
  Những xác già nua ngập cánh đồng<br />
  Tôi cũng có thằng con bé dại<br />
  Bao nhiêu rồi, xác trẻ trôi sông? <br />
  <br />
  Nhưng, cũng trong cùng hoàn cảnh ấy, TCS lại viết một cách dững 
  dưng  <br />
  <br />
  Xác người nằm trôi sông<br />
  Phơi trên ruộng đồng<br />
  Trên nóc nhà thành phố<br />
  Trên con đường quanh co <br />
  <br />
  Hay là<br />
  Xác nào là em tôi dưới hố hầm này? <br />
  <br />
  Viết về những người ngã xuống trong chiến tranh, ông viết 
  cứ dửng dưng như thể đó là “chuyện... thường ngày ở huyện,” 
  vì trên thực tế, đó đúng là những hình ảnh đi đâu 
  cũng gặp, nhìn đâu cũng thấy trên quê hương thời chiến! 
  Không cần có sự phân biệt xác ta hay xác thù, ông xung 
  phong trực diện vào vấn đề muốn nói và kể cho ta nghe 
  một cách tự nhiên ...  <br />
  <br />
  Xác ta xác thù hôm nay rất nhiều trên hàng kẽm gai <br />
  Xác ta xác thù hôm nay rất nhiều hôm nay rất nhiều trên thành phố ấy <br />
  (Xác ta xác thù) <br />
  <br />
  Với những người trong cuộc, ông dành cho họ một lời khuyên 
  rướm máu để có thể tiếp tục sống mà chấp nhận số phận <br />
  <br />
  Đừng buồn chi em, ta như cỏ mọn bên đường <br />
  Đừng buồn chi em, ta như giọt lệ vô tình <br />
  Cười lên em nhé dẫu đau lòng. <br />
  (Xác ta xác thù) <br />
  <br />
  Viết về người mẹ mất con hay người vợ mất chồng, ông không 
  hề phân biệt chiến tuyến, cho dù là người ta luôn muốn 
  xác định nó để phán xét ông, phán xét lập trường và 
  quan điểm trong sáng tác của ông về mảng đề tài khó 
  nuốt ấy, bởi khi dẹp bỏ mọi định kiến, nhìn đâu 
  ông cũng thấy toàn là “xác người Việt nằm!” <br />
  <br />
  Tôi có người yêu, chết trận Pleime <br />
  Tôi có người yêu ở chiến khu D <br />
  Chết trận Đồng Xoài, chết ngoài Hà Nội <br />
  Chết vội vàng dọc theo biên giới <br />
  (Tình ca của người mất trí) <br />
  <br />
  Ông viết về chiến tranh bằng những góc nhìn xa lạ với mọi 
  người, đôi khi là cái nhìn của một người điên: <br />
   <br />
  Tôi có người yêu chết trận Chu Prong <br />
  Tôi có người yêu bỏ xác trôi sông <br />
  Chết ngoài ruộng đồng chết rừng mịt mù <br />
  Chết lạnh lùng mình cháy như than<br />
  (Tình ca của người mất trí) <br /><br />

  Bấy nhiêu địa danh, bấy nhiêu địa điểm là bấy nhiêu phát 
  đạn, ghim thẳng vào tâm trí người nghe bằng một sự cười cợt, hời hợt đến dửng dưng của một người 
  mất trí...  <br />
  <br />
  Tôi có người yêu, chết trận A Sao <br />
  Tôi có người yêu nằm chết cong queo <br />
  Chết vào lòng đèo, chết cạnh gầm cầu <br />
  Chết nghẹn ngào mình không manh áo <br />
   <br />
  Tôi có người yêu, chết trận Ba Gia <br />
  Tôi có người yêu vừa chết đêm qua <br />
  Chết thật tình cờ chết chẳng hẹn hò <br />
  Không hận thù nằm chết như mơ <br />
  (Tình ca của người mất trí) <br />
  <br />
  Khi khác, ông lại khắc hoạ chiến tranh bằng một âm thanh quen thuộc 
  khác, một âm thanh không hề thiếu vắng trong màn đêm trên 
  quê hương thời chiến, thứ âm thanh đã dần trở thành 
  quen thuộc như tiếng ru con của người mẹ trong đêm khuya thanh vắng <br />
  <br />
  Đại bác đêm đêm dội về thành phố<br />
  Người phu quét đường dừng chổi đứng nghe<br />
  Đại bác đêm đêm đánh thức mẹ dậy<br />
  Đại bác đêm đêm em thơ giật mình<br />
  (Đại bác ru đêm) <br />
  <br />
  Thứ âm thanh tử thần ấy, dù là đêm đêm gây kinh hoàng cho 
  giấc ngủ của từng người, nhưng không thấy người trong 
  cuộc có chút thái độ hay phản ứng gay gắt nào, chỉ 
  có duy nhất..”Người phu quét đường dừng chổi đứng 
  nghe!” Chỉ đứng nghe mà không hề có chút biểu hiện 
  phê phán, thù hận... Và TCS đã kể lại cho chúng ta cũng  
  bằng một thái độ chấp nhận và chịu đựng không than 
  thở... Cho dù TCS có ý lên án cái âm thanh của tử thần 
  ấy hay không thì người trong cuộc chiến, người ở bên 
  này và bên kia chiến tuyến... cũng không ai kết tội được 
  TCS với bài hát này vì ông đã rất khéo léo khi viết rằng 
  nó “DỘI VỀ thành phố” : từ đó không thể xác định 
  đó là tiếng đạn pháo của bên nào cả! Thật may mắn 
  vì bên này thì đã hiểu là nó là của bên kia, bởi nếu 
  chỉ cần thay chữ DỘI VỀ bằng chữ  DỘI VÀO thì  
  có thể mọi sự đã khác! <br />
  <br />
  Lại có khi ông làm một cú máy zoom cận cảnh cực kỳ sống 
  động, sống động đến độ tàn khốc trong lời kể chuyện của mình <br />
  <br />
  Một buổi sáng mùa xuân <br />
  Một đứa bé ra đồng <br />
  Đạp trái mìn nổ chậm <br />
  Xác không còn đôi chân <br />
  <br />

  Buổi sáng mùa xuân, mặt trời lên đỏ rực chân trời, trên 
  đường “tung tăng ra đồng giữa ngọ”, thằng bé dẫm 
  phải mìn và ngực nó cũng đỏ rực... vì máu! Nếu tưởng 
  tượng đấy là kịch bản phân cảnh cho từng cú máy thì 
  còn gì gây sốc hơn khi ông mô tả cái chết của đứa 
  trẻ với sự thương tiếc của hoa đồng cỏ nội: cây 
  cỏ còn biết bày tỏ sự thương tiếc một cách trân trọng 
  như vậy, còn kẻ gài mìn.. thì sao?  <br />
  <br />
  Một buổi sáng mùa xuân <br />
  Ngực đứa bé tan tành <br />
  Ngàn hoa đồng cỏ nội <br />
  Cúi xuống nhìn con tim. <br />
  <br />
  Sau tai nạn thê thảm ấy, liệu ngọn cỏ còn có thể nhìn gì 
  ở trái tim của đứa bé? Không, ngọn cỏ chỉ đơn giản 
  gục đầu bên xác nạn nhân. Nhưng hình như sự đời không 
  chỉ đơn giản có vậy, vì TCS có lẽ còn muốn, khi nhìn 
  thấy cảnh tượng ấy, chúng ta, ít nhất có một lần trong 
  đời, phải “cúi xuống” để nhìn thấu vào những trái 
  tim... không hề biết đau của ai đó vốn đang bị lên án 
  và phải chịu trách nhiệm về cuộc chiến đang diễn ra. <br />
  <br />
  Rồi TCS lại dẫn ta đi đến mâu thuẩn nội tại cùng cực với hình ảnh 
  của sự níu kéo tuyệt vọng cái sống khi con người đang 
  cận kề cái chết, một hy vọng cũng... mong manh không kém 
  mấy cánh hoa vàng... Cứu cánh cho niềm hy vọng đó có lẽ 
  cũng đã... bật gốc từ lâu rồi! Đó là tất cả những 
  gì đã diễn ra trong... ”một buổi sáng mùa xuân” định mệnh...  <br />
  <br />
  Một buổi sáng mùa xuân <br />
  một đứa bé yên nằm <br />
  bàn tay cầm cỏ dại <br />
  có hoa vàng mong manh <br />
  <br />
  TCS không hề nói rằng quê hương ông trong thời chiến là địa ngục, 
  nhưng cứ nghe lời ông kể, nếu như đứa bé đang nằm chết trên thiên đường của chính nó thì nó sẽ không 
  tự hỏi thầm mình như vậy? Không! Đứa bé không thể hỏi, vì nó không hề ngờ rằng cái chết đã đến với 
  nó một cách tức thời và tức tưởi đến thế. Nó chết trong tư thế miệng không kịp kêu la, bờ môi của nó mím 
  chặt như một cử chỉ biểu hiện thái độ chịu đựng đến tận cùng... Chứng kiến cái hình ảnh tàn khốc ấy, 
  chính TCS, và cả chúng ta, chỉ những người còn sống, mới có thể thầm hỏi lại mình : có thiên đường hay 
  không?  <br />
  <br />
  Một buổi sáng mùa xuân <br />
  một đứa bé im lìm <br />
  bờ môi dường thầm hỏi <br />
  có thiên đường hay không? <br />
  <br />
  Thay cho câu trả lời trực tiếp, TCS chiếu cho ta thấy những 
  hình ảnh còn lại bằng những băn khoăn ray rứt, bằng 
  tình NGƯỜI của chính mình: <br />
  <br />
  Em thơ ơi chiều nay trường học lại <br />
  trong sân chơi bạn và thầy im lời <br />
  <br />

  Trong lớp học, đứa bé ấy đã được dạy những bài học 
  về tình yêu, tình người... và vào cái buổi sáng định 
  mệnh ấy, trái mìn nổ chậm đã cho nó thêm bài học phụ 
  đạo rằng thuộc được bài học ấy quả không dể dàng... và 
  dù chưa có ai thuộc nhưng bài học ấy hình như đã sắp...  
  phai rồi! <br />
  <br />
  bài học về yêu thương trên giấy mới <br />
  sao hôm nay nét mực đã phai. <br />
  <br />
  Nếu như những lời kể trên không phải là ca từ, thì nó phải 
  hẳn là những vần thơ máu, đau đáu một nỗi đau đời 
  bất tận! Chính vì xuất phát từ vết thương đời đang 
  mưng mủ trong tim, TCS cứ luôn bị ám ảnh bởi hình ảnh 
  thê thảm về số phận của những đứa trẻ trong làn tên 
  mủi đạn : <br />
  <br />
  Từng vùng đêm đen hoả châu thắp đỏ <br />
  Em bé loã lồ suốt đời lang thang... <br />
  hay<br />
  <br />
  Đàn trẻ thơ vẫn đi trong đêm <br />
  Đến trường cố chờ ngày bình yên <br />
  (Dân ta vẫn sống) <br />
  <br />
  Trong khói lửa chiến tranh, niềm hy vọng về một ngày mai hòa 
  bình cứ ngày càng mờ nhạt, làm cho TCS, từ thế đứng 
  ấy, ngày càng cảm thấy bị chìm sâu trong tuyệt vọng... Không 
  hẳn là hòa bình không đến, nhưng nếu như nó đến quá 
  muộn màng thì liệu điều đó còn có ý nghĩa gì cho cuộc 
  sống của những nạn nhân chiến tranh hiện tại? <br />
  <br />
  </p>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/photos/album-1/TCS-Datkho1.jpg">
       <img src="/photos/album-1/TCS-Datkho1.jpg" /></a>
    <p class="discreet">ảnh tư liệu của Công Thế Cường</p>
  </div>

  <p>
  Dân ta đã bao nhiêu năm <br />
  Lòng chìm sâu ước mơ hân hoan <br />
  Nhìn rừng phơi xác thân anh em <br />
  Nhìn trái tim rơi theo đại bác <br />
  Thịt người cho thú nhai ngon <br />
  Mẹ cha tóc khô như rơm <br />
  Chờ đàn con đã đi bao năm không về <br />
  Đứa về cụt bàn chân <br />
  <br />
  Cơn mơ nào vừa bừng lên trong giờ cuối  <br />
  Khi viên đạn vừa cắm vào người  <br />
  Trên chiếc nạng, một rạng đông chưa kịp lớn  <br />
  Trong hy vọng đã có nụ tàn  <br />
  <br />
  Bằng thủ pháp tường thuật, TCS đã nêu hết những góc cạnh, 
  mảng tối, bóng đen của chiến tranh mà không cần lên án 
  chiến tranh, chỉ cần nêu cảm nhận về hậu quả cuộc 
  chiến là đã quá đủ...  <br />
   <br />
  Dân ta đã bao nhiêu năm <br />
  Đầu đội bom bước đi mong manh <br />
  Tầm đạn bay nhức đau trong xương <br />
  Nhìn trái tim treo trên đầu súng <br />
  Một đời nước mắt chan cơm <br />
  Hờn căm cắt chia anh em <br />
  (Dân ta vẫn sống) <br />
  <br />
  Phóng sự trường thiên về cuộc chiến của TCS không cần lời 
  bình, mà chỉ có những cú zoom máy và  bức ảnh tĩnh 
  ( không động), nó không nhằm diển tả sự kiện đã xảy 
  tuần tự như thế nào mà chỉ lột tả cái sự thật trần 
  trụi và thê thảm của cuộc chiến, cái thê thảm tê tái 
  đã từng làm cho Henry Dunant rụng rời khi chứng kiến, cái 
  thê thảm đã khai sinh ra lá cờ Hồng Thập Tự...  <br />
  <br />
  Xác ta xác thù hôm nay rất nhiều trên đồi núi xa <br />
  Xác ta xác thù hôm nay rất nhiều hôm nay rất nhiều trên giòng sông đó <br />
  ... ... ... ... .<br />
  Xác ta xác thù hôm nay rất nhiều giữa đồng lúa thơm <br />
  Xác ta xác thù hôm nay rất nhiều hôm nay rất nhiều trên đồi hoa thắm <br />
  <br />
  Xác người nằm trôi sông<br />
  Phơi trên ruộng đồng<br />
  Trên nóc nhà thành phố<br />
  Trên con đường quanh co <br />
  <br />
  Từ những “Giọt nước mắt quê hương” ấy, “từ đêm bây giờ, mơ đến 
  đêm mai”, TCS đã mơ, mơ mình sẽ sống mà đợi đến một ngày...  <br />
  <br />
  Giọt lệ gian nan cho ta khóc với <br />
  Đợi thấy anh em dưới ánh mặt trời <br />
  (Đợi có một ngày) <br />
  <br />
  Chiến tranh cứ kéo dài lê thê và hướng về ngỏ cụt, viễn 
  cảnh hòa bình có vẻ như từ hiện thực đi dần về hướng... siêu 
  thực, và con người vẫn hăng say chém giết nhau... . Tất 
  cả những yếu tố đó đã khiến cho TCS lo lắng, sự lo 
  lắng của một người đang quan sát từ... ”cõi trên”: 
  ông lo rằng, trong tâm thức của  thế hệ, hình ảnh 
  của hòa bình có nguy cơ sẽ bị lụi tàn trước khi nó 
  kịp đến... Ông lo lắng cũng phải, vì sự hận thù vô 
  hình của thế hệ này, sớm muộn gì cũng sẽ được truyền 
  hết một cách vô thức cho thế hệ sau, và khi đó, sẽ 
  không ai còn bận tâm đến hai tiếng hòa bình, mà chỉ lo 
  tìm cách trả cho xong (một cách vô thức?) cái mối thù 
  truyền kiếp và chồng chất do cha ông và cả lịch sử 
  để lại... <br />
  Tuổi trẻ Việt Nam còn vừng trán nhăn nheo  <br />
  Sáng bên kia rừng tối đã qua lưng đèo  <br />
  Trong tim người Phật Chúa chìm sâu  <br />
  Hai mươi năm tội ác còn nhiệm mầu<br />
  <br />
  Dù mùa Xuân đã đến đây <br />
  Vẫn còn tiếng khóc thầm <br />
  Triệu nụ hoa đang thoát thai <br />
  Viên đạn vẫn trên nòng <br />
  Hận thù trên cánh tay <br />
  Bao mùa Xuân  rồi <br />
  Hận thù trong trái tim <br />
  Hận thù trên cây lá <br />
  Trong đêm hồng<br />
  (Xanh lòng tàn phai) <br />
  <br />
  Con người cứ chém giết nhau vì chung quanh họ tràn đầy thù hận. 
  Dù chưa hề quen biết hay xích mích nhau, nhưng người ta 
  luôn vẫn nhắm mắt mà bóp cò súng, và nếu cứ kéo dài 
  như vậy thì liệu mai này sẽ còn có đôi mắt nào còn 
  mở ra để đón hòa bình? <br />
  <br />
  Đôi mắt nào mở ra hôm nay <br />
  Để nhìn thấy nắng và loài người <br />
  Đôi mắt nào mở ra cho nhau <br />
  Nhìn đạn bom vũ khí im hơi <br />
   <br />
  Đôi mắt nào mở ra trong tôi <br />
  Để nhìn theo nhịp mừng máu chảy <br />
  Đôi mắt nào mở ra trên vai <br />
  Nhìn bàn tay tìm hướng tương lai<br />
  (Đôi mắt nào mở ra)<br />
  <br />
  Mở mắt ra để làm gì? Không phải để nhìn ngắm và phán xét ai sai ai 
  đúng, cũng không phải để thấy chính nghĩa đang thuộc 
  về ai, mà chỉ đơn giản là tìm lại mơ ước và hạnh 
  phúc đơn sơ của cuộc đời...  <br />
  <br />
  Tìm lại đôi tay cho mẹ về thăm lúa  <br />
  Họp chợ đêm nay cho chị gánh em gồng <br />
  Tìm lại con đê cho một bầy em bé  <br />
  Tìm hàng tre xanh cho làng mạc miền quê  <br />
   <br />
  Tìm lại thơ ngây cho một bầy em bé <br />
  Tìm lại đôi chân cho người lính trở về <br />
  (Đôi mắt nào mở ra) <br />
  <br />
  </p>
  <h2>... đến yếu tố chính trị phi chiến tuyến</h2> 
  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/photos/album-1/TCS-Datkho2.jpg">
       <img src="/photos/album-1/TCS-Datkho2.jpg" /></a>
    <p class="discreet">ảnh tư liệu của Công Thế Cường</p>
  </div>
  <p>
  Ca từ của TCS trong những “ca khúc Da Vàng” không hề ca ngợi 
  chiến công của bên này hay lên án cuộc chiến đối với 
  phía bên kia... Giữa muôn trùng xác người và biển máu, 
  dường như ông chỉ muốn bày tỏ cái ý “khả liên vô 
  định hà biên cốt!” và “nhất tướng công thành vạn 
  cốt khô!” mà thôi! <br />
  <br />
  Từng phe cho đấy là chiến công <br />
  Xác ta xác thù hôm nay rất nhiều trong hầm hố sâu <br />
  Xác ta xác thù hôm nay rất nhiều hôm nay rất nhiều trên từng lộ máu <br />
  <br />
  Vậy mà ngưòi ta vẫn cứ đi tìm chứng cớ để lôi ông về 
  phía bên này hoặc không chấp nhận cho ông sống ở phía 
  bên kia: trong cuộc chiến tranh đẫm máu ấy, ai cũng cho 
  rằng chính nghĩa thuộc về mình, và ai cũng muốn lôi kéo 
  TCS ngã về phía mình... Làm như thế chỉ hoài công, vì, 
  như trên đã nói, TCS không nghiêng về bên nào cả và ông 
  đã khéo chọn cho mình một vị trí quan sát nằm ngoài tầm 
  sát thương của súng đạn lẫn tòa án! Từ vị trí ấy, 
  dù là ở giữa trùng vây thập diện diện mai phục, ông 
  vẫn có thể thản nhiên di chuyển trên quỹ đạo của riêng 
  mình để nói lên điều mình muốn, viết lên điều ông 
  suy nghĩ...  <br />
  <br />
  Hởi ba miền vùng lên cách mạng!<br />
  (Huế Sài Gòn Hà Nội) <br />
  <br />
  Gia tài của mẹ, một bọn lai căng<br />
  Gia tài của mẹ, một lũ bội tình!<br />
  (Gia tài của mẹ)<br />
  <br />
  Chính chúng ta phải nói hoà bình <br />
  Đất nước này loài người đã dã man <br />
  Đất nước này chỉ còn lại người điên <br />
  Anh em quyết lòng <br />
  Đứng lên !<br />
  (Chính chúng ta phải nói) <br />
  <br />

  Mới nghe qua hai từ “cách mạng” và “đứng lên!”, nhiều 
  người nóng vội bên này đã lên án và đẩy TCS về phía 
  bên kia, nhưng, ta hãy nghe cho kỷ : rõ ràng khi nói “đất 
  nuớc này loài người dã man”, là đã có ý bao hàm toàn 
  bộ, vì vậy ông mới kêu gọi <b>ba miền (chứ không phải hai miền!) </b>
  vùng lên cách mạng! “Ba miền” là “ba miền dân tộc”, 
  thể hiện nhiều cái ý thức cộng đồng dân tộc hơn là 
  phân biệt chính kiến, là nói đến tổng thể mà không 
  cụ thể – một cách dùng từ nửa hư nửa thực và hay 
  đáo để! Còn nếu nói “Hai miền” (hoặc “một miền 
  rưởi” như Ông Đặng Tiến đã nói) thì rốt cục rồi 
  cũng sẽ là “hai miền đất nước”, sẽ hướng đến 
  những biện giải, xung khắc, lập trường, chính kiến... nghĩa 
  là sẽ... vô cùng “rách việc!” (Dĩ nhiên sẽ không thể 
  có “một miền” ở đây vì TCS chưa hề xác định bên 
  nào hoàn toàn đúng hoặc sai trong cuộc chiến tranh này).   <br />
  <br />
  Còn với những ai cho rằng mình sở hữu độc quyền hai từ 
  “Cách Mạng” vốn thường được hiểu và sử dụng theo 
  kiểu hiếp dâm từ ngữ, thì đây đúng là cú lừa ảo 
  giác cực kỳ ngoạn mục: ông chỉ kêu gọi “ vùng lên 
  cách mạng” bằng cách dùng chữ thường, không viết hoa” 
  để hiểu theo ý nghĩa quy ước vốn phải có của nó: một 
  cuộc cải cách vận mạng.  <br />
  <br />
  Còn riêng với hai chữ “nội chiến” đầy hệ lụy: nếu 
  TCS tự ý ... đục bỏ nó và thay vào bằng nhiều dấu chấm 
  lững thì tình hình liệu sẽ có khá hơn không? Dĩ nhiên 
  sẽ không thể khá hơn, mà có thể còn tệ hại hơn, vì 
  trong cái giai điệu luyến láy như thể “đo ni đóng giày” 
  cho riêng hai từ ấy, đố ai chêm được cái gì khác hay 
  hơn, và nếu không thay được bằng từ nào khác thì người 
  ta sẽ vẫn cứ... ung dung nhằm đúng hai chữ “nội chiến” 
  mà hát, và điều này sẽ được hiểu như một cách chơi 
  chử trịch thượng và ngạo mạn, lúc đó ông sẽ mang thêm 
  cái tội... giỡn mặt với nhà cầm quyền! Thật ra, đây 
  chỉ là chuyện giọt nước làm tràn ly, vì nếu có bỏ 
  lững hay “tự ý đục bỏ” hai chữ ấy, TCS cũng không thể 
  thoát được tội phạm úy, bởi cái ý “nội chiến” 
  đó đã được ông thể hiện một cách gián tiếp rất 
  nhiều lần ...  <br />
  <br />
  Dân ta đã bao nhiêu năm <br />
  Lòng chìm sâu ước mơ hân hoan <br />
  Nhìn rừng phơi xác thân anh em <br />
  ... ... ... ... ... ... ... ... ..<br />
  Một đời nước mắt chan cơm <br />
  Hờn căm cắt chia anh em <br />
  (Dân ta vẫn sống) <br />
  <br />
  Chiều đi qua Bãi Dâu, hát trên những xác người <br />
  Tôi đã thấy, tôi đã thấy <br />
  Những hố hầm đã chôn vùi thân xác anh em<br />
  (Hát trên những xác người)<br />
  <br />
  Hai mươi năm là xác người Việt nằm <br />
  Làm sao ta giết hết những đứa con Việt Nam ? <br />
  Xưa ta không thù hận, Vì đâu tay ta vấy máu ? <br />
  (Tuổi Trẻ Việt Nam) <br />
  <br />
  Triệu người đã chết, hãy mở mắt ra <br />
  Lật xác quân thù, mặt người Việt Nam trên đó <br />
  Đi trên những xác người : bao năm thắng những ai ? <br />
  (Những Ai còn là Việt Nam)<br />
  <br />
  Ôi bom đạn cày trên những xác <br />
  Ôi da vàng Việt Nam vỡ nát <br />
  Xương thịt đó thiêng liêng vô cùng <br />
  (Đêm Bây Giờ, Đêm Mai) <br />
  <br />
  Trò đu dây với chữ nghĩa và những con số một hai ba của 
  TCS quả là  mạo hiểm: chỉ cần đổi “Ba” thành 
  “Hai”, hoặc nếu chữ “cách” vô tình hay cố ý bị 
  sửa thành ra “Cách ” như lỗi biên tập, hoặc bỏ lững 
  mấy dấu chấm... thì có thể ông đã nhận từ lâu cái..”quả 
  báo nhãn tiền”. Cuối cùng, tuy đã trở thành bị cáo 
  trong một “bản án văn tự bất thành văn” từ sự lên 
  án của cả hai miền, nhưng ông vẫn có thể đi tiếp con 
  đường của mình! <br />
  <br />
  TCS hô hào “đứng lên – vùng lên cách mạng” không có nghĩa 
  là kích động con người lao vào cuộc chém giết mà là 
  để góp bàn tay chận đứng những mưu mô, toan tính... , 
  để sớm chấm dứt cuộc chém giết cuồng nộ đang diễn 
  ra. Hơn ai hết, vì hiểu rõ cội nguồn cùng nguy cơ của 
  những hận thù đang tràn ngập và đầu độc trái tim của 
  thế hệ, nên ông luôn tìm cơ hội nhắn với mọi người, 
  và nói cả với bản thân để luôn chắc rằng mình vẫn 
  “chưa mất niềm tin”...  <br />
  <br />
  Dù hôm nay tôi chưa nhìn Hà Nội <br />
  Dù hôm nay em chưa thấy Sài Gòn <br />
  Nhưng sao lòng tôi vẫn chưa mất niềm tin <br />
  Vì quê hương sẽ có ngày hòa bình <br />
  Cố nuôi dưỡng bền những tình thương lớn <br />
   <br />
  Lòng ta ơi hãy biến tan thù hận <br />
  Đón nghe tiếng cười trên đất nước nát tan <br />
  (Chưa mất niềm tin) <br />
  <br />
  Chính vì muốn tỏ rõ thái độ và quan điểm của mình về cuộc 
  chiến và về những người quen đang đứng trong và ngoài 
  cuộc chiến, TCS đã nhiều phen chơi ván bài... ”bật ngữa” 
  : việc ông lập lại rất nhiều lần như để bày tỏ sự 
  hoang mang và kinh tởm: ”tôi đã thấy... , tôi đã thấy... ” 
  trong <b>Hát trên những xác người </b>
  đã làm người ta liên tưởng đến những bàn tay 
  đã từng nhúng máu người vô tội năm 1968 tại Huế.  <br />
  <br />
  Chiều đi qua Bãi 
  Dâu, hát trên những xác người <br />
  Tôi đã thấy, tôi đã thấy <br />
  Trên con đường, người cha già ôm con lạnh giá <br />
   <br />

  Chiều đi qua Bãi Dâu, hát trên những xác người <br />
  Tôi đã thấy, tôi đã thấy <br />
  Những hố hầm đã chôn vùi thân xác anh em <br />
  <br />
  Rõ ràng ông không hề muốn thấy bất kỳ ai, dù là bạn bè, hát 
  mừng chiến thắng của riêng họ trên những xác người 
  vô tội: “<b><i>Đừng mơ mộng trên xương máu. Chưa bao 
  giờ tôi nghe được một tiếng hát nói về sự sinh nở tốt đẹp của hận thù.” (TCS-Có nghe ra điều 
  gì)</i></b> Có lẽ vì ông đã nghe ra điều gì đó, và đã 
  thấy, đã được “<b><i>Dạy từ mưu toan giết chết một người đến kế 
  hoạch giết chết hàng vạn người. Chúng ta biết rõ từ 
  một tên hề mặt phấn môi son đến một tên ngụy quân 
  tử! (TCS-Có nghe ra điều gì)</i></b>... nên ông đã nói hơi... nhiều 
  về “những thứ không nên thấy” ấy, nên sau này, ông 
  phải đi lao động cải tạo, phải viết lại bản tự kiểm. 
  Dù là việc ông đã “thấy ai và thấy gì” thì chỉ có 
  ông và người trong cuộc mới biết rõ, nhưng cũng nhờ 
  đó, ông đã thấm thía đến tởm lợm đối những “người 
  không có tình người”: <br />
  <br />
  Đời đã cho tôi một ngày <br />
  Nhìn thấy gian manh loài người! <br />
  <br />
  Biển sóng biển sóng đừng xô tôi<br />
  Đừng cho tôi thấy hết tim người<br />
  (Sóng về đâu) <br />
  <br />
  và đây nữa...  <br />
  <br />
  Đừng xô tôi ngã giữa tim người!<br />
  (Sóng về đâu)<br />
   <br />
  Dĩ nhiên trong hoàn cảnh “tiến thoái lưỡng nan”, việc 
  ông buộc phải viết ra những lời không thật sự xuất 
  phát từ ý kiến và mong muốn chủ quan là việc có thể 
  hiểu được, nhưng ông cũng đã công khai tự kiểm mình 
  để nhắc nhớ trách nhiệm của bản thân về những cái 
  thật và không thật trong từng câu chữ của mình...  <br />
  <br />
  Ngày nay không còn bé<br />
  Tôi quên sống thật thà<br />
  (Ngày nay không còn bé) <br />
  <br />

  Và, cũng đã có đôi lần, TCS đã nhắc đến sự cay đắng 
  về một cuộc sống được duy trì trong thế đứng luôn 
  bị cô lập...  <br />
  <br />
  Chén rượu cay, một đời tôi uống hoài<br />
  Trả lại từng tin vui<br />
  Cho nhân gian chờ đợi..<br />
  (Phôi pha) <br />
  <br />
  Đời đã cho tôi ngậm ngùi <br />
  Đời sẽ cho thêm ngọt bùi <br />
  Đời sống chan hoà trong tôi<br />
  (Chỉ có ta trong một đời) <br />
   <br />
  Mặc cho người chung quanh nhào nặn ông thành đủ thứ hình dạng, 
  gán ghép cho ông hàng tá những tên gọi, TCS chỉ lặng lẽ 
  tổng kết... xem người ta đã và đang hình dung về bản 
  thân ông giữa cuộc đời thường, là một người như thế nào <br />
  <br />
  Đời vẽ tôi tên mục đồng <br />
  Rồi vẽ thêm con ngựa hồng <br />
  Từ đó lên đường phiêu linh <br />
  <br />
  Đời vẽ trong tôi một ngày <br />
  Rồi vẽ thêm đêm thật dài <br />
  Từ đó tôi thề sẽ rong chơi! <br />
  <br />
  Đời vẽ tôi tên tuyệt vọng <br />
  Vì lỡ nơi đây nặng tình <br />
  Từ đó tôi chìm dưới mênh mông <br />
  (Chỉ có ta trong một đời) <br />
  <br />
  Đương nhiên không hẳn là đời vẽ ông thành cái gì thì ông tự 
  hóa thân cái đó một cách đơn giản, mà ông đã tự biết, 
  trong hình dạng đó, ông phải làm gì để mình vẫn mãi 
  mãi là... chính mình! Vì vậy, thay vì ca ngợi chiến công 
  của bên này, bên kia, TCS lại viết... <b>Nối vòng tay lớn, </b>
  chọc giận biết bao người, rồi sau đó lại nhảy phóc 
  xuống từ vị trí trên cao kia để hát nó trong mùa hè 1975 
  giữa rừng người hoang mang... TCS hát không phải để mừng 
  người thắng trận hay tống tiển người thua trận, mà 
  chỉ để mừng ngày hòa bình, cái ngày mà ca từ trong nhạc 
  của ông đã không biết bao lần nhắc đến...  <br />
  <br />
  Từ Bắc vô Nam nối liền nắm tay<br />
  Ta đi vòng tay lớn mãi, để nối sơn hà...  <br />
  <br />
  Thay vì tỏ rõ vị trí độc lập và khách quan của mình, TCS lại viết <b>Cho một người nằm xuống</b> <br />
  <br />
  Những sớm mai lửa đạn <br />
  Những máu xương chập chùng <br />
  Xin cho một người vừa nằm xuống <br />
  Thấy bóng thiên đường cuối trời thênh thang. <br />
  <br />
  Ngọn gió thời đại và mặt trời chân lý đã di chuyển liên 
  tục, làm cho cái bóng từ phía trên cao của ông cứ mãi 
  lung linh, khi thì hắt bóng xuống phía bên này, khi thì bên 
  kia... Và, như một thể nghiệm cảm xúc của chính mình qua 
  thời gian, TCS đã viết, đôi khi đến hai lần, cho cùng 
  một đề tài. Người ta trách rằng, sau này, TCS không còn 
  là chính mình khi trước... Cũng phải thôi, vì ông không 
  còn cần phải mang cái áo giáp chống đạn để đứng ở 
  giữa hai lằn đạn, lời của ông không còn là “tiếng 
  chim hót trong bụi mận gai”, vì ông có thể đứng trong 
  trùng vây thập diện mai phục ngay giữa cuộc đời này, 
  để nói cái cảm xúc thật, cái cảm nhận mới của chính 
  bản thân về những hình tượng cũ trong hoàn cảnh mới, 
  chính nhờ vậy mà ta được nghe hai lần cho cùng một đề 
  tài với biết bao điều mới lạ, bằng hai cảm xúc hoàn 
  toàn khác nhau và cũng đều xuất sắc như nhau. Điều này 
  không có gì mâu thuẩn, có chăng là do hoàn cảnh đã thay 
  đổi, và vì TCS viết theo cảm nhận của chính ông, như 
  là một chứng nhân của từng thời kỳ lịch sử, chứ 
  không hề là của ai khác.  <br />
  <br />
  Chứng kiến cái chết của đứa bé trong “Một buổi sáng mùa 
  xuân”, ông mơ về sự an lành cho trẻ em, rồi ông đã 
  gặp lại hình tượng  “em bé lõa lồ suốt đời lang 
  thang” của ngày xưa, giờ đang đến với cuộc sống mới 
  cùng với mùa xuân, ông đã từng “ đợi có một ngày 
  em bước vui” mà không sợ... dẫm phải mìn, và ông đã 
  thể hiện bằng ca khúc “Em đến cùng mùa xuân”. <br />
  <br />
  Trong chiến tranh, đã có không ít lần, người con gái Việt Nam 
  ngã xuống. Có khi đó là những người dấn thân vào cuộc 
  chiến như Vũ Cao đã hình dung và đã viết trong bài thơ 
  Núi Đôi nổi tiếng.. <br />
  <br />
  Mới đến đầu ao, tin sét đánh<br />
  Giặc giết em rồi, dưới gốc thông<br />
  ... ... ... ... ... <br />
  Ở đâu cô gái làng Xuân Dục<br />
  Em sống trung thành, chết thủy chung <br />
  <br />
  Nhưng cũng có khi đó là những người bình thường và luôn mong 
  muốn thoát ra ngoài cuộc chiến một cách vô vọng, và rồi 
  họ đã ngã xuống theo motif “hoa trắng thôi cài trên áo 
  tím”. Tưởng rằng những cái chết như vậy sẽ không 
  còn nữa, nhưng sau đó, trong không khí còn tươi nguyên của 
  ngày hòa bình, ông lại viết tiếp... ”Em ở nông trường, 
  em ra biên giới”.. đó là sự thấm thía nỗi đau mới 
  về cái chết “nhẹ nhàng như những bước chân” của 
  những cô gái TNXP còn rất trẻ, được lệnh lên đường 
  làm dân công hỏa tuyến, làm nhiệm vụ cáng thương, tải 
  đạn, phục vụ trên chiến trường, khi quân Pol Pot tràn 
  qua biên giới Tây Nam. Tất cả họ, đã cùng ra trận bằng 
  những “đôi chân đi không ngại ngần”. <br />
  <br />
  Rồi, trong khi cuộc chiến chưa tàn,”hai mươi cô gái tuổi hai 
  mươi ấy” đã chết. Vào thời điểm đó, tin tức thật 
  về chiến sự cũng như những tổn thất nhân mạng xảy 
  ra trong cuộc chiến ấy, tuy đều thuộc vào loại “ không 
  nói ra thì...ai cũng biết” nhưng lại cũng là “bí mật 
  quốc gia”. Vì vậy, chi tiết về họ không được phổ 
  biến, chỉ nghe thoang thoáng rằng lán trại của họ bị 
  quân địch bất ngờ tập kích trong đêm, và tất cả đã 
  bị bắt, bị hãm hiếp tập thể và bị hành hình tại 
  chổ một cách hết sức dã man. Sau đó khá lâu, chỉ một 
  phần nhỏ trong câu chuyện này được phục dựng trong phim 
  “Ngọc trong đá”.  <br />
  <br />
  Cho dù không rõ họ đã lần lượt ngã xuống trên chiến trường 
  hay bị thảm sát tập thể trong một đêm, nhưng có một 
  sự thật phải tin là, cuối cùng tất cả họ đều đã 
  hy sinh. Âm vang về số phận của họ đã làm TCS thật sự 
  bàng hoàng. Ánh mắt hồn nhiên, trong sáng của họ đã ám 
  ảnh và thôi thúc ông phải trả cho đời, và cho cả chính 
  họ, món nợ văn chương ấy. Dù là trong thời kỳ chiến 
  sự, viết  về sự mất mát vốn là chuyện không hợp 
  thời và không được khuyến khích, nhưng ông cũng sẽ không 
  thể tự tha thứ cho chính mình nếu không viết về họ. 
  ... vì theo ông, không viết là “đã phạm tội với đời” 
  rồi vậy! Trong bối cảnh đó, giải pháp hay nhất là viết 
  về số phận của họ một cách hết sức... nhẹ nhàng <br />

  <br />
  Xa nông trường, ra biên giới<br />
  Có đôi khi đi không trở lại<br />
  Nhưng trong lòng nghe tiếng nói<br />
  Những gian nan sẽ đo lòng người! <br />
  <br />
  Lẽ ra, với một việc chính đáng như vậy, TCS không cần phải 
  giải bày để mọi người thấu hiểu và đồng cảm về 
  thái độ của ông, nhưng thực tế không rõ tại sao và 
  vì áp lực nào mà ông đã phải biện giải như một bản 
  tự kiểm và như thể việc viết bài hát ấy là một cái... tội 
  đối với nhiều người : <br />
  <br />
  <i>“..... Nhưng ở Nhị Xuân, có hai mươi người con gái Thanh niên 
  Xung phong đi về phía khác. Mấy tháng sau, tôi được tin 
  tất cả hai mươi khuôn mặt tôi đã nhìn, đã gặp trong 
  đêm hôm nào ở Nhị Xuân cùng nhau ca hát, đã hy sinh 
  ở biên giới Tây-Nam. Những tiếng hát, giọng cười còn 
  đó. Những cây mía, cây dứa của các bạn trồng vẫn còn 
  đó, vẫn lớn lên. Tôi bồi hồi nhìn ra quãng trời rộng 
  và thấy lại trong trí nhớ những con người trẻ 
  trung ấy. </i><b><i>Trong những trái tim 
  ấy có cái gì khác chúng ta không. Trong giấc ngủ 
  ban đêm, trên những vầng trán khoẻ 
  mạnh ấy, đã có những cơn mơ nào. Chúng ta nói quá nhiều 
  sự tròn đầy và chúng ta quên đi sự 
  mất mát. Chúng ta vẽ ra lắm nụ 
  cười mà quên đi những nỗi ngậm ngùi riêng tư </i></b>(chúng tôi nhấn mạnh, KD).<i> Những người bạn nhỏ ấy đã ra đi thật vĩnh viễn, nhưng 
  nỗi nhớ về họ chưa được hát đủ. Như một nỗi đau. 
  Còn thiếu sót biết bao nhiêu điều chưa nói hết lúc 
  ở nông trường và còn chưa nói được một mảy may lúc 
  ra biên giới. Làm một điều gì chưa đến nơi đến chốn 
  với một người không còn nữa, có phải cũng đã phạm 
  tội với cuộc đời rồi hay không. Nhưng hãy tha thứ 
  cho những dòng chữ óng mượt, những sắp xếp tinh khôn, 
  những cân nhắc đong đo xuôi chèo thuận lái.”</i><br />
  (Trịnh Công Sơn)<br />
  <br />Và trước đó, năm 1973, trong bài “Có nghe ra điều gì”, TCS cũng 
  đã từng viết <br />
  <br />
  <i>“Tôi đã đi qua nhiều thành phố của quê hương. Mỗi nơi đều 
  có những đêm gặp gỡ cùng tuổi trẻ. Chúng tôi nuôi dưỡng 
  hy vọng và gửi đến nhau sự phân ưu chung bằng tiếng hát. Chính trong lúc, khi tiếng 
  vỗ tay đập vào nhau nhịp nhàng và đều đặn cùng tiếng 
  hát, lòng tôi bỗng chùng lại trong một ái ngại vô bờ. </i>
  <b><i>Tôi bỗng muốn thu mình thành một bóng tối nhỏ 
  trước những con mắt trong sáng vây quanh. Với những trái 
  tim quí báu kia, có thật tôi đã mang đến một điều gì 
  tốt đẹp? Chưa bao giờ tôi có ý nghĩ tự đề 
  nghị với mình một trách nhiệm quá lớn. Nhưng khi đã 
  lỡ nhận chịu những cảm tình nồng hậu từ đám đông, 
  thì những tình cảm kia phải được đền bồi</i></b> (Chúng tôi nhấn mạnh, KD).” <br />
  <br />
  Vậy là đã rỏ : “vì lỡ nhận chịu những cảm tình từ đám đông”, nên ông phải cố sức đền bồi, dù rằng ông 
  biết rỏ hậu quả của việc ấy sẽ như thế nào. <br />
  <br />
  Vì lỡ nơi đây nặng tình <br />
  Từ đó tôi chìm dưới mênh mông <br />
  (Chỉ có ta trong một đời)<br />
   <br />
  Trong khói lửa chiến tranh, người ta đã ghi nhận hình ảnh của các bà 
  mẹ ở cả hai chiến tuyến : cho dù có khác nhau về động 
  cơ, về hoàn cảnh, về nhận thức... nhưng rốt lại, sự 
  chịu đựng, sự hy sinh và cả sự mất mát của họ lại 
  hoàn toàn giống nhau.Trong chiến tranh, không còn hình ảnh 
  của những Bà mẹ quê của Phạm Duy trong thời bình, mà 
  chỉ còn những bà mẹ và những cảnh đời thật và bi 
  tráng như Hồ Dzếnh đã ghi nhận <br />
  <br />
  Quê mẹ Hương Khê đất sỏi cằn<br />
  Gió Lào từng trận, bão từng năm<br />
  Mẹ như cổ thụ cành khô quắt<br />
  Đến mỗi mùa hoa lại nẩy mầm <br />
  <br />
  Còn nỗi đau nào trang trọng hơn<br />
  Một đời mẹ tiễn... tám đời con!<br />
  Tuy nhiên thuyền vẫn bền tay lái<br />
  Cặp bến mùa xuân với nước non<br />
  (Bà mẹ Hương Khê- Hồ Dzếnh) <br />
  <br />

  Ơi chị hai phen kỳ diệu<br />
  Tiễn con liệt sỹ hai lần<br />
  Góp với cuộc đời xương máu<br />
  Góp phần nước mắt gian truân<br />
  (Quả táo – Hồ Dzếnh) <br />
  <br />
  Thấm thía nỗi niềm của những người mẹ của cả hai bên, 
  đang nhìn con mình lao vào một cuộc chiến mà không rõ sẽ 
  có lợi cho ai, TCS  đã viết “Ca dao mẹ”: <br />
  <br />
  Mẹ ngồi ru con  <br />
  Đong đưa võng buồn <br />
  Năm qua tuổi mòn <br />
  Mẹ nhìn quê hương <br />
  Nghe con mình buồn <br />
  Giọt lệ ăn năn <br />
  Giọt lệ ăn năn  <br />
  Đưa con về trần <br />
  Tủi nhục chung thân <br />
  Một giòng sông trôi <br />
  Cuốn mãi về trời <br />
  Bấp bênh phận người<br />
  (Ca dao mẹ) <br />
  <br />
  Thời điểm cầm bút viết Ca Dao Mẹ, ông phải đứng quay lưng 
  về phía bên này để nhìn thấy bên kia và ngược lại, 
  cho nên cuối cùng những gì ông nhìn thấy cũng còn phiến 
  diện, như thể chỉ giới hạn trong cái góc nhìn nhỏ hơn 
  180<sup>O</sup>. Rồi sau đó, khi đất nước đã thống nhất 
  “ba miền thành một mối”, cái vị trí của ông bỗng 
  lọt thỏm giữa lòng thời đại mới, nhờ đó góc nhìn 
  của ông trở thành toàn cảnh với đủ 360<sup>O</sup>. Trong 
  niềm cảm xúc về hình ảnh những người mẹ trong <i>Người 
  mẹ của tôi</i> (Xuân Hồng), Người mẹ (Nguyễn Ngọc Thiện 
  ), ông lại có điều kiện để ghi nhận đến thấm thía 
  sự hy sinh của những bà mẹ khác trong thời chiến và trên 
  một chiến tuyến khác, ông tiếp tục viết “Huyền thoại 
  mẹ”. Nếu không phân biệt chiến tuyến và quan điểm 
  chính trị thì có gì khác nhau giữa sự hy sinh, mất mát 
  và chịu đựng của hai bà mẹ Việt Nam này, và có gì khác 
  nhau giữa sự cảm nhận về cuộc chiến của hai người 
  trong cuộc ấy?  <br />
  <br />
  Mẹ là nước chứa chan <br />
  Trôi dùm con phiền muộn <br />
  Cho đời mãi trong lành <br />
  Mẹ chìm dưới gian nan.<br />
  (Huyền thoại mẹ) <br />
  <br />
  Tại sao lại phải viết tiếp đề tài ấy trong những ngày hòa bình?  <br />
  <br />
  Đơn giản lắm, bởi vì chỉ sau khi không còn nghe tiếng súng, 
  người ta mới có dịp để biết thêm về những người 
  đang phải bắt đầu gậm nhấm và thấm thía cả nỗi đau 
  cũ và mới về sự mất mát của chính mình. Ngày xưa, nghe 
  tin con mình bị “mang ra giữa chợ cắt đầu”, Bà mẹ 
  Gio Linh của Phạm Duy chỉ còn biết nén cơn đau xé lòng 
  trong câm lặng.., một sự câm lặng vì uất nghẹn đến 
  tê tái, rợn người: <br />
  <br />
  Mẹ già không nói một câu<br />
  Mang khăn gói đi lấy đầu<br />
  Đường về thôn xóm buồn teo<br />
  Xa xa tiếng chuông chùa réo... <br />
  (Phạm Duy) <br />
  <br />
  Và Người mẹ của Xuân Hồng cũng vậy : <br />
  <br />
  Nước mắt mẹ không còn<br />
  Vì khóc những đứa con<br />
  Lần lượt ra đi..mãi mãi<br />
  (Người mẹ của tôi-Xuân Hồng) <br />
  <br />
  Với một mất mát quá lớn, ngay lúc đó mấy ai còn có thể 
  cảm nhận được cái đau? Nhưng sau đó, trong không khí 
  hòa bình, người ta mới chợt nhận ra  <br />
  <br />
  Thời gian trôi qua<br />
  Vết thương trên thịt da<br />
  Đã lành theo năm tháng<br />
  Nhưng vết thương lòng<br />
  Mẹ vẫn còn nặng mang!<br />
  (Người mẹ của tôi-Xuân Hồng) <br />
  <br />
  Sau chiến tranh, số phận của những bà mẹ ấy ra sao? Chắc là sẽ 
  được đền đáp xứng đáng? Đúng ra phải là như vậy, nhưng sự đời đã không đơn giản chút nào, vì  “<b>Mọi 
  sự hoàn tất đều có đôi chút bị hiểu lầm. Người trong cuộc mới thấu hiểu được cái tang thương của từng kết quả. Lịch sử có niềm đau riêng của nó. Cá nhân cũng có cái xót xa riêng. Bởi lẽ chưa có một tổng hợp đích xác nào về thân phận con người”</b>(TCS-Có nghe ra điều gì - 1973).<br />
  <br />
  Khi phát động phong trào đền ơn đáp nghĩa, nhiều người bàng 
  hoàng khi biết rằng họ đang sống tiếp chuổi ngày tàn 
  trong nghèo túng, khổ sở và cô đơn cùng cực. Người được 
  họ giúp đở cưu mang ngày xưa giờ đang yên vị trong vinh 
  hoa phú quý, còn bản thân họ thì, như Xuân Hồng đã viết  <br />
  <br />
  Mẹ Việt Nam ơi, mẹ Viẽt Nam ơi!<br />
  Cho con xin chia sớt nỗi buồn<br />
  Cho con xin xẻ đôi bát cơm... <br />
  (Người mẹ của tôi) <br />
  <br />
  Họ đang sống vất vưởng như một giọt sương trên cành, mà chỉ với một cơn gió nhẹ, sẽ rơi vào cỏi vô thường... <br />
   <br />
  Xin cho cơn mưa gió vô thường<br />
  Không lung lay làm rớt hạt sương<br />
  (Người mẹ của tôi) <br />
  <br />

  Với một người từng suốt đời dùng tay che mắt 
  để dõi theo những bóng chim, vạt nắng, hàng cây, ngọn 
  cỏ...  như TCS, thì làm sao ông có thể lặng thinh hoặc cho 
  phép mình lặng thinh trước một nỗi đau như thế, nỗi đau 
  căm lặng triền miên, đau từ thời chiến kéo dài qua thời 
  bình, đau từ quá khứ đến hiện tại, và, mặc cho tình 
  đời cay đắng, người trong cuộc hay những nạn nhân còn 
  sống sót thường chỉ biết nuốt nghẹn vào lòng, không 
  lời một thổ lộ, thở than.. <br />
  <br />
  Chiến tranh đã là quá khứ, nhưng những bà mẹ ấy vẫn còn tồn 
  tại, và nỗi đau ấy vẫn là một thực tại đáng buồn. 
  Một hiện thực rất gần, ở khắp nơi mà như thể chưa 
  từng tồn tại, không phải ở bên kia vĩ tuyến mà ở ngay 
  phía bên này... Nó ở ngay trong những góc khuất mà khi xưa 
  ông chưa có dịp nhìn thấy. Vì vậy, một khi ông đã thấy, 
  đã biết, đã nghe... thì ông buộc phải lên tiếng và không 
  ai có thể buộc ông phải lặng thinh, nhất là khi sáng tác 
  của ông về những đề tài ấy, cho dù là ông nói đến 
  bản chất hay hiện tượng, cũng là những tác phẩm mang 
  tính nhân bản (humanity) chứ không phải những là sản phẩm 
  “nhân bản” (cloning) từ cảm xúc của bất kỳ ai. <br />
  <br />
  Nếu phải đặt câu hỏi “Vì sao sáng tác của TCS  lại 
  có vẻ “đa mang” đến vậy?” thì cũng phải nên lật 
  lại vấn đề :” Nếu như đã công nhận rằng những chủ 
  đề Mẹ - Quê hương - Chiến tranh – Thân phận con người...  
  luôn xuất hiện bàng bạc trong sáng tác của TCS, thì tại 
  sao ta xét nét xem nên hay không nên có thêm những tác phẩm 
  ấy?  <br />
  <br />
  Nếu vì yêu mến ông nên người ta luôn mong muốn ông toàn bích 
  trong cả ánh mắt và quan điểm khác biệt của riêng từng 
  người, thì về tổng thể, trong cái cảnh làm dâu trăm 
  họ với chín người mười ý như vậy, ông sẽ xoay sở 
  ra sao? Ông đã chọn cách tốt nhất: làm những gì mà bản 
  thân ông cho là nên làm! Có lẽ vì thế mà ông luôn bị 
  đặt trong tình huống cực kỳ khó xử, mà Hồ Xuân Hương 
  đã từng thốt lên <br />
  <br />
  Thân này ví xẻ làm đôi được,<br />
  Mãnh để trong nhà, mãnh đệ ra... <br />
  (Hồ Xuân Hương) <br />
  <br />
  Đã trót yêu thì phải yêu cho trót, nhưng yêu mến nhạc của 
  ông, nếu phải kèm thêm những định kiến như là điều 
  kiện bắt buộc, thì, yêu nhau kiểu ấy cũng là... phụ nhau! <br />
  <br />
  Trong những ngày gian nguy ấy<br />
  Biết bao nhiêu những câu chuyện đời!<br />
  (Em ở nông trường-Em ra biên giới) <br />
  <br />
  Ai đã từng sống trong cùng một hoàn cảnh và trong “những ngày 
  gian nguy ấy” mới hiểu thế nào là “tiến thoái lưỡng 
  nan – đi về lận đận”, mới biết tại sao ông đã từng 
  phải nhủ với chính mình rằng “Tôi ơi! Đừng tuyệt 
  vọng!” và cũng đã từng thú nhận”<b> <i>Mỏi mệt vì tôi biết rõ mình chỉ cưu mang nổi một tiếng thở 
  than quá ư phù du từ một con tim bén nhạy</i></b>”( TCS-Có nghe ra điều gì)... Có như thế, mới có thể thấm thía 
  nỗi lòng của TCS qua lời tâm sự bằng “biết bao nhiêu những câu chuyện đời” ấy của ông, những lời mà ông 
  đã viết bằng một cảm xúc rất NGƯỜI và rất... Trịnh Công Sơn!  <br />
  <br />
  Nhạc phản chiến trong dòng ca khúc Da vàng của TCS quả là một 
  đề tài lớn và khó nuốt, động đến nó là một việc tế nhị và có khi mạo phạm, động đến nó là tự đặt 
  mình vào thế đứng giữa... hai làn đạn, là tự đưa mình 
  vào thế trận... thập diện mai phục, bởi có rất nhiều 
  điều ai cũng biết, nhưng chẳng ai nói ra hoặc viết lại 
  vì ngại đụng chạm, vì ngại rằng sẽ không tìm được 
  sự đồng cảm, hay vì ngại lý do này, khác... Đã có không 
  ít bài viết, và cả luận văn, về đề tài này, trong đó 
  người ta phân tích TCS từ vô số góc cạnh và từ những 
  góc nhìn khác nhau, nhưng cũng cùng nhau bỏ ngỏ hay né tránh 
  nhiều vấn đề nhạy cảm. Khen chê là việc thường tình, 
  nhưng xin hãy thử một lần tự đặt mình vào vị trí của 
  TCS trong cùng một hoàn cảnh và thời điểm như vậy, để 
  xét xem chúng ta sẽ làm gì. Nếu chúng ta có khả năng viết 
  và cũng sẽ làm như TCS thì liệu có ai làm được như ông 
  đã làm hay không? Ba mươi năm trước, từng có người vỗ 
  ngực, đại ý bảo rằng: “ Nếu viết nhạc như TCS thì 
  một ngày họ có thể viết được ... đến mươi bài!” 
  Vậy đấy, người ta nóng máu vì thấy nhạc TCS, dù là 
  nội dung toàn là “xác người – biển máu ” nhưng lại 
  có giai điệu du dương, nhẹ nhàng như một bài tình ca, 
  cấu trúc khá đơn giản... ., đơn giản đến độ cứ như 
  là... đang giỡn với các notes nhạc, hoặc đôi khi giống 
  như đồng dao cho trẻ con... vậy mà bài nào của ông cũng 
  đều..”nghe được” và TCS vẫn nổi lên thành một hiện 
  tượng âm nhạc, chiếm được cảm tình của nhiều tầng 
  lớp thính giả khác nhau, cả trong và ngoài nước, cả người 
  Việt Nam lẫn ngoại quốc.  <br />
  <br />
  Nhạc phản chiến của TCS đã sinh ra khá nhiều tranh cãi, và ngay 
  cả sau khi ông đã ra đi, vẫn chưa được phép phổ biến 
  tại chính nơi mà ông đã từng dùng nó làm công cụ để 
  lên tiếng bảo vệ, nơi mà nó từng bị chụp mũ và kết 
  án... Việc tranh cải chưa đi đến hồi kết thúc thì lại 
  có thêm..Em ở nông trường-Em ra biên giới. Đây có thể 
  xem là bản nhạc”phản chiến” cuối cùng trong sự nghiệp 
  sáng tác của TCS, và phải chăng vì thế mà việc nó phải 
  chịu chung số phận với các bậc tiền bối lão làng như 
  Ca dao mẹ, Gia tài của mẹ, Đại bác ru đêm, Hát trên những 
  xác người... là điều tất nhiên?  <br />
  <br />
  Người ta đã nói, đã viết về những điều chưa viết ở mức 
  độ nào, liều lượng bao nhiêu và đã đủ để tìm ra 
  một sự đồng cảm hay chưa? Liệu còn phải làm gì thêm 
  nữa để, vào một ngày đẹp trời nào đó, sẽ không còn 
  những thị phi, ngộ nhận, khi đó công chúng yêu nhạc Trịnh 
  sẽ cùng chia xẻ một quan điểm thông thoáng hơn trong cách 
  nhìn về ông và về nhạc của ông. Người ta đã viết, 
  đã làm nhiều, khá nhiều rồi, nhưng... hãy thử xem lại 
  lời tự sự của ông, tuy đã rất lâu rồi, nhưng hình 
  như, với nhiều người, vẫn còn nóng hổi tính thời sự...  <br />
  <br />
  <i>“... Làm một điều gì chưa đến nơi đến chốn với một người 
  không còn nữa, có phải cũng đã phạm tội với cuộc đời rồi hay không. Nhưng hãy tha thứ 
  cho những dòng chữ óng mượt, những sắp xếp tinh khôn, 
  những cân nhắc đong đo xuôi chèo thuận lái.”</i> (Trịnh Công Sơn) <br />
  <br />

  Giấy mực và công sức của chúng ta, sao không dành để phát 
  hiện những cái thú vị như Ông Đặng Tiến đã từng làm? 
  Công chúng yêu nhạc Trịnh cần và sẽ thích thú biết bao 
  với những nhận xét về hình tượng người phụ nữ trong 
  ca từ của TCS  như thế này:  <br />
  <br />
  <i>“... Trịnh công Sơn đã gặp gỡ, trên dòng nhạc, dòng thơ, dòng tâm 
  tư. Và dòng lịch sử, dân tộc và thế giới. Trong cao trào lớn của loài người, giữa lòng thế 
  kỷ hai mươi : cao trào giải phóng dân tộc, chủng tộc và giai cấp. Đừng quên việc giải phóng phụ 
  nữ : người phụ nữ Pháp đi phá ngục Bastille từ 1789, mãi đến 1944 mới có quyền đầu phiếu. Người phụ 
  nữ Việt Nam cũng vậy thôi : sau khi chờ chồng hoá đá, họ bước chân vào thế 
  kỷ XX, thì ngồi đan áo. Từ Buồn Tàn Thu của Văn Cao, qua Bếp Lửa của Thanh Tâm Tuyền, 
  thơ hiện đại của Ý Nhi, cho đến năm 2000, trong ca khúc Đêm Xanh của Bảo Chấn, cô 
  ấy vẫn ngồi đan áo, trong khi dọc hè phố, áo pull bán rẻ mạt. Đan áo là hình ảnh 
  ẩn nhẫn, thụ động mà người đàn ông đòi hỏi. Đan áo cho ai đó, hay để tưởng nhớ, chờ đợi ai đó. Ca 
  khúc Trịnh Công Sơn, rất nhiều phụ nữ, nhưng không thấy họ đan áo. Mà chỉ ... ngồi chơi, khi nghiêng vai, khi nghiêng đầu, khi nghiêng 
  sầu. Ngồi chơi chán rồi thì Đứng lên gọi mưa vào Hạ. Nếu khóc, cũng chỉ khóc cho những Chiều mưa đỉnh cao 
  .... Mai kia, có ra đi, thì cũng là Như những dòng sông nhỏ. </i><br />
  <br />
  <i>Người đàn bà trong Trịnh Công Sơn đẹp dung dị và tự do bình thường. Tự do với cuộc đời, với tình 
  yêu, thậm chí với tình dục. Nhạc Trịnh Công Sơn không nói đến tình dục, vì nói đến ... làm gì? </i> <br />
  <br />
  <i>Người phụ nữ nghe và hát nhạc Trịnh Công Sơn thoải mái, vì 
  chỉ hát, hay nghe, mà không phải làm gì cả, không phải 
  Hái Mơ, Lái Đò, bán Hàng Cà Phê, Hàng Nước, không phải 
  thay quần áo làm cô Sơn Nữ, cô Láng Giềng hay mua lấy 
  số phận Người Yêu của Lính. Và nhất là không phải 
  ... đi lấy chồng: hạnh phúc không thấy đâu mà chỉ 
  nghe oán trách dài dài suốt nửa thế 
  kỷ : Em đi trên xác pháo, anh đi trong nước mắt... Em ơi 
  tình duyên lỡ làng rồi, còn chi nữa mà chờ!” </i><br />
  <i>(Trích Đời và nhạc TCS – Đặng Tiến)</i> <br />
  <br />
  Có lẽ lúc này không ai muốn để TCS phải thốt lên lần nữa 
  rằng: “Đôi tay nhân gian ... chưa từng độ lượng” với 
  ông. Thật ra, cũng chẳng cần phải tỏ ra độ lượng với 
  ông, vì ông có mắc tội với ai đâu và liệu trong trái 
  tim của người hâm mộ, ai có thể có đủ tư cách –và 
  cả sự can đảm- để có thể nói được với ông một 
  lời tha thứ!  <br />
  <br />
  Nếu như không thể nói lên được lời ấy, thì với một người 
  đã từng “đi nửa đời người chưa thấy được một 
  ngày vui”... như TCS, thôi thì nay, khi ông đã lìa nơi ở 
  trọ, hãy để cho ông được thanh thản “quay về lại 
  nơi cuối trời, làm mây trôi... .”  bằng cách ban cho 
  những ca khúc ấy một cái nhìn bao dung và thông thoáng hơn, 
  vì xem ra, đối với chuyện của ông, đã “cái quan” từ 
  lâu mà, “định luận” mãi hoài vẫn chưa ngã ngũ!. Việc 
  những ca khúc “sinh nhằm cửa tử” ấy khi nào mới được 
  chính thức phổ biến là chuyện nhỏ, nhưng việc giúp cho 
  những ca khúc ấy được xem xét một cách công bằng hơn, 
  được có một chỗ đứng chính thức để tồn 
  tại trong trái tim của người yêu mến nhạc Trịnh, thì 
  với ông, đó đã từng là nguyện vọng, còn với chúng 
  ta, đó là chuyện không khó và cũng không nhỏ chút nào! 
  Hát hay không hát là quyền của mỗi người, nhưng đừng 
  nên tiếp tục xem nó là “những đứa con ngoài giá thú” 
  của TCS. <br />
  <br />
  Có phải duyên nhau thì thắm lại<br />
  Đừng xanh như lá, bạc như vôi!<br />
  (Hồ Xuân Hương) <br />
  <br />
  Về bản chất, TCS vốn không phải là một người “nhị trùng 
  bản ngã”, hay nói cách khác, một người hai mặt vốn 
  chuyên nghĩ thế này mà nói thế khác, nên ta không nên bắt 
  ông phải thành cái mà ông không muốn, cũng không nên khổ 
  công nhào nặn để biến ông vừa vặn trở thành cái mà 
  mỗi chúng ta muốn, vì ca từ của ông chỉ viết về mọi 
  sự việc diễn ra chung quanh ông bằng thứ tình cảm thật, 
  thứ tình cảm không hề cố ý chuyển tải quan điểm chính 
  trị, một thứ tình cảm sâu nặng tình người, dành riêng 
  cho người, tuy rằng có đôi khi vẫn còn gượng ép, nhưng 
  vẫn xuất phát từ cái tâm và cái nhìn của một người 
  trí thức nghệ sỹ trong mọi thời kỳ...   <br />
  <br />
  Đừng cố tìm kiếm trong ca từ của ông những vết tích để 
  chứng minh rằng ông là sản phẩm của chế độ này hay 
  chế độ khác, mà nên hỏi “vì sao nhiều ca khúc của 
  ông, khi thì bị bên này, khi thì bị bên kia hoặc cả hai 
  bên cùng... khai tử?” Vì đó chính là sản phẩm tổng hợp 
  của cả yếu tố thời đại, nhân văn và lịch sử, là 
  tiếng nói chung của những người bị lôi vào vòng xoáy 
  chiến tranh và mong muốn hòa bình, nên nó hoàn toàn không 
  thể phù hợp với tiếng nói của những người đang lèo 
  lái cuộc chiến ấy theo ý đồ của riêng mình. Đó là 
  những yếu tố nội tại quan trọng mà, cả hai bên trong 
  cuộc chiến, không bên nào đạt được trọn vẹn.  <br />
  <br />
  Công chúng yêu nhạc của ông hiện đã vượt qua giới hạn người 
  của cả ba miền, tên tuổi ông đã vượt ra ngoài biên 
  cương tổ quốc để đến với tất cả người hâm mộ 
  trên toàn thế giới. Nếu thử  làm một cuộc điều tra 
  nho nhỏ, ta sẽ thấy, trong cộng đồng người yêu nhạc 
  Trịnh, với yêu cầu “ kể theo thứ tự xếp hạng tên 
  của vài chục bản nhạc Trịnh mà mình yêu thích nhất” 
  thì sẽ khó mà có một kết quả hoàn toàn giống nhau, có 
  khi cũng có cả những bản nhạc sinh nhằm cửa tử ấy 
  lọt vào danh sách. Điều này chứng tỏ dù có chính kiến 
  khác nhau nhưng người ta vẫn có thể yêu nhạc của ông, 
  bởi sự cảm thụ trong âm nhạc thường không có biên giới, 
  không trùng lắp và có thể nằm ngoài rào cản về ý thức 
  hệ. <br />
  <br />
  Hãy giúp ông được “làm mây trôi” ở chính tại nơi ông 
  đã từng cả đời uống chén đắng để được là... chính 
  mình, nơi ông đã từng “dành trong bao la con đường thật 
  nhỏ”: con đường ấy chính là quỹ tích của những toạ 
  độ quan sát từ giữa trùng vây thập diện mai phục, con 
  đường len lỏi giữa hai chiến tuyến mà ông đã chọn 
  cho cả cuộc đời mình, và cũng chính con đường định 
  mệnh ấy, khởi đi từ cõi đời thường, đã và đang dẩn 
  ông đi vào cõi vô thường!  <br />
  <br />
  <b>Khương Duy</b><br />
  Sài Gòn, 18/09/06. <br />
  <br />
  <br />
  </p>


title: Trịnh Công Sơn - một người bạn hiền lành
created: 2010-05-02 09:52:39+00:00
edited: 2010-05-02 09:59:10+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trương Văn Thanh. Lô Dinh ghi, nhandan.com.vn, 01-04-2010
url_id: trinh-cong-son-mot-nguoi-ban-hien-lanh
body:
  <br />
  <p>NDĐT- Ông Trương Văn Thanh, một người Huế là bạn học của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từ những năm đệ lục cho đến khi vào Trường Sư phạm Quy Nhơn. Mỗi khi nhắc đến người nhạc sĩ tài hoa này, lòng ông vẫn dâng trào xúc cảm mạnh. Ông đã chia sẻ với chúng tôi ký ức về “một người bạn đặc biệt”...</p>
  <br />			

  <h2>Ban nhạc Thanh - Sơn - Hải</h2>
  <p>
  Tôi quen Sơn từ khi học đệ lục ở Trường Thiên Hựu cũ. Ngày ấy, Hồ Quang Hải 
  cũng là tay ghi ta có tiếng ở Huế. Ba anh em tôi chơi với nhau vì rất hợp tính. 
  Năm 1962, cả ba cùng lên tàu vào học ở trường Sư phạm Quy Nhơn. Lúc mới vào, ba 
  chúng tôi họp lại thành ban nhạc Thanh-Sơn-Hải. Nói là ban nhạc cho vui, nhưng 
  thực ra chỉ hát hò, chơi với nhau chứ ít khi biểu diễn đình đám. Chân ướt, chân 
  ráo, vậy mà ban nhạc phụ trách việc tập luyện và tổ chức đại nhạc hội đầu tiên 
  cho trường Sư phạm Quy Nhơn vào năm 1962, trong đó có tiết mục <i>Dã tràng 
  ca</i>.</p>

  <p class="pullquote">
  <br />
  Nhớ đến Sơn, tôi hay chơi bản <i>Tình sầu</i>. Có một bản nhạc của Sơn ít người biết đến là <i>Hoa buồn</i>. Tôi thấy <i>Hoa buồn</i> không hề xuất hiện trong các tập nhạc được xuất bản của Trịnh Công Sơn. Bài hát này Sơn viết tại Quy Nhơn, trong đó câu cuối tôi nhớ là <i>“... Ngày sau còn ai nhắc tên mình không?”</i>. Một vài bạn học ở Quy Nhơn có lẽ thuộc bài hát này, nhưng thủ bút e không còn. Tôi không có dịp hỏi Sơn, nhưng có lẽ, Sơn chưa hài lòng với tác phẩm này hoặc do bài hát nói về cá nhân Sơn nhiều quá nên bạn không thích công bố chăng?
  <br />
  </p>
  <p>
  Vào Quy Nhơn, chúng tôi ở trọ cùng nhau. Thời điểm này, Sơn sáng tác rất 
  nhiều bản tình ca. Hải và Sơn lúc ấy chơi ghi ta, tôi chơi đàn violon. Sơn hay 
  đi chơi khuya. Đêm nào tôi cũng ngồi chơi violon cho đến khi Sơn về. Cứ có cảm 
  hứng là Sơn ngồi sáng tác. Tôi quan sát, cứ 10 bài thì hết 9 bài, Sơn đã chuẩn 
  bị lời hát. Lúc nào Sơn cũng có sẵn hộp diêm, khi sáng tác thì lấy que diêm chấm 
  mực kẻ ô và viết một mạch, có khi anh ngồi đến sáng. Về <i>Dã tràng ca</i>, Sơn 
  viết trong thời gian khoảng một tháng. Được đoạn nào, Sơn đàn hát, rồi chúng tôi 
  góp ý cho bạn. Hồ Quang Hải là người góp ý rất nhiều cho Sơn chỉnh sửa <i>Dã 
  tràng ca</i>. Trong đại nhạc hội lần thứ nhất (<i>hiện có nhiều tài liệu khác 
  nhau cho rằng, <b>Dã tràng ca</b> được biểu diễn tại lễ ra trường năm 1964 hoặc 
  lễ khánh thành trường năm 1962 – NV</i>) Sơn chỉ huy dàn hợp xướng, tôi và Hải 
  đệm đàn. Đại nhạc hội tại rạp Vinh Khánh (Quy Nhơn) năm đó, ban nhạc 
  Thanh-Sơn-Hải chơi từ đầu cho đến cuối Sau buổi ấy, nhiều sinh viên trong trường 
  biết đến ba chúng tôi, đặc biệt, Sơn dành được nhiều tình cảm mến mộ. </p>

  <p align="center"><img src="/photos/album-1/tcs_dieukhien-dtca.jpg/image_preview" /><br />
  <em>Ban nhạc Thanh – Sơn - Hải cùng dàn hợp xướng biểu diễn Dã Tràng Ca tại Quy Nhơn<br />
  (ảnh do nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân sưu tầm)</em></p> 
  <br /> 
  <p>
  Ngày ấy, tôi chứng kiến Sơn viết nhiều ca khúc. <i>Như cánh vạc bay</i> là 
  cảm xúc của Sơn sau khi anh đọc một tác phẩm văn học nổi tiếng của Nhật. Còn 
  <i>Biển nhớ</i> là viết trong mùa hè chúng tôi ở lại Quy Nhơn. Bài hát có nhắc 
  đến tên của Bích Khê, một cô sinh viên rất dễ thương người Nha Trang đang học 
  cùng trường Sư phạm Quy Nhơn. Bích Khê có vẻ đẹp rất lạ, ai nhìn cũng mê mẩn. 
  &nbsp;</p>
  <br /> 
  <h2>Một người hiền lành</h2>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <img src="http://www.nhandan.com.vn/nhandan/Vietnamese/vanhoa/vhtinchung/010410/Image/i60_113433.jpg" /><br />
  <em>Một tập nhạc dành tặng ông Trương Văn Thanh<br />
  có thủ bút của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.</em>
  </div> 
  <p>
  Ngẫm lại, tôi thấy Sơn là một nhạc sĩ thiên tài, thiên tài nhất ở mặt sử dụng 
  ca từ. Có những từ không ai hiểu nổi nhưng khi đi vào ca khúc của anh, người ta 
  vẫn cảm được nó. Sơn là người hiền lành, thưở học ở Quy Nhơn, dịp ấy vui quá, ba 
  chúng tôi ngồi uống lai rai trước trường, bị thầy hiệu trưởng Đinh Thành Chương 
  ra mắng. Tôi và Hải còn giải thích, xin xỏ đôi lời, còn Sơn cứ ngồi lặng im vậy, 
  không dám nói gì. Có lần, mẹ Sơn vào thăm không báo trước, trong khi ba chúng 
  tôi cùng anh Nguyễn Tri Tài đi chơi và hát hò khắp nơi. Về đến nhà, bà Thanh (mẹ 
  Sơn) trách: “Răng không đón mẹ đi chơi với bạn bè”? Sơn chỉ đáp: “Con có biết mẹ 
  vô mô!” rồi cúi đầu ngượng nghịu. </p>
  <p>
  Sơn rất tốt với bạn bè. Lúc tôi vào thăm Sơn, sau khi hỏi thăm chuyện gia 
  đình, Sơn dẫn tôi đi mua sách Toefl và băng luyện thi cho con trai đầu của tôi. 
  Sơn bảo: “Trong ba đứa mình, chỉ có con Thanh là học giỏi nhất. Nếu có gì khó 
  khăn, Thanh cứ nói với mình”. Tôi nghe mà cảm động vô cùng. Sơn là người được 
  nhiều người khác thương là vậy. </p>
  <p>
  Lần khác, tôi vào chơi nhà Sơn ở TP Hồ Chí Minh, lúc này, sức khỏe Sơn đã 
  yếu. Sơn mở cho tôi chai chivas, còn Sơn uống rượu nhẹ, sau đó, anh lật đàn 
  Piano chơi một đoạn nhạc. Bạn bè đang ríu rít trò chuyện thì có cô ca sĩ Thu Hà 
  ở Hà Nội vào. Cô ấy nũng nịu đòi Sơn vẽ tặng bức chân dung mình. Sơn đành căng 
  toan vẽ và ký tặng bên dưới, xong việc mới ra ngồi uống rượu với tôi... Khi đọc 
  một vài tập sách người ta viết sai lệch về Sơn và nhạc của Sơn, tôi hỏi: “Răng 
  Sơn không lên tiếng?”. Sơn trả lời quấy quá: “Kệ họ! Đừng để ý”. Tôi hiểu tính 
  Sơn là vậy. </p>
  <p> 
  ... Ngày nhận được tin Sơn mất, tôi chết lặng. Tôi với Sơn có quá nhiều kỷ 
  niệm. Với tôi, Sơn lúc nào cũng là một người bạn hiền lành, đáng mến. &nbsp;</p>
   
  <p><b>Lô Dinh</b> ghi<br />
  <a href="http://www.nhandan.com.vn">nhandan.com.vn</a>, 01-04-2010
  </p> 


title: Trịnh Công Sơn - Tiếng hát con dã tràng
created: 2006-04-14 10:07:17+00:00
edited: 2014-06-24 19:22:51+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
author: Ban Mai
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Ban Mai, 30.03.2006
url_id: trinh-cong-son-tieng-hat-con-da-trang
body:
  <p>
  <br />
  </p>

  <ul>
  <i>Những hẹn hò từ nay khép lại<br />
  Thân nhẹ nhàng như mây...<br />
  Đóa hoa vàng mỏng manh cuối trời<br />
  Như một lời chia tay</i><br />
  ("Như một lời chia tay" – Trịnh Công Sơn)
  <br /> 
  <br />
  </ul>

  <h3>1. Dã tràng xe cát</h3>
  <p>
  Trịnh Công Sơn sinh ngày 28-2-1939 tại Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk trong một gia đình gốc Huế. Hai năm trước đó, bố mẹ ông lên đây lập nghiệp. Năm sau, sinh con trai đầu lòng, không nuôi được. Năm tiếp theo, Trịnh Công Sơn chào đời, xem như con trưởng. Ông là anh cả của 8 người em trai và gái, người thừa kế quan trọng trong một gia đình trung lưu. Cha ông là một doanh nhân yêu nước và tham gia chống Pháp. Mẹ ông là một người đàn bà nhân hậu, đảm đang và có cảm nhận nghệ thuật rất tinh tế. <br />
  <br />
  Năm 1943, khi ông lên bốn, gia đình về lại Huế, ở tại vùng Bến Ngự, một vùng đất xanh tươi, bên dòng sông  An Cựu, nơi có nhiều chùa chiền, lăng tẩm. Tiếng chuông chùa và lời cầu kinh thấm vào hồn ông từ tuổi hơ. Điều đó giúp chúng ta hiểu vì sao những ca từ của ông về sau mang đậm dấu ấn Thiền, Phật và giàu chất Huế.<br />
  <br />
  Khi ông được 8 tuổi, gia đình ông có cửa hàng buôn bán xe đạp và xe máy tại Sài Gòn. Ông thường xuyên vào ra Sài Gòn – Huế. Lên trung học, Trịnh Công Sơn học ở Huế là trường Lycée Français, rồi đổi sang trường Providence, rồi theo học ban Triết tại trường Chasseloup-Laubat, Sài Gòn. Điều đó chứng tỏ ông là một trong những trí thức thấm nhuần văn hoá Pháp ngay từ khi còn rất trẻ, phần nào lý giải ảnh hưởng nền triết học phương Tây hiện đại, như Albert Camus, J. P. Sartre..., lên cuộc sống tâm thức ông. Người có công rất lớn trong việc đem triết học phương Tây hiện đại vào Việt Nam, gây nhiều ấn tượng và ảnh hưởng đối với thanh niên miền Nam Việt Nam những năm 50 là Gs. Nguyễn Văn Trung du học từ Bỉ về [1; 16-19]. <br />
  <br />
  Năm 1955, khi ông 15 tuổi, cha ông bị tai nạn giao thông qua đời. Cái chết đột ngột thảm khốc của người cha là cú sốc đầu đời, ám ảnh ông thường trực. Từ đấy, ông luôn suy nghĩ về sự sống và cái chết. <br />
  <br />
  Hẳn người ta rất ngạc nhiên khi xem ảnh thời thơ ấu của ông. Chàng trai vui vẻ và khỏe mạnh giành nhiều giải thưởng khi thi đấu thể thao (chạy, cử tạ, judo) này là ai vậy? Điều gì sau đó đã đưa ông trở thành một nhà thơ – nhạc sĩ buồn bã và ốm yếu? <br />
  <br />
  Năm 1957, Trịnh Công Sơn 18 tuổi. Một tai nạn bất ngờ đã thay đổi tất cả cuộc đời ông. Lúc ấy ông đang học trung học, vào một ngày khi đang tập judo với người em trai, ông bị thương nặng ở ngực, suýt chết và phải nằm liệt giường gần hai năm tại Huế. Không ngờ thời gian nằm dưỡng bệnh này ông có nhiều thì giờ rảnh rỗi, 
  suy nghĩ về kiếp người, cảm nhận cái đẹp của thiên nhiên. Để khuây khỏa nỗi buồn ông đọc ngấu nghiến Apollinaire, Marcel Pagnol, Jacques Prévert, Rabindranath Tagore, Marcel Proust, Nietzsche, Nikos Kazantzakis, Albert Camus, Jean Paul Satre... ông đặc biệt yêu thích những tác phẩm của Albert Camus, <i>Truyện Kiều</i> của Nguyễn Du và triết lý Phật giáo. Ông không chỉ tiếp cận với văn học, thi ca mà còn mày mò, tìm hiểu dân ca Việt Nam, âm nhạc của người da đen: blues, gospel v.v. [2]. Trịnh Công Sơn quyết định chơi đàn guitare và bắt đầu sáng tác. Những ca khúc đầu tiên mang tên “Sương đêm” và “Chơi vơi” đều chưa ấn hành [1; 18]. <br />
  <br />
  Ông từng thổ lộ: “<i>Khi rời khỏi giường bệnh, trong tôi đã có một niềm đam mê khác – âm nhạc. Nói như vậy hình như không chính xác, có thể những điều mơ ước, khát khao đó đã ẩn chứa từ trong phần sâu kín của tiềm thức bỗng được đánh thức, trỗi dậy</i>”[2]. <br />
  <br />
  Tai nạn trên là một cái rủi cho ông về thể xác nhưng là một cái may cho nền âm nhạc Việt Nam. Nếu như không có khúc quanh bất ngờ này, có lẽ ông đã tiếp tục chơi thể thao, đi học tiếp và không chừng đã trở thành một ông bác sĩ, hay kỹ sư nào đó... và chúng ta sẽ không bao giờ có được một nhạc sĩ tài hoa như ngày nay.<br />
  <br />
  Ca khúc được ấn bản đầu tiên của Trịnh Công Sơn là bài “Ướt mi”, sáng tác vào năm 1958 và công bố năm 1959, nói về giọt nước mắt thuần khiết của một người con gái. Đó là một cô ca sĩ mới 16 tuổi, xuất hiện về đêm ở phòng trà Văn Cảnh – Sài Gòn, đi hát để nuôi mẹ. Mẹ cô bị bệnh lao nặng nên đêm nào khi hát bài “Giọt mưa thu” của Đặng Thế Phong cô cũng khóc. Điều ấy đã gợi nguồn cảm hứng cho ông sáng tác “Ướt mi”. Tác phẩm này cho thấy sự thành công qua số lượng đĩa nhạc bán được. Người hát bài này đầu tiên cũng chính là cô ca sĩ ấy - ca sĩ Thanh Thúy – người mà sau này cũng rất nổi tiếng trong sự nghiệp ca hát trước năm 1975. Gs. Nguyễn Văn Trung đã từng viết bài “Ảo ảnh Thanh Thúy” để ca ngợi giọng ca đầy chất <i>liêu trai</i> của cô [3; 469]. <br />
  <br />
  Sau đó, đầu thập niên 60 là thời kỳ Trịnh Công Sơn sáng tác rất nhiều bản nhạc tình và đã trở thành những kiệt tác của ông. Ở Huế, thời gian này Trịnh Công Sơn lại rung động theo hình ảnh một thiếu nữ mảnh mai, con của một vị giáo sư dạy Pháp văn: N.V.B.D.; ca khúc nổi tiếng “Diễm xưa” ra đời, một ca khúc đánh dấu đặc biệt trong đời ông và có hậu vận bền lâu. <br />
  <br />
  Những năm 62-64, chiến tranh Việt Nam ngày càng tàn khốc, thanh niên hầu hết đều bị bắt đi lính. Để hoãn quân dịch, Trịnh Công Sơn rời Huế thi vào trường Sư phạm Quy Nhơn, trường mới thành lập và đây là khóa đầu tiên đào tạo giáo sinh trong hai năm. Nơi thành phố biển hiền hòa, yên tĩnh này, Trịnh đã sáng tác những 
  tình ca nổi tiếng như “Biển nhớ”, “Nhìn những mùa thu đi”, “Nắng thủy tinh”, “Chiều một mình qua phố”, “Vết lăn trầm”, “Dã tràng ca”, “Cát bụi&quot;  [4; 33]. Những tình ca của Trịnh Công Sơn đã gây kinh ngạc cho mọi người thời đó, khi mà cả miền Nam còn quen với dòng nhạc tiền chiến sướt mướt với “Kiếp hoa”, “Nỗi 
  lòng”, “Khúc nhạc tương tư” hay “Lá thư”, “Tạ từ”... thì những hình ảnh mang đậm nét siêu thực, với những ca từ lạ hóa. Lạ từ nhan đề tới hình ảnh tân kỳ trong lời ca như:<i> Diễm xưa, Tuổi đá buồn, Lời buồn thánh. </i> Rồi những hình ảnh<i> mắt xanh xao, hồn xanh buốt, hai bàn tay đói</i>, <i>bàn tay chăn gió mưa</i>... quả là độc đáo, mang nhiều màu sắc mới lạ, đã gây sự chú ý và liền chinh phục người nghe.  <br />
  <br />
  Năm 1964, sau khi tốt nghiệp trường Sư phạm Quy Nhơn, ông được điều lên Bảo Lộc dạy học. Thời gian này, cuộc chiến ở Việt Nam đã trở nên ác liệt. Năm 1965 quân đội Mỹ bắt đầu rầm rộ đổ bộ lên miền Nam Việt Nam. Phong trào đấu tranh của cả nước dâng cao. Giai đoạn 1965 – 1972, “nhạc phản chiến” trở thành nguồn cảm hứng chủ đạo trong sáng tác của Trịnh Công Sơn. Ông bắt đầu sáng tác những bài hát về thân phận con người trong chiến tranh, miêu tả cuộc sống đau đớn, kinh hoàng đầy chết chóc hàng ngày của người dân, từ những người mẹ, người vợ cho đến cụ già, em bé. Những bài hát của ông là tiếng kêu than thống thiết của con người 
  trong cuộc chiến. Tiêu biểu như “Gia tài của mẹ”, “Hát trên những xác người&quot;, “Đàn bò vào thành phố”, “Người già em bé”, “Người con gái Việt Nam”, “Tình ca người mất trí”... Cuối cùng có lệnh tổng động viên toàn quốc, không thể trốn tránh chui rúc mãi, ông bắt buộc tìm cách làm cho mình không đủ sức khỏe để đi lính. Hàng ngày ông phải nhịn ăn, và uống thêm diamox, một thứ thuốc rút bớt nước trong cơ thể làm cho sút ký nhanh, và ông đã “thành công” khi tự hủy hoại bản thân mình với trọng lượng cơ thể không đầy 30kg. Trốn lính gần như là một cái “nghề” đầy tính chất phiêu lưu của hàng triệu thanh niên miền Nam lúc bấy giờ. Thái độ phản kháng ấy, chứng tỏ quyết tâm không tham chiến của ông, ông chống chiến tranh và phản đối nó [3; 180]. <br />
  <br />
  Dường như không khí thời đại đã thôi thúc ông trong việc sáng tác, và một gặp gỡ định mệnh giữa ông với ca sĩ Khánh Ly, người thể hiện tuyệt vời những nhạc phẩm của ông, đã làm nên tên tuổi ông từ đó. Theo tài liệu của ông Bửu Ý, vào năm 1965 tại Đà Lạt tình cờ Trịnh Công Sơn nghe Khánh Ly hát trong hộp đêm Tulipe Rouge. Ông biết ngay giọng hát của cô ca sĩ này phù hợp với những bản nhạc của mình nên mời cô tham gia. Thời gian sau, Khánh Ly rời Đà Lạt và theo ông xuống Sài Gòn. Từ đó cô đã trở thành “Ca sĩ chuyên hát nhạc Trịnh Công Sơn”. Hãy nghe ông nói về cuộc gặp gỡ này:  <br />
  <br />
  “<i>Gặp gỡ ca sĩ Khánh Ly là một may mắn tình cờ, không phải riêng cho tôi mà còn cho cả Khánh Ly. Lúc gặp Khánh Ly đang hát ở Đà Lạt, lúc đó Khánh Ly chưa nổi tiếng nhưng tôi nghe qua giọng hát thấy phù hợp với những bài hát của mình đang viết và lúc đó tôi chưa tìm ra ca sĩ nào ngoài Khánh Ly. Tôi đã mời Khánh Ly hát và rõ ràng giọng hát của Khánh Ly rất hợp với những bài hát của mình. Từ lúc đó Khánh Ly chỉ hát nhạc của tôi mà không hát nhạc người khác nữa. Đó cũng là lý do cho phép mình tập trung viết cho giọng hát đó và từ đó Khánh Ly không thể tách rời những bài hát của tôi cũng như những bài hát của tôi không thể thiếu Khánh Ly”</i> [5; 522]. <br />
  <br />
  Vào cuối năm 1965, buổi ra mắt đầu tiên của ông trước công chúng Sài Sòn là khoảnh sân sau Trường Đại học Văn khoa, với hàng ngàn sinh viên và trí thức. Bằng chiếc đàn thùng đơn giản và giọng ca huyền thoại Khánh Ly, những bài tình tự quê hương và thân phận con người được hát vang lên và làm thức tỉnh, say đắm hàng 
  ngàn khán giả cuồng nhiệt đêm đó.  <br />
  <br />
  Tác phẩm đã hòa nhập vào quần chúng, là tiếng lòng của quần chúng.  <br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn và Khánh Ly trở thành một hiện tượng và rồi trở thành thần tượng của lớp trẻ lúc bấy giờ. <br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn, với dáng người mảnh khảnh, cặp kính trắng trí thức, giọng Huế nhỏ nhẹ, với cuộc sống bất định. Đêm đi hát, khuya về kê ghế bố ngủ với bạn bè ở Quán Văn hay Hội Họa sĩ Trẻ. Bên cạnh đó hình ảnh Khánh Ly, khi hát đi chân đất – nữ hoàng chân đất của một thời – giọng hát da diết diễn tả nỗi trầm thống vô vọng: “<i>tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người</i>”. Hai người đi với nhau tạo nên hình ảnh “đôi lứa”, một đôi trai-gái trong tình bạn hồn nhiên, trong sáng. Tạo thành một đôi bạn trẻ, một <i>couple</i> ở đây rất mới, đáp lại ước mơ hiện đại của một thế hệ thanh niên muốn phá vỡ quan niệm <i>nam nữ thụ thụ bất thân</i> còn đè nặng lên xã hội Việt Nam. Trong dư luận, họ cũng không bị nghi ngờ hay tai tiếng, dù người đời có kẻ thắc mắc, tò mò... Những tâm hồn phóng khoáng và “hiện đại” thì gạt phăng đi loại “tò mò bệnh hoạn ấy” [12]. Và đặc biệt, Trịnh Công Sơn là người tăm tiếng mà không tai tiếng. Sơn nói: “<i>Tôi và 
  Khánh Ly chỉ là hai người bạn. Thương nhau vô cùng, trên tình bạn</i>” [5; 529]. Khánh Ly viết: “<i>Một mối liên hệ cao hơn, đẹp đẽ hơn, thánh thiện hơn là những tình cảm đời thường</i>” [5; 112]. <br />
  <br />
  Nhưng trên hết, chính hình ảnh Trịnh Công Sơn và Khánh Ly thường đi hát cộng đồng, nghĩa là hát không công, không lấy thù lao, chủ yếu là cho thính giả trẻ, tại các giảng đường, trường học, đã tạo ra một hình ảnh lý tưởng cho nghệ thuật, nhất là nghệ thuật ca hát – mang theo lý tưởng nhân đạo và tình yêu thể hiện sự dấn 
  thân của người nghệ sĩ. Trong khi đó, đa số các ca sĩ, nhạc sĩ khác hát để lấy tiền. Trong một lần trả lời phỏng vấn nhà báo Bùi Văn Phú, Khánh Ly kể lại giai đoạn cơ cực đói khổ nhưng đầy hạnh phúc những năm 60 ấy: “<i>Thực sự tôi rất mê hát. Không mê hát thì tôi không có đủ can đảm để đi hát với anh Sơn mười năm mà 
  không có đồng xu, cắc bạc nào, phải chịu đói, chịu khổ, chịu nghèo, không cần biết đến ngày mai, không cần biết tới ai cả, mà chỉ cảm thấy mình thực là hạnh phúc, cảm thấy mình sống khi mình được hát những tình khúc của Trịnh Công Sơn</i>” [16]. <br />
  <br />
  Năm 1969 nhạc phản chiến của Trịnh Công Sơn nổi tiếng khắp thế giới, ông được xem là một Bob Dylan của Việt Nam. Năm 1970 Bài “Diễm xưa” được vào chung kết cuộc thi các bài hát nước ngoài ở Nhật, bài “Ngủ đi con” chiếm “đĩa vàng” và đã phát hành trên hai triệu đĩa [1; 27]. <br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn từ đó trở thành thần tượng - <i>kẻ du ca bất khuất</i> - trên đất nước đầy bom đạn. Những sáng tác tiếp theo của ông với những ca từ mạnh mẽ, trong tập <i>Kinh Việt Nam</i> hay <i>Ta phải thấy mặt trời</i>, <i>Nhân danh Việt Nam</i> là tiếng kêu gọi hòa bình và thống nhất đất nước. Những tác phẩm của ông bị chính quyền Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu cấm phát hành. Bản thân ông bị truy lùng, bắt bớ. Nhưng ông được nhiều trí thức và quần chúng cưu mang. Trong đó có đại tá Lưu Kim Cương một sĩ quan cao cấp trong không quân miền Nam Việt Nam đã che chở và giúp đỡ ông rất nhiều trong thời gian khốn khó ấy. Sau khi đại tá Lưu Kim Cương mất, ông viết bài “Cho một người nằm xuống” để tri ân một người bạn đã từng cưu mang mình và chính bài hát này về sau là nỗi khổ của ông. <br />
  <br />
  Tháng 4/1975, chiến tranh chấm dứt, ông là người đầu tiên lên Đài Phát thanh Sài Gòn hát vang bài “Nối vòng tay lớn”, một bài hát nói lên niềm khao khát hòa bình, thống nhất. Ước mơ hòa hợp dân tộc hai miền Nam-Bắc, được ông viết từ năm 1968. <br />
  <br />
  Ngày 30/4 người thân ông ra đi, bạn bè ông ra đi, Khánh Ly rời đất nước trước ngày Sài Gòn sụp đổ. Ông ở lại, bởi vì đó là logic của một con người ước mơ được nhìn thấy: ngày hòa bình thống nhất trên quê hương. <br />

  <ul><i>
  Bàn tay thân ái<br />
  Lòng không biên giới<br />
  Anh em ơi lắng nghe tình nhau<br />
  Ngày vui lớn sẽ qua trăm cầu<br />
  Mẹ dâng miếng cau rồi dâng ngọn trầu<br />
  Cho hai miền trùng phùng lòng thấy nao nao<br />
  Ngày Nam đêm Bắc<br />
  Tình chan trong mắt<br />
  Sẽ thấy trăm bình minh ngọt ngào<br />
  </i>
  (“Huế-Sài Gòn-Hà Nội&quot;) <br />
  </ul>
  <p>
  <br />
  Tại sao ông ở lại Việt Nam?  <br />
  <br />
  Trước ngày 30/4/1975 có nhiều lời mời đưa ông ra nước ngoài của các hãng Thông tấn quốc tế. Ông nói: “<i>Việt Nam là nơi duy nhất tôi có thể sống và sáng tác. Ở nước ngoài, tôi không nghe ra tiếng nhạc trong đầu mình, tôi không nghe được câu thơ tôi viết ra. Tôi thích đi nước ngoài, nhưng nếu ở lâu, tôi sẽ khô cạn và chết mất. Hơi ấm của dân tộc Việt Nam giống như nước cần thiết cho hoa vậy</i>” [1; 140]. <br />
  <br />
  Thế nhưng, tình hình của Trịnh Công Sơn thật khá tế nhị trong thời kỳ sau 1975. Những ngày đầu sau cuộc chiến, không khí chính trị còn ấu trĩ, tả khuynh quá đà của một số người trong chính quyền Cách mạng. Ông bị coi là một nghệ sĩ của chế độ “mục nát” của miền Nam.  <br />
  <br />
  Theo nhà nghiên cứu xứ Huế Nguyễn Đắc Xuân, giai đoạn sau tháng 4/1975 “Đối với lãnh đạo thì không có vấn đề gì, nhưng có nhiều ’anh em phong trào’ ở Sài Gòn không thích quan điểm lập trường chung chung của Trịnh Công Sơn trước đây” [4; 97]. Vì vậy, để thoát khỏi “không khí nghi kỵ” ở Sài Gòn lúc ấy, Trịnh Công Sơn về Huế. Thế nhưng, thời gian đó một số phần tử quá khích theo phong trào “Vệ binh đỏ” của Trung Quốc đã kích động sinh viên treo một tấm banderole to tướng mang dòng chữ xanh rờn: “Hạ bệ Phạm Duy – Hoàng Thi Thơ và Trịnh Công Sơn” trước trường Đại học Sư phạm Huế. Ông sững sờ và câm lặng. Không ngờ về quê hương ông lại 
  bị giội một gáo nước lạnh như thế. Và tiếp theo là cuộc tọa đàm luận tội “Trịnh Công Sơn có công hay có tội” tại Hội Văn nghệ Thừa Thiên – Huế. Hôm ấy có cả Trần Hoàn, Tô Nhuận Vỹ, Nguyễn Khoa Điềm, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Nguyễn Đắc Xuân, Trần Viết Ngạc và vài người nữa... Có người lên án, nhưng cũng có người bảo vệ. “Tội” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn là ông đã làm nhạc phản chiến một cách chung chung, không phân biệt được chiến tranh xâm lược và chiến tranh giải phóng dân tộc trong bài “Gia tài của mẹ”<i> </i>với câu <i>Hai mươi năm nội chiến từng ngày</i>. Thậm chí ông còn làm nhạc ca ngợi địch trong bài “Cho một người nằm” xuống thương tiếc đại tá không quân Sài Gòn Lưu Kim Cương tử trận – người đã từng cưu mang ông. Nhiều người phát biểu biện hộ cho Trịnh Công Sơn: “<i>Đúng là Trịnh Công Sơn đã làm nhiều bản nhạc phản chiến, anh được mệnh danh là người làm nhạc phản chiến số 1 thời ấy giống như Bob Dylan, Joan Baez ở bên Mỹ. Trịnh Công Sơn là một nhạc sĩ tự do, anh theo đuổi chủ nghĩa nhân bản chung chung khác chúng ta. Nhưng anh làm nhạc trong vùng tạm chiếm, người nghe nhạc phản chiến của anh là lính Cộng hòa. Rất nhiều lính của Thiệu đã bỏ ngũ vì nghe bản nhạc Người con gái da vàng của anh. Chẳng có người lính cách mạng nào bỏ ngũ vì nghe nhạc của Trịnh Công Sơn cả. Cũng như ngày xưa bên Trung Quốc, Trương Lương thổi sáo đâu phải để cho quân mình buông kiếm! Đâu phải tự dưng chính quyền Thiệu ra lệnh tịch thu những bài hát của Sơn</i>” [4; 98-101]. Và chính xấp tài liệu đăng lệnh của cựu Tổng thống Thiệu cấm phổ biến nhạc Trịnh Công Sơn, lệnh cấm mang số 33 ngày 8.2.1969, đã có sức thuyết phục lớn đối với những người tham dự tọa đàm. Sau cuộc tọa đàm, Trịnh Công Sơn phải viết kiểm điểm. Hồi ấy, những bản kiểm điểm nói không đúng vấn đề thường bị viết lại. Trịnh Công Sơn chưa quen lối sinh hoạt này nên rất đau khổ và tuyệt vọng, chán chường.  <br />
  <br />
  Trong thời hậu chiến này, cả nước rất khó khăn và như bao người Việt khác, Trịnh Công Sơn cũng được điều đi lao động sản xuất, khi thì trồng khoai lang, lúc cấy lúa trên những cánh đồng đầy bom đạn chưa tháo gỡ. Thời gian này, ông không thể sáng tác được, làm sao một người làm tình ca mang tính triết lý trừu tượng nổi 
  tiếng lại một sớm một chiều có thể chuyển mạch bắt sáng tác theo “hiện thực xã hội chủ nghĩa được” [4; 103]. <br />
  <br />
  Bên cạnh thực tế ấy, Trịnh Công Sơn lại không đủ sức chống đỡ với những thế lực khác kèn cựa tài năng mình. Có người còn tuyên bố xanh rờn: “Ca khúc mà như của Trịnh Công Sơn thì một ngày mình có thể làm đến mười bài!” [4; 115]. <br />
  <br />
  Hiểu được bi kịch của ông, và biết rõ tài năng, nhân cách của người nhạc sĩ tài hoa này, một nhà lãnh đạo nổi tiếng ở phía Nam đã đánh tiếng gọi ông về lại Sài Gòn. Năm 1979, Trịnh Công Sơn từ giã Huế vào  Sài Gòn [4;113]. <br />
  <br />
  Từ những năm 1980, Trịnh Công Sơn bắt đầu sáng tác lại. Tác phẩm của ông sau chiến tranh có những bài nổi tiếng như: “Chiều trên quê hương tôi”, “Em còn nhớ hay em đã quên”, “Huyền thoại mẹ”, “Hà Nội mùa thu”, “Tiến thoái lưỡng nan”, “Tôi ơi đừng tuyệt vọng”, “Lặng lẽ nơi này”, “Xin trả nợ người&quot;, “Lời thiên thu gọi&quot;... Những sáng tác này thường là tình ca, không có bài hát nào liên quan đến chiến tranh, chủ yếu là những tác phẩm viết cho các phim. Những tác phẩm sau này thường nói lên thân phận con người, kiếp người trong cõi tạm, mang đậm chất Thiền. <br />
  <br />
  Năm 1983, Trịnh Công Sơn chuẩn bị cưới vợ lần thứ nhất, người phụ nữ ấy có tên là C.N.N sống ở Paris, Pháp. Thư từ Sài Gòn gửi cho Bửu Ý ngày 30.7.1983 Trịnh viết: “<i>Moi sẽ làm đám cưới trong tháng tới. Cố gắng vào thì vui hơn</i>” nhưng dự định cưới vợ không thành [1; 33]. <br />
  <br />
  Tháng 5.1985 Trịnh Công Sơn sang thăm Moskva. <br />
  <br />
  Năm 1989, ông sang Pháp theo lời mời của Nhà Việt Nam tại Paris. Tại đây, ngoài những bài thân thuộc với khán giả, ông và Thanh Hải, từ Đức sang, hát một loạt bài sáng tác trong giai đoạn 1972-75 nhưng chưa được phổ biến rộng rãi và thêm một số bài mới viết sau 1975 mà tại Paris ít người biết tới. Ông đã gặp Khánh Ly tại Paris sau 14 năm xa cách, tuy nhiên không thể tổ chức được gì dù có sự hiện diện của hai nhân vật nổi tiếng một thời này, vì ở hải ngoại một số người cực đoan cũng bài xích ông là “kẻ hèn nhát, kẻ phản bội quốc gia” [6; 270-283]. <br />
  <br />
  Năm 1990, hình như Trịnh Công Sơn cũng có ý định cưới vợ một lần nữa, người phụ nữ này là V.A, nhưng cuối cùng rồi chuyện cũng không thành, và trong tình yêu ông vẫn là chàng lãng tử cô độc “Từng người tình bỏ ta đi như những dòng sông nhỏ”… cho đến cuối đời.<br />
  <br />
  Năm 1992, sau khi mẹ mất, ông suy sụp hoàn toàn, ông sang Canada thăm những người em, để mong tìm chút hơi ấm tình thân. Trịnh Công Sơn viết: “<i>Khi một người mất mẹ ở tuổi 50 điều ấy có nghĩa là không còn gì có thể dàn xếp được. Cái sa mạc để lại trong lòng bạn cứ thế mỗi ngày lan rộng ra và cõi lòng bạn thì tan nát như một cánh đồng xanh tươi vừa trải qua một cơn bão lớn</i>” [14; 9]. <br />
  <br />
  Những năm 90 sau thời kỳ đổi mới của đất nước, nhạc của ông lại được hát rất nhiều trong các chương trình ca nhạc, chủ yếu là những bản tình ca. Những bài hát phản chiến rất hay của ông vẫn là điều tế nhị cấm lưu hành. Năm 1995, ông sáng tác bài “Sóng về đâu” một bài hát nói về tình yêu lấy cảm hứng từ câu kinh đạo Phật mà ông rất thích. “Gate, Gate, Paragate, Parasamgate, Bodhi Svaha” (Yết đế, Yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế, bồ đề tát bà ha). Trịnh Công Sơn dịch ra chữ quốc ngữ đại để là: “<i>Vượt qua, vượt qua, tất cả chúng ta đều vượt qua, và đến bờ giác ngộ</i>” [7]. <br />
  <br />
  Cuối năm 1998, sau 35 năm ra trường, lần đầu tiên ông trở lại Trường Sư phạm Quy Nhơn cùng nhóm “Những người bạn” dịp Quy Nhơn tổ chức kỷ niệm Thành phố 400 năm tuổi. Cùng đi với ông lúc ấy có các nhạc sĩ tên tuổi khác như Trần Long Ẩn, Tôn Thất Lập, Thanh Tùng, Nguyễn Ngọc Thiện, Nguyễn Văn Hiên... Đó là một đêm đầy cảm động. Cả hội trường Đại học Quy Nhơn nghẹt kín sinh viên. Có những bài ông vừa hát, khán giả phụ họa hát theo như một dàn đồng ca đã được tập dượt trước. 12 giờ đêm chương trình chấm dứt nhưng các sinh 
  viên vẫn quây lấy ông chụp hình kỷ niệm. Ông xúc động kể lại những năm tháng ông học tại Sư phạm Quy Nhơn thời 62-64, và hát say sưa không biết mệt.[20]</p>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/photos/album-1/tcs-DHSP1998.jpg"><img src="/photos/album-1/tcs-DHSP1998.jpg" /></a>
    <p class="discreet">TCS trở lại Quy Nhơn hội ngộ với ĐH Sư Phạm sau 35 năm ra trường</p>
  </div>

  <p>
  “Festival Huế 2000” là một sự kiện văn hóa của cả nước, Trịnh Công Sơn về Huế tham dự. Trở lại Sài Gòn, ông ngã bệnh phải đưa vào bệnh viện. Những năm sau này ông thường xuyên bị bệnh. Sức khỏe giảm sút rõ rệt.<br />
  <br />
  Ca khúc cuối cùng ông sáng tác trên giường bệnh là bài "Biển nghìn thu ở lại". Và ngày 01/4/2001 Trịnh Công Sơn qua đời, “<i>con chim nhỏ hát chơi trên đầu ngọn lau</i>” không còn nữa, vết chim hạc để lại trên cõi trần đúng 62 năm. <br />
  <br />
  Cái chết của Trịnh Công Sơn làm chấn động những người dân Việt cả trong nước và ngoài nước. Hàng triệu trái tim lặng lẽ khóc thương, hàng ngàn người đi sau linh cữu ông, chưa có một đám tang nào mà mọi người lại yêu thương nhau đến vậy, tất cả cùng nắm tay và hát trong nước mắt bài “Cát bụi&quot; và “Một cõi đi về” theo tiếng kèn thống thiết của Trần Mạnh Tuấn.  <br />
  <br />
  Người đời tinh lắm, Trịnh Công Sơn đã cho cuộc đời trái tim ông, ngày ông mất người đời đã cho lại ông tất cả.  <br />
  <br />
  “<i>Tôi ước mơ một ngày nào đó trên hành tinh này tiếng hát sẽ được trả về với vẻ đẹp thuần khiết của nó. Đó là tiếng hát bay qua các lục địa, các đại dương, mang trong lòng nó tình yêu và tình nhân ái. Cái sứ mệnh huy hoàng nhất của nó là phải mang được cái thông điệp ấy đến với từng con tim. Không những chỉ với những tâm hồn vốn yêu chuộng hòa bình mà cả những con tim đang ngộ độc bởi những ngòi thuốc nổ</i>” 
  [4; 189-190]. <br />
  <br />
  </p>
  <h3>2. Vết chân dã tràng ngàn năm in dấu</h3>

  <p>Ngày tôi chào đời, nhạc của Trịnh Công Sơn đã nổi tiếng khắp miền Nam. Ngay từ thời thơ ấu, tôi đã thuộc lòng những bài hát của ông. Ngày ấy, dù không hiểu gì về ca từ bài hát nhưng qua tiếng hát của những người chị ngâm nga, hàng ngày, hàng ngày nó thấm vào tim tôi “<i>Mẹ ngồi ru con/Đong đưa võng buồn/Đong đưa võng buồn/ Mẹ ngồi ru con/ Mây qua đầu ghềnh/Lạy trời mưa tuôn”... “Đại bác ru đêm dội về thành phố / Người phu quét đường dừng chổi lắng nghe/</i>”. Thời ấy, thế hệ chúng tôi ai lại không thuộc nhạc của ông, khi hàng đêm chúng tôi vẫn thường nghe tiếng súng nổ, tiếng hỏa châu rơi... giai điệu buồn bã, đều đều như tiếng cầu 
  kinh ấy, đã quá quen thuộc. Đến khi lớn lên, khi bắt đầu hiểu biết và trải nghiệm cuộc đời, những ca từ thấm đẫm tình yêu thương và thân phận con người của Trịnh Công Sơn đã là người bạn đồng hành cùng tôi trong từng chặng đời. Nó như một thứ bùa mê mà mỗi con người đều mang theo để làm cứu cánh khi thấy lòng cô đơn, buồn khổ, hay trong những lúc hân hoan, say đắm. <br />
  <br />
  Không chỉ riêng tôi, trên đất nước Việt Nam này, ảnh hưởng của Trịnh Công Sơn rất to lớn, gần như người dân Việt nào cũng đều thấy mình trong từng bài hát của ông. Ông nói hộ cho con người những âu lo, những vò xé, những thao thức, những đớn đau, những tiếc nuối, những ngỡ ngàng và cả những hoài nghi, những mê đắm... về thân phận con người, về chiến tranh nhân loại, về tình yêu thương gắn bó, về sự tan nát chia xa... ông đi cùng với họ, an ủi, tâm tình bên họ. Có ông cuộc đời như vơi bớt niềm đau, cái chết cũng không còn ghê gớm nữa. Vì ông đã giúp họ hiểu ra sự thật của kiếp người. Vậy thì, tại sao không sống thanh thản cho đời nhẹ 
  nhàng hơn. <br />
  <br />
  Trước năm 1975, mặc dù nhạc phản chiến của Trịnh Công Sơn bị chính quyền miền Nam  cấm đoán, nhưng nhạc của ông vẫn được hát không chính thức trên các giảng đường, trường học, hộp đêm. Những bài tình ca, những bài tình tự quê hương dân tộc vẫn được thu băng và bày bán khắp các đường phố. Có không ít người miền Nam Việt Nam vào thời đó thuộc bài hát của ông, từ người già đến em bé, từ trí thức đến người bình dân.  <br />
  <br />
  Để hiểu rõ điều đó, hãy nghe nhận định của Hoàng Nguyên Nhuận: “... <i>nếu Huế là thánh địa của Phật giáo và nếu bản nhạc Phật giáo Việt Nam của Lê Cao Phan là nhịp đạo hành của thanh niên Phật tử, thì Trịnh Công Sơn chính là nhịp đập con tim của phong trào thanh niên trên đường vận động hòa bình, độc lập và an lạc cho 
  đồng bào đồng loại tại các thành phố miền Nam</i> ...” [8; 180]. <br />
  <br />
  Trong luận văn viết về đề tài “Nhạc phản chiến của Trịnh Công Sơn”, cô Yoshii Michiko có đề cập đến một tư liệu của Kondo Koichi, đặc phái viên chiến tranh  tờ <i>SanKei</i> của Nhật - có văn phòng tại Sài Gòn trước 1975 - đã từng nhắc đến hiện tượng này: <i>“Diễm xưa”: thiên tài Trịnh Công Sơn đã soạn ra giai điệu của bài hát này, bài hát đã được cả miền Nam Việt Nam yêu thích. Người ta nói rằng nữ ca sĩ Khánh Ly, cũng là một trong những tài năng mà người ta chỉ gặp một lần trong suốt 100 năm. Bài hát này bị cấm dưới chế độ ông Thiệu sau khi phát hành không lâu. Lối ẩn dụ chống chiến tranh ở đây quá đặc biệt. Và trong số họ có một người cấp bậc đại úy dường như anh đã có lý khi chứng tỏ sự hiểu biết của mình về điều đó. Thực tế, một vị đại tá của một trung đoàn có nhiệm vụ bảo vệ Đà Lạt đã nói: “Nghệ thuật là nghệ thuật. Phản chiến hay không, người ta không cần biết”. Và đã không nghe theo lệnh của tổng hành dinh. Ngược lại, ông đã khích lệ cả những binh lính của ông, hát những kiệt tác của “thiên tài duy nhất mà miền Nam Việt Nam có thể ca ngợi với thế giới.”</i> <br />
  <br />
  Một nhà báo Nhật khác thường lui tới hộp đêm của Khánh Ly trên đường Tự Do<i> </i>kể:<i> “Hàng đêm vào đầu giờ, người ta chỉ nghe những bài hát cho phép, nhưng đêm gần tàn, Khánh Ly bắt đầu hát những bài hát phản chiến của Trịnh Công Sơn, và trên thực tế, công chúng chỉ đến để nghe những bài hát này”</i> [9]. <br />
  <br />
  Điều đó chứng tỏ, những bài hát phản chiến của Trịnh Công Sơn dù đã bị cấm đoán trong thời chiến tranh nhưng người dân vẫn hát vang trên khắp phố phường, làng mạc. Vẫn được đánh máy, in ronéo chuyền tay nhau trong các phong trào thanh niên và ngay cả trong những sĩ quan cao cấp của chính quyền miền Nam. <br />
  <br />
  Nhạc Trịnh Công Sơn ảnh hưởng rộng rãi ở miền Nam trước 1975 chúng ta đã biết, thế còn ở miền Bắc thì sao? Những nhân chứng dưới đây giúp chúng ta sáng tỏ: <br />
  <br />
  Văn Cao viết: “...<i>tôi đã gặp Sơn từ những ngày đất nước còn chia hai miền và còn chìm trong khói lửa. Tôi muốn nhắc đến ở đây một kỷ niệm không thể quên ở nhà một người bạn trẻ. Đêm ấy lần đầu tiên tôi nghe (cũng có nghĩa là gặp) Trịnh Công Sơn... Những bạn trẻ hát cho tôi nghe gần suốt đêm hàng loạt ca khúc Trịnh Công Sơn (không biết họ học ở đâu?) hát say sưa đến nỗi đứt cả dây của cây đàn ghi–ta duy nhất có trong nhà</i>” [10; 17]. <br />
  <br />
  Nhà thơ Nguyễn Duy kể rằng, ở dọc Trường Sơn, bộ đội Miền Bắc cũng đã từng nghe tình ca của Trịnh: “<i>Mặt trận Đường Chín–Nam Lào (1971)... trong căn hầm kèo bên dòng sông Sêbănghiêng... Nghe, nghe trộm – vâng, lúc đó gọi là nghe trộm đài Sài Gòn, tình cờ “gặp” Trịnh Công Sơn qua giọng hát Khánh Ly... Diễm xưa... Mưa 
  vẫn mưa rơi... làm sao em biết bia đá không đau... Quỷ thật! Giai điệu ấy và lời ca ấy tự nhiên “ghim” lại trong tâm tưởng tôi ngay từ phút bất chợt ấy. Rồi Như cánh vạc bay... Quái thật!... Cảm nhận bất chợt, những bài hát rất mượt mà, đắm đuối ấy... ừ thì có buồn đấy, đau đấy, quặn thắt nữa đấy... nhưng còn là cái gì lành mạnh nảy nở trong đó. Hình như là cái đẹp. Cái đẹp trong câu nhạc. Cái đẹp trong ca từ, cả xác chữ lẫn hồn thơ. Bảng lảng, lờ mờ, khó phân định cho đúng nghĩa, nhưng rõ ràng là đẹp, đẹp làm sao... và để lại cái ám ảnh thẩm mỹ</i>” [11; 44]. <br />
  <br />
  Nhà văn Nguyễn Văn Thọ, trước đây là bộ đội miền Bắc, hiện ở Berlin viết: “<i>Năm 1972, khi ấy tôi là bộ đội trong rừng Trường Sơn. Thằng bạn tôi, sau chiến dịch Lam Sơn 719 vớ được cái đài Sony rất tốt. Đêm Trường Sơn, chờ cho mọi người đi ngủ hết, chúng tôi lén mở đài BBC và cả đài Sài Gòn. Đấy là lần đầu tiên tôi được nghe tiếng hát Khánh Ly với nhạc Trịnh Công Sơn. Chúng tôi là lớp người lớn lên từ Miền Bắc, thường quen với những khúc thức hùng tráng. Trong tiếng chộn rộn rú rít của sóng vô tuyến, tôi vẫn thấy một giọng lạ của một thứ âm nhạc mới. Một thứ nhạc da diết, đầy lãng đãng từ ca từ, tới khúc thức. Một thứ nhạc xanh không giống bất cứ nhạc xanh nào mà tôi từng nghe, kể cả trong những đĩa hát quay tay cổ mở suốt ngày rên rỉ ở đầu chợ trời những ngày sau hòa bình. Rất lạ, với tôi khi đó nhạc Trịnh Công Sơn như làn gió khởi từ xa xăm đâu đó, tách khỏi hận thù trận mạc, tha thiết một tình yêu đồng loại, giống nòi, yêu bè bạn, hòa bình, đạo lý. Nó lạ, vì lối ca từ phi tuyến tính, không giống cách viết truyền thống trên những ca khúc của Hà Nội khi đó.” </i> <br />
  <br />
  Và đáng quý hơn nữa, nhà văn này đã ghi lại cảm giác khi tiến quân vào Sài Gòn trưa ngày 30/4/1975, ông nghe Trịnh Công Sơn đang hát bài “Nối vòng tay lớn” trên đài phát thanh Sài Gòn:<i> “Mặt đất bao la... anh em ta về... gặp nhau trong bão lớn quay cuồng trời rộng... Lời ca không phải là tiếng thách thức tử thủ. Lời ca không phải là tiếng bể máu như kết cục thường thấy của chiến cuộc, lời ca khi ấy làm chùng xuống không khí thù hận và hằn học. Chúng tôi tiến vào Sài Gòn... Nối vòng tay lớn. Chiến tranh nào bao giờ chẳng có mặt trái, nhưng tiếng hát kia, bản nhạc ấy, mở ra cho cả hai bên nghe như một liều thuốc vô hình đã làm chùng xuống một thời khắc dễ nổi cáu và nổi đóa. Đấy là kỷ niệm thứ hai của tôi về anh”</i> [12]. <br />
  <br />
  Tiếng hát làm chùng tay súng. Một ngày, một giờ mà sinh mệnh của hằng triệu con người nằm trên đường tơ kẽ tóc, một sự kiện như thế không trọng đại hay sao? Văn học nghệ thuật Việt Nam đã bao nhiêu lần đóng vai trò đó? [12] <br />
  <br />
  Sau năm 1975, một thời gian dài nhạc Trịnh bị cấm biểu diễn kể cả những bài tình ca và những bài tình tự quê hương, dân tộc. Cho đến cuối những năm 80 đầu những năm 90 - thời mở cửa, nhạc Trịnh Công Sơn mới được chính thức phổ biến. Tuy nhiên, trong những năm chính quyền không cho phép, mặc nhiên người dân ở cả hai miền Nam – Bắc  vẫn nghe nhạc của ông trên khắp nẻo đường đất nước, từ những nơi núi rừng heo hút cho đến chốn thị thành.   <br />
  <br />
  Nhạc của ông cũng truân chuyên như cuộc đời ông vậy.  <br />
  <br />
  Nguyễn Đắc Xuân kể lại rằng: “<i>Sau ngày thống nhất đất nước, cùng với hàng hóa tiêu dùng của miền Nam, các băng nhạc của Trịnh Công Sơn bắt đầu xâm nhập giới trí thức miền Bắc. Đứng trên lầu 51 Trần Hưng Đạo (Hà Nội) – Cơ quan Văn nghệ  miền Bắc, tôi nghe vang vọng từ phía Nhà xuất bản Văn học một gia đình nào đó mở “</i>Gia tài của mẹ”, “Nối vòng tay lớn”<i>... của Trịnh Công Sơn</i>” [4; 123]. <br />
  <br />
  Đi từ Nam ra Bắc, chúng ta dễ dàng bắt gặp những quán cà phê mang tên “Nhạc Trịnh” hay mang tên tựa đề bài hát của ông: “Hạ trắng”, “Diễm xưa”, “Biển nhớ”... Dấu ấn ngôn ngữ của Trịnh Công Sơn còn bàng bạc trên văn chương của người đương thời.  <br />
  <br />

  Ngày nay, đi đến bất cứ nơi đâu trên trái đất này, nếu có cộng đồng người Việt sinh sống, thì nơi đó có nhạc Trịnh Công Sơn. Nhà văn Nguyễn Quang Sáng viết: “<i>Hơn mười năm qua, đi đâu, bất cứ nơi nào, trong nước hay ngoài nước, nơi nào có người Việt Nam, là nơi đó tôi được nghe nhạc Sơn. Nhớ năm 1987, trong dịp 
  sang Đông Berlin, khi</i> <i>tôi vừa ngồi yên trong xe, thì anh bạn lái cho tôi bảo: “Nghe Trịnh Công Sơn nhé?”. “Có à?”. Tôi ngạc nhiên. “Sao lại không!” và giọng của Khánh Ly “Mưa vẫn mưa bay trên từng tháp  cổ...” lại cùng tôi vang trên các nẻo đường Đông Berlin trong đêm thu.” </i> <br />
  <br />
  <i>Tại Paris, quận 13... Một hôm tôi đến, vào một quán phở, một cái quán có nhiều khách chống Sơn: lạ, tôi lại nghe họ mở nhạc của Sơn. Rồi đầu tháng 7.1989 ngồi trong một quán ăn Việt Nam ở New York, trong ánh đèn mờ, tôi cũng lại nghe nhạc của Sơn... Hóa ra người ghét Sơn, chống Sơn vẫn không thể không nghe nhạc Sơn. Từ đó, có thể nói, nghệ thuật của Trịnh Công Sơn đã vượt qua khỏi sự hằn thù...” </i>[6; 273-274]. <br />
  <br />
  Hãy nghe những lời phát biểu về tầm ảnh hưởng của Trịnh Công Sơn.  <br />
  <br />
  Nhà thơ Phạm Tiến Duật: <i>Gần nửa thế kỷ sáng tác ca khúc, hành trình của Trịnh Công Sơn là hành trình của một trái tim yêu người, yêu giống nòi, luôn luôn tìm cách trả lời những câu hỏi không phải của khối óc mà là câu hỏi của chính trái tim anh đặt ra, trong đó, sự trăn trở giữa cái bản ngã và phi bản ngã là sự 
  trăn trở thường trực... các nhà thơ từ Nam đến Bắc đều coi anh là thi sĩ</i> [13; 455]. <br />
  <br />
  Nhà văn Phạm Thị Hoài: <i>Thế kỷ vừa rồi hiếm khi cho chúng ta một nghệ sĩ đặc biệt như thế. Ông không phải là một trong những nhạc sĩ lỗi lạc nhất, song hầu như không ai khác từ lúc sinh thời đã để lại một ảnh hưởng rộng rãi như vậy với người làm nhạc và người nghe nhạc Việt Nam. Ông không phải là một ca sĩ trứ danh, song ông đã được so với Bob Dylan, và đem lại cho danh hiệu kẻ du ca một ý nghĩa hiện đại. Ông không phải là một trong những nhà thơ sáng giá nhất, song cách ông đặt lời bài hát đã thành một trường phái và dựng nên một phong cách ngôn ngữ xứng đáng được ghi nhận trong lịch sử văn học Việt Nam. Ông không phải là một trong những chiến sĩ của hòa bình, tự do và nhân phẩm kiên cường nhất, song với đông đảo bạn hữu và quần chúng, ông đã tượng trưng cho những giá trị ấy</i>... [13; 457]. <br />
  <br />
  Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo trong bài “Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, người tình lãng du của nhiều thế hệ”, đã tự hỏi: <i>“... vì sao mà nhạc sĩ Trịnh Công Sơn được công chúng hâm mộ đến thế? Có lẽ chính anh là một nhà thơ được hát lên. Ca từ của anh không chỉ là giàu chất thơ người ta thường nói, mà đấy là những bài thơ thực sự, những bài thơ thấm đẫm triết lý về cuộc sống, về tình yêu, về sự sinh ra và trở về cát bụi của phận người ngắn ngủi... Khi được nhờ chọn  một số bài thơ tình hay nhất thế kỷ, nhà nghiên cứu văn học Hoàng Ngọc Hiến đã tâm đắc tiến cử lời bài ca “</i>Đêm thấy ta là thác đổ”<i> của Trịnh Công Sơn. Nhưng những lời thơ ấy được hát lên bằng nhạc của chính tác giả, thì nó bỗng trở thành những câu kinh bất hủ. Và người ta nói rằng, âm nhạc của anh là những bài kinh cầu bên vực thẳm về thân phận và tình yêu</i>” [19; 171].  <br />

  <br />
  Đó là nhận định của các nhà thơ, nhà văn nổi tiếng. Và chúng ta hãy nghe tình cảm chân thành của những con người bình thường khác, đó là những người mẹ nhọc nhằn, những cô gái ăn sương, những em bé không hề biết ông là ai, nhạc Trịnh Công Sơn đã ảnh hưởng họ như thế nào:  <br />
  <br />
  “<i>Bà mẹ vợ của tôi, chồng bị bệnh nằm một chỗ đã nhiều năm, một tay nuôi 8 đứa con dại. Mùa hè năm 1975, cậu con trai thứ hai lại bị mất tích trên đường theo bộ đội vào giải phóng Sài Gòn. Bà hết sức đau khổ. Hằng ngày đứng nấu cơm rửa chén phục vụ gia đình bà tự an ủi mình với “Cỏ xót xa đưa”. Bà mẹ đẻ của tôi ở Đà Lạt, hơn nửa đời người vất vả nuôi con, cuối đời rất sùng đạo Phật. Bà thích nghe nhạc Trịnh Công Sơn vì bà cho rằng nhạc Trịnh Công Sơn có hơi hám “cát bụi giải thoát”. Người ta nói âm nhạc Trịnh Công Sơn chỉ thích hợp với tuổi trẻ. Các bà mẹ tôi không còn trẻ nữa mà cũng thích nhạc Trịnh Công Sơn. Các bà thích 
  không vì tuổi còn yêu mà chính là nhạc Sơn đã nói hộ các bà về thân phận của kiếp người sống trong cõi tạm. Các bà mẹ tôi thích nhạc Trịnh Công Sơn khi chưa biết Trịnh Công Sơn là ai. Cũng giống như các em bé trên miền núi huyện Hướng Hóa (Quảng Bình) vào những đêm trăng quây quần giữa sân hát vang “Em sẽ là mùa xuân của mẹ, em sẽ là màu nắng của cha...”, các em không biết tác giả bài ca ấy là ai. Các em cũng không cần biết tác giả làm gì. Các em chỉ cần biết lời của bài ca đó chính là ước mơ của các em” </i>[4; 123-124]. Ngoài ra, còn có một chứng từ khác của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường về các cô gái ăn sương: “<i>Cách đây 
  mấy năm, một đêm khuya tôi vừa uống rượu về, ngang qua công viên nhà thờ Đức Bà, Sài Gòn; từ sau một gốc cây, một cô gái mặc áo hồng bước ra, kéo tay tôi. Tôi ôn tồn từ chối. Liền sau đó, một cô áo đỏ, rồi áo lục... toàn là nhan sắc hương phấn, giống như trong </i>Hồng lâu mộng<i>. Tôi liền khoát tay ra hiệu mình bị  nhiễm HIV nặng, các em lập tức dãn ra... Lúc này tôi mới để ý tới giọng hát khe khẽ từ bóng tối bên vệ đường... một cô gái áo đen... vẫn ngồi đấy từ đầu. Không thèm bận tâm gì tới cuộc ríu rít của những “đồng nghiệp” của cô vây quanh tôi, chỉ mải chìm đắm trong giai điệu của bài hát mà cô yêu thích, và tôi nghe rõ: “Đi về đâu hỡi em. Hãy lau khô dòng nước mắt. Đời gọi em biết bao lần”. Tôi thầm hiểu rằng</i> <i>đến với cô gái bất hạnh</i> <i>trong phận người lúc này, quả không thể là Phạm Duy hoặc bất cứ nhạc sĩ nào khác, mà chính là Trịnh Công Sơn” </i>[14; 93-94]. <br />
  <br />
  Những bài hát của Trịnh Công Sơn đã phổ biến và ảnh hưởng sâu rộng không chỉ  trong lòng người dân Việt Nam, mà còn lan xa trên thế giới.  <br />
  <br />
  Ở Mỹ, người ta coi ông như là một Bob Dylan của người Việt và ông được mời sang sống ở đó như là một người dân di tản với mức thu nhập bảo đảm cuộc sống an nhàn.  <br />
  <br />
  Ở Pháp, Mỹ, Nga, Đức, Nhật có nhiều bài báo  viết về Trịnh Công Sơn như nhà báo Jean-Claude Pomonti, Jacques Boyer (Pháp), Murray Hiebert, Jon Liden, John Schafer (Mỹ), Frank Gerke (Đức), Irina Zisman (Nga)... và nhiều bài hát được dịch sang tiếng Pháp, Nhật [1; 123 -146]. <br />
  <br />
  Năm 1970 ở Nhật Bản, bài “Diễm xưa” được tuyển vào vòng chung kết những bài hát hay của nước ngoài và bài “Ca dao Mẹ” được giải “đĩa vàng” và bán được hai triệu bản. Tiếp theo thành công này, vào năm 1972, Mainichi Broadcasting đã đề nghị Trịnh Công Sơn sáng tác một bài hát đặc biệt dành tặng cho Hiroshima và Nagasaki. Và Trịnh đã sáng tác ca khúc “Như tiếng thở dài” [9]. Nhạc Trịnh đặc biệt được người Nhật yêu thích, vì những giai điệu bài hát của ông như những lời ru rất gần gũi, quen thuộc với người Nhật. <br />
  <br />
  Năm 1980 ca khúc “Diễm xưa” và bản dịch <i>Utsukushii Mukashi</i> được đài truyền hình lớn nhất ở Nhật NHK chọn làm nhạc phẩm chính cho một bộ phim nội dung trình bày những khác biệt văn hóa giữa một người Nhật có vợ Việt Nam. Tháng 7/2004 “Diễm xưa” trở thành nhạc phẩm châu Á đầu tiên được Viện đại học Kansai 
  Gakuin đưa vào chương trình giáo dục của Viện đại học trong bộ môn Văn hóa và Âm nhạc [18]. <br />

  <br />
  Năm 2004, “Giải thưởng âm nhạc hòa bình thế giới” (WPMA) được trao cho nhạc sĩ Trịnh Công Sơn vì lý tưởng hòa bình mà ông đã đấu tranh không mệt mỏi cho hạnh phúc của nhân loại.  <br />
  <br />
  Tên ông được ghi trong bộ bách khoa Le Million của Pháp (tập 8 trang 122, Genève 1973). <br />
  <br />
  <i>Tại sao âm nhạc của Trịnh Công Sơn lại có sức sống, sức lan tỏa vượt thời gian và không gian như vậy?</i> <br />
  <br />
  Viết về nhạc Trịnh Công Sơn, Văn Cao nhận xét: “<i>Trong âm nhạc của Sơn, ta không thấy dấu vết của âm nhạc cổ điển theo cấu trúc bác học phương Tây. Sơn viết hồn nhiên như thể cảm xúc nhạc thơ tự nó trào ra</i>”. Nhạc sĩ Phạm Duy: <i>“... toàn thể ca khúc Trịnh Công Sơn không cầu kỳ, rắc rối vì nằm trong một số nhạc 
  điệu đơn giản, rất phù hợp với tiếng thở dài của thời đại</i>”. Các nhạc sĩ phần đông cùng nhận xét, nhạc của Trịnh Công Sơn rất đơn giản, không có gì chuyên môn, chủ yếu là hai gam La và Mi. Vậy thì, chỉ với nhạc không, ta sẽ chỉ có một Trịnh Công Sơn nhạc sĩ bình thường, không trở thành một hiện tượng độc đáo nhất 
  trong lịch sử ca nhạc và cả trong lãnh vực văn học như hiện nay.  <br />
  <br />
  Vậy thì tại sao là nhạc Trịnh Công Sơn? <br />
  <br />
  Một nghịch lý là ở đây: “<i>Nhạc của Trịnh Công Sơn hay là nhờ ở ngôn ngữ Trịnh Công Sơn. Nếu không thích hát, ta có thể dở bất cứ một bài hát nào của Trịnh Công Sơn và đọc, y như đọc thơ. Ta sẽ thưởng thức các ca từ đó như bài thơ. Và thế cũng đủ.</i>” [15; 55]. Trịnh Công Sơn được xem là <i>phù thủy ngôn ngữ</i>, 
  tiếng Việt qua thơ ông trở nên mới lạ và độc đáo. <br />
  <br />
  Ở đây, chúng ta lại có một câu hỏi, thơ hay thì không chỉ có Trịnh Công Sơn, trước năm 1975 và hiện nay chẳng hạn, tại sao chúng không nổi tiếng bằng Trịnh Công Sơn? <br />
  <br />
  Điều đó dẫn đến một nghịch lý thứ hai: <i>thơ Trịnh Công Sơn hay là vì chúng biến thành âm nhạc, thành nhạc và phổ biến rộng khắp</i> [15; 55]. Chúng ta biết, nhiều bài thơ hay, trở thành phổ biến và được công chúng đón nhận là nhờ được phổ nhạc, nghĩa là biến thành âm thanh. Chẳng hạn bài thơ “Đưa em tìm động hoa 
  vàng” của Phạm Thiên Thư. Bài thơ “Ngậm ngùi” của Huy Cận, mấy ai biết. Vậy mà đến khi Phạm Duy phổ nhạc hai bài thơ trên trở thành những bài hát nổi tiếng một thời trước 1975. Hay bài thơ “Cuối cùng cho một Tình yêu” của Trịnh Cung ít ai biết, thế nhưng khi Trịnh Công Sơn phổ nhạc  thì được phổ biến rộng rãi.  <br />

  <br />
  Ngôn ngữ của Trịnh Công Sơn là những bài thơ. Y như bất cứ một bài thơ nào khác. Có điều chúng tự biến thành âm thanh cùng lúc sáng tác. Đó là những “<i>bài thơ âm</i>” (Văn Cao gọi Trịnh Công Sơn là người ca thơ vì vậy). Chúng có cùng với nhạc. Có thể nói chúng là nhạc. Chúng được sáng tác cho nhạc, nhưng không phải là những bài thơ phổ nhạc. <br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn tự nhận xét: “<i>Ca khúc đối với tôi là một mô hình gần gũi, thiết thân và hoàn chỉnh. Nó là một cuộc hôn phối kỳ diệu giữa thi ca và</i> <i>âm nhạc</i>”. Đúng, một cuộc hôn phối giữa thi ca và âm nhạc thật nhuần nhuyễn, diệu kỳ. <br />
  <br />
  Theo ông Trần Hữu Thục, nó còn là một cuộc hôn phối khác, hôn phối giữa Trịnh Công Sơn và thời đại của ông. Đó là một giai đoạn bùng vỡ mọi mặt. miền Nam Việt Nam từ cuối 1963 đến tháng 4/1975 không khi nào yên tĩnh. Bom đạn, biểu tình, đảo chánh, pháo kích, giới nghiêm, bãi khóa, hội thảo. Các phong trào, đảng phái 
  mọc lên như nấm. Các xu hướng chính trị, tôn giáo, triết học phát triển rầm rầm rộ rộ: hiện sinh, cộng sản, Phật giáo, Thiên chúa giáo, tả khuynh, hữu khuynh, phân tâm, thiền, cách mạng tính dục. Cả một xã hội trần truồng phô bày toang hoác. Các tệ nạn xã hội được dịp phát triển kinh khiếp: tham nhũng, đĩ điếm, ăn cắp, giết người... Thời đại tướng lĩnh sợ sinh viên, bộ trưởng sợ thầy chùa. Một giai đoạn lịch sử tự do bung phá. Mọi tháp ngà bị đạp vỡ, mọi đường ranh bị băng qua. Tất cả các tiêu chuẩn chân lý bị xét lại. Tuổi trẻ đứng cheo leo trên đường biên. Đó là thời kỳ của khai mở và bi kịch. Trịnh Công Sơn đớn đau nhận lãnh và thừa hưởng để biến tất cả thành nghệ thuật<i> </i>[15]. <br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn là một hiện tượng đặc biệt trong nền văn hóa Việt Nam thế kỷ XX. Có thể nói: ca từ của Trịnh Công Sơn là một hôn phối giữa nhiều “nỗi” “niềm” khác nhau: hôn phối giữa thi ca và âm nhạc, hôn phối giữa tác giả và thời đại của mình. Ông đã nói hộ cho nhân loại nỗi tuyệt vọng nhân sinh, nỗi phẫn nộ về hiến tranh, niềm ước mơ về hòa bình, nỗi băn khoăn siêu hình, niềm vui về tình yêu, đoàn tụ và nỗi buồn của thân phận con người.  <br />
  <br />
  Suốt đời ông mãi là con dã tràng xe cát biển Đông. <br />
  <br />
  Sinh thời, Trịnh Công Sơn từng hỏi: <br />
  <ul><i>Ngày sau còn ai nhắc tên mình không?</i><br />
  (“Dã tràng ca”) 
  </ul>
  <br />
  Câu hỏi đầy chất tâm linh của Trịnh Công Sơn mãi mãi là nỗi băn khoăn của nhân loại. Và có lẽ Trịnh Công Sơn cũng không ngờ, ngày ông mất người đời đã trao cho ông định mệnh ấy: Sự bất tử. <br />
  <br />
  <b>Ban Mai</b><br />
  Việt Nam, 30.03.2006<br />
  Kỉ niệm 5 năm ngày mất của Trịnh Công Sơn (01.4.2001-01.4.2006)<br />
  <br />
  <br />
  </p>

  <h3>Tài liệu tham khảo</h3>
  <p>
  [1] Bửu Ý, <i>Một nhạc sĩ thiên tài</i>, NXB Trẻ 2003.<br />
  [2] Sâm Thương, <a href="/ban-be/sam-thuong/DiTimThoiGianDaMat1/" target="_blank">“Thời thanh xuân Trịnh Công Sơn”</a><br />
  [3] Văn xuôi Trịnh Công Sơn, “Bài hát đầu tiên bài hát cuối cùng”, in trong <i>Một cõi đi về</i>, NXB Thuận Hóa, 2004, tr. 469.<br />
  [4] Nguyễn Đắc Xuân, <i>Có một thời như thế</i>, NXB Văn học 2003.<br />
  [5] Văn xuôi Trịnh Công Sơn, “Kiếp sau tôi vẫn là người nghệ sĩ” (trả lời phỏng vấn VCH), in trong <i>Một cõi đi về</i>, NXB Thuận Hóa 2004, tr. 522.<br />
  [6] Nguyễn Quang Sáng, “Paris, tiếng hát Trịnh Công Sơn”, in trong <i>Một cõi đi về</i>, NXB Thuận Hóa, 2004, tr. 270 – 283]<br />
  [7] Võ Xuân Hân, <a href="/ban-be/articles/TCS-DoaHoaVoThuong/" target="_blank">“Đóa hoa vô thường”</a> <br />
  [8] Đặng Tiến, “Trịnh Công Sơn, tiếng hát hòa bình”, TC Văn Học số 10&amp;11/2001 Cali, tr. 180.<br />
  [9] Yoshii Michiko, <i>Luận văn cao học về nhạc phản chiến Trịnh Công Sơn.</i><br />
  [10] Văn Cao, “Trịnh Công Sơn người thơ ca”, in trong <i>Một cõi đi về</i>, NXB Thuận Hóa, 2004, tr. 17.<br />
  [11] Nguyễn Duy, “Ngày sau sỏi đá”, in trong <i>Một cõi đi về</i>, NXB Thuận Hóa, 2004, tr. 44.<br />
  [12] Đặng Tiến, <a href="/ban-be/articles/DoiVaNhacTCS/" target="_blank">“Đời và nhạc Trịnh Công Sơn”</a><br />
  [13] “Nhớ người trong cõi” (Trích các bài viết về Trịnh Công Sơn) in trong <i>Một cõi đi về</i>, NXB Thuận Hóa, 2004, tr. 455.<br />
  [14] Hoàng Phủ Ngọc Tường, <i>Trịnh Công Sơn và cây đàn lya của hoàng tử bé,</i> NXB Trẻ 2004.<br />
  [15] Trần Hữu Thục, “Một cái nhìn về ca từ Trịnh Công Sơn”, TC Văn Học tháng 10&amp;11/2001 Cali.<br />
  [16] TC Văn (Cali) số 92, tháng 8/2004.<br />
  [17] Một tài liệu khác trong băng Thúy Nga, Khánh Ly nói rằng năm 1962 Trịnh Công Sơn gặp Khánh Ly ở Đà Lạt rủ về Sài Gòn đi hát nhưng Khánh Ly không về. Mãi đến 1965 Khánh Ly mới về Sài Gòn và cùng Trịnh Công Sơn đi hát.<br />
  [18] Nguồn <a href="http://www.tcs-home.org/" target="_blank">http://www.tcs-home.org</a> Nhạc Trịnh Công Sơn trên xứ Phù Tang.<br />
  [19] Nhiều tác giả, <i>Trịnh Công Sơn người hát rong qua nhiều thế hệ</i>, NXB Trẻ 2003.<br />
  [20] Trường Sư phạm Quy Nhơn khai giảng khóa đầu tiên năm 1962 đào tạo giáo viên dạy tiểu học, sau năm 1975 Trường Sư phạm Quy Nhơn chuyển thành Trường Đại học Sư phạm Quy Nhơn đào tạo giáo viên Trung học phổ thông. Hiện nay Trường đổi tên thành Trường Đại học Quy Nhơn đào tạo đa ngành.<br />
  <br />
  </p>


title: Trịnh Công Sơn và Bùi Giáng - Sự giao cảm vô thường
created: 2010-02-16 20:27:14+00:00
edited: 2010-02-16 20:30:15+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Vương Tâm. Phongdiep.net, 13/02/2010.
url_id: trinh-cong-son-va-bui-giang-su-giao-cam-vo-thuong
body:
  <br />
  <p>
  Sinh thời, người ta nói hai người chơi thân với nhau cũng không hẳn đúng, bởi lẽ mỗi người một tính cách, mặc dù có thời gian nhà hai người ở gần chợ Trưong Minh Giảng, Sài Gòn. Thi sĩ Bùi Giáng thì ngông nghênh, lãng du và toả sáng bất cứ hoàn cảnh nào bằng thơ ca, còn nhạc sĩ Trịnh Công Sơn lại dịu dàng, trầm buồn và trĩu nặng với sự cô đơn. Thơ Bùi Giáng luôn phớt tỉnh sự đời, suy tư chông chênh với ý tứ bất ngờ như tia chớp.   Còn nhạc của Trịnh da diết nhưng không kém phần bảng lảng trong cõi triết luận vô thường. Mặc dù ngoài đời hai người ít để lại những kỷ niệm sinh hoạt hay giao lưu thân thiết đến mức tạo nên giai thoại. Thậm chí, nhiều năm trước khi mất, Bùi Giáng không còn có dịp lui tới gặp gỡ, trò chuyện với Trịnh công Sơn vì những sự cố không đáng có, nhưng hai người lại luôn gần gũi nhau về những nỗi niềm nhân sinh và luôn chia sẻ cùng nhau về cái sự vô thường của ý niệm giác ngộ về đời, về đạo của phật giáo. Những câu hát của Trịnh tựa như: “<i>Tình không xa nhưng không thật gần; Không xa đời và cũng không xa một người; Một phố hồng và một phố hư không...</i> nghe mà sao gần gũi với cảm xúc của thi sĩ họ Bùi kia với những câu thơ đại loại như: </p>
  <dd>
  <i>Đã đi đã đến cuối trời</i><br />
  <i>Đã về như vẫn muôn đời đã đi</i><br />
  <i>Xin chào nhau giữa con đường</i><br />
  <i>Mùa xuân phía trước miên trường phía sau</i>
  </dd> 
  <p>Những câu chuyện của hai người đều được ghi lại bằng dấu ấn thơ ca, tựa như sự đùa cợt, giao hoà và tâm đắc cùng nhau. Bùi Giáng đã từng viết những câu thơ tặng Trịnh Công Sơn:
  </p> 
  <dd>
  <i>“Anh Sơn vô tận bấy chầy</i><br /> 
  <i>Tôi từ lẽo đẽo tháng ngày trải qua</i><br /> 
  <i>Niềm thống khổ đứt ruột rà</i><br /> 
  <i>Còn chăng? Chỉ một ấy là là chi</i>
  </dd> 
  <p>Hoặc lại có lúc ông còn trêu Trịnh Công Sơn:</p> 
  <dd>
  <i>“Công Sơn Trịnh trọng phiêu bồng</i><br /> 
  <i>Thưa rằng thơ nhạc có ngần ấy thôi</i>
  </dd> 
  <p>
  Trịnh Công Sơn đối đáp không nhanh nên khó có thể ứng tác, nhưng ông lại bị nhiễm cái nét lạ trong thơ Bùi Giáng để nạp năng lượng cho ca khúc của mình. Theo nhà văn Bảo 
  Trúc nói, thì Trịnh Công Sơn đã mượn của Bùi Giáng một số câu hoặc ý thơ để viết nên những ca khúc rất hay. Nhưng thực ra có sự giao thoa tự nhiên giữa ca khúc và thơ của Bùi Giáng, như trời ban cho vậy, chứ không hẳn là Trịnh chỉ chăm chút mượn câu thơ nào đó rõ rệt. Vì thế có người dẫn chứng rất thú vị ở ca khúc <b>Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui</b> Trịnh Công Sơn có lời hát như:
  </p> 
  <dd>
  <i>“Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui</i><br /> 
  <i>Chọn những bông hoa và những nụ cười.</i><br /> 
  <i>Tôi nhặt gió trời, mời em giữ lấy</i><br /> 
  <i>để mắt em cười tựa lá bay</i>
  </dd> 
  <p>Thì nhà thơ Bùi Giáng cũng có những câu thơ giầu nhạc điệu tương tự trong cấu trúc của bài <b>Nhìn thấy</b>”:  <br /></p> 
  <dd>
  <i>“Mỗi sáng tôi nhìn mắt trời mọc trong mây,</i><br /> 
  <i>Mỗi chiều tôi nhìn mặt trời lặn trong mây,</i><br /> 
  <i>Suốt ngày tôi lắng tai nghe tiếng chim hót trong lá cây reo,</i><br /> 
  <i>Và nhìn thấy rất nhiều mùa xuân mênh mông đang đi tới   </i>
  </dd> 
  <p>
  Có người còn dẫn hai cấu khá điển hình mà Trịnh Công Sơn đã mượn ý thơ của Bùi Giáng, đó là lời trong bài hát  <b>Em đi bỏ lại con đường</b>”:  <br /></p> 
  <dd>
  <i>Em đi bỏ lại con đường</i><br /> 
  <i>Bờ xa cỏ dại vô thường nhớ em</i>
  </dd> 
  <p>
  Tuy nhiên những dẫn chứng ấy chỉ những ai thật thân thiết với hai người mới có thể nói chi tiết. Vả lại đó là con số rất ít ỏi trong toàn bộ gia tài âm nhạc đồ sộ của Trịnh. Nhưng đặc biệt, rõ rệt nhất Trịnh Công Sơn đã lấy nguyên câu thơ <i> Còn hai con mắt khóc người một con</i> trong bài thơ <b>Mắt Buồn</b> của thi sĩ Bùi Giáng, để viết ca khúc <b>Con mắt còn lại </b> năm 1992. Mặc dù, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn không đề sáng tác theo ý thơ Bùi Giáng, nhưng vẫn dùng nguyên câu <i>Còn hai con mắt khóc người một con </i> làm nút mở cho những lời hát rất cuốn hút người nghe. Tuy chỉ có một câu thơ dẫn, nhưng hầu như phần lời đều đậm đặc chất trừu tượng của thi sĩ Bùi Giáng. Đó là cảm xúc đối chọi được nén chặt trong kịch tính và ý tứ trùng khít qua đôi hình tượng b&gt;Đôi mắt</b> đầy ám ảnh. Dường như khổ thơ thứ hai của Bùi Giáng trong bài thơ đã được Hoá hết trong ba phần lời ca khúc của Trịnh Công Sơn. Ta có thể đọc lại khổ thơ đó:
  </p> 
  <dd>
  <i>Bỏ trăng gió lại cho đời</i><br /> 
  <i>Bỏ ngang ngửa sóng giữa lời hẹn hoa</i><br /> 
  <i>Bỏ người yêu bỏ bóng ma</i><br /> 
  <i>Bỏ hình hài của tiên nga trên trời</i><br /> 
  <i>Bấy giờ riêng đối diện tôi</i><br /> 
  <i>Còn hai con mắt khóc người một con</i>
  </dd> 
  <p>Đồng thời qua lời ca khúc ta cũng thấy sự sáng tạo của Trịnh Công Sơn rất đặc sắc với những câu hát giầu chất bi kịch của tình yêu: </p> 
  <dd>
  <i> Còn hai con mắt khóc người một con</i><br /> 
  <i>Còn hai con mắt một con khóc người</i><br /> 
  <i>Con mắt còn lại nhìn một thành hai</i><br /> 
  <i>Nhìn em yêu thương nhìn em thú dữ</i><br /> 
  <i>Con mắt còn lại ngờ vực tình tôi</i><br /> 
  <i>Cuồng điên yêu thương cuồng điên nỗi nhớ</i>
  </dd> 
  <p>
  Có điều thú vị, vào cái đận 92 ấy, thi sĩ Bùi Giáng không hề có ý tranh giành về chuyện bản quyền với người bạn của mình, bởi có người nêu thắc mắc vì sao nhạc sĩ Trịnh Công Sơn không đề sáng tác theo ý thơ của ông. Có lẽ theo mọi người suy luận rằng, với tính cách bất cần của thi sĩ họ Bùi thì cũng chắng coi đó là sự xúc phạm. Vả lại hai người đã ít gặp nhau từ năm 1988, mãi cho đến năm 1994, hai người mới có dịp giao lưu lại vì công việc, mà cũng chỉ đối thoại và hỏi thăm nhau bằng thư. Và hơn nữa, bài thơ <b>Mắt buồn</b> của ông đã quá nổi tiếng, vậy thêm một lần đề tên mình lên bản nhạc thì cũng chỉ là thêm được tiền rượu mà thôi. Chuyện giữa hai người không ồn ào về bản quyền như giữa nhạc sĩ Trần Quang Lộc và thí sĩ A Khuê trong ca khúc <b>Về đây nghe em</b> sau này.</p> 
  <p>
  Mọi chuyện trở nên nhẹ nhàng, chứng tỏ tình bạn giữa hai người khá sâu sắc, mặc dù bị gián đoạn một thời gian dài. Điều còn lại là thành tựu của cả hai tác phẩm thơ và nhạc đều trở nên bất hủ. Hai người còn giao lưu với nhau, sáu năm sau cho đến khi thi sĩ Bùi Giáng qua đời, năm 1998. Đến viếng cố nhân, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã viết trong sổ tang những vần thơ, tại chùa Vĩnh Nghiêm, đúng với giọng điệu của người bạn; ngỡ như còn đang uống rượu cùng nhau:  <br /></p> 
  <dd>
  <i>Bùi Giáng Bàng Dúi Búi Giàng</i><br /> 
  <i>Ô hay trăm ngõ bàng hoàng lỗ không</i><br /> 
  <i>Lỗ không trời đất ngỡ ngàng</i><br /> 
  <i>Hoá ra thi thể là ngàn hư vô </i><br /> 
  <i>Nhớ thương vô cùng là từ</i><br /> 
  <i>Là từ vô hạn ứ ừ viển vông</i><br /> 
  <i> Trịnh Công Sơn-1998</i>
  </dd> 
  <p>
  Đúng là nỗi đau chỉ có thể khóc trong lòng và mọi nỗi niềm của cảm xúc với thi nhân ở đâu đó cõi hư vô, mà nhạc sĩ khó diễn tả thành lời. Sau này ông còn viết những câu thơ, để kỷ niệm một năm ngày mất của cố thi sĩ, với những lời hết sức buồn:  <br /></p> 
  <dd>
  <i>Thi nhân vĩnh viễn chân trời ấy</i><br /> 
  <i>Đảo điên điên đảo bụi trần gian</i><br /> 
  <i>Từ ấy tôi buồn như cỏ dại</i><br /> 
  <i>Buồn vì một chút bụi lang thang</i>
  </dd> 
  <p>
  Đấy là chuyện thơ và nhạc, hai ông còn cùng nhau vẽ; vẽ tranh và chân dung bạn bè. Thật đặc biệt, thi sĩ họ Bùi vẽ cũng đẹp và lạ, không khác là bao so với tài hội hoạ của Trịnh. Hơn nữa hai người cũng đã từng vẽ cho nhau. Người nọ vẽ cho người kia một bức chân dung cũng rất lạ và đều được bạn bè lưu giữ cho đến nay.
  </p> 
  <p>
  Đồng thời sự giao cảm vô thường  của hai ông trong nghệ thuật đã đem lại những cảm xúc cho đông đảo bạn bè trong giới. Nhiều người làm thơ ca ngợi hai ông và cũng nhiều hoạ sĩ dựng chân dung hai ông với những đưòng nét và mầu sắc độc đáo. Ngay sau khi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn về cõi, nhà điêu khắc Trương Đình Quế ở Đồng Nai đã tạc hai bức tượng lớn, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và thi sĩ Bùi Giáng. Hai tác phẩm điêu khắc này đã toát lên cái thần của hai người và đem lại sự đồng điệu cho người thưởng ngoạn. Bức tượng toàn thân nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, ở tư thế ngồi vắt chân chữ Ngũ, một tay chống cằm, một tay cầm đàn Guitar chìm đắm trong suy tư. Còn bên cạnh là bức tượng nhà thơ Bùi iáng, nom rất sinh động khác với nét tĩnh lặng của tượng Trịnh; người choàng áo mưa, đeo hồ lô rượu bên hông, tay chóng gậy, râu tóc phất phơ trong gió, cùng một chú chó nhỏ đu trên vai ông thật ngộ nghĩnh; và thêm nữa là một con mèo và một con gà trống đi cùng. Cả hai đều hiện lên đúng tính cách rất khác biệt nhưng lại đầy biểu cảm. Sau hai mẫu tượng này được đúc đồng và đưa về đặt yên vị tại bờ sông Rạch Chiếc, ở Q 2, TPHCM.
  </p> 
  <p>Có thể nói Trịnh Công Sơn và Bùi Giáng, đều lừng danh và tiêu biểu cho những phong cách thơ, nhạc rất đặc sắc của một trăm năm. Sự hoá thân trong cõi phật của hai người đã tạo nên tinh thần khác biệt và làm nên đỉnh cao sự nghiệp. Nếu nhạc sĩ Trịnh Công Sơn thành công trong một thời gian dài bởi lẽ những cảm xúc và suy tư đậm tính triết luận gần gũi với đạo phật, chia sẻ và bày tỏ chân thành với người đời, thì ở thơ Bùi Giáng thể hiện sâu sắc một tinh thần tiêu dao, sắc sắc không không của cõi niết bàn. Người đời tặng cho ông danh hiệu thi sĩ Bồ tát vì lẽ đã cảm thụ và yêu thơ ông như thế. Do vậy sự hội tụ trong thi pháp còn kỳ lạ hơn cả tình bạn của hai ông. Tình bạn ấy khó gọi tên bởi nó lúc xa lúc gần, lúc mong manh, khi lại chói loà bởi sự hoà nhập về nhạc điệu, khúc thức, hình ảnh, và ngôn ngữ lẫn tư duy ở cõi thiền vô vi lan toả trong vũ trụ bao la. Đó chính là sự giao cảm vô thường của những kỳ nhân mang hai cái tên: Bùi Giáng và Trịnh Công Sơn.</p> 
  <p><b>Vương Tâm</b></p> 
  <p><a href="http://www.phongdiep.net">Phongdiep.net</a>, 13/02/2010</p> 
   


title: Trịnh Công Sơn và cái chết
created: 2010-05-02 10:01:13+00:00
edited: 2010-05-02 10:03:35+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nguyễn Xuân Hoàng, bee.net.vn, 01/04/2010.
url_id: trinh-cong-son-va-cai-chet
body:
  <br />
  <p class="comment">
  <i>LTS: "Có ngày bỗng dưng thấy lòng thật quạnh hiu. Một nỗi cô đơn nào đó khôn tả xâm chiếm tâm hồn. Tôi đi hoài, lang thang vô định trên những con đường phố Huế xanh xao ánh đèn vàng, bất chợt lòng vang lên giai điệu quen thuộc một ca khúc nào đó của Trịnh Công Sơn. Tự hát cho riêng lòng mình và thấy nỗi buồn vơi đi, lòng cơ hồ bằng an và niềm vui trở lại. <br /> 
  Điều gì ở âm nhạc Trịnh Công Sơn khiến con người sau khi đi qua mong manh, tuyệt vọng, bỗng chọn được một niềm vui cho mỗi ngày đang sống? Sau ba ngàn thế giới trong nước mắt, chợt tìm thấy trong bể khổ nụ cười của Huệ Năng? Sau cánh cửa của sự chết bất chợt mở ra một sự tiếp nối của luân hồi?" - Cố nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng đã mở đầu tạp bút về Trịnh Công Sơn của mình như vậy. Nhân kỷ niệm ngày mất của nhạc sĩ họ Trịnh tài hoa, chúng tôi xin trích đăng một phần tạp bút này. </i><br /> 
  <b>bee.net.vn</b>
  </p> 

  <p>
  Xuyên suốt thế giới âm nhạc Trịnh Công Sơn là tình yêu lứa đôi và một nỗi buồn thê thiết phận người. Đó là một thế giới quá vô thường, mỏng manh đến bàng hoàng. Trịnh Công Sơn đã gây dựng một thế giới tinh thần bất toàn trên cái nền tảng cũng bất toàn của Phật giáo đó là cõi người Sinh - Lão - Bệnh - Tử.</p> 
  <p>
  Trong cái nhìn thông thường, có một đứa bé chào đời, đó là một niềm vui. Nhưng với Phật giáo sự lý giải giản đơn chỉ là một kiếp luân hồi. Con người sinh ra để phải chịu bao nhiêu khổ đau. Vì vậy mà với Trịnh Công Sơn đó là một “<em>tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người</em>”. Trong cái nhìn tương đồng, kinh Cựu ước cũng viết rằng: “<em>Hãy để ngày ấy lụi tàn, ngày mà tôi sinh ra đời và đêm mà người ta nói rằng đã có một con người được kết thành thai</em>”.</p> 
  <p align="center">
  <img height="449" width="350" src="/paintings/pham-mui/doi-ban/" alt="Trịnh Công Sơn và Khánh Ly qua tranh Phạm Mùi" /><br />
  Trịnh Công Sơn và Khánh Ly qua tranh Phạm Mùi
  </p>
  <br /> 
  <p> 
  Con người không thể tự quyết định sự ra đời của chính mình, vì nó là câu chuyện dài kỳ của nhân duyên. Với cái nhìn rất chi hồn nhiên vào cõi tồn sinh, Trịnh Công Sơn đã ngơ ngác tự hỏi mình, câu hỏi của nhân loài: “<em>Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi. Để một mai vươn hình hài lớn dậy</em>”.</p> 
  <p>
  Một câu hỏi ném vào hư không như một viên đá cuội ném xuống và mất hút giữa mặt hồ cuộc đời rộng thênh thang, có chăng chỉ hồi vọng những vòng sóng nhỏ lăn tăn một nỗi ngậm ngùi.</p> 
  <p>
  Canh cánh với cái nhìn thấu suốt cõi người, Trịnh Công Sơn không hề né tránh bản chất của Sinh - Diệt, dù ngay khi ông giả định, thì giả định đó cũng là một sự thật tê tái cõi lòng “<em>Hôm nay thức dậy. Không nhìn thấy mặt trời. Như vừa mới vào đời. Tay mẹ đâu rồi. Nôi trống ru ai</em>”. Không có gì khác người khi đó là cái nhìn triết học về thân phận con người ngay từ lúc nó chào đời, nhìn thấy tia nắng đầu tiên và chào cuộc đời cũng bằng thân mệnh của tiếng khóc đầu tiên. </p> 
  <p> 
  Nhất quán với tư tưởng Phật giáo, Trịnh Công Sơn đã nhìn thấy ngay từ khi sinh ra, trong con người đã tiềm tàng “mầm bệnh”, hữu thân hữu bệnh. Bệnh ở đây là những cơn đau của thể xác và đặc biệt là nỗi đau tinh thần xuất phát từ nhận thức “<em>vì với ý thức, người là một con vật bị bệnh</em>”. Chu Sơn không cần nhiều hàm ý khi viết rằng chính Trịnh Công Sơn “đã chiếm lấy nỗi đau làm báu vật, đồng thời làm vũ khí của riêng mình”.</p> 
  <p>
  Nỗi đau khổ tâm hồn ấy đã suốt đời như ngôi sao chiếu mệnh người nhạc sĩ tài hoa, khiến ông cất lên những lời ca quán tưởng nhất, giải thích một hợp đồng thân phận trọn vẹn nhất, có sức thuyết phục nhiều người nhất về sự có mặt của Nỗi - Đau - Làm - Người. Sống với những giấc mơ, Trịnh Công Sơn thấy mình hóa thành chim, như nghìn năm trước Trang Tử thấy mình hóa bướm, nhưng rồi ông “như con chim bệnh, thiếu hạnh phúc trần gian”.</p> 
  <p>
  Bệnh ở đây là sự ngốc dại, ngậm ngùi “<em>tự làm khô héo tôi đây</em>”, là “<em>ngủ dài lâu mang theo vết thương sầu</em>”, bệnh đến mệt mỏi, ơ thờ và nặng nề nhất, để lại nhiều di chứng nhất đó là BỆNH YÊU: thắc thỏm chờ đợi, như đứng đi trên lửa, nằm ngồi không yên, chút niềm hy vọng “đôi môi em là đốm lửa hồng” chợt lụi tàn tắt vùi nỗi thất vọng: “<em>Chiều nay còn mưa sao em không lại. Nhớ mãi trong cơn đau vùi</em>”. </p> 
  <p> 
  Đi tìm sự đồng nhất, đồng thuận giữa bệnh = nỗi đau thân xác = nỗi đau tinh thần = nỗi đau tình yêu, Trịnh Công Sơn đã đẩy phạm trù cái “bệnh” của Phật giáo vượt qua giới hạn của cách hiểu thông thường về phạm trù của bệnh.</p> 
  <p>
  Bệnh trở thành một thực thể tồn tại như một phần của bản chất Cái Đẹp. Thông qua giai điệu nồng nàn của âm nhạc Trịnh Công Sơn, con người không còn sợ hãi bệnh, xem bệnh là một tất nhiên - cái giới hạn mà khi nhận thức được nó, con người sẽ tiến gần đến với sự tiệm ngộ.</p> 
  <p>
  Đó là một cuộc sống chung, hóa vàng nỗi sợ hãi, những cơn đau thành một cái đẹp vô lời. Bệnh trở thành một đóa hoa lạ trong nhận thức sâu thẳm về phận người. Cái “vết thương thời đại” ấy (chữ dùng của Bửu Ý) là một thú đau thương khá bất ngờ và đầy ma lực của âm nhạc Trịnh. </p> 
  <p> 
  “<em>Bao nhiêu năm làm kiếp con người. Chợt một chiều tóc trắng như vôi</em>”. Sau phạm trù Sinh, cánh cửa già nua Lão đã kẽo kẹt mở toanh ra một màu tóc trắng. Đã xa rồi khoảng cách bao nhiêu năm của Sinh để tiếp cận với Diệt. Phạm trù Lão trong âm nhạc Trịnh Công Sơn là sự nối tiếp nỗi buồn của Sinh.</p> 
  <p>
  Hình ảnh lau trắng = tóc bạc trở lại trong nhiều ca khúc của ông. Nó đến chậm chạp, từng ngày, như cười cợt, như đánh đố, như thách thức kiếp người ngắn ngủi. Và lúc này Trịnh Công Sơn như một đứa trẻ đi tìm trâu lạc ra đồng giữa ngọ tròn mắt ngạc nhiên rồi ồ lên khờ dại: “<em>Chiều hôm thức dậy. Ngồi ôm tóc dài. Chập chờn lau trắng trong tay</em>”.</p> 
  <p>
  Giữa dòng phù sinh, kiếp người rồi chỉ là một con - phù - du - tóc - bạc. Không ngần ngại nhận thức sự thật trần trụi ấy, tựa vào vô thường, Trịnh Công Sơn ôm cầm thản nhiên ca lời ca yêu thương của một chú ve sầu: “<em>Ôi phù du. Từng tuổi xuân đã già. Một ngày kia đến bờ. Đời người như gió qua</em>”.</p> 
  <p>
  Dù thông thái, con người chưa bao giờ chịu chấp nhận ngày nọ mình sẽ là con phù du tóc bạc. Nỗi ham sống từ chối ánh sáng hoang mạc như con đà điểu rúc đầu vào cát bỏng từ chối những hiểm nguy đe dọa sự sinh tồn. Phạm trù cái Lão tồn tại tất yếu trong âm nhạc Trịnh Công Sơn, là màu cỏ lau hắt hiu buồn, là một tín hiệu như chiếc then mục cài cánh cửa kết thúc một đời người. </p> 
  <p> 
  Dù muốn hay không, thất vọng hay hy vọng, cười hay là khóc, thì cái chết, sự chết, nỗi chết vẫn lơ lửng trên đầu con người. Kinh Thánh dạy con người hãy tập làm quen với cái chết “chết đi trở về với chúa ấy là sống muôn đời”.</p> 
  <p>
  Phật giáo dạy chết là sự thay đổi một trạng thái, là Tán sau khi đã Tụ, một sự tiếp nối vô thường. Triết học hiện sinh xem cái chết là một điều phi lý nhất trên đời, dù là hiện sinh hành động hay hiện sinh Cơ đốc giáo, cũng đều thấy trong cái chết một sự băng hoại tầm thường. Với Trịnh Công Sơn, cái chết là một thường trực, nỗi ám ảnh ngay từ khi một hình hài mới ra đời.</p> 
  <p>
  Có thể thiết lập một từ điển về cái chết trong âm nhạc Trịnh Công Sơn với hàng trăm “kiểu chết” khác nhau. Chết bất chợt “<em>Chợt như xác thân không còn. Và cạnh tôi là đồng vắng</em>”. Chết trong một lời khuyên nhủ “<em>Thôi về đi, đường trần đâu có gì</em>”. Chết như đất trời lịm tắt “<em>Một ngày như mọi ngày. Từng chiều lên hấp hối”</em>. Cái chết là một vô thủy vô chung “Không có cái chết đầu tiên. Và có đâu bao giờ. Đâu có cái chết sau cùng”. Cái chết thanh thiên bạch nhật trong đời thực “<em>Chìm</em> <em>dưới cơn mưa. Một người chết đêm qua</em>”. Chết trong cả giấc mơ “<em>Một lần nằm mơ, tôi thấy tôi qua đời</em>”. </p> 
  <p> 
  Có một điều bất ngờ, là ở mỗi “kiểu chết”, Trịnh Công Sơn đều nhìn thấy những tư thế chết bi tráng, hầu như không muốn làm hạt bụi của con người. Cái tư thế mà bậc đại trí Chế Lan Viên sinh thời đã viết “<em>Vê hạt cát thời gian chọi lại với vô cùng</em>”. Có tư thế chết thơ mộng và kêu dũng “<em>Người nằm co như loài thú trong rừng sương mù. Người nằm yên không kêu than chết trên căn phần</em>”. Có tư thế chết chỉ là một dấu bàn chân quên trở lại “<em>Chìm dưới cơn mưa. Bàn chân nhỏ bé. Năm nay năm nay đã quên đường về</em>”.</p> 
  <p>
  Quả là khó có cái chết đau thương nào lại nhẹ nhàng như là “quên” như vậy, mà nỗi đau đã được nén chịu rồi lặp đi lặp lại qua trạng từ chỉ thời gian “năm nay, năm nay...”. Chết chủ động tiếp nhận với tư thế của một lời chào không chút ngại ngần “Đường trần rồi khăn gói. Mai kia chào cuộc đời. Nghìn trùng cơn gió bay”...</p> 
  <p>
  Và không ở đâu cái chết vốn tràn ngập bi thương và phi lý lại xuất hiện đẹp như đoạn kết một cuộc hẹn hò “<em>Những hẹn hò từ nay khép lại. Thân nhẹ nhàng như mây</em>”. Vậy đó, sau khi đã mô tả hàng trăm “kiểu chết” tàn lạnh khói hương, tạc vào giai điệu buồn như phúc âm hàng trăm “tư thế chết” dịu dàng và lẫm liệt, Trịnh Công Sơn - nhạc sĩ, bỗng trở thành một Thiền Sư đốn ngộ với nụ cười nhẹ nhàng rằng cái chết không đe dọa được ai.</p> 
  <p>
  Tạo hóa đã đùa cợt con người và đến lượt mình con người minh triết có thể “nhân định thắng thiên” bằng cái nhìn trực diện, không trốn tránh và sợ hãi trước cánh cửa vô thường Sinh - lão - bệnh - tử. </p> 
  <p> 
  <b>Nguyễn Xuân Hoàng</b><br />
  <a href="http://bee.net.vn">bee.net.vn</a>, 01/04/2010</p> 


title: Trịnh Công Sơn và chiến tranh Việt Nam
created: 2006-07-26 12:45:41+00:00
edited: 2014-06-24 19:22:50+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
author: Ban Mai
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Ban Mai, 07/2006.
url_id: trinh-cong-son-va-chien-tranh-viet-nam
body:
  <p>
  <br />
  Mở đầu tập <i>Ca khúc da vàng </i>viết năm 1967, Trịnh Công Sơn bày tỏ nỗi đau thống thiết: <i>“Tất cả đã bể, đã vỡ toang. Tiếng thét đã chìm xuống biển thành tiếng nói trầm tư, thành lời kêu uất về thân thế Việt Nam. Tiếng nói vang lên từ những hố bom đào lên cùng khắp. Ơi những bạn bè thân yêu đã chết từ đỉnh cao hay vực thẳm. Con người đã hóa thân làm vết thương. Cái chết hóa thân làm biểu tượng vô nghĩa. Đã biến hình đổi dạng từ những cơn hiểm họa cay nghiệt nhất của nhân loại. Lìa cha mẹ, anh em, bằng hữu yêu dấu vô cùng. Hãy kết hỏa châu làm đèn đãi ngộ quỷ dữ. Đốt đuốc cho người điên ấm phố mùa đông. Cả một hành trình hùng vĩ của giống nòi từ miền Triết Giang đổ về bây giờ như thế đó. Hỡi người yêu da vàng của 
  tôi hãy duỗi tay thật dài về phía hố thẳm vốc lấy những hạt đất mềm mỏng đó mà hôn. Tôi sẽ làm người tiều phu đi nhặt từng cánh tay, bàn chân, từng đốt xương, sọ người vung vãi khắp nơi về làm củi đốt sáng cho đêm tìm lại dấu vết của một hành tinh Việt Nam da vàng bặt tăm. Ám khí dày đặc, làm sao thấy rõ mặt nhau. Hãy thử bắt đầu bằng tiếng hát như ca dao của tổ tiên ta ngày xưa đó”. </i>(&quot;Da vàng ca khúc&quot; Trịnh Công Sơn) [1]  <br />
   <br />
  </p>
  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/photos/album-1/a009.jpg">
       <img src="/photos/album-1/a009.jpg" /></a>
    <p class="discreet">TCS hát "Ca Khúc Da Vàng" tại Quán Văn</p>
  </div>

  <p>
  Trong ca khúc “Gia tài của Mẹ”, Trịnh Công Sơn đã chỉ cho chúng ta thấy đây là một cuộc chiến tranh “nội chiến”. Chính quan điểm này đã làm cho chính quyền cộng sản e ngại ông. Bởi vậy, trong giai đoạn đầu của thời hậu chiến, có người ở chiến khu đã tuyên bố khi về Sài Gòn sẽ “xử tử” Trịnh Công Sơn [2][*]. Cho đến ngày nay, quan điểm về tên gọi cuộc chiến vẫn là điều tranh cãi. Với tôi, tôi đồng cảm cùng suy nghĩ của Trịnh Công Sơn, bởi vì đứng trên góc nhìn dân tộc, cái chết nào cũng đau xót như nhau. Vì tất cả đều chung giòng máu Lạc Hồng. Đó chính là bi kịch của người dân Việt. Với trái tim nhạy cảm và nhân ái vô cùng, Trịnh Công Sơn đã nhận ra điều vô lý ấy. Trong bài nói chuyện “Trịnh Công Sơn vì hòa bình và tình yêu” do “Hội Văn hóa Trịnh Công Sơn” tổ chức tại Paris đêm 3-5-2003, giáo sư Cao Huy Thuần đặt câu hỏi: “Có cái gì nổi bật trong nhạc chống chiến tranh của Trịnh Công Sơn?” và khẳng định: “Chẳng có gì ngoài chữ tình” [3] . Đúng, nhạc chiến tranh của ông bắt nguồn từ tình yêu thương, nó là những bài tự tình dân tộc, ông nói hộ cho dân tộc thân phận khổ ải của kiếp người trong chiến tranh, là tiếng kêu thương tuyệt vọng của người dân trong cảnh thịt xương tan nát.  <br />
   <br />

  <i>Ôi da vàng Việt Nam vỡ nát <br />
  Xương thịt đó thiêng liêng vô cùng </i>
   <br />
   <br />
  Khắp đất nước tràn đầy xác người:  <br />
   <br />
  <i>Xác người nằm quanh đây, trong mưa lạnh này <br />
  Bên xác người già yếu, có xác còn thơ ngây  <br />
  Xác nào là em tôi, dưới hố hầm này  <br />
  Trong những vùng lửa cháy, bên những vồng ngô khoai </i>
   <br />
  (&quot;Hát trên những xác người&quot; - 1968)  <br />
   <br />
  Là một trí thức, ông ý thức được thân phận nhược tiểu của đất nước mình trong bối cảnh tranh giành ảnh 
  hưởng của các thế lực quốc tế. Cảm nhận được nỗi đau mất mát ấy, cho nên dù đang ở trong cái thế chống 
  đối nhau, tự trong thâm tâm của người dân Việt, họ vẫn thấy yêu nhau, gần nhau:  <br />
   <br />
  <i>Tôi muốn yêu anh, yêu Việt Nam 
   <br />

  Ngày gió lớn, tôi đi môi gọi thầm, 
   <br />
  Gọi tên anh, tên Việt Nam,  <br />
  Gần nhau trong tiếng nói da vàng. </i>
   <br />
  (&quot;Tình ca của người mất trí&quot; - 1967)  <br />
   <br />
  Có lúc ông nói thẳng ra:  <br />

   <br />
  <i>Hai mươi năm là xác người Việt nằm  <br />
  Làm sao ta giết hết những đứa con Việt Nam?  <br />
  Xưa ta không thù hận  <br />
  Vì đâu tay ta vấy máu? </i> <br />
  (&quot;Tuổi trẻ Việt Nam&quot; - 1969)  <br />
   <br />

  Cái bi thảm nhất là ở chỗ: tay của người Việt ít nhiều đều vấy máu anh em mình, người yêu của mình. Tự trong thâm tâm, họ là anh em, cha con, là người yêu của nhau, nhưng trên thực tế, họ chém giết nhau, nhìn nhau xa lạ. Nhưng khi người yêu đó: <i>Bỏ xác trôi sông, chết ngoài ruộng đồng / Chết rừng mịt mùng, chết lạnh lùng / Mình cháy như than, chết cong queo / Chết vào lòng đèo, chết cạnh gầm cầu / Chết nghẹn ngào, mình không manh áo (Tình ca của người mất trí - 1967) </i>. Trong cuộc chiến tranh này, không ai ca khúc khải hoàn, không ai nằm chết trong vinh quang. Những người yêu đó đã:  <br />
   <br />
  <i>Chết thật tình cờ, chết chẳng hẹn hò  <br />
  Chết không hận thù, nằm chết như mơ </i> <br />
   <br />
  Trịnh Công Sơn cho rằng, đây là cái chết do một trận địa chấn, một cơn hồng thủy. Một cái chết không nằm 
  trong dự tính của họ. Họ bị một thứ gông cùm xiềng xích vô hình xô đẩy họ vào mâu thuẫn, hận thù. Nhưng 
  tận trong sâu xa nơi tâm hồn họ, họ không thấy sự mâu thuẫn, hận thù mà chỉ thấy một màu da thơm mùa lúa chín, thấy yêu nhau, thấy gần nhau trong tiếng nói Việt Nam. Như vậy thì quả dân tộc ta đang gặp một cơn đại nạn. Và triệu người đã chết bất đắc kỳ tử, chỉ là nạn nhân của một cuộc chiến tranh phát xuất từ đâu tới, chớ không phải từ trong lòng anh em Việt Nam, mà ngày nay có những quan điểm cho rằng đó là cuộc chiến tranh “uỷ nhiệm” của các nước lớn. Nói như Bửu Ý “… chiến tranh diễn ra không phải ở chiến trường, không phải do người cầm súng, nó diễn ra ở bàn tròn, ở trong lòng người, ở trong đầu óc những con người mua bán chiến tranh… Giữa một nền trời như vậy, thân phận con người là một vấn nạn, ta nên nói ngay: đây là một chủ đề tư tưởng, nếu không muốn nói là triết lý…” [4] . Những bài ca nổi tiếng trong giai đoạn này như “Tình ca của người mất trí”, “Ca dao mẹ”, “Gia tài của mẹ”, “Đi tìm quê hương” là những bài hát có ca từ rất buồn thảm, giai điệu blues dìu dặt, thở than, kể lể như tiếng khóc của một người đàn bà trong góc phòng tối, rồi bỗng nhiên nức nở, gào thét thảm thiết. Ông nói hộ những gì trong tâm hồn họ bị nổ ra vì quá đau khổ, u uất, vì không thể đè nén lại được nữa. Những ước mơ từ lâu họ không được quyền nói tới, phải được chôn sâu vào trong lòng, nay bỗng bùng lên trong tiếng hát của người mất trí [5] .  <br />
   <br />
  Không chỉ riêng Trịnh Công Sơn, hầu như người dân miền Nam nào cũng sống trong bi kịch ấy. Để minh chứng cho một thời đại đầy biến động này, chúng ta hãy đọc bài thơ của Nguyễn Bắc Sơn khi viết về bộ đội miền Bắc với một giọng thơ ngất ngưởng:  <br />
   <br />
  <i>Kẻ thù ta ơi, những đứa xăm mình  <br />
  Ăn muối đá và điên say chiến đấu  <br />
  Ta vốn hiền khô, ta là lính cậu  <br />
  Đi hành quân, rượu đế vẫn mang theo  <br />
  Mang trong đầu những ý nghĩ trong veo  <br />
  Xem chiến cuộc như tai trời ách nước  <br />
  Ta bắn trúng ngươi, vì ngươi bạc phước  <br />
  Chiến tranh này cũng chỉ một trò chơi  <br />
  Vì căn phần ngươi xui khiến đó thôi  <br />
  Suy nghĩ làm gì lao tâm khổ trí  <br />
  Lũ chúng ta sống một đời vô vị  <br />
  Nên chọn rừng sâu núi cả đánh nhau”... </i> <br />
  (“Chiến tranh Việt Nam và tôi” - Nguyễn Bắc Sơn) [6]  <br />
   <br />

  <i>“Những đứa xăm mình”, </i>những con người ấy cũng một dòng máu như ta thôi. Trong lúc người lính Cộng hòa đã nhận ra cuộc chiến này<i> “cũng chỉ một trò chơi” </i>thì... phần đông <i>“Kẻ thù ta ơi” </i>
  đều <i>“điên say chiến đấu”, </i>đều tin chắc vào chính nghĩa của cuộc chém giết, đều hô hào cổ võ tàn sát một cách trịnh trọng. <i>“Kẻ thù ta ơi” </i>là một thế hệ tươi sáng, họ là những học sinh, sinh viên đầy nhiệt huyết, được đào tạo từ nhỏ về lòng yêu nước, yêu nước ở đây đồng nghĩa với ý thức của chủ nghĩa cộng sản về nhiệm vụ và sứ mệnh. Yêu nước ở đây đã gắn liền với một thể chế. Đây lại là một bi kịch khác. <i>“Nhiệm vụ của ta là phải đấu tranh cho lẽ phải. Mà đã đấu tranh thì phải bỏ sức lực, phải suy nghĩ và phải hy sinh những quyền lợi cá nhân, có khi là cả cuộc đời mình, cho lẽ phải chiến thắng” (Nhật ký Đặng Thùy Trâm) [7] . </i> <br />
   <br />
  Trong khi đó, ở chiến tuyến khác, trong bài “Nghinh địch hành” Hà Thúc Sinh viết:  <br />
   <br />
  <i>Giao thừa đâu mà vội  <br />
  Hãy khoan đã chú mày  <br />
  Cứ đóng xa vài dặm  <br />
  mà ăn uống cho say  <br />
   <br />

  Ta cũng người như chú  <br />
  cũng nhỏ bé trong đời  <br />
  có núi sông trong bụng  <br />
  mà bất lực hôm nay  <br />
  ...  <br />
  Vì nói thật cùng chú  <br />
  Trăm năm có là bao  <br />
  Binh đao sao biết được  <br />
  Sinh tử ở nơi nào.” </i> <br />

  (“Nghinh địch hành” - Hà Thúc Sinh)  <br />
   <br />
  Một người lính Cộng hòa nói với một bộ đội miền Bắc, như nói với anh em và quả thật họ là anh em cùng 
  giống “da vàng mũi tẹt” mà ra. Ta đối với chú mà nói được lời như thế vì lòng ta đã tới độ nguội lạnh, 
  không còn gì khuấy động nổi một cơn điên say nữa. Đao to búa lớn: vô ích. Danh từ cao đẹp: vô ích. Lý tưởng thiêng liêng: vô ích [8] .  <br />
   <br />
  </p>
  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/photos/album-1/photo89.jpg">
       <img src="/photos/album-1/photo89.jpg" /></a>
    <p class="discreet">TCS hát Kinh Việt Nam, 1971</p>
  </div>

  <p>
  Cũng như bao người trí thức miền Nam khác, Trịnh Công Sơn đau đớn nhận ra điều ấy, những thảm cảnh mất 
  mát mà ông thấy trong trái tim của ông. Cũng như dân tộc, chiến tranh của ông mang tính trừu tượng, trừu tượng trong cái nghĩa nồi da xáo thịt, ông không cần phân tích cái nồi đó thế nào, ai mang đến, ai đốt củi lửa. “Tắt một câu, trong dòng nhạc phản chiến của mình, Trịnh Công Sơn đã chẳng có một toan tính chính trị nào cả. Mà tất cả làm theo mệnh lệnh của con tim mình (…). Trái tim nhân ái, nhạy cảm, chỉ biết nói lên những cảm xúc nồng nhiệt của mình đối với quê hương, dân tộc, dù thiếu vắng một thái độ chính trị, nhưng trung thực. Nghĩa là tự đáy lòng mình thì mình nói” [9] .  <br />
   <br />
  Nhận định của Bửu Chỉ thật sâu sắc, tuy nhiên theo tôi, Trịnh Công Sơn không phải không có thái độ chính 
  trị. Thái độ chọn lựa của ông đã thật rõ ràng. Ông dứt khoát không tham gia bên nào, vì đứng bên nào, ông 
  cũng thấy trái tim mình nhói đau. Như một trò chơi, bạn bè thân của ông chia đều ở hai phía:  <br />
   <br />
  <i>Ôi chinh chiến đã mang đi bạn bè <br />
  Ngựa hồng đã mỏi vó chết trên đồi quê hương </i> <br />
  (&quot;Xin mặt trời ngủ yên&quot; - 1964)  <br />
   <br />
  Người miền Nam thấy mình trong ca khúc “Cho một người nằm xuống”, Trịnh Công Sơn thương tiếc Lưu Kim Cương, một Đại tá Không quân Việt Nam Cộng Hòa tử nạn, là một người bạn hào hiệp của ông:  <br />
   <br />
  <i>Anh nằm xuống cho hận thù vào lãng quên  <br />
  Tiễn đưa nhau trong một ngày buồn  <br />
  Đất ôm anh đưa về cội nguồn... <br />
  Những xót xa đành nói cùng hư không. </i> <br />
  (&quot;Cho một người nằm xuống&quot; - 1968)  <br />
   <br />
  Người miền Bắc lại bắt gặp mình khi ông chia sẻ nỗi đau:  <br />

   <br />
  <i>Tôi mất trong chiến tranh này  <br />
  Bao nhiêu bao nhiêu nụ cười  <br />
  Em từ Hà Nội có bao giờ được yên vui… </i> <br />
  (“Tôi đã mất” - 1970)  <br />
   <br />
  Rồi trưa ngày 30 tháng tư năm 1975, chiến tranh chấm dứt, người ta nghe tiếng ông hát <i>“Nối vòng tay lớn” </i>trên Đài phát thanh Sài Gòn. Người miền Nam sửng sốt và thấy bị tổn thương như bị phản bội khi mà trái tim họ vốn đã tan nát khi Sài Gòn thất thủ.  <br />
   <br />
  Giải thích hành động này ra sao?  <br />
   <br />
  Văn Cao mấy chục năm trời im hơi lặng tiếng, bỗng vỡ òa niềm vui với ca khúc “Mùa xuân đầu tiên” ở cùng 
  thời điểm này. Phải chăng những nghệ sĩ lớn đều như vậy, như đứa trẻ chỉ biết ca lên niềm hân hoan của 
  dân tộc trong ngày vui chung của đất nước, sau bao năm ngăn cách. Vẫn là niềm vui vượt trên mọi quan điểm chính trị. Và tôi tin rằng, đối với Trịnh Công Sơn, ông cũng sẽ làm điều đó nếu chiến thắng trong cuộc chiến 1975 trước đây thuộc về những người lính Cộng hòa.  <br />
   <br />
  Ở Việt Nam, cái logic tư duy của người Việt thường thấy là: không bên này là bên kia. Điều này cũng dễ hiểu vì thực tiễn lịch sử Việt Nam trong suốt nhiều thập kỷ đã đặt con người vào cách tư duy trên. Thái độ không thật sự bên nào của Trịnh Công Sơn, đã khiến ông rơi vào cái nhìn nghi ngờ từ cả hai phía.  <br />
   <br />
  Bên Cộng hòa có người đã cho ông là “hèn nhát”: “Trịnh Công Sơn, ông chỉ là một cây sậy, hơn thế nữa, là một cây sậy yếu hèn (cho dù có là “cây sậy biết suy nghĩ” tới đâu). Trong lớp vỏ của một cây sậy, của một thể chất yếu đuối, là một bản chất yếu đuối… Là cây sậy, ông khó mà đứng thẳng trước những trận gió ào 
  ạt, những trận cuồng phong. Ông phải cúi rạp xuống. Là cây sậy, ông cũng tham sống sợ chết, cũng thích ăn 
  ngon mặc đẹp, cũng run sợ trước bạo lực, cũng lo âu trước những nỗi bất an, những mối đe dọa rình rập…” 
  [10] .  <br />

   <br />
  Người ta nói “ông phải cúi rạp xuống… cũng run sợ trước bạo lực…”. Thế nhưng, khi nghiên cứu cuộc đời 
  và nội dung các sáng tác của ông (các bài viết và trên 300 ca khúc), tôi không hề bắt gặp điều đó. Thậm chí, Trịnh Công Sơn rất ý thức khi không sáng tác một ca khúc nào có ca từ ca ngợi lãnh đạo, lãnh tụ hay ca ngợi thể chế mình đang sống, dù trong thời chiến tranh hay sau thời hậu chiến. Đó là lòng tự trọng của người trí thức mà không phải ai ai cũng có được.  <br />
   <br />
  Bên cộng sản thì “gạt ông qua bên lề” vì thiếu vắng lập trường chính trị. Trịnh Công Sơn chênh vênh giữa 
  hai “lằn đạn”… mặc kệ những phán xét, ông sống theo suy nghĩ của riêng mình. Tôi nghĩ rằng, thái độ kiên 
  định lập trường sống và hoạt động nghệ thuật của riêng mình chính là bản lĩnh hiếm có của một nghệ sĩ 
  lớn. Là một nghệ sĩ, ông dùng lời ca để hát lên thân phận con người trong chiến tranh, kêu gọi hòa bình và tình yêu thương. Hành động dấn thân với tư cách là người nghệ sĩ đấu tranh cho hòa bình, theo tôi là một chọn lựa dũng cảm, đầy tính nhân văn của một trí thức. Và hành động ở lại Việt Nam sau ngày 30 tháng Tư, thở cùng nhịp thở với đất nước, đau cùng nỗi đau của dân tộc là logic của một nhân cách lớn. Chính điều ấy đã làm ông trở thành một công dân “ngoại hạng”.  <br />
   <br />
  Và một nghịch lý đã xảy ra: Người dân bên nào cũng đều thích hát nhạc của ông, nhưng trớ trêu thay, chính 
  quyền bên nào cũng đều cấm đoán.  <br />
   <br />
  Tại sao các chính quyền phải run sợ trước những lời ca phản chiến?  <br />
   <br />
  </p>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/photos/album-1/photo88.jpg">
       <img src="/photos/album-1/photo88.jpg" /></a>
    <p class="discreet">TCS tập cho sinh viên Huế hát</p>
  </div>

  <p>
  Vì quả thật, những gì Trịnh Công Sơn nói lên qua ca khúc của ông đều là nỗi lòng và mơ ước chung của mọi người dân nước Việt. Đó chính là tiếng nói của lương tâm con người. Năm trăm năm trước, Nguyễn Trãi cũng đã từng nói lên nỗi phẫn nộ và đau xót trước cảnh tàn hại do giặc Minh xâm lược gây ra: <i>“…Dân chúng lưu ly, những nỗi lìa tan không kể xiết, binh sĩ đánh chác, luôn năm chết chóc đáng thương thay!”. </i>
  (“Biểu Cầu Phong” - bài 21). Và trong “Bình Ngô đại cáo”, ông cũng nói lên thân phận con người bị giày xéo trong chiến tranh:  <br />
   <br />
  <i>Nướng con đen trên ngọn lửa hung tàn  <br />
  Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ…  <br />
  Người bị ép xuống biển, dòng lưng mò ngọc, ngán thay cá mập thuồng luồng  <br />
  Kẻ bị đem vào núi, đãi cát tìm vàng, khốn nỗi rừng sâu nước độc…  <br />
  Nặng nề những nỗi phu phen,  <br />
  Tan tác cả nghề canh cửi. </i> <br />
   <br />
  Lịch sử Việt Nam như chúng ta biết, là một đất nước luôn luôn bị chiến tranh giày xéo, nội chiến phân ly. Vì vậy, những người dân trong đất nước này từ bao đời phải luôn sống trong cảnh lầm than. Hết giặc nọ đến 
  giặc kia trùng trùng bủa vây. Nhà đại thi hào Nguyễn Du cuối thế kỷ thứ 18 đầu thế kỷ 19, cũng nói lên nỗi thống khổ của người dân trong cảnh loạn lạc: <i>Lần phố xin miếng ăn / Cách ấy đâu được mãi / Chết lăn rãnh đến nơi / Thịt da béo cầy sói </i>(“Sở kiến hành”).  <br />
   <br />
  Trịnh Công Sơn, giữa thế kỷ 20 cũng nói lên bao cảnh thương tâm diễn ra hằng ngày trên một đất nước tang 
  tóc chiến tranh.  <br />
   <br />

  <i>Từng chuyến bay đêm, con thơ giật mình,  <br />
  Hầm trú tan hoang, ôi da thịt vàng…  <br />
  Hàng vạn tấn bom trút xuống đầu làng.  <br />
  Cửa nhà Việt Nam cháy đỏ cuối thôn </i> <br />
  (&quot;Đại bác ru đêm&quot; - 1967)  <br />
   <br />

  Trong nỗi bi phẫn vì chiến tranh, Trịnh Công Sơn lên tiếng kêu gọi tranh đấu, đồng thời nói lên những khát khao hòa bình với những bài hát tiêu biểu như “Huế - Sài Gòn - Hà Nội”, “Nối vòng tay lớ”n, “Cánh đồng hòa bình”, “Ta phải thấy mặt trời”. Ca từ hùng hồn, mang tính đấu tranh thúc giục và đầy niềm tin về tương lai: <i>Việt nam ơi / Còn bao lâu những con người ngồi nhớ thương nhau / Triệu chân em / Triệu chân anh / Hỡi ba miền vùng lên cách mạng</i> (“Huế - Sài Gòn - Hà Nội” - 1969)  <br />
   <br />
  Hầu hết những ca từ mạnh mẽ hô hào đó, không phải là những hô hào chém giết, mà là hô hào chiến đấu cho 
  hòa bình. Trịnh Công Sơn vẽ ra hình ảnh một đất nước sau chiến tranh rất huy hoàng:  <br />
   <br />
  <i>Ta cùng lên đường  <br />
  Đi xây lại Việt Nam  <br />
  Bàn chân ta đi mau đi sâu vô tới rừng cao <br />
  Vác những cây rừng to  <br />
  Về nơi đây ta xây dựng nhà  <br />
  Dựng làng mới cho dân ta về <br />
  Dựng nhà mới cho miền quê </i> <br />
  (“Dựng lại người dựng lại nhà” - 1968)  <br />
   <br />
  Ẩn đằng sau những ca từ cho một viễn cảnh thanh bình đó, vẫn là những dòng nước mắt, là nỗi ưu tư nhân 
  thế, là tâm trạng đớn đau cùng cực của thân phận nhỏ bé của kiếp người. Vẫn là hạt bụi, vẫn là nỗi khắc 
  khoải siêu hình trước cuộc nhân sinh. Chiến tranh, quê hương thân phận con người cuộn xoáy vào với nhau tạo thành một bi kịch. Rốt cuộc, thực chất cuộc đời ông là một kẻ suy ngẫm về kiếp người, một tên hát rong suốt đời lang thang, buồn bã. Chiến tranh cũng là bi kịch nhân sinh, như mọi bi kịch khác. Bởi vậy, có những lúc ông hô hào, reo ca đấu tranh cho hòa bình, thân phận ông cũng thế. Vẫn là một thân tượng buồn!  <br />
   <br />

  Vẫn là:  <br />
   <br />
  <i>Trên đời người trổ nhánh hoang vu  <br />
  Trên ngày đi mọc cành lá mù  <br />
  Những tim đời đập lời hoang phế  <br />
  … Dưới chân ngày cỏ xót xa đưa. </i> <br />
  (“Cỏ xót xa đưa” - 1969)  <br />
   <br />

  Có lẽ từ bài đầu tiên đặt bút viết, Trịnh Công Sơn đã nghiệm ra được chân lý riêng của mình: cái khả năng 
  to lớn sau cùng của ca khúc là mang đến cảm thông giữa mọi người bằng tiếng hát. Đó là sứ mệnh truyền đạt 
  những âu lo, chờ đợi của con người khi đối diện với chính mình trước cuộc sống, cũng như thông điệp tình 
  yêu và nhân ái đến với những tâm hồn yêu chuộng hòa bình và những con tim đang bị ngộ độc bởi ngòi thuốc 
  nổ. Cuối cùng gì, thân phận ông cũng như một ngọn cỏ bên đường. Và chính ngọn cỏ bé nhỏ đó đã tạo thành 
  một Trịnh Công Sơn khác, mang ông đi vào vĩnh cửu.  <br />
   <br />
  Khái quát tư tưởng của Trịnh Công Sơn, cụ Đào Duy Anh đã hạ một câu chí tình: “Cái anh Trịnh Công Sơn này 
  lạ thật, anh ta muốn ôm hết những mâu thuẫn và khát vọng của đất nước vào mình” [11] .  <br />
   <br />
  Lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, thân phận da vàng của một nước nhược tiểu được Trịnh Công Sơn đẩy 
  đến tận cùng:  <br />
   <br />
  <i>Người nô lệ da vàng ngủ quên  <br />
  Ngủ quên trong căn nhà nhỏ  <br />
  Đèn thắp thì mờ… </i> <br />
  (“Đi tìm quê hương” - 1967)  <br />
   <br />
  Với cái nhìn tỉnh táo, Trịnh Công Sơn đã nhận ra thân phận nô lệ da vàng của người Việt trong chiến tranh. Ông luôn nhắc nhở chúng ta về một dòng giống Lạc Hồng trong bối cảnh tranh giành quyền lợi của các nước lớn. Bởi vì, người Việt sống nhưng không có chủ quyền trong tay, sinh mạng hoàn toàn phụ thuộc vào ngoại bang cả ở hai phía, giá trị làm người bị phủ nhận, thì khác gì một nô lệ. Trinh Công Sơn hỏi: Vậy thì tại sao lại có cảnh nội chiến? Đây là lời tố cáo:  <br />
   <br />
  <i>Một ngàn năm đô hộ giặc Tàu  <br />
  Một trăm năm nô lệ giặc Tây  <br />
  Hai mươi năm nội chiến từng ngày  <br />
  Gia tài của mẹ, một bọn lai căng,  <br />
  Gia tài của mẹ, một lũ bội tình… </i> <br />
  (“Gia tài của mẹ” - 1965)  <br />
   <br />
  Sự xuất hiện của hai chữ<i> lai căng</i> trong ca từ mang nhiều ý nghĩa quan trọng. Lai căng tức là từ bỏ con người văn hóa dân tộc của mình để biến thành một người khác. Lai căng là phụ thuộc ngoại bang từ bên này hay bên kia, bằng cách này hay cách khác. Bọn lai căng đó trở thành một lũ bội tình dân tộc, vì luôn luôn đứng sát với ngoại bang để bóc lột, mưu cầu quyền lợi, hãm hại đồng bào mình. Lời mẹ dặn con chớ quên màu da vàng, dặn con giữ gìn màu da vàng chính là một cách phản kháng tâm thức nô lệ, một hình thức chống lại những khuynh hướng lai căng đang đe dọa:  <br />
   <br />
  <i>Dạy cho con tiếng nói thật thà  <br />
  Mẹ mong con chớ quên màu da  <br />
  Con chớ quên màu da nước Việt xưa  <br />
  Mẹ trông con mau bước về nhà  <br />
  Mẹ mong con lũ con đường xa  <br />
  Ôi lũ con cùng cha quên hận thù </i> <br />
  (“Gia tài của mẹ” - 1965)  <br />
   <br />
  Dân tộc của ông là trăm trứng nở ra trăm con trong huyền thoại lịch sử, cùng giống Con Rồng Cháu Tiên. Dân tộc của ông là thế: là tất cả mọi người, không phân biệt Nam-Bắc, không phân biệt giai cấp. Vì sao? Vì có người mẹ nào phân biệt con? Dân tộc, bởi vậy, mang hình ảnh bà Mẹ. Bà Mẹ đó luôn ăn năn - ăn năn cả đến việc đã sinh ra con, bởi vì sinh ra con để làm gì khi chúng sống một kiếp người đọa đày, thù hận?  <br />
   <br />

  <i>Mẹ nhìn quê hương nghe con mình buồn giọt lệ ăn năn  <br />
  Giọt lệ ăn năn đưa con về trần tủi nhục chung thân </i> <br />
   <br />
  Chiến tranh là tủi nhục của bà Mẹ, vì xương thịt nào cũng từ bà mà ra, xương thịt nào cũng là Việt Nam. Cùng là đứa con của Mẹ mà thôi.  <br />
   <br />
  Tại sao từ một cuộc kháng chiến chống Pháp ban đầu, vì lý tưởng chung của dân tộc – đánh đuổi ngoại xâm 
  - lại đưa đất nước vào con đường chia cắt, đẩy thành một cuộc chiến tranh ý thức hệ cốt nhục tương tàn. 
  Liệu có thứ triết thuyết hay chủ nghĩa cao cả nào có thể biện minh cho những quyết định lịch sử - đẩy anh 
  em cùng giống Lạc Hồng lao vào cơn binh đao điên loạn này chăng? Vì lý tưởng hay vì cuồng vọng lợi quyền? 
  Lịch sử mai sau rồi sẽ phán xét.  <br />
   </p>
  <p align="center">
  * 
  </p>
  <p>
   <br />
   <br />
  Nhạc phản chiến của Trịnh Công Sơn là thế? Có người tán thành, có người còn nghi ngại. Âu cũng là lẽ thường tình vì cách nghĩ của con người có bao giờ là như nhau. Nó luôn vận động và nhận chân lại những giá trị, lý giải lại những gì đã qua. Cuộc đời này mãi mãi là như vậy.  <br />
   <br />
  Nhưng cho dù là gì đi nữa, theo tôi, chắc không ai không thừa nhận Ca khúc da vàng của Trịnh Công Sơn bắt nguồn từ lòng yêu thương con người. Mà cái gốc tình yêu thương của ông chịu ảnh hưởng sâu đậm triết lý “Tứ hải giai huynh đệ”, là nhân loại một nhà, vượt qua những hệ tư tưởng nhỏ bé, những hệ lụy đời thường. Ông đã đứng lên trên tất cả mọi thiên kiến chính trị để nói lên nỗi đau của người dân da vàng, của người 
  dân nước Việt.  <br />
   <br />
  Và phải chăng, vì viết theo “mệnh lệnh của con tim”, chứ không theo một thứ mệnh lệnh nào khác, mà người 
  đời đã vinh danh ông là kẻ du ca bất khuất của Việt Nam.  <br />
   <br />
  Ông ca tụng tình yêu thương, ông chống bạo lực và chống chiến tranh. Phải chăng đó là những chủ đề không chỉ có tính thời sự cấp thiết mà còn luôn luôn là vấn đề lớn của nhân loại của muôn đời.  <br />
   <br />
  Cho đến ngày nay, sau 31 năm kết thúc chiến tranh, nhìn lại những chặng đường thăng trầm của đất nước, có lẽ đã đến lúc chúng ta dũng cảm nhìn nhận lại cuộc chiến đã qua và thân phận các ca khúc phản chiến của Trịnh Công Sơn.  <br />
   <br />
  Và chúng ta hãy tự hỏi: thân phận da vàng người Việt ngày nay đã thực sự thoát đời nô lệ ngoại bang chưa?  <br />
   <br />
  Hay vẫn còn đó nỗi niềm:  <br />
   <br />
  <i>Ôi gian nan đời nước nhỏ  <br />
  Sao đau thương nhiều lắm thế </i> <br />
  (“Quê hương đau nặng” - 1971)  <br />
   <br />
  Chiến tranh hạt nhân, chiến tranh tôn giáo, chiến tranh giữa những hệ tư tưởng... nội chiến... ngay lúc này, chúng ta có thể nghe thấy tiếng bom nổ trong thành phố Baghdad, khủng bố ở Indonesia, India, ... cuộc chiến vẫn luôn chực chờ ở đâu đó và những ca từ kêu gọi hòa bình, yêu thương con người của Trịnh Công Sơn vẫn luôn mãi còn giá trị.  <br />
   <br />
  <b>Ban Mai</b><br />
  Việt Nam, tháng 7/2006  <br />
   <br />
  ________________________________________ <br />

  <i>[1]Trịnh Công Sơn, &quot;Da vàng ca khúc&quot;, nguồn <a href="http://www.suutap.com" target="_blank">http://www.suutap.com</a> <br />
  [2]Báo Người Việt - Hoa Kỳ, trong bài &quot;Tiểu sử 
  Trịnh Công Sơn&quot;, viết: &quot;Trước đây tại Sài Gòn, 
  LHĐ…, từng tuyên bố là khi nắm được chính quyền sẽ 
  xử tử Trịnh Công Sơn về tội đã gọi chiến tranh Việt 
  Nam là ‘nội chiến’ (trong câu hát ‘hai mươi năm nội 
  chiến từng ngày’), thay vì phải gọi là ‘Chiến tranh 
  chống Mỹ cứu nước’. Vì vậy, sau 30/4, Trịnh Công Sơn 
  phải về Huế ngay khi LHĐ vào Sài Gòn... Năm 1979 Nguyên 
  Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã đứng ra che chở ông, đánh 
  tiếng gọi ông về lại Sài Gòn.&quot; <br />
  [3]Cao Huy Thuần, &quot;Nhạc chống chiến tranh của Trịnh 
  Công Sơn&quot;, <a href="http://www.tcs-home.org" target="_blank">http://www.tcs-home.org</a> 

   <br />
  [4]Bửu Ý, &quot;Kẻ du ca về tình yêu, quê hương và thân 
  phận&quot;, in trong tập Trịnh Công Sơn, rơi lệ ru người, 
  NXB Phụ Nữ, 2003.  <br />
  [5]Lê Trương, &quot;Phong trào da vàng ca&quot;, <a href="http://www.suutap.com" target="_blank">http://www.suutap.com</a> <br />
  [6]Võ Phiến, Tổng quan Văn học Miền Nam, nguồn <a href="http://www.tienve.org" target="_blank">http://www.tienve.org</a> <br />
  [7]Đặng Thùy Trâm, Nhật ký, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 
  2005  <br />

  [8]Võ Phiến, Tổng quan Văn học Miền Nam, nguồn <a href="http://www.tienve.org" target="_blank">http://www.tienve.org</a> <br />
  [9]Bửu Chỉ, &quot;Về những ca khúc phản chiến của Trịnh 
  Công Sơn&quot;, báo Diễn Đàn Forum, tr. 29, tháng 9/2001, Paris. 
   <br />
  [10]Lê Hữu, &quot;Ảo giác Trịnh Công Sơn&quot;, Báo Văn 
  học số Tân Niên tháng 02-03/2004, Cali, Hoa Kỳ. 
   <br />
  [11]Nguyễn Đắc Xuân, Có một thời như thế, NXB Văn học, 
  2003  <br />
  </i> <br />
  </p>
  <p>
  [*] Bài này cũng đã đươc tác giả gửi đăng trên <a href="http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=7650&rb=0206"><b>talawas.org</b></a> ngày 19.07.2006 và đã có ý kiến phản hồi của độc giả <b>Ta Lo</b> với tựa đề <a href="http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=7660&rb=12">Lê Hiếu Đằng có đòi "xử tử Trịnh Công Sơn" không?</a> ngày 20.07 và <a href="http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=7680&rb=12">một lần thứ nhì</a> ngày 31.07. BBT.
  <br />
  </p>


title: Lại Trịnh ... Cung !!!
created: 2011-01-31 15:05:47+00:00
edited: 2011-02-05 17:39:23+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Cung kiện "Mùa Hè chiều thẳng đứng", laodong.com.vn, 24.01.2011
url_id: trinh-cung-kien-mua-he-chieu-thang-dung
body:
  <br />
  <h1 align="center">Trịnh Cung kiện "Mùa Hè chiều thẳng đứng"</h1>
  <br />
  <p>
  <strong>
  &nbsp;&ldquo;Ừ th&ocirc;i em về, chiều mưa gi&ocirc;ng tới. B&acirc;y giờ anh vui, hai b&agrave;n tay đ&oacute;i&hellip;&rdquo;  Ca kh&uacute;c nổi tiếng Cuối c&ugrave;ng cho một t&igrave;nh y&ecirc;u của Trịnh C&ocirc;ng Sơn c&oacute; phần  ca từ dựa s&aacute;t theo b&agrave;i thơ c&ugrave;ng t&ecirc;n của họa sĩ - nh&agrave; thơ Trịnh Cung.  Phim &quot;M&ugrave;a H&egrave; chiều thẳng đứng&quot; (MHCTĐ) của Trần Anh H&ugrave;ng sản xuất năm  2000, đ&atilde; sử dụng ca kh&uacute;c n&agrave;y đến 3 lần nhưng kh&ocirc;ng đề t&ecirc;n Trịnh Cung  trong phần generic cuối phim. Đến nay, Trịnh Cung quyết định l&ecirc;n tiếng  với c&ocirc;ng luận về sự vi phạm n&agrave;y.</strong>
  </p>
  <br />
  <p>
  <em>Phim MHCTĐ đ&atilde; hiện diện ở Việt Nam rất l&acirc;u (&iacute;t nhất l&agrave; qua định dạng DVD), vậy sao đến h&ocirc;m nay, khi phim Rừng Na Uy đang c&ocirc;ng chiếu, anh mới quyết định l&ecirc;n tiếng với Trần Anh H&ugrave;ng v&agrave; H&atilde;ng phim Lazennec (Ph&aacute;p) về thiếu s&oacute;t n&agrave;y? </em><br />
  <br />
  - Đ&acirc;y l&agrave; sự tr&ugrave;ng hợp ngẫu nhi&ecirc;n, do mới đ&acirc;y, cụ thể l&agrave; trong th&aacute;ng 11/2010, con t&ocirc;i từ Mỹ gọi về cho biết phim MHCTĐ c&oacute; sử dụng ca kh&uacute;c Cuối c&ugrave;ng cho một t&igrave;nh y&ecirc;u do Trịnh C&ocirc;ng Sơn v&agrave; t&ocirc;i l&agrave; đồng t&aacute;c giả m&agrave; kh&ocirc;ng thấy c&oacute; t&ecirc;n t&ocirc;i trong phần generic (ch&uacute; th&iacute;ch) của phim n&agrave;y. V&igrave; chưa xem phim n&ecirc;n t&ocirc;i đi mua đĩa để được biết một c&aacute;ch r&otilde; r&agrave;ng. V&agrave; sự thực đ&uacute;ng l&agrave; như thế, kh&ocirc;ng những Trần Anh H&ugrave;ng đạo diễn phim n&agrave;y m&agrave; ch&iacute;nh &ocirc;ng l&agrave; người viết kịch bản phim, đ&atilde; sử dụng ca kh&uacute;c ấy 3 lần trong phim với đầy đủ ca từ phổ thơ t&ocirc;i viết (nguy&ecirc;n thủy n&oacute; l&agrave; b&agrave;i thơ Cuối c&ugrave;ng cho một t&igrave;nh y&ecirc;u t&ocirc;i đ&atilde; viết v&agrave;o năm 1958 v&agrave; Trịnh C&ocirc;ng Sơn phổ thơ v&agrave;o năm 1959 tại Huế). V&igrave; thấy đ&acirc;y l&agrave; một thiếu s&oacute;t về quyền t&aacute;c giả của ph&iacute;a nh&agrave; l&agrave;m phim n&ecirc;n t&ocirc;i bắt buộc phải l&ecirc;n tiếng.</p>

  <p>
  <em>Anh c&oacute; th&ocirc;ng b&aacute;o với đạo diễn v&agrave; H&atilde;ng phim Lazennec về việc n&agrave;y kh&ocirc;ng? Họ trả lời như thế n&agrave;o? </em><br />

  <br />
  - T&ocirc;i đ&atilde; 3 lần gửi thư điện tử v&agrave;o đầu th&aacute;ng 12/2010, 2 c&aacute;i bằng Việt ngữ v&agrave; 1 bằng Ph&aacute;p ngữ, t&ocirc;i chờ đợi hồi &acirc;m, nhưng đến l&uacute;c trả lời b&agrave;i phỏng vấn n&agrave;y (ng&agrave;y 23/1/2010), hơn 1 th&aacute;ng rưỡi rồi, chẳng thấy một hồi &acirc;m n&agrave;o, thật thất vọng. <br />
  <br />

  B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, t&ocirc;i c&oacute; nhờ em trai của Trần Anh H&ugrave;ng l&agrave; đạo diễn Trần Anh Dũng, đang sống ở Việt Nam, li&ecirc;n lạc gi&uacute;p để biết &yacute; kiến của &ocirc;ng ấy như thế n&agrave;o (c&oacute; thể do qu&aacute; bận). T&ocirc;i c&agrave;ng thất vọng hơn khi được biết qua lời n&oacute;i của Trần Anh Dũng như sau: Anh H&ugrave;ng v&igrave; bận trăm c&ocirc;ng ngh&igrave;n việc, đ&acirc;u c&oacute; th&igrave; giờ trả lời cho anh. Anh H&ugrave;ng l&agrave; đạo diễn, c&ocirc;ng việc đ&atilde; ho&agrave;n th&agrave;nh, phim MHCTĐ coi như đ&atilde; xong, kh&ocirc;ng c&oacute; tr&aacute;ch nhiệm g&igrave; trong việc m&agrave; anh đề cập đến. Tr&aacute;ch nhiệm n&agrave;y thuộc về nh&agrave; sản xuất Lazennec ở Ph&aacute;p. Đ&acirc;y l&agrave; một phim lớn, họ l&agrave;m việc rất c&oacute; quy củ, đ&atilde; k&yacute; hợp đồng với gia đ&igrave;nh nhạc sĩ Trịnh C&ocirc;ng Sơn.</p>

  <p style="text-align: center;"><img height="527" align="middle" width="450" alt="" src="http://www1.laodong.vn/Images/2011/1/24/Cuoicungjpg-114043" /></p>

  <p><em>Đ&uacute;ng như lời Trần Anh Dũng, t&ocirc;i được biết khi l&agrave;m phim, Lazennec c&oacute; k&yacute; hợp đồng với nhạc sĩ Trịnh C&ocirc;ng Sơn v&agrave; đ&atilde; chi trả t&aacute;c quyền. Vậy th&igrave;, anh c&oacute; được xem bản hợp đồng n&agrave;y kh&ocirc;ng? Trong ấy c&oacute; n&oacute;i g&igrave; về quyền lợi của t&aacute;c giả ca từ? </em><br />
  <br />

  - T&ocirc;i cũng được biết như thế v&igrave; dựa v&agrave;o generic của phim, thấy c&oacute; n&ecirc;u t&ecirc;n Trịnh C&ocirc;ng Sơn, nhưng t&ocirc;i kh&ocirc;ng được biết trong hợp đồng họ đ&atilde; thỏa thuận với nhau những g&igrave;. Hơn nữa, t&ocirc;i cũng coi như đ&oacute; l&agrave; phần việc giữa H&atilde;ng phim Lazennec v&agrave; ph&iacute;a gia đ&igrave;nh Trịnh C&ocirc;ng Sơn. Phần của t&ocirc;i, h&atilde;ng phim đ&atilde; kh&ocirc;ng th&ocirc;ng b&aacute;o hay tham khảo &yacute; kiến khi k&yacute; hợp đồng n&agrave;y. V&agrave;i lần t&ocirc;i tự hỏi, hay l&agrave; Trần Anh H&ugrave;ng v&agrave; H&atilde;ng phim Lazennec kh&ocirc;ng biết t&ocirc;i l&agrave; t&aacute;c giả b&agrave;i thơ, hay v&igrave; c&oacute; uẩn kh&uacute;c g&igrave; đ&acirc;y trong việc k&yacute; hợp đồng sử dụng ca kh&uacute;c? <br />
  <br />

  <em>Vậy l&agrave; khi k&yacute; hợp đồng, nhạc sĩ Trịnh C&ocirc;ng Sơn v&agrave; gia đ&igrave;nh cũng kh&ocirc;ng th&ocirc;ng b&aacute;o g&igrave; cho anh biết hay sao? </em><br />
  <br />

  - Giữa t&ocirc;i v&agrave; gia đ&igrave;nh Trịnh C&ocirc;ng Sơn l&acirc;u nay kh&ocirc;ng c&ograve;n giao hảo n&ecirc;n họ đ&atilde; kh&ocirc;ng cho t&ocirc;i biết việc n&agrave;y. Sau năm 1975, khi in lại ca kh&uacute;c n&agrave;y trong một tuyển tập nhạc Trịnh C&ocirc;ng Sơn (xuất bản nửa đầu thập ni&ecirc;n 1990), họ cũng kh&ocirc;ng đề t&ecirc;n t&ocirc;i l&agrave; t&aacute;c giả lời thơ (gần như lời trong ca từ), m&atilde;i đến lần xuất bản v&agrave;o năm 1998 với t&ecirc;n s&aacute;ch Tuyển tập những ca kh&uacute;c kh&ocirc;ng năm th&aacute;ng (NXB &Acirc;m nhạc), t&ecirc;n của t&ocirc;i mới được xuất hiện với tư c&aacute;ch l&agrave; t&aacute;c giả b&agrave;i thơ. <br />
  <br />

  <em>Nếu cuối c&ugrave;ng họ vẫn im lặng, anh sẽ ứng xử tiếp theo như thế n&agrave;o? </em><br />
  <br />

  - Sở dĩ h&ocirc;m nay t&ocirc;i mới l&ecirc;n tiếng qua con đường b&aacute;o ch&iacute; l&agrave; v&igrave; thất vọng khi Trần Anh H&ugrave;ng đ&atilde; ứng xử kh&ocirc;ng s&ograve;ng phẳng đối với t&ocirc;i, một nghệ sĩ Việt Nam, một đồng nghiệp đi trước. T&ocirc;i kh&ocirc;ng phải l&agrave; người đ&ograve;i tiền bản quyền một c&aacute;ch th&ocirc; thiển m&agrave; coi giải ph&aacute;p t&igrave;nh cảm l&agrave; tr&ecirc;n hết (như lời lẽ trong mấy E-mail m&agrave; t&ocirc;i đ&atilde; gửi cho &ocirc;ng ấy). T&ocirc;i cũng đ&atilde; gởi một E-mail bằng Ph&aacute;p ngữ cho &ocirc;ng Christophe Rosignon (nh&agrave; sản xuất của phim MHCTĐ) th&ocirc;ng qua H&atilde;ng phim Lazennec từ hơn một tuần nay nhưng cũng kh&ocirc;ng nhận được hồi &acirc;m n&agrave;o. T&ocirc;i kh&ocirc;ng c&ograve;n sự chọn lựa n&agrave;o kh&aacute;c l&agrave; th&ocirc;ng b&aacute;o việc n&agrave;y ra c&ocirc;ng luận về h&agrave;nh vi vi phạm quyền t&aacute;c giả. <br />
  <br />

  Cũng xin n&oacute;i th&ecirc;m, t&ocirc;i kh&ocirc;ng chỉ đ&ograve;i hỏi được đối xử c&ocirc;ng bằng cho bản th&acirc;n m&igrave;nh m&agrave; c&ograve;n cho cả những ai đ&atilde;, đang v&agrave; sẽ chịu chung cảnh ngộ như vậy khi th&aacute;i độ l&agrave;m việc của một số người l&agrave;m văn h&oacute;a c&ograve;n qu&aacute; thiếu chuy&ecirc;n nghiệp như vậy. T&ocirc;i đ&atilde; cố gắng hết sức để Trần Anh H&ugrave;ng biết được chuyện n&agrave;y v&agrave; mong chờ một c&acirc;u trả lời thỏa đ&aacute;ng để cho qua, v&igrave; hy vọng một nh&agrave; s&aacute;ng tạo như Trần Anh H&ugrave;ng, lại sống tại một đất nước y&ecirc;u chuộng văn h&oacute;a, văn minh... sẽ xử sự kh&aacute;c hơn, nhưng quả l&agrave; thất vọng.</p>
  <p><em>(Theo TT&amp;VH)</em><br />
  <br />
  <a href="http://laodong.com.vn"><b>laodong.com.vn</b></a>,<br />
  24.01.2011
  </p>


title: Âm Bản Núi
created: 2005-04-06 11:44:20+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:21+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Đinh Trường Chinh, 09.04.2001
url_id: AmBanNui
body:
  <p>
  Trịnh Công Sơn - Một Lần Thoáng Có<br />
  <i>“Một lần bóng núi in bên sông dài</i><br />
  <i>Một lần thấy bóng tôi”</i><br />
  <br />
  </p>

  <p>
  <br /><br />
  Tôi cầm lửa qua chiều<br />
  thắp lên khoảng không mầu nhiệm<br />
  trí nhớ thả đều những tiếng rơi khô<br />
  Mặt trời mọc đỏ lên vai Núi<br />
  liệm những giấc mơ <br />
  mùa phục sinh chưa kịp vẫy chào.<br />
  <br />
  Cõi người ta<br />
  tiễn một cõi đời<br />
  hát ca bài đồng dao cuối<br />
  phát hiện giữa đám đông<br />
  nỗi hoang vắng trong tiếng người<br />
  cất giử trí nhớ mình vào buổi chiều nắng chùng kí ức<br />
  thiêu đốt bản phác thảo cuộc đời<br />
  cháy giữa hư vô.<br />
  <br />
  Hãy ngủ dưới vòm cây<br />
  làm lại đứa trẻ trong bào thai Mẹ<br />
  khóc lại một ngày mùa xuân<br />
  chỉ còn cánh rừng trần gian chợt thèm héo úa <br />
  còn biển thở khàn giọng hát chiều hôm<br />
  xoá trắng âm bản đời<br />
  đè nặng địa cầu phút nguy nan.<br />
  <br />
  Đêm rủ rê hồi niệm<br />
  về một ngọn đèn dầu<br />
  vừa thổi tắt trong căn nhà nhỏ.<br />
  Tôi còn ôm lòng đêm chờ mặt trời mọc khuya <br />
  như máu chảy từ vai Núi.<br />
  <br />
  <br />
  <b>Đinh Trường Chinh</b><br />
  09.04.2001
  <br />
  <br />
  </p>


title: Bài tháng tư
created: 2004-04-02 09:43:16+00:00
edited: 2014-06-23 17:28:41+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
author: Lữ Quỳnh
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/x-rst
description: Lữ Quỳnh, 01.04.2004
url_id: BaiThangTu
body:
  Ngày tôi về không còn anh<br />
  Chỉ gió lang thang<br />
  Trên vòm sấu già<br />
  Con dường Duy Tân khô khốc<br />
  Ánh đèn đêm

  Vỉa hè âm u tiếng giày<br />
  Lạ lẫm<br />
  Chẳng bóng ai

  Có tiếng lá rơi như lời hát<br />
  Vỗ về tôi trong giấc mơ<br />
  Cô đơn thắp sáng<br />
  Nỗi tuyệt vọng cuối cùng<br />
  Nắng tháng tư<br />
  Hóa thân anh<br />
  Nơi nghìn trùng con gió

  Ở chốn xa có mưa hồng<br />
  Cho dở nhớ trần gian

  Hai chiêc ly thủy tinh<br />
  Lóng lánh rượu vàng<br />
  Giữa sương khói – khói hương<br />
  Đêm tĩnh lặng<br />
  Nhẹ nhàng cụng ly<br />
  Mơ hồ nghe cổ đắng

  Anh bên kia núi<br />
  Gõ nhịp lãng du<br />
  Hát mệt nhoài cát bụi 

  <b>Lữ  Quỳnh</b><br />
  01.04.2004<br />
  Nhân ngày giỗ Trịnh Công Sơn


title: Giấc mơ I
created: 2004-08-02 18:08:08+00:00
edited: 2014-06-23 17:28:41+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
author: Lữ Quỳnh
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Lữ Quỳnh, 07.2004
url_id: GiacMo1
body:
  <p>
  Chiếc piano treo ngược cuối khán phòng<br />
  Hoàng Tử Bé một mình trên sân khấu<br />
  Hát trường ca Dã Tràng<br />
  <br />
  Có tiếng vỗ tay râm rang<br />
  Trên từng hàng ghế trống<br />
  Lạnh lẽo gió thiên đường<br />
  <br />
  Những ngọn nến thắp bằng ánh sao<br />
  Soi trái tim khô<br />
  Đang nẩy mầm bất tử<br />
  <br />
  Bầy quạ giăng hàng trên dây thép<br />
  Những nốt nhạc đen giữa hoàng hôn<br />
  Chập chờn trùng vây mộ địa<br />
  <br />
  Sao em giờ đây phố thị<br />
  Một mình cười nẻ răng <br />
  Với giọt nước maté hồng ?<br />
  <br />

  <b>Lữ  Quỳnh</b><br />
  07.2004<br />
  Văn Học, số tháng 8 2004
  <br />
  <br />
  <br />
  <b>Ghi chú : </b>Bài thơ này ghi lại một giấc mơ trong vài giấc mơ của Lữ Quỳnh. Bài
  thứ nhất về Trịnh Công Sơn.
  </p>


title: Ngẫm nghĩ về Sơn
created: 2005-08-25 12:39:36+00:00
edited: 2007-06-01 06:18:00+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 3-bai-viet
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trương Thìn, Hà Nội, 19/04/2001.
url_id: NgamNghiVeSon
body:
  <p></p><p>
  <br />
  Có những ngày dài, những đêm dài<br /><i>
  Đại bác đêm đêm dội về thành phố</i><br />
  Sơn ngồi vắt gan mình<br />
  Cho mật đắng nhỏ xuống<br />
  Từng giọt nhạc giọt thơ<br />
  Giọt thân giọt phận da vàng <br />
  <br />
  Gan khô,<br />
  Sơn lại tưới lại tẩm rượu vào cho ướt cho mềm<br />
  Rồi lại vắt lại vắt<br />
  Cho mật cay nhỏ xuống<br />
   Từng giọt nhạc giọt thơ<br /><i>
  Người con gái ViệtNam</i>...<br />
  <br />
  Có những tháng dài năm dài<br />
  Chiến tranh hận thù tan tác tin yêu.<br /><i>
  Chúa đã bỏ loài người</i><br /><i>
  Phật đã bỏ loài người</i><br />
  Sơn ngồi vắt tim mình<br />
  Cho máu mặn nhỏ xuống<br />
  Từng giọt nhạc giọt thơ<br />
  Giọt <i>kinh Việt Nam</i><br /><i>
  Nối vòng tay lớn</i><br />
  <br />
  Tim khô,<br />
  Sơn lại tưới lại tẩm rượu vào cho ướt cho mềm<br />
  Rồi lại vắt, lại vắt<br />
  Cho máu mặn cay nhỏ xuống<br />
  Từng giọt nhạc giọt thơ<br /><i>
  Huế - Saigon - HàNội</i><br />
  Có những đời dài kiếp dài<br />
  Chới với cô đơn<br /><i>
  Bên đời hiu quạnh</i><br />
  Sơn ngồi vắt <i>tình buồn tình nhớ</i><br />
  Cho tinh anh lạ thường nhỏ xuống<br />
  Từng giọt nhạc giọt thơ<br /><i>
  Nắng thủy tinh, mưa hồng, biển nhớ</i><br />
  <br />
  Tình cạn,<br />
  Sơn lại tưới lại tẩm rượu vào cho ướt cho mềm<br />
  Rồi lại vắt, lại vắt<br />
  Cho tinh anh vô ngại nhỏ xuống<br />
  Từng giọt nhạc giọt thơ<br /><i>
  Những mùa thu đi</i><br /><i>
  Như cánh vạc bay</i><br /><i>
  Em còn nhớ hay em đã quên</i><br />
  Có những thanh xuân<br />
  Bất chợt già<br />
  Bất chợt sẽ chia xa<br />
  Sơn ngồi vắt óc mình<br />
  Cho minh triết nhỏ xuống<br />
  Từng hạt nhạc hạt thơ<br /><i>
  Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi</i><br />
  Óc não khô rồi!<br />
  Sơn lại tưới lại tẩm rượu vào cho ướt cho mềm<br />
  Rồi lại vắt, lại vắt<br />
  Cho hân triết hoan triết nhỏ xuống<br />
  Từng niềm nhạc niềm thơ<br /><i>
  Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui</i><br /><i>
  Và như thế </i>và<i> như thế</i> là Sơn<br /><i>
  Và như thế </i>và<i> như thế</i><br />
  Là Sơn.<br />
  </p>
  <p>
  <b>Trương Thìn,</b><br />
  Hà Nội, 19/04/2001
  <br />
  <br />
  </p>
  <p class="discreet">
  Bài <b>Ngẫm nghĩ về Sơn</b> có lẽ xuất hiện lần đầu tiên trên báo chí Sài Gòn khoảng cuối tháng 4/2001. Sau đó được in lại trong <b>Văn Học</b>, số tháng 10 &amp; 11/2001, tr. 47-49, và trong <a href="http://www.tcs-home.org/ban-be/books/TCSCuocDoiAmNhacTho/">Trịnh Công Sơn, cuộc đời, âm nhạc, thơ, hôị hoạ và suy tưởng</a>, Trịnh Cung và Nguyễn Quốc Thái (soạn thảo &amp; biên tập), 2001, nxb Văn Nghệ, Tp. HCM, tr. 141-142.
  <br />
  </p>


