# entries

title: Sand and dust
created: 2005-12-22 19:24:16+00:00
edited: 2014-06-27 07:19:46+00:00
topic_id: english
tag: articles
author: Vân Mai
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
related: 0
content_type: text/html
description: Trinh Cong Son, translated by Vân Mai
url_id: sand-and-dust
body:
  <p><b> Trinh Cong Son, translated by Vân Mai</b></p><br />
  <p>
  An afternoon of unmemorable time and date, alone I took off to the movie theater to watch &quot;The Tale of Zatoichi, The Blind Swordsman&quot;, part 6. This is a movie series. Once you watch one part, you cannot not long to see the next one. In brief, all series are fascinating.
  In this one, there was a scene where the blind ronin wielded his sword to liberate a beautiful Lady Kiều. At each and every superb draw of his, a voice could be heard praising his swordsmanship . In response,  his sword seemed to gain more vigor, becoming more nimble and splendid with every move. After rescuing the Lady Kiều, the blind ronin turned towards the voice and bowed in acknowledgement. It turned out that under the tree on the other side of the trail, there was another blind man sitting cross-legged, holding his cloth-covered musical instrument on his laps. The blind musician expressed his wish to play a piece in dedication to  the blind ronin.  The two of them then left for the deep jungle near by. It must be autumn, because all trees were devoid of leaves, and only a carpet of red and yellow leaves could be seen covering the ground.  They rested their backs on two facing opposite trees. The notes took off like cries, despondent about earth and heaven, about the human condition. Abruptly halfway, the strings broke. The blind musician said: there is an untruthful person listening. Indeed, a surreptitious spy was prowling on the blind ronin. Upon those words, the two men silently parted.</p>
  <p>After the movie, I took a walk across town . For some reason that short film stretch made me soulful. I got home by the evening, and after supper, I sat down and reread &quot;Zorba The Greek&quot;. Up to the passage where Zorba lamented : &quot;Partridge bird, please don’t sing anymore, for your singing breaks my heart&quot;, I suddenly closed the book and stopped reading. Something was taking shape coincidentally in the same evening.  A sadness or perhaps a feeling of parting and separation was stirring in me, awakened.  I decided to leave the house for a spot in a familiar café. On my way back home again, suddenly in my mind arose a melody. I mentally turn it over and over, then sang it softly. By the time I arrived home , the song was almost complete. The next morning, I performed it to a few friends, and they all liked it.</p>
  <p>That is the story of the birth of &quot;Sand and Dust&quot;.</p>
  <p>Each song originated from a cause of some sort. Sometimes, it is from a story of nonsense.</p>
  <p>By now, the blind ronin of a time lays dead. About two years ago, the creator of Zorba had passed away, and of course that partridge bird also had died. And if Zorba was ever a real person adapted to novel by Nikos Kazantzakits, then he too was dead by now.</p>
  <p><em>&quot;As the beat goes on, infinite...&quot;</em></p>
  <p>Time did grind all and everything to sand and dust, alas...</p>
  <p><strong>Trinh Cong Son</strong></p>
  <p><em>The World of Music Journal, number 1-1998</em></p>
  <p>Translated by <b>Vân Mai</b><br />
  April 1, 2005</p>


title: The Life and Music of Trịnh Công Sơn
created: 2005-06-11 05:50:15+00:00
edited: 2014-07-08 16:34:21+00:00
topic_id: life-music
tag: 1-life-music
author: Đặng Tiến
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
related: 0
content_type: text/html
description: "Đời và nhạc Trịnh Công Sơn ", Đặng Tiến, 2001. Translated by Jason Gibbs.
url_id: the-life-and-music-of-trinh-cong-son
body:
  <p>
  <br />
  Trịnh Công Sơn hails from Huế, Minh Hương village, and is of Chinese ancestry. Minh Hương has since merged with Bao Vinh to become Hương Vinh commune. A long time ago Bao Vinh was Huế's harbor.<br />
  <br />
  He was born February 28, 1939 in Lạc Giao, Đắc Lắc province, growing up in a merchant family in the Huế city center. He had many siblings--three boys, five girls--and he was the eldest. Although they had their ups and downs, it must be said that they were well off.<br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn studied the French curriculum at a French secondary school in Huế up to the 2nd level. That year, 1955, one of his classmates was the singer Kim Tước (Professor Decoux, who taught science now and then brought his violin to class, playing to accompany his students sing). Back then Trịnh Công Sơn could play the guitar well. When the school closed  moving to Đà Nẵng, Trịnh Công Sơn occasionally studied on the Providence School in Huế. Then he moved to Saigon, studying at the Jean Jacques Rousseau School. After that he studied at the Qui Nhơn Pedagogical School, then taught for a few years in Lâm Đồng.<br />
  <br />
  He taught himself music and has recounted:
  </p>
  <dd>
  <i>Back then I was a youngster who liked to sing. At ten I knew solfeggio, I hand copied songs that I liked making a notebook, played the mandolin and the bamboo flute. At twelve I had the first guitar of my life and from then on used the guitar as the usual way to accompany myself singing. I didn't arrive at music as someone choosing a career. I remember that I wrote my first songs as a natural response to emotional urges inside of me... That was in 1956-1957, a time of mixed up dreams, of foolish, frivolous, imaginary voyages. During that green youth, like the first fruit of the season, I really loved music, but I can say that within me it absolutely never evoked in me the desire to become a composer... Around that time I lost my father...</i> [1]
  </dd>
  <p>
  Some questions a curious person might ask are: for somebody who only studied in French schools, with their very informal and limited teaching materials, when setting lyrics, how could he use the Vietnamese language in such an accomplished manner?  Occasionally he wrote short stories and reports--all published. Friends who received his letters, all recall that Sơn wrote well in a beautiful manuscript.<br />
  <br />
  Self-taught at music, he composed on his own. Trịnh Công Sơn didn't belong to any compositional school like those who went before him, like Lê Thương and Hoàng Quý of the Đồng Vọng (Echo) group in Haiphong, like Thẩm Oánh and Dương Thiệu Tước of the Myosotis (Forget-me-not) group in Hanoi, the Hoàng Mai Lưu group in the South [2]. Similarly, later on he studied painting on his own.<br />
  <br />
  A second question arising out of curiosity is: self-taught in music, then very early throwing himself into a life of composing and struggling, how could he continue to compose around 600 songs, a majority of which that are well-loved?<br />
  <br />
  It's easy to say that Trịnh Công Sơn was a genius. But to become a genius in a land like Vietnam, to be recognized as a genius in a society like Vietnam--especially after the life-changing events of 1975--is truly not easy.<br />
  <br />
  The goal of this essay is to explain the development of Trịnh Công Sơn's genius, decipher the phenomenon of Trịnh Công Sơn and to come to an understanding his position during the misfortunes of the nation, mostly during the years around 1975.<br />
  <br />
  We'd also like to supply to researchers a few stray documents, in case one day they become hard to find, after the tears and cheers have subsided.
  </p>
  <p align="center">***</p>
  <p>
  <br />
  About the circumstances of his first compositions, Trinh Cong Son declared to Vĩnh Xương of the <i>Đất Việt</i> paper in 1985:
  </p>
  <dd>
  <i>Up to 1957, I had written, I'd have to say, just for fun with my friends. After that I felt the inspiration to write a few pieces. In 1959 I wrote <a href="http://www.tcs-home.org/songs-en/songs/misty-eyes">"Ướt mi"</a> (Wet Lashes) and received some encouragement from my friends. Then I set around a dozen love poems to music (like "Nhìn những mùa thu đi" (Watch as Autumns Go)). In 1963, I had a few works that were fairly successful like <a href="http://www.tcs-home.org/songs-en/songs/diem-of-the-past">"Diễm xưa"</a> (Diễm of Long Ago), Biển nhớ (The Sea Remembers), Hạ trắng (Summer White). From that time I had started the road of composing."</i> [3]
  </dd>
  <p>
  And from that time, Trịnh Công Sơn was famous.
  </p>

  <p align="center">***</p>
  <p>
  <br />
  When asking the question--how can a youth, quite young, who has only studied at French schools have such a gift for using the Vietnamese language--I have no prejudice because I too only studied at French schools. So I'll look for the creative source of his language.<br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn, perhaps--this is a cautious hypothesis--because he didn't study much Vietnamese literature at school at that time, didn't become a slave to the clichés of "examination rules," didn't think according to historical precedent, and thus was able to create a new structure for lyrics. These lyrics use many images, split apart symbols, and go directly into the listener's imagination, yet don't demand that he or she has to understand the exact meaning. For example the song <a href="http://www.tcs-home.org/songs-en/songs/melancholy-love">"Tình sầu"</a> (Melancholy Love):
  </p>
  <dd>
  <i>Love is distant like the sky<br />
  Love is close like smoky clouds<br />
  Love is deep like a tree's shadow<br />
  Love cheers like sunlight<br />
  Sad love form passion<br />
  ...Love climbs to dizzying heights<br />
  Like a bird with tired wings<br />
  Like a bird that has shunned the flock, has shunned the sky<br />
  Like a bird that has abandoned its flight path.</i>
  </dd>
  <p>
  The organic coherence of the song is not based on the interrelation of meanings: "love, distant like the sky" makes sense, but if it's near, why is it like clouds?  "A love climbing to great heights", why then "like a bird wings weary"?  "Love cheering happily in sunlight'," should correspond with "sad love of passing rain" to be correct, why would there be passion?<br />
  <br />
  Actually, the organic coherence is structured upon linguistic form:  repeated words: love, bird, like; rhymes: <i>mây</i> (clouds), <i>cây</i> (trees), <i>say</i> (passion), <i>bay</i> (fly); and oppositions: far / near, happily / sadly. Images follow each other, with no need to concur with reason, and receive a cadence, notes for support, and they soar, soar into the imagination of the listener.<br />
  <br />
  We can make some comparisons--in order to understand, not to make determinations about what is better--with similar lyrics by Đoàn Chuẩn:
  </p>
  <dd>
  <i>Send wind to blow the clouds over.<br />
  Send butterflies in myriad colors back to the flowers<br />
  Send more moonlight in the letter's blue hue<br />
  Back here with autumn of this existence.</i> [4]
  </dd>
  <p>
  The two songs are rather similar because they both use threaded metaphors, but the passages by Đoàn Chuẩn and Từ Linh are composed according to semantics and convention, according to literary allusion: wind+clouds, butterflies+flowers, wind+moon, moon+autumn. The novel feature of "the letter's blue hue" is effaced among the conventions that are linked into a solid threading, so tight that it loses its poetic quality. There are also lines written in the very proper seven-beat meter of the classics:
  </p>
  <dd>
  <i>Golden leaves from each branch / fall down one by one.<br />
  Fall down in sad silence / upon the ancient ground.</i>
  </dd>
  <p>
  The song "Send Wind To Blow The Clouds Over" is very good, but it's different sort of good, and is loved by a different audience.<br />
  <br />
  Phạm Duy, when he was young, had some novel creations:
  </p>
  <dd><i>Returning sail, pour sunlight upon a pair of shoulders<br />
  How much of the flower's color perfumes a pair of lips<br />
  ("Tiếng đàn tôi" (Sounds of My Guitar), 1947)</i>
  </dd>
  <p>
  Afterwards he returned to rational language:
  </p>
  <dd><i>When will you come back to the mulberry garden (my love).</i></dd>
  <p>
  It's a wonderful line: a mulberry garden is a distant yearning of a civilization that has died off. But Pham Duy adds the following line:
  </p>
  <dd>
  <i>So I can connect the wood to build a bridge (for me) to step across.<br />
  ("Quê nghèo" (Poor Home Village), 1948)</i>
  </dd>
  <p>
  The idea has narrowed the thought. The lyric becomes superficial, and limited in its resonance. (I've had a chance to present this idea to Phạm Duy. He laughed and said: "is that so?")<br />
  <br />
  The works of Lê Thương, profound in their music as well as their lyrics, are loved across the generations. Trịnh Công Sơn wouldn't write ornate lines like Lê Thương:
  </p>
  <dd>
  <i>At Man Khê still thrown to the wind's vast dark dust<br />
  At Tiêu Tương still regretting a place oceans away<br />
  ("Hòn vọng phu" (The Waiting-for-Her-Husband Stone))</i>
  </dd>
  <p>
  But he did write:
  </p>
  <dd><i>Cattle carts enter the city<br />
  Sadly sound the clappers of their bells<br />
  (...)<br />
  Cattle carts seek the river<br />
  But its current has dried up<br />
  The herd suddenly feels sad, suddenly feels sad...<br />
  ("Du mục" (Nomads))</i>
  </dd>
  <p>
  Such images go beyond the imagination of Lê Thương - the king of lyricists according to Pham Duy's appraisal.<br />
  <br />
  Coming to modern music (<i>tân nhac</i>) with a fresh spirit, Trịnh Công Sơn gradually built a new musical language, smashing up the cliches of reformed music (<i>nhạc cải cách</i>) that had come into being only twenty years earlier.
  </p>
  <p align="center">***</p></p>
  <p>
  <br />Trịnh Công Sơn was self-taught at music, not trained according to a regulating system. When he began to compose, after receiving encouragement, he "began to exchange information about music theory with friends," though he's never clearly said with who.<br />
  <br />
  The second question of someone curious is: studying music on his own, from what musical resources did he draw from to compose so much, so quickly, and so well?<br />
  <br />
  Many say that his works are simple in their musical structure. To say they're impoverished would also work.<br />
  <br />
  Văn Cao has observed:
  </p>
  <dd><i>"In Son's music, one doesn't see a trace of classical music according to the refined structures of the west. Son writes unaffectedly as if the sensation of music and poetry both overflowed from him."</i> [5]
  </dd>
  <p>
  Music written in such an easy and unaffected way was a response to the times. According to Phạm Duy:
  </p>
  <dd>
  <i>Regarding the music itself, none of Trinh Cong Son's songs are mannered or intricate because they are set upon a few simple melodies that were really in keeping with the sound of sighing during those times.</i> [6]
  </dd>
  <p>
  An average listener who esteemed Trịnh Công Sơn wrote after he passed away: "Adding everything up, Trinh Công Sơn was a poet. A great poet. Music was a vehicle that he assembled to deliver his poetry to us" (Vũ Thư Hiên, Warsaw, April 2001). This observation is not correct, but it's typical.<br />
  <br />
  Even allowing for a monotonous musical technique, one still must acknowledge his talent, in part due to study, in part innate. A rose is beautiful because of the rose bush, but it also depends on the ground, the fertilizer, rain and sunlight, the person taking care of it, and even the person regarding it. Only then would a rose have the beauty of a rose. Even if here it is only a blossom beyond the ordinary (<i>đoá hoa vô thường</i>).<br />
  <br />
  I'll try to recall the time that gave birth to Trịnh Cong Sơn's talent.<br />
  <br />
  When he was 15, 1954, the Geneva Accords divided the country and both the South and the North were embodied by new political and cultural circumstances.<br />
  <br />
  In the South, Western culture flooded into the marketplace. Certainly it would have had a strong influence upon a 15 year old.<br />
  <br />
  French books, periodicals, and records were frenziedly imported into Vietnam every day, their actual price actually lower than Paris owing to subsidized exchange. And this was the time of the invention and development of paperback books and micro-groove records, distributed widely upon new means of broadcast. Before that, even though Vietnam was a French colony, French literature only was imported through schools and the teaching material stopped in the late 19th century. Someone well-read like Xuân Diệu didn't know Apollinaire. After 1954 French culture--and Western culture--entered directly into the marketplace. The public read Francoise Sagan in Saigon at the same time as Paris. On the streets, especially in cafes, people discussed Malraux, Camus, even Faulkner, Gorki, Husserl and Heiddeger.<br />
  <br />
  The author Bửu Ý, a friend of Trịnh Công Sơn--he studied two years ahead of Sơn at the Lycée Francais in Saigon--sang Les Feuilles Mortes at the same time as Juliette Greco, La Vie En Rose at the same time as Edith Piaf, Barbara at the same time Yves Montand. At the same time Thanh Tâm Tuyền translated Jacques Prevert's Barbara, which was published in the journal <i>Creation</i> (<i>Sáng Tạo</i>), and the young author Nguyễn Xuân Hoàng resounded forth with Barbara. Nguyễn Trần Kiềm, a classmate of Sơn, when travelling by cyclo, shaded himself from the sun with Sartre's books.<br />
  <br />
  People have questioned the titles of song of Trịnh Công Sơn's songs as being mannered, like <a href="http://www.tcs-home.org/songs-en/songs/life-too-long-for-sadness">"Mưa hồng"</a> (Pink Rain), <a href="http://www.tcs-home.org/songs-en/songs/it-s-still-raining">"Tuổi đá buồn"</a> (Age of Sad Stone), at the same time that Thanh Tâm Tuyền wrote "Đêm màu hồng" (Rose Colored Evenings), which later became a celebrated tea-room. He also wrote "Lệ đá xanh" (Tears of Green Stone), which famed painter Đinh Cường, a close friend of Trịnh Công Sơn, painted in an abstract painting, etc...<br />
  <br />
  Side by side with books and periodicals, western cultural organizations opened their doors: the United States Information Agency, the German Cultural Center... naturally with the political activities of the cold war that we can't go into here--we only want to emphasize the Western cultural influence of that time in Southern intellectual life. Words like "Sad Sunday afternoon, lying in a gloomy room... hey I'm still lonely," then like "A sad Sunday, is there anyone, anyone: ... A sad age You carry in nothingness, days past indifference..."  One cannot not recall the song "Sombre dimanche" (Sad Sunday) by Seress Rezso--I've heard it said that people committed suicide because of that song. Or because of the "nothingness," "loneliness," "indifference" that were widespread for a time. In the essay "Nỗi lòng của tên Tuyệt Vọng" (The Heart of The One Named Without Hope) he revealed "I've long enjoyed philosophy, and for that reason I've wanted to bring philosophy into my songs." An example like "Deep rolling traces carved into the stone" that he call the stray stone (<i>roche errante</i>). People who sing this don't understand a thing - but still they like to sing it!  But calling it "rolling stones" isn't far off.<br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn's songs give rise to thoughts that respond to the legitimate intellectual requirements of a minority and the ordinary intellectual illusions of a majority, including the young ladies and gentlemen of the "Personals" section of the newspapers, who introduce themselves as "loves purple" and "the music of Trịnh", or "TCS music".<br />
  <br />
  At that time Nguyễn Văn Trung wrote the article "The Spectre of Thanh Thúy."[7] If he'd addressed the specter of Trịnh Công Sơn, he could have also written a good article.<br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn's music is simple - a shortcoming that has lead to its success. Phạm Duy observed of Trịnh Công Sơn: "His songs just need a guitar for accompaniment. If the arrangement was too florid, it wouldn't fit with his songs written in ballad form."  So there was a different requirement for those times: people like Georges Brassens and Joan Baez were reknowned for their guitars. Trịnh Công Sơn's songs could be sung for a couple of listeners, or before a massive audience. They go right into their audience, especially the youth. They're different from the music of the tearooms with their combos and singers, and with their audiences that go to listen to (and watch) singers more than to listen to songs.<br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn's music is not symphonic. Such compositional masters of music theory of Vietnam of those days, like Vũ Thành, Văn Phụng and Nghiêm Phú Phi had no audience.<br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn had the talent to make music, compose words, and also to know how to feel the pulse of the times, to truly live as part of his generation, in the heart of his nation, and in the world's musical scene. With that much accumulated talent, to call him a genius is not too extreme.
  </p>
  <p align="center">***</p>
  <p>
  <br />
  In analyzing the layers of sediment that have overflowed into his musical current through cultural interchange, Trịnh Công Sơn spoke of some outside influences:</p>
  <dd>
  <i>When I was little I really liked pre-war music (nhạc tiền chiến), and I heard some foreign music. During the 1960s I listened to blues music, which addressed  the condition of the black people in America. I really liked the music of Louis Armstrong and Duke Ellington... I felt close to that kind of music, and felt that I could take that kind of music to express my own personal feelings."</i> [8]
  </dd>
  <p>
  Also in that issue of <i>Đất Việt</i>, he told more about this influence: "During the years 1964-1966, my works had a blues quality, and during the years 1967-72 they had much more of a folksong quality."<br />
  <br />
  "Folksong quality" here must be understand according to the meaning of the folk songs of Bob Dylan and Joan Baez at that time. Both of these famed singers are two years older than Sơn and are of the same generation and had the same anti-war ideal, and they shared a guitar and a melody. "Folk song" here is not the riverine work song, nor the rice grinding song of his homeland [9]. National folk music during his beginning stage seemingly had little influence upon him. Trịnh Công Sơn's songs on a lullaby theme show little influence of Vietnamese lullabies.<br />
  <br />
  Afterwards, on occasion one can recognize a little bit Huế folk song influence, like in "Thuở Bống là người" (When Bống was a person), or of a native lullaby, like in "Lời mẹ ru con" (A mother's words of lullaby to her child). But these are just exceptions and not representative.<br />
  <br />
  Recently books and newspapers have cited this sentence of Trinh Cong Son's:
  </p>
  <dd>
  <i>I'm just an itinerant singer passing this realm singing my presentiments about dreams of an illusory life.</i>
  </dd>
  <p>
  But we must understand "itinerant singer" according to its contemporary meaning: this isn't the blind singer in the market, singing about "The Fall of the Capitol" ("Thất thủ kinh đô") on Đông Ba street, that Huy Cận has depicted, but the image of contemporary troubador, the itinerant balladeers in Bob Dylan's songs from the point of view of his "Never Ending Tour" (1988). The poet Tô Thùy Yên who likes to preach of the rectification of names has spoken clearly about this, calling Trịnh Công Sơn an "authentic troubador":
  </p>
  <dd>
  <i>A troubadour is a special artist who stands between music and poetry, or more precisely, a troubador is a poet more than a composer.</i>
  </dd>
  <p>
  Troubadours usually appear and stand out in eras seen as uncertain and tumultuous, eras when the peoples' voices have been drowned out, the peoples' freedoms have been coerced, the value of human life has been lowered, the peoples' happiness has been seized and the people's desires have been enclosed.<br />
  <br />
  As a result the works of a troubadour are works that are out of breath, easy going, rough, works that come into being during a provisional time, works that are letters copied in a hurry on a random scrap of paper, and that are let loose to fly away with the changing times.</i><br />
  <br />
  With "Cõi tạm" (Transcience) [10], during the haphazardness of this time where people scamper to grab and snatch at the opportunity to buy odds and ends, to cheaply buy a bit of vainglory, if there is still someone to write words like that, it's both serious and confidential. Especially when writing for someone of a different faction.<br />
  <br />
  Văn Cao is someone well-versed in literary knowledge. In casual conversation, he said: "Sơn is a talented troubadour." But when he wrote about Trịnh Công Sơn, he used the word "bard" (<i>chantre</i>), a more term with its meaning of "one who sings praises": "because Sơn has sung of the homeland, and the nation with the heart of child who has known happiness to the extremes of happiness and has known pain to the extremes of pain of his kind Mother's Fatherland."<br />
  <br />
  A troubadour sings to bring entertainment to this mortal life, a bard sings "Lời buồn thánh" (Words of Sad Worship). However, Trịnh Công Sơn also called himself a troubadour, as in the name given to the exhibition of paintings he presented along with Đinh Cường and Bửu Chỉ at the Freedom Gallery in August 2000.<br />
  <br />
  In 1969, his friend, artist Trịnh Cung, painted a beautiful painting called "Le troubadour" that sings to call out for peace. These stories are similar to each other.<br />
  <br />
  When Phạm Duy called Trịnh Cong Son's songs "ballads," with no relation to the word "buffoon" (<i>baladin</i>), it also had a respectful meaning.<br />
  <br />
  Each of these esteemed people are very talented, are deep thinkers and their hearts are expansive. Therefore their words are also liberal-minded.
  </p>
  <p align="center">***</p>
  <dd>
  <i>Yesterday, moon bright and hazy<br />
  Going to bail water, I met You by chance</i> [11]
  </dd>

  <p>
  Vietnam's daughters of golden skin (<i>Người con gái Việt Nam da vàng</i>), long ago, if one of you sang that in a folk lyric, it would be to hide the yearning for love, because in rural life, how could anything happen "by chance."<br />
  <br />
  In life in today's world, if you think about it, it's the same. Blues melodies, anti-war music by Bob Dylan, Joan Baez, the poetry of Prevert, Aragon, Eluard... Trịnh Công Sơn encountered them all - upon currents of music, currents of poetry, currents of thought. And upon currents of history, his people, the world, as well as in the great popular movements of humanity during the middle of the twentieth century: the great movement to liberate the people, the races and the classes. And don't forget about the liberation of women: French women also stormed the Bastille in 1789, but it was only in 1944 that they were given the right to vote.<br />
  <br />
  With Vietnamese women it was the same: after waiting for her husband she turned to stone, then stepping into the 20th century she sat knitting his shirt. From "Buồn tàn thu" (Sadness at Autumn's Fading) by Văn Cao, to "Bếp lửa" (Kitchen Fires) by Thanh Tâm Tuyền, Ý Nhi's contemporary poetry, all the way up to the year 2000 with the song "Đêm xanh" (Blue Evening) by Bảo Chấn, she is still sitting, knitting his shirt even at the same time that sweaters sell for very little along the sidewalks.<br />
  <br />
  Knitting a shirt is the image of patient, passive suffering at a man's request. Knitting a shirt for someone, it's to remember, to await someone. Trinh Cong Son's songs have many women, but we never see them knitting a shirt. They only ... sit at ease, at times tilting their shoulder, at times tilting their heads, at times tilting toward sadness. Bored with sitting at ease then they "Stand Up Calling Rain Into Summer" (Đứng lên gọi mưa vào hạ). If they cry it's only on those "Rainy Afternoons Atop High Peaks" (Chiều mưa đỉnh cao) ... And one day when they leave, then it's "Like Little Streams" (Như những dòng sông nhỏ).<br />
  <br />
  Women for Trịnh Công Sơn have a simple beauty and an ordinary freedom. They are free in their lives, in their loves, even in their sexuality. Trịnh Công Sơn's music doesn't speak of sex, because speaking of it ... would serve what purpose?<br />
  <br />
  The women who listen to and sing Trịnh Công Sơn's music are carefree. They just sing, or listen; they don't have to do anything at all. They don't have to "Pick Apricots," "Drive the Ferry," "Peddle Coffee," or "Peddle Tea" [12].   They don't have to change their clothes to become a "Mountain Lass," or the "Girl Next Store," or acquire the destiny of a "Soldier's Lover" [13].   And they especially don't have to ... take a husband: where happiness is unknown and all you hear are long, long laments lasting a half century: "You walked upon spent fireworks, I walked midst tears" [14]... "Dear, our true love has been interrupted, there's nothing else but to wait" [15] ... And on a different horizon, they must have the "three responsibilities," and the "three readinesses" [16], to be a "mother holding her rifle" [17], volunteering to remove mines at the "Đồng Loc crossroads" [18].<br />
  <br />
  After 1975, when it was "I'm at the collective farm, you're going to the border," listeners had the feeling that Miss Tấm had become Miss Cám.  Trịnh Công Sơn would cry out for "Oh Bống, Oh Bống" with Miss Tấm occasionally reappearing, but she had been remade quiet a bit [19].<br />
  <br />
  In Vietnamese society right up to this time, it's not clear that women have been liberated, or properly respected. In Trịnh Công Sơn's songs they're both liberated and respected. They're respected, not cajoled; Trịnh Công Sơn very naturally understood and addressed that.
  </p>
  <p align="center">***</p>
  <p>
  <br />
  Regarding Trịnh Công Sơn's anti-war music, music demanding peace: many people are familiar with it, and many people write about this subject. Recently, during a remembrance event for Trịnh Công Sơn in California, Đỗ Ngọc Yến spoke clearly and accurately, differently than the Đỗ Ngọc Yến of 40 years ago, and 20 years ago.<br />
  <br />
  I don't have enough time to write about this subject, but will touch upon it on another occasion. Now I will quickly say a couple of subjective ideas:<br />
  <br />
  1.- No matter how one feels about it, Trinh Cong Son's music was a product of the Republic of Vietnam regime, with both the positive and negative aspects of that regime.<br />
  <br />
  If there wasn't a South, there still could have been a Trịnh Công Sơn, but a different Trịnh Công Sơn, roughly like a Phạm Tuyên or a Phan Huỳnh Điểu.<br />
  <br />
  2.- The Communist authorities, after 1975, after some investigation, employed a portion of Trịnh Công Sơn's music and skillfully used Trịnh Công Sơn. One could say that after 25 years their victories and successes are rare, if there are any in the communist authority's cultural policy, then it's in the reception of Trịnh Công Sơn's music and his services for the municipality of Hồ Chí Minh City. When using the word "policy" it's in order to look at the totality, but when it comes to an individual, probably there are only partial, temporary and incomplete decisions. However, they just followed the Soviet experience during the New Economic Policy (NEP) period. During the 1920s, after the Civil War, Lenin welcomed writers and poets who were 'fellow travellers' (<i>popoutchiki</i>) like Alexis Tolstoi or Zamiatine.<br />
  <br />
  During the war of resistance against the French, the Communists couldn't win over Phạm Duy. After 1954 they couldn't win over Văn Cao [20].   But after 1975 they harvested Trịnh Công Sơn, and that was a success. A success of appearance, not of substance. Concerning substance, the dictatorship of the proletariat cannot accept anything other than itself, anything that it didn't create. On the other hand, Trịnh Công Sơn's songs both from before and recently don't fit the "standard" of the regulations of socialist realism. No matter how hard it tries an orange tree can't make lemons. The earlier "twenty years of civil war every day" [21] is a deviation, and today to ask if "Do you still remember or have you forgotten" (Em còn nhớ hay em đã quên) is still a deviation.<br />
  <br />
  Accepting--although with limits--the echoes of a political regime that they have striven to wipe away, the Hồ Chí Minh City authorities through some sort of moderation have yielded to the public, have indirectly admitted that they lost in trying to block yellow music (nhạc vàng), and especially in trying to form a new basis of music to respond to the people. The central authorities in Hanoi decided to "wait and see", allowing Hồ Chí Minh City to "develop initiatives".  If it turned into a mess, then bring about an order to a stop a "local decision"; if it's salubrious, then call off the troops and make a few noises of openness and agreement.<br />
  <br />
  3.- From Trịnh Công Sơn's side, he skillfully reconciled himself with the new authorities. His remaining in Vietnam after 1975, working with arts and literature groups in Huế and later in Hồ Chí Minh City, made sense after he wrote "When the country's at peace, I go visit" [22]...  That was his own free choice. Just like Nguyễn Trãi long ago, though a matrilinear grandson of the Trần, he gave no help to the resistance of the Late Trần, and worked with the Lam Sơn peasants. Or like Ngô Thời Nhâm, who for generations had enjoyed favor from Trịnh and Lê kings, yet worked for the shirts of the Tây Sơn rebellion. Since then one can understand when he wrote a few songs praising the new regime. The songs weren't very good and few people sung them, and few even knew. Perhaps that was lucky for him because he created a few lyrics that weren't good or necessary.<br />
  <br />
  He was someone who recieved a good many premiums from the authorities, much more than the cadres who lived and died in the two wars. He could sing "Life gives us this" (Đời cho ta thế). In truth, life doesn't give anyone anything, it only barters. He had to pay the price, and at the time the price was quite high. If he didn't pay then someone else would have to. About this realization he wrote:</p>
  <dd>
  <i>I've never had the ambition to become someone who writes famous songs. But if life offered me that gift then I couldn't not accept it. And once I accepted it then I had a responsibility to everyone.</i>
  </dd>
  <p>
  He said it delightfully like that. It's simple in reality: people have given him bouquets and flasks of wine. But who gave him responsibility?  He sang "Every day I choose a happiness" (<a href="http://www.tcs-home.org/songs-en/songs/each-day-i-choose-a-joy">Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui</a>), when his friend Thái Bá Vân, assistant director of the Hanoi Art Institute complained: "all year I haven't had a happy day."  If you want to have a nice time, you must go to Saigon... hang out with Sơn. But at most it's a happiness like the fate of a caged bird, a fish in a vessel. Understood in that way, his friends didn't ask much of a weak performing artist, living and dying in the midst of a siege like him.<br />
  <br />
  People appraise a writer through the works he has realized, not through the works that he "should have" realized. Because of that "should have," those who create arts and literature have been the victims of a good deal of unjust coercion, cruelty, and misjustice.<br />
  <br />
  Not only because of his individual circumstances, but because of life's circumstances, the laws of justice, the laws of relativity, the laws of play, we should push to the side many of the "should haves" regarding Trịnh Công Sơn and just evaluate those things that he has done.<br />
  <br />
  4.- Through 40 precarious years, Trịnh Công Sơn has made some great contributions to literature and the arts, to social life, and to political history. The largest part of his career was formed, and found success under the Republic of Vietnam regime as everyone knows. This essay has temporarily not addressed that yet.<br />
  <br />
  Beyond his former audience who listened to Trịnh Công Sơn's music out of personal preference or to remember tidings of long ago, how has it been received by different audiences - the Vietnamese youth of today, or by Northerners before 1975?<br />
  <br />
  In Vietnamese society today, Trịnh Công Sơn's songs have brought the substance of poetry into life. Looking back on a few CDs that have been recorded by many musicians, the collective titles often borrow their headings from Trịnh Công Sơn, like "Words of Thousand Autumns Calling" (Lời thiên thu gọi - by Hồng Nhung), "Sky, Please Sleep in Peace" (Xin mặt trời ngủ yên - Mỹ Linh). These are very resonant headings, with a strong poetic flavor. Then there are other composers like Dương Thụ, Phú Quang, Trần Tiến, and Bảo Chấn... all very talented, but who were trained and matured in a practical and pragmatic society. Their transcendent creative powers don't pose silly questions like "Where Will the Wave Go" (Sóng về đâu)?  Because in truth: of the "waves," why ask "where will they go"?  In some societies, asking a question like that one might face the peril of being locked up in the madhouse.<br />
  <br />
  Socialist realism is very strict; it loves verse, a kind of versified prose, as long as this verse has a poetic quality. Poetry by the "meritorious official" Nguyễn Đình Thi is still rejected, then what can be said of the "submissive mandarin," Trịnh Công Sơn. Trịnh Công Sơn's songs slipped through their mesh, because they were a timely response to the "call of the void."  And the songs of a light, frivolous style, frivolous, the authorities tolerated or supported them because of their ability to bring them to a stop at any time--like they did with Văn Cao's music long ago: they even threatened to change the National Anthem. And as they are doing with Phạm Duy today. On CDs recorded today in Vietnam, has anyone seen "Dreams of Returning Home" by Vũ Thành?[23]<br />
  <br />
  The authorities tolerated or supported Trịnh Công Sơn's song, not for artistic motives, but like an ersatz, during a transitional time. Like when a doctor gives a sedative to an insomniac. While they wait, listeners get a blank slate for this or that day. They listen to the song "Where Will the Waves Go", one of the his last songs:</p>
  <dd>
  <i>Ocean waves, ocean waves don't push me<br />
  Don't push me falling under someone's feet<br />
  Ocean waves, ocean waves don't push yourselves<br />
  If I push the ocean, where will the waves go?<br />
  The waves' hairs have turned white and the mountains are buried deep<br />
  I'll go back somewhere<br />
  Back to a place where clouds shroud my dreams</i>
  </dd>
  <p>
  Socialist realism could create better songs for mankind. But to create something similar to this song, then there's no way. A genius is not someone who doesn't imitate anyone, but is someone that nobody can imitate.<br />
  <br />
  5.- A proof of an artistic work's value is its ability to unite, widely and over a long time. Trịnh Công Sơn's music was sung all over the South before 1975; that we know. But before 1975, the North listened to and enjoyed this music, as Văn Cao has related [24]. Nguyễn Duy has told as well that along the Trường Son mountains the Northern army was also listening:
  </p>
  <dd>
  <i>On the Route 9, the Southern Laos battlefront (1971)... in a bunker dwelling by the Xe Banghiang River... Listening... listening stealthily - yes sir, at that time it was called listening stealthily - to the Saigon station, by chance I "met" Trịnh Công Sơn through the Khánh Ly's. "Diễm of Long Ago" (Diễm xưa)... Rain still rain falls... how can you know that the stone stelae aren't pained... Quite devilish!  That melody and those lyrics naturally 'fastened' upon my imagination from that unexpected moment. Then "Like the Night Heron's Wings Flying (Như cánh vạc bay)... Quite strange!... Unexpected 	feelings, those smooth, intoxicating songs... yes there's that sadness, that pain, that twisting tighter... but there was still something wholesome arising from it. It's like it's Beauty... Melancholy, vague, difficult to define, but clearly it's beauty, such beauty... And it's also some kind of spooky [25]...</i>
  </dd>
  <p>
  Someone of ill will might smell a rat: Nguyễn Duy was a journalist with the authority to listen to the radio, and afterwards was a drinking buddy of Trinh Cong Son, it should be added. So here is different proof coming from a foot soldier who didn't know anything or anyone, who never waited upon Trịnh Công Sơn - the author Nguyễn Văn Thọ, now living in Berlin:
  </p>
  <dd>
  <i>In 1972, when I was a foot soldier in the forests of the Truong Son mountains. A buddy of mine after the battle of Lam Sơn 719 snatched a really good Sony radio.<br />
  <br />
  On those evenings in Trường Sơn, waiting until everyone went to sleep, we turned on the BBC and even the Saigon stations. This was the first time I heard Khánh Ly's voice with Trịnh Công Sơn's music.<br />
  <br />
  We were of an age who grew up in the North and were familiar with grandiose musical works. Amidst the static of the airwaves I could hear a strange voice of a new kind of music. A passionate music, unclear from its words to its form. A kind of youthful music, 	unlike any kind of youthful music I had ever heard, not even on those old hand cranked recordings that we listened to throughout those lamentable days at the outdoor market on those days after the peace.<br />
  <br />
  It's strange but for me at that time Trinh Cong Son's music was like a breath of wind from some far off place, detached from the rancour of the battle, a fervent love for one's fellow man, one's race, friends, peace, and truth. It was strange because the lyrics were non-linear and unlike the traditional manner of writing songs in Hanoi at that time.</i>
  </dd>
  <p>
  Of even greater value, Thọ has noted his emotions when he advanced into Saigon and heard Trinh Cong Son singing "Open Our Arms Wide In a Great Circle (<a href="http://www.tcs-home.org/songs-en/songs/the-great-circle-of-viet-nam">Nối vòng tay lớn</a>) noontime on April 30, 1975 upon Saigon radio:
  </p>
  <dd>
  <i>"The world is vast... brothers and sister we're home... meeting each other in this great storm spinning round and round in the vast sky..."<br />
  <br />
  The singing was not a sound of challenge to fight to the death. The words were not the sounds of pools of blood like the ordinary end to a war, these words at that moment served to relax the atmosphere of resentfulness and spite.<br />
  <br />
  We advanced into Saigon...<br />
  Open our arms wide in a great circle.<br />
  <br />
  There's no war that never has a flip side, but the sound of that voice, that music, opened up for both sides sounded like an invisible dose of medicine that relaxed a time that could have easily flared up into anger.<br />
  <br />
  That was my second memory of him."</i>
  </dd>
  <p>
  A voice that relaxed the fingers holding the guns. One day, one hour when the lives of millions of people hung by a thread. How can an event like that not be momentous?<br />
  <br />
  How many times have the arts and letters played such a role?<br />
  <br />
  Afterwards, Thọ went to live in Germany as a guest worker where he still listened to Trinh Cong Son's music:
  </p>
  <dd>
  <i>"Right after this, a couple of times to console myself, to sustain myself, I softly sang "Oh don't despair" (Tôi ơi đừng tuyệt vọng)... and several other song in many other situations, but I still remember each detail and thank Trịnh Công Sơn for that noon broadcast in Saigon on that day."</i> [26]
  </dd>
  <p>
  On a different horizon, there are many people who blame Trịnh Công Sơn for going on the radio to sing "Open our arms wide in a great circle" on noon of April 30, 1975. In fact, whether he sang or not, the Republic of Vietnam would still have fallen. He sang, and cooperated with the new regime, even though it was to redeem a trace of the culture of the Republic of Vietnam that had produced him his talent and career, that even created the entire legend of Trịnh Công Sơn.<br />
  <br />
  Once more, Nguyen Văn Trung, after "The Illusion of Thanh Thúy" if he had written "Trịnh Công Sơn, truth and legend" would think of many interesting things.<br />
  <br />
  If anyone said that Trịnh Công Sơn is an imposter who would suffer shame for continuing the last breaths of the culture of a regime that had been put to death, then they are boasting, sensational, illogical and silly.
  <br />
  <br />Silly like a few lyrics among Trịnh Công Sơn's works. But who knows what the truth is?  The truth amongst so much silliness, even in history.<br />
  <br />
  In 1984 Chế Lan Viên wrote: "Neo-colonialist culture is the child of neo-colonialism. If the armed forces and politics of neo-colonialism are dead, have expired, then they have become enthroned in culture." [28]<br />
  <br />
  And Chế Lan Viên is not a silly person who writes silly things.
  </p>
  <p align="center">***</p>
  <p>
  <br />
  "Not far from life and not far from their grave..." [29]<br />
  <br />
  Trịnh Công Son left this life at 12:45 in Saigon on April 1, 2001.<br />
  <br />
  The funeral on the 4th of April I've heard was very large, with hundreds of garlands flooding the alley at 47 Duy Tân. Tens of thousands of people saw him off, and among those maybe there were those seeing off something else - perhaps a private feeling or yearning.<br />
  <br />
  André Malraux said somewhere that "in Catholicism, only the statues are without sin."  Trịnh Công Sơn lived almost half of his life in a political regime where even the statues weren't without sin.<br />
  <br />
  The bouquets placed in front of your grave, not every bouquet was without sin.<br />
  <br />
  Just now I'm able to cry for you. At my house, in the spot where you liked to sit and sketch, watching the little river, the river that I called the An Cựu (Peaceful Rest) River.<br />
  <br />
  Oh Sơn, in this life, and in other lifes, how can there be two Rivers of Peaceful Rest.<br />
  <br />
  Rest in peace Sơn.<br />
  <br />
  <b>Đặng Tiến</b><br />
  Orléans, 14.04.2001 <br />
  <br />
  Translated by <b>Jason Gibbs</b>,<br />
  September, 2009<br />
  <br />
  </p>

  <hr />
  <p>
  [1] Trịnh Công Sơn. <i>Nhạc va đời</i> (Music and Life). Tồng hợp Hậu Giang publisher.<br />
  [2] Translator's note: Lê Thương was not a participant in the Đồng Vọng group. He taught music to Hoàng Quý and others at the Lê Lơi high school in Hải Phòng. The Hoàng Mai Lưu group was formed in the North at Hanoi University by southern students and consisted of lyricists Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ and the composer Lưu Hữu Phước.<br />
  [3] <i>Đất Việt</i> (Canada) June 1986. (Actually, the song "Ướt mi" was created in 1958, and published by An Phú in 1959).<br />
  [4] Translator: Lyrics to "Gửi gió cho mây ngày bay" by Đoàn Chuẩn and Từ Linh.<br />
  [5] Văn Cao. Epilogue to the collection <i>Trịnh Công Sơn: Em còn nhớ hay em đã quên</i>. Hồ Chí Minh City: Nhà xuất bản Trẻ, 1991, p. 115.<br />
  [6]Phạm Duy. <i>Hồi ký thời phản chia quốc công</i>. Midway City, CA: Phạm Duy Cường Publishing, 1991, p. 287.<br />
  [7] Thanh Thúy is a singer popular in the Republic of Vietnam and overseas who first found fame singing Trịnh Công Sơn's song "Ướt mi."<br />
  [8] <i>Đất Việt</i>, Canada, June 1986.<br />
  [9] Translator: The author references two traditional folk song styles (<i>hò mái nhì</i> and <i>hò giã gạo</i>) from Vietnam's Central region where Trịnh Công Sơn grew up.<br />
  [10] Translator: This song is also known as "Boarder" (Ở trọ).<br />
  [11] Translator: Words to a well-known <i>ca dao</i> or folk lyric.<br />
  [12] Translator: This sentence cites a series of well-known "pre-war" songs. "Girl Picking Apricots" (Cô hái mơ) is a setting of a Nguyễn Bính poem by Phạm Duy. "Girl Ferry Driver" (Cô lái đò) is another Nguyễn Bính setting by Nguyễn Đình Phúc. "The Girl Coffee Peddlar" (Cô hàng cà phê) was composed by Canh Thân. "The Girl Tea Peddlar" (Cô hàng nước) was composed by Vũ Huyến.<br />
  [13] Translator: This sentence cites other songs including "Smile of the Mountain Lass (Nụ cười sơn cước) by Tô Hải, "The Girl Next Door" (Cô làng giếng) by Hoàng Quý and "A Soldier's Lover" (Người yêu của lính) by Trần Thiện Thanh. <br />
  [14] Translator: The author cites a line from the song "Gợi giấc mơ xưa" by Lê Hoàng Long.<br />
  [15]Translator: The author cites a line from the song "Gợi giấc mơ xưa" by Lê Hoàng Long. <br />
  [16] Translator: "<i>Ba đảm đang</i>" and "<i>Ba sẵn sàng</i>" were two slogans applied to women in a rear position in North Vietnam during the war.<br />
  [17] Translator: The title story in the collection "Người mẹ cầm súng" by Nguyễn Thi (1965).<br />
  [18] Translator: The title of a poem by Huy Cận entitled "Ngã ba Đồng Lộc."  The Đồng Lộc Crossroads achieved faming owing to tragic death of 10 young woman repairing the road in North Vietnam in a single American bombing raid on July 24, 1968.<br />
  [19] Translator: The author is refering to Trịnh Công Sơn's 1978 song "Em ở nông trường, anh ra biên giới", his song that comes closest to socialist realism. Tấm and Cám are sisters in a Cinderella-like story, the former being Cinderella and the latter her privileged, wicked sister. Bống is the magical goby who aids Tấm as well as the nickname for Hồng Nhung, a singer 30 years his junior who was close to Trịnh Công Sơn in his final decade.<br />
  [20] Translator: Phạm Duy was one of the most famous sơngwriters to leave the Việt Minh resistance (in 1951). Văn Cao, composer of Vietnam's national anthem ("Tiến quân ca" or "Advancing Army Song"), was involved with a group of writers and artists who advocated greater artistic liberty known as Nhân Văn Giai Phẩm (Arts and Letters) who were sanctioned by the government in the late 1950s. Despite the author's contention, Văn Cao, though he had fallen from favor, remained a party member and a member of the Musicians' Association (Hội Nhạc sĩ Việt Nam) and continued to compose songs in a socialist realist vein like "Dưới ngọn cờ giải phóng" (Under liberation's flag, 1962) "Đường dây qua bản Mèo" (Powerlines Come Through the Meo (Hmong) Villages, 1968) and "Hành khúc công nhân toa xe" (March of the Rolling Stock Workers, 1984). <br />
  [21] Translator: "Hai mươi năm nội chiến từng ngày" from the song "Gia tài của mẹ" (Mother's Inheritance, 1965).<br />
  [22] Translator: "Khi đất nước tôi thanh bình, tôi sẽ đi thăm" from the song "Tôi sẽ đi thăm" (I'll go visit, ca. 1967).<br />
  [23] Translator: "Giấc mơ hồi hương" (1956) was written as a response to the collective migration of Vietnamese from the North to South Vietnam following the Geneva Accords of 1954.<br />
  [24] Văn Cao. <i>op. cit.</i><br />
  [25] Nguyễn Duy, from <i>Tôi thích làm vua</i>. Ho Chi Minh City: Nhà xuất bản Văn Nghệ, 1987.<br />
  [26]Nguyễn Văn Thọ. <i>Nhớ Trịnh Công Sơn</i>. Germany. April 4, 2001.<br />
  [28] Chế Lan Viên. "Văn hóa thực dân mới chết hay chưa chết," in <i>Ngoại Vi Thơ</i>. Huế: Nhà xuất Thuận Hóa, 1987, p. 121.<br />
  [29] Translator:  A lyric from "Đời cho ta thế" (Life gives us that).<br />
  <br />
  </p>


title: The man everyone tried to silence and failed
created: 2006-03-17 15:19:04+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:32+00:00
topic_id: english
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
related: 0
content_type: text/html
description: AFP - April 28, 2000.
url_id: the-man-everyone-tried-to-silence-and-failed
body:
  <p><b>AFP - April 28, 2000.</b></p><p>
  <br />
  HO CHI MINH CITY - Trinh Cong Son, the man whose voice the powers on both sides of the Vietnam war tried and failed to silence, is writing songs again. Now a gaunt and frail 61, he was in his early 30s when he was first persecuted for the songs that earned him the name of the Bob Dylan of Vietnam at the height of the war in the late 1960s and early 1970s.  <br />
   <br />
  A ban on his songs and attempts to intimidate him into silence succeeded only in taking the tapes of such favorites as "Wet Eyelashes" out of shop windows, but not from behind the counter. Saigon army troops and even some generals played them, university students sang them, and western reporters and friends smuggled them out to France and the United States.  <br />
   <br />
  Twenty-five years ago this month, when communist troops were knocking on the doors of the city -- with rockets not their fists -- Trinh Cong Son chose not to flee with thousands of his countrymen although most of his family did. At that time, the irrepressible composer didn't know what to expect, but simply told friends that Vietnam -- which he then likened to a football field chosen by the Cold War powers -- was his country. There was no hero's welcome by Vietnam's new communist rulers for the poignant songs he wr <br />
   <br />
  "It was very hard," he told AFP, sitting sipping Chivas and water on the rocks in his home in a quiet back alley of what is now named Ho Chi Minh city, surrounded by unfinished canvasses and his guitars. He was speaking reluctantly of the four years he spent planting rice and manioc amid old American and Viet Cong minefields along the Laotian border. "But luckily I got out in one piece."  <br />
   <br />
  He said he wrote some songs then, in the hard years between 1975 and 1985 when he got his dose of political "reeducation" between the planting sessions, but "nothing beautiful" came out of that time and he did not publish them. "There are no hidden songs," he added wryly. "You need time to write, and changing a regime takes a lot of time." Government surveillance of him, "stopped a long time ago," although "they always seem to know what you are doing," he said.  <br />
   <br />
  Allowed to travel now, he has visited Canada and France, London and Hong Kong, Macau and Thailand, but always returned home, where he now says the communist government is used to him.  <br />
   <br />
  A visit to the United States, where some of his family lives, is still not possible because in California, where they live, some Vietnamese are still against him, he said. The rest of his family are in Canada, and since the death of his mother in his home city of Hue, he has been the only one of the family in Vietnam. But now the worst time is over, and the government leaves him alone.  <br />
   <br />
  "They know I'm not anti-regime, that I just tell it like it is," he said with a shadow of his old grin returning. There is no censorship, he said, but added that artists in Vietnam where he now belongs to the national and Ho Chi Minh city composers and artists' association, have learned a sort of self-censorship.  <br />
   <br />
  The wry grin returns. "It is like children in a family, you tell them they are free to do what they want to do, but that they must be responsible for their actions." The composer, whose failing health has landed him in hospital several times in the past years, and who has for the past ten years also turned to painting, has given up his five-pack a day cigarette habit, but not the whisky. He has also turned to meditation to find "peace of mind, peace of soul" and has closed the chapters of his past -- the persecution of the pro-American government in Saigon during the war and the hard years that followed. Nor does he want to revive those songs.  <br />
   <br />
  "Every song has its time," he said. "The young people now they don't understand what was happening in the war. it has no meaning for them." Life he says is easier now, and at long last he feels he can live "both inside and outside myself." His songs, now sold on compact discs, are being played in nightclubs here, especially the romantic ones with titles such as "You're Still the One" and "Feckless Flower". And he has become an inspiration to younger artists today.  <br />
   <br />
  He and other artists were asked to write songs to mark the new millennium and the 25th anniversary of the war, and he might feel moved to try a millennium song. But as for the anniversary: "Now people are in pursuit of the good life, everyone is chasing money. "The war is over for us, for me too."  
   <br />
  <br />
  <br />
  AFP - April 28, 2000.
  <br />
  <br /> 
  </p>


title: Thousands Pay Tribute to “Vietnam’s Bob Dylan”
created: 2006-03-17 15:32:20+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:32+00:00
topic_id: english
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
related: 0
content_type: text/html
description: Reuters - April 4, 2001.
url_id: thousands-pay-tribute-to-201cvietnam2019s-bob-dylan201d
body:
  <p><b>Reuters - April 4, 2001.</b></p><p>
  <br />
  HANOI - Thousands of mourners packed the streets of Ho Chi Minh City on Wednesday to pay tribute at the funeral of anti-war musician Trinh Cong Son, Vietnam's most beloved singer songwriter. Son, who died on Sunday at the age of 62, composed songs popular with Vietnamese soldiers on both sides of a long and brutal civil war that ended in 1975. In doing so, he fell foul both governments. Dubbed the "Bob Dylan of Vietnam" by U.S. folk singer Joan Baez, he composed more than 600 songs still widely performed in Vietnam and in overseas Vietnamese communities.  <br />
   <br />
  On Wednesday, thousands of people lined the way as a U.S.-made Vietnam War-era Dodge van carrying Son's coffin drove slowly through the streets of Ho Chi Minh City. The van, covered in white flowers, took Son to a cemetery about 20 miles away in neighboring Binh Duong province, where his mother was buried. Thousands more followed the cortege, first by foot, then by motorscooter. Many threw flowers in tribute, and a saxophonist in dark glasses played one of his songs at his graveside. Hundreds of fans queued in front of Son's house in the center of Ho Chi Minh City after his death from diabetes, kidney and liver failure was announced on Monday. Many camped out overnight to pay their respects, residents said. His death was reported prominently in most state-run newspapers.  <br />
   <br />
  "His songs have been loved by millions because they express the soul of our nation", composer Tran Long An told the Saigon Giai Phong (Saigon Liberation) newspaper. Son, who avoided the draft for the army of the defeated South Vietnamese army emerged as anti-war composer in the late 1960s. His songs were banned during the war in South Vietnam and he was harassed by the secret police for advocating unification with the communist North. After the war he fell foul of the communists, suffering in harsh re-education camps after his family fled to the United States. Son said last year that to have left Vietnam "would have betrayed my dream of reunification." He was eventually honored by the Communist government and many high-ranking officials, including members of the elite Politburo, paid their respects with floral tributes.  <br />
   <br />
  In April 2000, just before celebrations to mark the 25th anniversary of the end of the war, Son was still irrepressible in his politically incorrect views -- not least when he said Vietnam had been football field for Cold War powers, rather than the scene of a heroic struggle for independence that Hanoi prefers. While happy that Vietnam was at last prospering in peace, he spent his latter years painting. Composing cheerful songs to match the spirit of the times was not his style. During the Vietnam war, Son was particularly popular in Japan, selling two million copies of his hit "Lullaby" a song about a mother mourning the death of her son, a soldier. "Trinh Cong Son's contribution to our music will be remembered forever," said Trong Bang, the head of Vietnam's Musician Association.  <br />
   <br />
  <br />
  Reuters - April 4, 2001.<br />
   <br />
  <br />
  </p>


title: Trinh Cong Son, songwriter opposed the Vietnam war
created: 2006-03-17 15:34:28+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:32+00:00
topic_id: english
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
related: 0
content_type: text/html
description: The Los Angeles Times - April 4, 2001.
url_id: trinh-cong-son-songwriter-opposed-the-vietnam-war
body:
  <p><b>The Los Angeles Times - April 4, 2001.</b></p><p>
  <br />
  HANOI - Vietnam's most beloved singer-songwriter, Trinh Cong Son, who opposed the Vietnam War and sought postwar reconciliation, has died after a long battle with diabetes, an official said Monday. He was 62. Son, who was admitted to Cho Ray hospital last week, slipped into a coma Saturday and died Sunday, said Ca Le Thuan, secretary general of the Musician Assn. in Ho Chi Minh City.  <br />
   <br />
  "His death is a great loss for Vietnamese music," Thuan said. Dubbed the Bob Dylan of Vietnam by American folk singer Joan Baez for his antiwar songs during the height of the Vietnam War, his music is still widely performed in Vietnam and in overseas Vietnamese communities. Son, who was persecuted by the South Vietnamese government in the late 1960s and early '70s, wrote more than 600 songs. His pacifist songs about the futility of war were banned at the time, but bootleg copies made their way throughout South Vietnam and overseas.  <br />
   <br />
  One of his most famous songs, "Ngu Di Con"' (Lullaby), about the pain of a mother mourning her soldier son, became a hit in Japan in 1972. When the war ended, most of Son's family fled overseas, but he decided to stay. He was equally unpopular with the new Communist government for his songs about reconciliation, and spent several years in forced labor camps planting rice along the Laotian border. But by the late 1980s, his popularity returned, and his songs are still performed by some of Vietnam's biggest pop artists, including singer Hong Nhung. Born into an affluent family in Vietnam's highlands in 1939, Son spent many years in the ancient imperial capital of Hue. Trained as a teacher, Son quit his job to begin composing love songs in the late 1950s.  <br />
   <br />
  Asked over the years why he decided to stay in Vietnam, Son replied: "Vietnam is the only place where I can live and create music. Abroad I don't hear the music in my head, I don't hear the poems I write down. The warmth of the people in Vietnam is like the water a flower needs to live."  <br />
   <br />
  <br />
  The Los Angeles Times - April 4, 2001.<br />
  <br />
  <br />
  </p>


title: Vietnam’s Bob Dylan faced four years of “re-education”
created: 2006-03-17 15:24:50+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:32+00:00
topic_id: english
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
related: 0
content_type: text/html
description: Seth Mydans - The New York Times - April 12, 2001.
url_id: vietnam-bob-dylan-faced-four-years-of-re-education
body:
  <p><b>Seth Mydans - The New York Times - April 12, 2001.</b></p><p>
  <br />
  Trinh Cong Son, who has died aged 62, was an anti-war singer and songwriter whose melancholy music stirred Vietnamese on both sides of the war. His family said he had diabetes. Residents said thousands of mourners thronged his home, piling bouquets around it. With his focus on human emotions and his refusal to conform to official dogma, Mr. Son suffered pressure from both the government of South Vietnam, where he lived during the war, and the victorious Communists, who sentenced him to four years of farm labour and political education when the war ended.  <br />
   <br />
  But his popularity won out and his music endured; in the last years of his life he was tolerated and even embraced by the government. His songs are widely performed in Vietnam and among Vietnamese overseas. "Crying for Trinh Cong Son," read the headline over a full-page tribute in the daily youth newspaper Thanh Nien. "Truth, innocence and beauty in Son's songs surpassed all hostility," the newspaper said. In his last years, he took up painting as well as songwriting and was a fixture, with his friends and his bottle of Scotch, at a café in Ho Chi Minh City, formerly Saigon. "Now, really, I have nothing to protest," said Mr. Son in an interview last April on the 25th anniversary of the end of the war. "I continue to write songs, but they concern love, the human condition, nature. My songs have changed. They are more metaphysical now, because I am not young."  <br />
   <br />
  Mr. Son's popularity peaked during the war years in the 1960s and 1970s when his songs propelled the careers of some of the best-known South Vietnamese singers. He became known internationally as the Bob Dylan of Vietnam, singing of the sorrow of war and the longing for peace in a divided country. Almost everybody knew the words to songs such as Ngu Di Con (Lullaby), about the pain of a mother mourning her soldier son: "Rest well my child, my child of the yellow race. Rock gently my child, I have done it twice. This body, which used to be so small, that I carried in my womb, that I held in my arms. Why do you rest at the age of 20 years?" Because of what it called "defeatist" sentiments like these, the South Vietnamese government tried to suppress Mr. Son's music -- which flourished underground and was also listened to clandestinely in the North.  <br />
   <br />
  When the war ended in 1975, Mr. Son refused to flee as many other southern Vietnamese did, including most members of his family. Along with tens of thousands of other southern Vietnamese who remained, he was sentenced to a period of "re-education." The eldest of seven children and a teacher by training, Mr. Son never married. His siblings fled to Canada and the United States after the war, and since the death of his mother a few years ago, he was the only one of his family in Vietnam. He died on April 1 and was buried April 4 at a Buddhist temple near Ho Chi Minh City.  <br />
   <br />
  <br />
  Seth Mydans - The New York Times - April 12, 2001.
  <br /> 
  <br />
  </p>


title: Vietnam musician Trinh Cong Son dies
created: 2006-03-17 15:14:14+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:32+00:00
topic_id: english
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
related: 0
content_type: text/html
description: The Associated Press - April 2, 2001.
url_id: vietnam-musician-trinh-cong-son-dies
body:
  <p><b>The Associated Press - April 2, 2001.</b></p><p>
  <br />
  HANOI - Vietnam's most beloved singer-songwriter, Trinh Cong Son, who opposed the Vietnam War and sought postwar reconciliation, has died after a long battle with diabetes, an official said Monday. He was 62. Dubbed the "Bob Dylan of Vietnam" by American folk singer Joan Baez for his anti-war songs during the height of the Vietnam War, his music is still widely performed in Vietnam and in overseas Vietnamese communities. Son, who was persecuted by the South Vietnamese government in the late 60s and early 70s, wrote more than 600 songs over his career.  <br />
   <br />
  "His death is a great loss for Vietnamese music," said Ca Le Thuan, secretary general of Ho Chi Minh City's Musician Association. His pacifist songs about the futility of war were banned at the time, but bootleg copies made their way throughout South Vietnam and overseas. One of his most famous songs, "Lullaby" (Ngu Di Con), about the pain of a mother mourning her soldier son, became a hit in Japan in 1972. When the war ended, most of Son's family fled overseas, but he decided to stay. He was equally unpopular with the new Communist government for his songs about reconciliation and spent 10 years in forced labor "re-education camps" as a result. But by the late 80s, his popularity returned, and his songs are still performed by some of Vietnam's biggest pop artists, including singer Hong Nhung.  <br />
   <br />
  Born in the Central Highland province of Daklak in 1939, Son spent many years in the ancient imperial capital of Hue. Trained as a teacher, Son quit his job to begin composing love songs in the late 1950s. Son, who was admitted to Cho Ray hospital last week, slipped into a coma on Saturday and died Sunday, Thuan said. He is to be buried Wednesday in the province of Binh Duong.  <br />
   <br />
  <br />
  The Associated Press - April 2, 2001.<br />
  <br />
  </p>


title: Writing ageless songs of love and peace
created: 2015-05-15 15:45:40+00:00
edited: 2015-05-15 15:59:18+00:00
topic_id: english
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: writing-ageless-songs-of-love-and-peace
body:
  <p><b>Thu Anh, Việt Nam News, 10 May 2015. To know Trịnh Công Sơn is to love him, to cry with him, to feel the pain of missing a loved one with him, to feel the anguish of a broken heart with him. No other songwriter has struck such a chord in both Vietnamese and foreign hearts. </b></p><p></p>
  <p><b>Trinh Cong Son, composer of several anti-war songs popular during the American War, has been immortalised by his fans at home and abroad through regular concerts of songs that continue to captivate and capture the hearts of millions.</b></p>
  <p><b>by Thu Anh</b></p>
  <p><b><span><img height="592" width="604" /></span></b></p>
  <p>Dozens of singers and musicians are set to perform the much-loved songs of Trinh Cong Son at a free outdoor concert in praise of love, friendship and peace later this month at Crescent Lake Park in HCM City's Phu My Hung Urban Area.</p>
  <p>Fourteen free concerts have been organised in memory of Son since his death in 2001, but his fans still love to discover his songs performed by different generations.</p>
  <p>Pop stars Cam Van and Hong Nhung are expected to join the latest concert, called <i>Noi Vong Tay Lon </i>(Circle of Unity), together with young singers.</p>
  <p>A highlight of the show will be the performance of songs that Son wrote specifically praising the country and peace, Noi Vong Tay Lon and Hue-Sai Gon - Ha Noi.</p>
  <p>Audiences will be encouraged to sing Noi Vong Tay Lon, a song written in 1968 that features the musician's dream of Vietnamese people, hand in hand in peace.</p>
  <table style="width: 260px;" align="right" border="0" cellpadding="0" cellspacing="5">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p align="center"><span><img alt="http://vietnamnews.vn/thumbnail/250/06a.jpg?url=Storage/Images/2015/5/14/06a.jpg" height="340" width="250" /></span></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p><em>Reaching out: Pop star Thanh Lam last year performed in the show Nhung Som Mai Viet Nam (Viet Nam Mornings) at Crescent Lake Park in memory of Son, before more than 30,000 fans in HCM City</em>. — VNS Photo The Anh</p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <p>Son sang the song on Radio Sai Gon on April 30, 1975, the liberation day of South Viet Nam.</p>
  <p>The event is expected to be staged this month (the date has not been set) by Son's family, in co-operation with local organisations, to celebrate the 14th anniversary of the famed composer's death.</p>
  <p>The show will later tour Hue and Bac Lieu Province.</p>
  <p>Son's younger sister, singer Trinh Vinh Trinh, in an interview with local media before the show was staged, said: "We have tried our best to organise the event annually to say thanks to many of Son's fans."</p>
  <p>"I enjoy Son and his songs because I have found that his music is like a river of love and peace that flows inside listeners' veins," said Vietnamese-American Don Pham, a resident of HCM City's District 7.</p>
  <p>"Even people with different ages and background can find peace of mind after listening to Son's music. Through his songs, you can enhance your love for life," he added.</p>
  <p>Last year, Pham and his family joined the show <i>Nhung Som Mai Viet Nam</i> (Viet Nam Mornings) at Crescent Lake Park in memory of Son.</p>
  <p>The event was organised by Trinh, in co-operation with the Thanh Nien Communication Group and Le Bros.</p>
  <p>It featured young pop singers such as Dinh Huong and Hoang Quyen, who first sang Son's music before more than 30,000 fans.</p>
  <p>"I first heard Son's music sung by younger faces like Huong and Quyen, who felt the music in a different way. These artists made a very strong impression on me," recalled Pham, adding that his favourite singer is Vietnamese-American Khanh Ly.</p>
  <p>Lasting legacy</p>
  <p>Born in the former royal city of Hue in 1939, Son became popular in 1957 with his first song, Uot Mi (Misty Eyes).</p>
  <p>His lasting legacy includes albums of romantic love songs, performed in a blues or slow ballad style, such as <i>Diem Xua</i> (Diem, My Cherished Memory), Ru Tinh (Lullaby to Love), <i>Tu Tinh Khuc</i> (My Lyrical Songs) and <i>Khoi Troi Menh Mong</i> (Smoke in the Open Sky), all of which were released in the 1960s and 1970s.</p>
  <p>These songs are still loved by millions of Vietnamese and foreign fans.</p>
  <div align="center"><span size="3" face="Times New Roman"></span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <table style="width: 460px;" border="0" cellpadding="0" cellspacing="5">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p align="center"><span><img alt="http://vietnamnews.vn/thumbnail/450/07.jpg?url=Storage/Images/2015/5/14/07.jpg" height="300" width="450" /></span></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p><em>Musical tribute: Son's younger sister and singer Trinh Vinh Trinh (with sunglasses) and his fans sing his songs at his grave in HCM City</em>. — Photo nld.com.vn</p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></div>
  <p>Among them Diem Xua is arguably the most popular.</p>
  <p>The song is well-loved in Japan, where it was introduced through the voice of Khanh Ly, recognised as a singer who was born to perform Son's songs.</p>
  <p>Ly performed Diem Xua in Osaka in 1970.</p>
  <p>The song was later translated into Japanese, and Utsukushii Mukashi was listed among the country's top 10 favourite love songs.</p>
  <p>The romantic story behind the song had had Son's fans guessing for decades.</p>
  <p>Diem Xua was composed in 1960, using the image of a beautiful girl called Diem in pouring rain, drawing out the man's deep anguish of missing a loved one.</p>
  <p>Son had fallen in love with Diem, but had not openly declared it. Every afternoon he would wait to see Diem walk slowly past the window of his house.</p>
  <p>One day, Diem left a flower on the fence of his house, and the stage was set for one of the most soulful songs about lovesickness.</p>
  <p>The song highlights the deep beauty of the Vietnamese spirit and captures the expressive power of the Vietnamese language.</p>
  <p>For five decades, the song has touched millions of hearts, who have wondered about Diem's identity. Did she really exist? What did she look like?</p>
  <div align="center"><span size="3" face="Times New Roman"></span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <table style="width: 460px;" border="0" cellpadding="0" cellspacing="5">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p align="center"><span><img alt="http://vietnamnews.vn/thumbnail/450/07a.jpg?url=Storage/Images/2015/5/14/07a.jpg" height="294" width="450" /></span></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em></td>
  </tr>
  <tr>
  <td><em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>Genius at work : Son's music is an entry point into Vietnamese culture for man</em>y. — VNS File Photo</p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></div>
  <p>Five years ago, without any fuss, a Vietnamese-American sociologist solved the mystery in Hue.</p>
  <p>"I'm Diem," she said.</p>
  <p>Ngo Vu Bich Diem's "coming out" event was a special reunion of old friends at the Lieu Quan Buddhism Cultural Centre.</p>
  <p>Diem, who is from the north, followed her father, a French-language teacher to live in Hue in 1952. Her family lived in a house on Phan Chu Trinh Street near Son's house.</p>
  <p>"I first met Son when he came to my house with his friend, artist Dinh Cuong," said Diem.</p>
  <p>She said that she was too young at that time to know about Son's feelings.</p>
  <p>"Son composed and presented me with some of his songs. I love Diem Xua. I think Son wrote the song to highlight the beauty of Hue, its people, its music and poetry," she said.</p>
  <p>Son and his songs on love and peace broke barriers of language, art, religion and culture, bringing Vietnamese language and music to the world.</p>
  <p>Many foreign artists, both amateur and professional of all ages, love singing Son's songs, and his works are an entry point into Vietnamese culture for many.</p>
  <p>Italian saxophonist Fulvio Albano, who has performed Son's music many times in Viet Nam and other countries, said: "I enjoy Son and his songs because I have found that Son's music is similar to the jazz that I have been involved with."</p>
  <p>Albano, a member of the Italian Jazz Association, is a foreign artist who has worked hard to introduce Viet Nam and its music to the world.</p>
  <table style="width: 250px;" align="right" border="1" cellpadding="0" cellspacing="1">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p><strong>Anti-war collection</strong></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p><em>Son was one of southern Viet Nam's most famous songwriters and continues to be admired and revered. He composed several anti-war collections including Ca Khuc Da Vang (Yellow-Skinned People's Songs), Kinh Viet Nam (Vietnamese Prayer) and Ta Phai Thay Mat Troi (We Must See the Sunlight).</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>The songs in these collections were highly popular among students and young people in then-Sai Gon (now HCM City) in the 1960s and 1970s as the Vietnamese people fought to liberate the country from the Americans.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>His songs, such as Noi Vong Tay Lon (Joining Hands/Circle of Unity), Cho Que Huong Sang Choi (Waiting for the Country's Brighter Future) and Dong Dao Hoa Binh (Children's Song for Peace), were written between 1967 and 1968 and bring his sense of peace.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>After 1975 Son continued to write songs and enjoyed great success with both his lyrics and melodies.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>His songs in praise of post-war life, such as Huyen Thoai Me (Mother's Legend), Em Ra Nong Truong, Anh Ra Bien Gioi (Girls to Farms, Boys to the Border) and Sai Gon Mua Xuan (Sai Gon in Spring), continue to move and inspire millions.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>The songwriter died in HCM City on April 1, 2001 after a prolonged illness.</em></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <p>He enjoys Son's anti-war songs written specifically praising peace, including <i>Gia Tai Cua Me </i>(Mother's Legacy) and <i>Dung Lai Nguoi Dung Lai Nhaø</i> (Rebuild People, Rebuild Home).</p>
  <p>Veteran HCM City-based singer Hong Hanh loves Son's music, saying that she always sings his songs "with deep feelings".</p>
  <p>Last year, Hanh performed Son's songs in both Vietnamese and Japanese for two nights in Wakayama and Tokyo.</p>
  <p>She sang <i>Hoa Vang May Do</i> (Yellow Flowers in a Moment), <i>Roi Le Ru Nguoi</i> (Singing You to Sleep) and <i>Mua Mua Ha </i>(Summer Rain) that had led her to fame in the 1990s.</p>
  <p>She also performed romantic ballads like <i>Mot Coi Di Ve </i>(The Realm of Return) on her latest album Diem Xua-Utsukushii Mukashi, a production remixed by composer Duc Thinh.</p>
  <p>Many artists and fans view Son's music with a near-religious fervour that promotes love and peace.</p>
  <p>"I'm now experienced enough to sing Son's music my way," said pop star Tung Duong before his performance in Paris in April.</p>
  <p><strong>In France, Duong and his friend, amateur singer Giang Trang, staged a concert called Ha Huyen/Paris, which was organised by the Ha Noi-based L'Espace French Cultural Institute, in co-operation with France's Association Culturelle Trinh Cong Son <em>(sic)</em>.</strong></p>
  <p>Both Duong and Trang perform Son's songs in a different manner from their older colleagues.</p>
  <p>"Son made love and peace with his music that everyone feels," said 32-year-old Duong.. — VNS</p>
  <p><span size="3" face="Calibri"> </span></p>
  <p><span size="3" face="Calibri"><strong> From</strong>: </span><span size="3" face="Calibri">http://vietnamnews.vn/sunday/features/270308/writing-ageless-songs-of-love-and-peace.html</span></p>

description:
  Thu Anh, Việt Nam News, 10 May 2015. To know Trịnh Công Sơn is to love him, to cry with him, to feel the pain of missing a loved one with him, to feel the anguish of a broken heart with him. No other songwriter has struck such a chord in both Vietnamese and foreign hearts. 


title: Friends of Trịnh Công Sơn
created: 2014-06-09 07:31:23+00:00
edited: 2014-07-02 18:47:58+00:00
topic_id: english
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: hoi-van-hoa-trinh-cong-son
body:
  <p><b></b></p><p>from <a class="internal-link" href="resolveuid/b3547fe491e6a53916396d1ac4355b92"><strong>all over the world</strong></a>, have come together to create <a class="internal-link" href="resolveuid/9c1da207d01534e4df4a7e061255d27f">this site</a> with the hope that it will become a full-fledged library dedicated to the life and work of Trinh Cong Son.</p>
  <div style="float: right; width: 50%;"><a class="internal-link" href="resolveuid/8d66ec97338da0abe4e0b79e17c63265"><img class="image-inline" src="../../../../resolveuid/64bcfb5c51404c589126688edb9cd213" /></a></div>
  <p><a class="internal-link" href="resolveuid/3bdbb0a233581d814e19474e69ba33ac"><img class="image-inline" src="../../../../resolveuid/8f9742403e42400daad6d7a445a344e1" /></a></p>


title: Guitar arrangements
created: 2006-04-23 07:34:36+00:00
edited: 2008-05-08 09:29:15+00:00
topic_id: english
tag: songs-en
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: en
related: 0
content_type: text/html
description: Guitar arrangements of Trinh Cong Son's songs by Vo Ta Han
url_id: guitar-arrangements
body:
  <p><b>Guitar arrangements of Trinh Cong Son's songs by Vo Ta Han</b></p><br />
  <table width="100%">
    <tr valign="top">
       <td width="60%">
          <table class="listing">
                  <thead>
                      <tr>
                          <th class="nosort">&nbsp;Song title&nbsp;</th>
                          <th class="nosort">&nbsp;Author&nbsp;</th>
                          <th class="nosort">&nbsp;Download&nbsp;</th>
                      </tr>
                  </thead>
                  
                  <tbody>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/ben-doi-hiu-quanh/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Bên đời hiu quạnh</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/bendoi.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/bien-nho/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Biển nhớ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/biennho.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/bon-mua-thay-la/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Bốn mùa thay lá</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/bonmua.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/chieu-mot-minh-qua-pho/" class="state-published visualIconPadding" title="">Chiều một mình qua phố</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/chieumot.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/cho-mot-nguoi-nam-xuong/" class="state-published visualIconPadding" title="">Cho một người nằm xuống</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/chomot.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/cuoi-cung-cho-mot-tinh-yeu/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Cuối cùng cho một tình yêu</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/cuoicung.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/cat-bui/" class="state-published visualIconPadding" title="">Cát bụi</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/catbui.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/diem-xua/" class="state-published visualIconPadding" title="">Diễm xưa</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/diemxua.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/dem-thay-ta-la-thac-do/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Đêm thấy ta là thác đổ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/demthay.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/em-con-nho-hay-em-da-quen/" class="state-published visualIconPadding" title="">Em còn nhớ hay em đã quên</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/emcon.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/em-di-trong-chieu/" class="state-published visualIconPadding" title="">Em đi trong chiều</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/emdi.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/em-hay-ngu-di/" class="state-published visualIconPadding" title="">Em hãy ngủ đi</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/emhay.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/goi-ten-bon-mua/" class="state-published visualIconPadding" title="">Gọi tên bốn mùa</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/goiten.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/ha-trang/" class="state-published visualIconPadding" title="">Hạ trắng</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/hatrang.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/hoa-vang-may-do/" class="state-published visualIconPadding" title="">Hoa vàng mấy độ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/hoavang.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/huyen-thoai-me/" class="state-published visualIconPadding" title="">Huyền thoại mẹ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/huyenthoai.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/lang-le-noi-nay/" class="state-published visualIconPadding" title="">Lặng lẽ nơi này</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/langle.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/loi-buon-thanh/" class="state-published visualIconPadding" title="">Lời buồn thánh</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/loibuon.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/loi-me-ru/" class="state-published visualIconPadding" title="">Lời mẹ ru</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/loime.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/mua-hong/" class="state-published visualIconPadding" title="">Mưa hồng</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/muahong.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/nhin-nhung-mua-thu-di" class="state-published visualIconPadding" title="">Nhìn những mùa thu đi</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/nhinnhung.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/nho-mua-thu-ha-noi/" class="state-published visualIconPadding" title="">Nhớ mùa thu Hà Nội</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/nhomua.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/noi-vong-tay-lon/" class="state-published visualIconPadding" title="">Nối vòng tay lớn</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/noivong.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/phoi-pha" class="state-published visualIconPadding" title="">Phôi pha</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/phoipha.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/quynh-huong/" class="state-published visualIconPadding" title="">Quỳnh hương</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/quynhhuong.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/ru-em-tung-ngon-xuan-nong/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Ru em từng ngón xuân nồng</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/ruem.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/ta-da-thay-gi-trong-dem-nay/" class="state-published visualIconPadding" title="">Ta đã thấy gì trong đêm nay</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/tada.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/thuong-mot-nguoi" class="state-published visualIconPadding" title="">Thương một người</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td> </td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/tinh-nho/" class="state-published visualIconPadding" title="">Tình nhớ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/tinhnho.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/tinh-xa/" class="state-published visualIconPadding" title="">Tình xa</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/tinhxa.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/toi-ru-em-ngu/" class="state-published visualIconPadding" title="">Tôi ru em ngủ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/toiru.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/tuoi-da-buon/" class="state-published visualIconPadding" title="">Tuổi đá buồn</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/tuoida.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                  </tbody>
          </table>
       </td>
       <td width="40%">
          <br />
          <a href="/songs/ghita/TCSVTH-01.jpg/image_view_fullscreen">
            <img src="/songs/ghita/TCSVTH-01.jpg/image_mini" /></a>
          <p class="discreet">Trịnh Công Sơn &amp; Võ Tá Hân, 1998</p>
          <br />
          <br />
          <a href="/songs/ghita/TCSdoc-01.jpg/image_view_fullscreen">
            <img src="/songs/ghita/TCSdoc-01.jpg/image_preview" /></a>
          <p class="discreet">Trinh Cong Son's letter to Võ Tá Hân, 1994</p>
       </td>
    </tr>
  </table>


title: Evening Crossing the Street Alone
created: 2014-07-08 13:41:30+00:00
edited: 2014-07-08 16:34:20+00:00
topic_id: english
tag: songs-en
author: Jason Gibbs
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/html
description: "Chiều Một Mình Qua Phố", translated by Jason Gibbs
url_id: evening-crossing-the-street-alone-1
body:
  <p><b>"Chiều Một Mình Qua Phố", translated by Jason Gibbs</b></p><br />
  <p class="float-end bg-light p-3 rounded">
  Chiều một mình qua phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Có khi nắng khuya chưa lên <br />
  mà một loài hoa chợt tím<br />
  Chiều một mình qua phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Gót chân đôi khi đã mềm <br />
  Gọi buồn cho mình nhớ tên<br />
  <br />

  DK :<br />
  Chiều qua bao nhiêu lần môi cười<br />
  Cho mình còn nhớ nhau<br />
  Chiều qua bao nhiêu lần tay rời<br />
  Nghe buồn ghé môi sầu<br />
  Ngày nào mình còn có nhau<br />
  Xin cho dài lâu<br />
  Ngày nào đời thôi có nhau<br />
  Xin người biết đau<br />
  <br />
  Chiều một mình qua phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Gió ơi gió ơi bay lên <br />
  để bụi đường cay lòng mắt<br />
  Chiều một mình qua phố <br />
  Âm thầm nhớ, nhớ tên em<br />
  Áo xưa chưa quen phong trần<br />
  đợi mùa thu vàng áo thêm<br />
  <br />
  Chiều một mình qua phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Gió ơi gió ơi bay lên <br />
  Để bụi đường cay lòng mắt<br />
  Chiều một mình qua phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Áo xưa chưa quen phong trần <br />
  Đợi mùa thu vàng áo thêm<br />
  <br />
  Chiều một mình qua phố <br />
  Nghe dòng nước vẫn vây quanh<br />
  Bước chân nghe quen cũng buồn <br />
  Lạy đời xin còn tuổi xanh<br />
  Còn một mình trên phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Ngoài kia không còn nắng mềm<br />
  Ngoài kia ai còn biết tên.<br />
  </p>

  <br />
  <p>
  Afternoon crossing the street alone, dispirited I remember your name<br />
  Sometimes midnight's sunlight has yet to arise yet there are flowers suddenly  turning purple<br />
  Afternoon crossing the street alone, dispirited I remember your name<br />
  Sometimes heels have softened, call out sadness for me to recall your name.<br />
  <br />
  ĐK<br />
  Evening has passed back so many times, smiling lips<br />
  Allows us to still remember each other<br />
  Evening has passed so many times, hands separate<br />
  Hearing sadness drop in on melancholy lips<br />
  A day will come when we'll possess each other, please let it endure<br />
  A day will come when we cease to have each other, I entreat you to know pain.<br />
  <br />
  Evening crossing the street alone, dispirited I remember your name<br />
  Oh wind, oh wind, arise so the dust of the road stings my eyes<br />
  Evening crossing the street alone, dispirited I remember your name<br />
  A blouse from long ago inexperienced in life's cares awaited the autumn to gild it further<br />
  <br />
  Evening crossing the street alone, dispirited I remember your name<br />
  The sound of familiar footsteps in sadness pray to heaven for youth to endure<br />
  Still evening crossing the street alone, dispirited I remember your name<br />
  Outside soft sunshine's now gone, outside does anyone remember your name.<br />
  </p>
  <p>
  <b>Trịnh Công Sơn</b><br />
  <br />
  Translated by <b>Jason Gibbs</b><br />
  January 2012<br />
  <a href="http://taybui.blogspot.fr/2012/01/chieu-mot-minh-qua-pho-evening-crossing.html">taybui.blogspot.com</a>
  <br />
  </p>


title: Evening Crossing the Street Alone
created: 2014-07-08 13:42:04+00:00
edited: 2014-07-08 16:34:20+00:00
topic_id: english
tag: songs-en
author: Jason Gibbs
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/html
description: "Chiều Một Mình Qua Phố", translated by Jason Gibbs
url_id: evening-crossing-the-street-alone-1
body:
  <p><b>"Chiều Một Mình Qua Phố", translated by Jason Gibbs</b></p><br />
  <p class="float-end bg-light p-3 rounded">
  Chiều một mình qua phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Có khi nắng khuya chưa lên <br />
  mà một loài hoa chợt tím<br />
  Chiều một mình qua phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Gót chân đôi khi đã mềm <br />
  Gọi buồn cho mình nhớ tên<br />
  <br />

  DK :<br />
  Chiều qua bao nhiêu lần môi cười<br />
  Cho mình còn nhớ nhau<br />
  Chiều qua bao nhiêu lần tay rời<br />
  Nghe buồn ghé môi sầu<br />
  Ngày nào mình còn có nhau<br />
  Xin cho dài lâu<br />
  Ngày nào đời thôi có nhau<br />
  Xin người biết đau<br />
  <br />

  Chiều một mình qua phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Gió ơi gió ơi bay lên <br />
  Để bụi đường cay lòng mắt<br />
  Chiều một mình qua phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Áo xưa chưa quen phong trần <br />
  Đợi mùa thu vàng áo thêm<br />
  <br />
  Chiều một mình qua phố <br />
  Nghe dòng nước vẫn vây quanh<br />
  Bước chân nghe quen cũng buồn <br />
  Lạy đời xin còn tuổi xanh<br />
  Còn một mình trên phố <br />
  Âm thầm nhớ nhớ tên em<br />
  Ngoài kia không còn nắng mềm<br />
  Ngoài kia ai còn biết tên.<br />
  </p>

  <br />
  <p>
  Afternoon crossing the street alone,<br />
  Dispirited I remember your name<br />
  Sometimes midnight's sunlight has yet to arise<br />
  Yet there are flowers suddenly  turning purple<br />
  Afternoon crossing the street alone,<br />
  Dispirited I remember your name<br />
  Sometimes heels have softened,<br />
  Call out sadness for me to recall your name.<br />
  <br />
  ĐK<br />
  Evening has passed back so many times, smiling lips<br />
  Allows us to still remember each other<br />
  Evening has passed so many times, hands separate<br />
  Hearing sadness drop in on melancholy lips<br />
  A day will come when we'll possess each other,<br />
  Please let it endure<br />
  A day will come when we cease to have each other,<br />
  I entreat you to know pain.<br />
  <br />
  Evening crossing the street alone,<br />
  Dispirited I remember your name<br />
  Oh wind, oh wind, arise so the dust<br />
  Of the road stings my eyes<br />
  Evening crossing the street alone,<br />
  Dispirited I remember your name<br />
  A blouse from long ago inexperienced in life's cares<br />
  Awaited the autumn to gild it further<br />
  <br />
  Evening crossing the street alone,<br />
  Dispirited I remember your name<br />
  The sound of familiar footsteps in sadness<br />
  Pray to heaven for youth to endure<br />
  Still evening crossing the street alone,<br />
  Dispirited I remember your name<br />
  Outside soft sunshine's now gone,<br />
  Outside does anyone remember your name.<br />
  </p>
  <p>
  <b>Trịnh Công Sơn</b><br />
  <br />
  Translated by <b>Jason Gibbs</b><br />
  January 2012<br />
  <a href="http://taybui.blogspot.fr/2012/01/chieu-mot-minh-qua-pho-evening-crossing.html">taybui.blogspot.com</a>
  </p>


title: Writing ageless songs of love and peace
created: 2015-05-15 15:29:53+00:00
edited: 2015-05-15 15:39:25+00:00
topic_id: english
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: writing-ageless-songs-of-love-and-peace
body:
  <p><b>
  Thu Anh, Việt Nam News, 10 May 2015. To know Trịnh Công Sơn is to love him, to cry with him, to feel the pain of missing a loved one with him, to feel the anguish of a broken heart with him. No other songwriter has struck such a chord in both Vietnamese and foreign hearts. </b></p><p><b><br /></b></p>
  <p><b>Trinh Cong Son, composer of several anti-war songs popular during the American War, has been immortalised by his fans at home and abroad through regular concerts of songs that continue to captivate and capture the hearts of millions.</b></p>
  <p><b>by Thu Anh</b></p>
  <p><b><span><img height="592" width="604" /></span></b></p>
  <p>Dozens of singers and musicians are set to perform the much-loved songs of Trinh Cong Son at a free outdoor concert in praise of love, friendship and peace later this month at Crescent Lake Park in HCM City's Phu My Hung Urban Area.</p>
  <p>Fourteen free concerts have been organised in memory of Son since his death in 2001, but his fans still love to discover his songs performed by different generations.</p>
  <p>Pop stars Cam Van and Hong Nhung are expected to join the latest concert, called <i>Noi Vong Tay Lon </i>(Circle of Unity), together with young singers.</p>
  <p>A highlight of the show will be the performance of songs that Son wrote specifically praising the country and peace, Noi Vong Tay Lon and Hue-Sai Gon - Ha Noi.</p>
  <p>Audiences will be encouraged to sing Noi Vong Tay Lon, a song written in 1968 that features the musician's dream of Vietnamese people, hand in hand in peace.</p>
  <table style="width: 260px;" align="right" border="0" cellpadding="0" cellspacing="5">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <p align="center"><span><img alt="http://vietnamnews.vn/thumbnail/250/06a.jpg?url=Storage/Images/2015/5/14/06a.jpg" height="340" width="250" /></span></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"> </span></td>
  </tr>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <p><em>Reaching out: Pop star Thanh Lam last year performed in the show Nhung Som Mai Viet Nam (Viet Nam Mornings) at Crescent Lake Park in memory of Son, before more than 30,000 fans in HCM City</em>. — VNS Photo The Anh</p>
  <span size="3" face="Times New Roman"> </span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <p>Son sang the song on Radio Sai Gon on April 30, 1975, the liberation day of South Viet Nam.</p>
  <p>The event is expected to be staged this month (the date has not been set) by Son's family, in co-operation with local organisations, to celebrate the 14th anniversary of the famed composer's death.</p>
  <p>The show will later tour Hue and Bac Lieu Province.</p>
  <p>Son's younger sister, singer Trinh Vinh Trinh, in an interview with local media before the show was staged, said: "We have tried our best to organise the event annually to say thanks to many of Son's fans."</p>
  <p>"I enjoy Son and his songs because I have found that his music is like a river of love and peace that flows inside listeners' veins," said Vietnamese-American Don Pham, a resident of HCM City's District 7.</p>
  <p>"Even people with different ages and background can find peace of mind after listening to Son's music. Through his songs, you can enhance your love for life," he added.</p>
  <p>Last year, Pham and his family joined the show <i>Nhung Som Mai Viet Nam</i> (Viet Nam Mornings) at Crescent Lake Park in memory of Son.</p>
  <p>The event was organised by Trinh, in co-operation with the Thanh Nien Communication Group and Le Bros.</p>
  <p>It featured young pop singers such as Dinh Huong and Hoang Quyen, who first sang Son's music before more than 30,000 fans.</p>
  <p>"I first heard Son's music sung by younger faces like Huong and Quyen, who felt the music in a different way. These artists made a very strong impression on me," recalled Pham, adding that his favourite singer is Vietnamese-American Khanh Ly.</p>
  <p>Lasting legacy</p>
  <p>Born in the former royal city of Hue in 1939, Son became popular in 1957 with his first song, Uot Mi (Misty Eyes).</p>
  <p>His lasting legacy includes albums of romantic love songs, performed in a blues or slow ballad style, such as <i>Diem Xua</i> (Diem, My Cherished Memory), Ru Tinh (Lullaby to Love), <i>Tu Tinh Khuc</i> (My Lyrical Songs) and <i>Khoi Troi Menh Mong</i> (Smoke in the Open Sky), all of which were released in the 1960s and 1970s.</p>
  <p>These songs are still loved by millions of Vietnamese and foreign fans.</p>
  <div align="center"><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <table style="width: 460px;" border="0" cellpadding="0" cellspacing="5">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <p align="center"><span><img alt="http://vietnamnews.vn/thumbnail/450/07.jpg?url=Storage/Images/2015/5/14/07.jpg" height="300" width="450" /></span></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"> </span></td>
  </tr>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <p><em>Musical tribute: Son's younger sister and singer Trinh Vinh Trinh (with sunglasses) and his fans sing his songs at his grave in HCM City</em>. — Photo nld.com.vn</p>
  <span size="3" face="Times New Roman"> </span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <span size="3" face="Times New Roman"> </span></div>
  <p>Among them Diem Xua is arguably the most popular.</p>
  <p>The song is well-loved in Japan, where it was introduced through the voice of Khanh Ly, recognised as a singer who was born to perform Son's songs.</p>
  <p>Ly performed Diem Xua in Osaka in 1970.</p>
  <p>The song was later translated into Japanese, and Utsukushii Mukashi was listed among the country's top 10 favourite love songs.</p>
  <p>The romantic story behind the song had had Son's fans guessing for decades.</p>
  <p>Diem Xua was composed in 1960, using the image of a beautiful girl called Diem in pouring rain, drawing out the man's deep anguish of missing a loved one.</p>
  <p>Son had fallen in love with Diem, but had not openly declared it. Every afternoon he would wait to see Diem walk slowly past the window of his house.</p>
  <p>One day, Diem left a flower on the fence of his house, and the stage was set for one of the most soulful songs about lovesickness.</p>
  <p>The song highlights the deep beauty of the Vietnamese spirit and captures the expressive power of the Vietnamese language.</p>
  <p>For five decades, the song has touched millions of hearts, who have wondered about Diem's identity. Did she really exist? What did she look like?</p>
  <div align="center"><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <table style="width: 460px;" border="0" cellpadding="0" cellspacing="5">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <p align="center"><span><img alt="http://vietnamnews.vn/thumbnail/450/07a.jpg?url=Storage/Images/2015/5/14/07a.jpg" height="294" width="450" /></span></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"> </span></em></td>
  </tr>
  <tr>
  <td><em><span size="3" face="Times New Roman"> </span></em>
  <p><em>Genius at work : Son's music is an entry point into Vietnamese culture for man</em>y. — VNS File Photo</p>
  <span size="3" face="Times New Roman"> </span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <span size="3" face="Times New Roman"> </span></div>
  <p>Five years ago, without any fuss, a Vietnamese-American sociologist solved the mystery in Hue.</p>
  <p>"I'm Diem," she said.</p>
  <p>Ngo Vu Bich Diem's "coming out" event was a special reunion of old friends at the Lieu Quan Buddhism Cultural Centre.</p>
  <p>Diem, who is from the north, followed her father, a French-language teacher to live in Hue in 1952. Her family lived in a house on Phan Chu Trinh Street near Son's house.</p>
  <p>"I first met Son when he came to my house with his friend, artist Dinh Cuong," said Diem.</p>
  <p>She said that she was too young at that time to know about Son's feelings.</p>
  <p>"Son composed and presented me with some of his songs. I love Diem Xua. I think Son wrote the song to highlight the beauty of Hue, its people, its music and poetry," she said.</p>
  <p>Son and his songs on love and peace broke barriers of language, art, religion and culture, bringing Vietnamese language and music to the world.</p>
  <p>Many foreign artists, both amateur and professional of all ages, love singing Son's songs, and his works are an entry point into Vietnamese culture for many.</p>
  <p>Italian saxophonist Fulvio Albano, who has performed Son's music many times in Viet Nam and other countries, said: "I enjoy Son and his songs because I have found that Son's music is similar to the jazz that I have been involved with."</p>
  <p>Albano, a member of the Italian Jazz Association, is a foreign artist who has worked hard to introduce Viet Nam and its music to the world.</p>
  <table style="width: 250px;" align="right" border="1" cellpadding="0" cellspacing="1">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <p><strong>Anti-war collection</strong></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <p><em>Son was one of southern Viet Nam's most famous songwriters and continues to be admired and revered. He composed several anti-war collections including Ca Khuc Da Vang (Yellow-Skinned People's Songs), Kinh Viet Nam (Vietnamese Prayer) and Ta Phai Thay Mat Troi (We Must See the Sunlight).</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"> </span></em>
  <p><em>The songs in these collections were highly popular among students and young people in then-Sai Gon (now HCM City) in the 1960s and 1970s as the Vietnamese people fought to liberate the country from the Americans.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"> </span></em>
  <p><em>His songs, such as Noi Vong Tay Lon (Joining Hands/Circle of Unity), Cho Que Huong Sang Choi (Waiting for the Country's Brighter Future) and Dong Dao Hoa Binh (Children's Song for Peace), were written between 1967 and 1968 and bring his sense of peace.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"> </span></em>
  <p><em>After 1975 Son continued to write songs and enjoyed great success with both his lyrics and melodies.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"> </span></em>
  <p><em>His songs in praise of post-war life, such as Huyen Thoai Me (Mother's Legend), Em Ra Nong Truong, Anh Ra Bien Gioi (Girls to Farms, Boys to the Border) and Sai Gon Mua Xuan (Sai Gon in Spring), continue to move and inspire millions.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"> </span></em>
  <p><em>The songwriter died in HCM City on April 1, 2001 after a prolonged illness.</em></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"> </span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <p>He enjoys Son's anti-war songs written specifically praising peace, including <i>Gia Tai Cua Me </i>(Mother's Legacy) and <i>Dung Lai Nguoi Dung Lai Nhaø</i> (Rebuild People, Rebuild Home).</p>
  <p>Veteran HCM City-based singer Hong Hanh loves Son's music, saying that she always sings his songs "with deep feelings".</p>
  <p>Last year, Hanh performed Son's songs in both Vietnamese and Japanese for two nights in Wakayama and Tokyo.</p>
  <p>She sang <i>Hoa Vang May Do</i> (Yellow Flowers in a Moment), <i>Roi Le Ru Nguoi</i> (Singing You to Sleep) and <i>Mua Mua Ha </i>(Summer Rain) that had led her to fame in the 1990s.</p>
  <p>She also performed romantic ballads like <i>Mot Coi Di Ve </i>(The Realm of Return) on her latest album Diem Xua-Utsukushii Mukashi, a production remixed by composer Duc Thinh.</p>
  <p>Many artists and fans view Son's music with a near-religious fervour that promotes love and peace.</p>
  <p>"I'm now experienced enough to sing Son's music my way," said pop star Tung Duong before his performance in Paris in April.</p>
  <p>In France, Duong and his friend, amateur singer Giang Trang, staged a concert called Ha Huyen/Paris, which was organised by the Ha Noi-based L'Espace French Cultural Institute, in co-operation with France's Association Culturelle Trinh Cong Son.</p>
  <p>Both Duong and Trang perform Son's songs in a different manner from their older colleagues.</p>
  <p>"Son made love and peace with his music that everyone feels," said 32-year-old Duong.. — VNS</p>
  <p><span size="3" face="Calibri"> </span></p>
  <p><span size="3" face="Calibri"><strong> From</strong>: </span><span size="3" face="Calibri">http://vietnamnews.vn/sunday/features/270308/writing-ageless-songs-of-love-and-peace.html</span></p>

description:
  Thu Anh, Việt Nam News, 10 May 2015. To know Trịnh Công Sơn is to love him, to cry with him, to feel the pain of missing a loved one with him, to feel the anguish of a broken heart with him. No other songwriter has struck such a chord in both Vietnamese and foreign hearts. 


title: A propos de TCS-Association Culturelle
created: 2005-12-30 09:54:13+00:00
edited: 2014-08-29 08:18:13+00:00
topic_id: francais
tag: a-propos
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/html
url_id: apropos-de-tcs-association-culturelle
body:
  <a style="margin: 1em; display: block; float: right;" href="/paintings/chan-dung/cd8.jpg">
  <img alt="Portrait de TCS" src="/paintings/chan-dung/cd8.jpg/image_mini" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Auto-portrait de TCS</div>
  </a>

  <p>
  <br />
  Cette association a pour objet de :
  <ul>
  <li>rassembler les amis du compositeur Trinh Cong Son de par le monde ;
  <li>oeuvrer pour la connaissance, la recherche et le développement culturel de son oeuvre ;
  <li>resserrer les liens d’amitiés entre les peuples à travers les échanges et manifestations culturels liés à son oeuvre.
  </ul>
  <br />
  <br />
  </p>

  <h3>Pour nous contacter</h3>   

  <dl>
  <dt>Courrier</dt>
  <dd>TCS-Association Culturelle<br />
  62 rue de Chateaufort<br />
  92340 Bourg-La-Reine<br />
  FRANCE</dd>
  <dt>Courriel</dt>
  <dd><a href="mailto:vuquynh&#0064;gmail.com">vuquynh&#0064;gmail.com</a></dd>
  </dl>

  <p>
  <br />
  <br />
  </p>

description:
  Trinh Cong Son-Association Culturelle est une association Loi 1901, créée en février 2003 à Antony, France. 


title: Trịnh Công Sơn ou le mystère d’une poésie du désespoir
created: 2005-01-05 09:48:14+00:00
edited: 2011-04-02 14:59:38+00:00
topic_id: vie-musique
tag: 1-vie-musique
author: Bùi Đức Hào Vân
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/html
description: BUI DUC Hào Vân, 2001
url_id: TCSLeMysteredunePoesie
body:
  <br />
  <p class="comment">
  Pendant que des milliers de Vietnamiens lui rendent les plus grands hommages, au Vietnam et à travers le monde, par de multiples concerts, grandioses ou intimes (*), commémorant le 10è anniversaire de sa disparition (1/4/2001), nous nous permettons de vous présenter à nouveau, ami francophone, le bel
  article de notre ami BUI DUC Hào Vân lui consacrant, et écrit peu de temps après son « départ pour l’au-delà ».<br />
  (30/03/2011)
  </p>
  <p>
  Le premier Avril dernier s’éteignait, à la suite de graves maladies, Trinh Công Son 62 ans. Figure emblématique et leader incontesté des artistes pacifistes du Sud Vietnam dès la fin des années soixante, Trinh Công Son fut sans doute aussi  le compositeur le plus inventif, populaire et productif du Vietnam, dont l’œuvre – colossale - reste à redécouvrir. Né en 1939 à Dac Lac mais originaire de Huê’, Trinh Công Son a fait ses études dans  les lycées français de Huê’ et de Saigon.
  </p>
  <div style="display: block; float: right; margin: 1em; border: 1px solid #8cacbb; clear: right;"><img src="/paintings/ban-be-ve-tcs/bytvvy.jpg/image_mini" alt="Trinh Công Son" title="Trinh Công Son par Van Vy" /><br />
  Trinh Công Son par Van Vy</div>

  <p>
  Son talent et sa passion pour la musique se sont révélés très tôt puisqu’il connaissait déjà le solfège à 10 ans. Autodidacte tant en musique qu’en peinture, Trinh Công Son a composé ses premières chansons à l’âge de 17 ans. A partir de 1963, il est devenu le jeune compositeur le plus en vogue du Vietnam avec des œuvres originales qui ont remporté de grands succès, non seulement au Vietnam, mais aussi à l’étranger, comme en ont témoigné les records de diffusions de certaines de ses chansons au Japon.
  </p>
  <p>
  Considéré par la presse étrangère comme le Bob Dylan vietnamien, Trinh Công Son a été le premier compositeur vietnamien à avoir publié des albums à thèmes à un rythme particulièrement soutenu : Ca Khu’c Da Vàng ( littéralement : Chansons des « peaux jaunes » ), Kinh Vietnam ( Prières vietnamiennes ), Ta Phai Thâ’y Mat Tro`i ( Nous devons voir le soleil ) furent quelques-uns des recueils de chansons les plus connus de l’époque de la guerre américaine.
  </p>
  <p>

  Mais avec quelque 300 titres ( actuellement répertoriés) à son actif, Trinh Công Son se définit avant tout comme « le troubadour traversant cette terre pour chanter son sentiment de la fugacité de la vie ».
  </p>
  <p>

  Sur le plan musical, Trinh Công Son a créé un renouveau dans la chanson vietnamienne en y introduisant notamment le rythme Jazz / Blues, le style « folk song » à la vietnamienne. Il a inventé, entre autres, le concept de la chanson descriptive évoquant des images tantôt d’un éclatant réalisme, tantôt d’une poésie infinie.
  </p>
  <p>

  Cela tient de la grande perspicacité de son regard sur la vie et aussi de son immense sensibilité. Son verbe poétique, sa maîtrise des techniques picturales transposées à la composition musicale, sont indiscutablement à l’origine de ses remarquables réussites dans l’écriture de ses chansons. Plus étonnant est le fait que ses chansons soient fort appréciées alors que peu de gens peuvent prétendre en comprendre vraiment les paroles.
  </p>
  <p>
  <b>Magie des chants ou mystère d’une communion parfaite ?</b>
  </p>
  <p>
  Une chose certaine, c’est que Trinh Công Son est adoré par ses compatriotes. Nul doute qu’au-delà de leurs qualités, ses chansons ne soient l’expression même de l’âme vietnamienne, de sa douceur et de son sens de la beauté. Car l’œuvre de Trinh Công Son est belle. Une beauté qui tranche avec le tragique du destin d’un peuple engagé dans une quête désespérée d’une vie meilleure depuis des siècles.
  </p>
  <p>

  Trinh Công Son déclara préférer « chanter le désespoir pour mieux aimer la vie ».
  Chantre de l’amour, il n’a cependant cessé d’exprimer l’obsession d’une séparation imminente, voire d’une trahison récurrente, tout en magnifiant la beauté absolue de l’être chéri.
  </p>
  <p>

  Est-il possible que Trinh Công Son ait vécu un drame personnel en même temps que celui de son pays ? Cependant, sa générosité, sa sensibilité bouddhiste permettent à une certaine sérénité  de baigner, malgré tout, ses œuvres.
  </p>
  <p>

  Sur le fond d’une guerre terrifiante dont il a montré l’atrocité et l’absurdité sans avoir pour autant porté de jugement, Trinh Công Son fut sans doute le porte-parole le plus fidèle de son peuple : revendiquer le droit à l’amour, à son espace individuel de rêve et de créativité en l’absence de toute tonalité d’héroïsme et de gloire collective.
  </p>
  <p>

  Certes, à un moment donné, le compositeur  a cru possible la construction d’une société plus fraternelle et plus juste ; d’où de nombreuses chansons engagées aux paroles quasiment révolutionnaires qu’il a écrites  en pleine guerre américaine dans les villes du Sud. 
  </p>
  <p>

  Mais les illusions tombèrent très vite et Trinh Công Son annonça, fin 1972, avoir renoncé à toute foi pour "ne plus croire qu’au désespoir", c’est à dire se fier à lui-même. Mais le poète n’a jamais sombré dans le cynisme. Au contraire, Trinh Công Son indiqua: "chacune de mes chansons est une déclaration d’amour à la vie, une allusion discrète au désespoir et aussi une profonde nostalgie  de la séparation à venir avec cette terre dont j’aurai momentanément partagé avec les hommes les joies et les peines."
  </p>
  <p>

  En tant que citoyen et compositeur, il a su faire un choix loyal et lucide envers son pays, pendant et après la guerre, en décidant notamment de ne pas le quitter, à la différence d’autres artistes du Sud du Vietnam. Certaines  de ses créations d’après 1975 comptent parmi les chefs-d’œuvre de la musique vietnamienne contemporaine. Et la présence des dizaines de milliers d’admirateurs du poète défunt  à ses obsèques - le 4 avril dernier à Hôchiminhville - témoigne, si besoin en était, de l’extraordinaire popularité dont a bénéficié Trinh Công Son, ce qui constitue un fait rarissime  dans le contexte du Vietnam actuel.
  </p>
  <p>

  Témoin privilégié de son temps, Trinh Công Son  a réalisé des innovations majeures dans le domaine de la chanson en y insufflant une modernité qui concerne aussi bien le fond que  la forme. Son œuvre explore des thèmes encore peu traités et réussit ce coup de force d’exprimer, dans ce genre apparemment mineur qu’est la chanson populaire, la perplexité de l’homme devant le mystère de l’existence, en parvenant à toucher tous les publics. 
  </p>
  <p>

  C’est en ce sens qu’avec Trinh Công Son, la musique vietnamienne a atteint  une dimension universelle.
  </p>
  <p>


  <b>BUI DUC Hào Vân</b><br />
  <i>(Passions VietNam N°9 Juillet 2001)</i>
  </p>
  <br />
  <hr />
  <p>
  <b>(*) Notamment, Bob Dylan lui rendra hommage lors de son premier concert au Vietnam le 10/04/
  2O11 à l’Université RMIT (Ho Chi Minh-ville), et en France, l’association Maison Vietnam organisera prochainement un
  concert le 14/05/2011 à la salle du Sénéchal, Toulouse (<a href="http://www.maisonvietnam.org">www.maisonvietnam.org</a>), et l’Association
  culturelle Trinh Công Son , le 11/06/2011 au Grand Théâtre les Gémeaux, Île de France (<a href="http://www.tcs-home.org">www.tcs-home.org</a>).</b>
  </p>


title: Addenda aux Chants des Peaux Jaunes - Des interrogations imprécises
created: 2007-03-03 00:00:00+00:00
edited: 2007-03-04 16:05:44+00:00
topic_id: vie-musique
tag: 2-ecrits
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn, 1972. Préface du recueil de musique "Addenda aux Chants des Peaux Jaunes
url_id: addenda-aux-chants-des-peaux-jaunes
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn, 1972. Préface du recueil de musique "Addenda aux Chants des Peaux Jaunes</b></p><div class="newsImageContainer">
    <a href="/songs/albums/T11/2005-11-15.8747282313/image_view_fullscreen">
       <img src="/songs/albums/T11/2005-11-15.8747282313/image_mini" /></a>
  </div>

  <p>
  <br />
  Les <b>Addenda aux Chants des Peaux Jaunes</b> (<a href="/songs/albums/T11">Phụ khúc da vàng</a>) sont des chansons additionnelles qui font suite aux <b>Chants des Peaux Jaunes</b> (<a href="/songs/albums/T03">Ca khúc da vàng</a>) parus auparavant. Ces chansons, pour être juste, ne devraient pas exister mais si elles existent c’est parce que sur les routes, les villes et les cadavres du mois de Mai (1972), encore une fois, je ne pouvais vraiment pas oublier les cris, jusqu’à l’aphonie, des foules de gens qui souffraient ensemble. La guerre n’a pas voulu s’arrêter et, sans doute, présentera-t-elle de nouveaux visages encore plus atroces.
  </p>
  <p>
  Le son du glas n’était-il pas suffisant pour faire mollir les tueries ?
  </p>
  <p>
  Nous ne verrons jamais l’éclat de la gloire – Parce que sur les dépouilles de nos frères, la gloire doit se cacher le visage.
  </p>
  <p>
  Je ne veux plus faire de rappel concernant le caractère humain des hommes et leur conscience. Ces termes n’évoquent plus pour les misérables qui vivent par ici que des images de charlatans et de croquemorts
  </p>
  <p>
  L’humanité entière le sait, la jeunesse du Vietnam ne manque pas de bravoure. Une jeunesse qui a subi tant de dommages et ne s’est que très peu plaint.
  </p>
  <p>
  Mais aujourd’hui j’ai vu fugacement, dans les yeux enfoncés dans leurs orbites de cette jeunesse des champs de batailles, des interrogations imprécises. Quelque chose de funeste est en train d’éclore dans l’Histoire.
  </p>
  <p>
  Ce n’est pas que nous manquions de foi, mais je me demande ce que nous verrons encore dans les jours à venir.
  </p>
  <p>
  <b>Trinh Cong Son</b><br />
  Saigon - Novembre 1972<br />
  <br />
  <br />
  Traduit par <b>Léon Remacle</b>, 21/01/2007
  <br />
  <br />
  </p>


title: Chemin de dunes
created: 2015-05-12 09:04:49+00:00
edited: 2015-05-12 21:30:49+00:00
topic_id: francais
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: chemin-de-dunes
body:
  <p><b>Mai Ninh, "Con đường đồi cát", traduit par Phan Huy Đường.

  A la rencontre des oubliées de la Piste Ho Chi Minh.

  </b></p><p style="text-align: left; " align="right"><i><br /></i></p>
  <p style="text-align: left; " align="right"><i>L’Association Trịnh Công Sơn et ses amis avaient collecté une modeste somme pour contribuer à alléger quelque peu les souffrances des ex- jeunes femmes des « Jeunesses volontaires »  du Centre du Vietnam,  suite au visionnage du film « Les oubliées de la piste Ho Chi Minh » de Laurence Jourdan à la télévision francophone en 2004, ce récit retrace le chemin qui mène à la rencontre avec quelques unes de ces « oubliées ».</i></p>
  <p style="text-align: left; " align="right"><i> </i><b><i><a href="../../ban-be/articles/ConDuongDoiCat">Con đường đồi cát,</a></i></b><i> traduit par Phan Huy Đường</i></p>
  <p style="text-align: left; " align="right"><i><br /></i></p>
  <p style="text-align: center; " align="right"><b>Chemin de dunes <i> </i></b><i></i></p>
  <p style="text-align: center; " align="right"><i><br /></i></p>
  <p>Je quittai Hanoi pour Huế emportant en moi les effluves de brume à l'aube, les formes, les couleurs et les parfums des fleurs dans la douceur d'un temps glissant vers l'automne alors que je m'attendais à des journées brûlantes au cœur de l'été. À l'aéroport Phú Bài, le soleil de juillet flambait sur nos têtes, des jets de lumière flamboyante incendiaient en un éclair l'atmosphère fraîche qui s'enroulait autour des branches et des feuilles des deux côtés de la route traversant le Lac de l'Ouest. Sœur P.Q. m'y avait emmenée faire un dernier tour avant d'embarquer dans l'avion. Ce jour-là, Hà Nội était submergé de fleurs destinées aux autels célébrant le début du mois lunaire. D'innombrables paniers de fleurs se baladaient à travers les rues, les lotus roses, blancs, les chrysanthèmes jaunes et même des fleurs <b><i>trang </i></b>qu'à ma grande surprise les gens du Nord appellent pivoines, totalement différentes des nobles fleurs que chérissait la belle Yang Guifei de l'époque des Tang<a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftn1" title=""><sup>[1]</sup></a>.</p>
  <p> Une heure, juste le temps de quitter Phú Bài pour arriver chez des amis à Nam Giao, changer précipitamment de vêtements, et nous voilà en route pour Quảng Bình. Dans la voiture, je me rends soudain compte que je suis de nouveau revenue au Nord, allant vers la rivière Bến Hải, haut-lieu mythique de mon enfance. Un pèlerinage qui n'a rien de facile, pour moi-même, je le savais, et pas à cause des routes qui y mènent. Néanmoins, quand mon amie m'a demandé si j'étais prête, je lui ai répondu promptement : "Oui, je n'ai que ce paquet à emporter. Un paquet de dix-sept millions de Đồng<a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftn2" title=""><sup>[2]</sup></a> que des amis ont collectés et m'ont confié, un don que je devais emmener au district de Lệ Thuỷ dans la province de Quảng Bình.</p>
  <p> Je me laisse couler dans le siège matelassé, tanguant dans la voix de Thái Ngọc San qui me présente paisiblement les paysages, les lieux. San, représentant du journal La Jeunesse à Huế, a bien voulu organiser la visite que j'espérais réaliser à l'occasion de ce retour au Vietnam. En dehors de quelques tronçons en cours de réparation, la Nationale 1 a perdu les trous remplis de boue, les nids d'autruche des années 93-94 quand j'y suis passée pour rejoindre La Vang, Cửa Tùng. La voiture étant climatisée, j'oublie la chaleur qui embrase encore la couronne des flamboyants rouges, je m'efforce de rester sereine, je regarde la surface paisible du fleuve, l'ombre verte des montagnes, les forêts d'eucalyptus, cherchant des yeux dans les feuillages hauts la lueur violette des fleurs <b><i>bằng lăng </i></b>en fin de saison. Néanmoins, de temps à autre, je me redresse brusquement, comme si du fond de ma mémoire une lame aiguisée revenait fouiller le souvenir des vestiges de la guerre. Malgré tout, je ne puis oublier : je suis sur cette route que jadis on appelait le chemin de la mort. Je m'efforce de cacher le pressentiment d'une rencontre plus triste que gaie le lendemain, tôt le matin, à Lệ Thuỷ. Je ris en écoutant l'histoire de cet homme qui vit en bonne entente avec au moins sept femmes pendant que la voiture traversait les "terres rabougries de Quảng Trị". San dit que l'homme avait bien plus que les sept femmes qu'on lui attribuait car sa descendance suffit aujourd'hui pour fonder un village, que ce bienheureux est toujours entouré de soins par ses femmes et ses enfants. Et mes pensées sont envahies par les histoires des hommes et des femmes de ce pays jusqu'au moment où la voiture s'arrête sur le bord de la route. Des deux côtés s'élèvent quelques restaurants sur pilotis qui proposent des plats régionaux. D'un côté le fleuve, de l'autre un lac artificiel pour l'élevage des poissons. Le plat typique d'ici est une soupe de riz aux poissons servie sur des tables très basses, les clients mangeant assis sur des nattes. Le jeune chauffeur s'allonge aussitôt dans un hamac. Deux trois garçonnets se précipitent pour le masser. Des mains expertes pour frotter, frictionner, se rejoignent pour tambouriner la colonne vertébrale du client dans des claquements secs, rythmés. Après une longue journée de route, moi aussi, j'ai envie d'un massage du dos, mais ce service est réservé à la clientèle mâle. De nouveau, je constate le désavantage d'être femme au Vietnam. Assise, je regarde le fleuve. Pas l'ombre d'un poisson, d'une crevette, rien que les feux du crépuscule s'étalant lentement dans le reflet des eaux.</p>
  <p> Ce soir-là, nous sommes arrivés à Đồng Hới, chef-lieu de la province de Quảng Bình. Jadis, Đồng Hới symbolisait une ville ravagée par les bombes et les flammes. Pour moi, jeune fille de Sài Gòn, elle semblait si lointaine que je n'imaginais pas pouvoir m'y rendre un jour. La voilà, devant mes yeux, toutes lumières allumées éclairant les maisons à étages. Je m'étonne d'apprendre que ses rues sont couvertes d'alstonia, je croyais que ces fleurs appartenaient en propre à l'automne de Hà Nội. Pire, la population et le pouvoir régional désespèrent de trouver le moyen de réagir contre ce parfum qui a déferlé et profondément imprégné la musique et la poésie dans tout le pays. On en a trop planté. À la saison des fleurs, ce parfum trop pénétrant, trop ardant enivrent les citadins, les empêche de dormir, leur cause des maux de tête.</p>
  <p> À travers un bref échange avec le représentant de l’Union des Jeunes de Quảng Bình, j'apprends qu'ici vivent à peu près 10.000 femmes ex-jeunes volontaires<a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftn3" title=""><sup>[3]</sup></a>, et à peu près un millier vivent dans des conditions très difficiles. Ce que le pouvoir et les organisations de jeunes de la région pouvaient faire pour elles reste très limité : plus ou moins deux cents chaumières (7 millions de Đồng par chaumière). Certaines ont reçu une "Médaille du souvenir" dotée de 1,5 million de Đồng<a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftn4" title=""><sup>[4]</sup></a>, en tout et pour tout. Le soir, mon amie et moi, nous comptons les billets pour les répartir dans 8 enveloppes, plus de deux millions de Đồng dans chacune. Elles sont si légères dans ma main, je me sens apitoyée, ce n'est vraiment pas grand-chose. Demain matin, je rencontrerai sept des huit femmes ex-volontaires au village de Hương Thuỷ du district de Lệ Thuỷ (la dernière vit actuellement dans la province de Hà Tĩnh), les sept plus malheureuses d'après les informations que mes amis ont reçues.</p>
  <p>  Tôt le matin, le soleil étincelait déjà sur la route menant de Đồng Hới à Hương Thuỷ, 60 kilomètres chaotiques dans mes entrailles, il m'est impossible de chasser mes pensées : qui vais-je rencontrer, que vais-je entendre et voir ? Grâce à San qui a pris les devant, j'ai été officiellement autorisée  à venir jusqu'ici pour cette rencontre. A peine entrée dans la salle de réunion de l'école, je comprends immédiatement que mes pressentiments de tristesse étaient peu de chose comparés à la réalité. Sept visages, sept silhouettes différentes. Sept visages si profondément semblables dans la couleur brûlée de la peau, dans les rides creusées par les circonstances, par la vie, me regardent. En cette seconde où mon regard frôle les larmes scintillantes au fond des orbites de la femme ratatinée qui tremble de tout son corps, secousse après secousse, dont les bras s'agitent convulsivement, je sais qu'il me sera difficile de proférer la moindre parole. Je baisse vivement la tête, qui suis-je pour que cette femme me fixe de son regard attentif, insondable, et triste à ce point ?</p>
  <p> Je ne m'attendais pas à ce que cette visite qu'au départ j'imaginais comme un simple aller-retour se transforme en une cérémonie assez formelle. Heureusement, après que les dirigeants et les représentants de la province et du district aient présenté le but de la rencontre et que j'aie dit quelques mots sur le film "<i>Les oubliées de la piste Hồ Chí Minh" <a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftn5" title=""><sup>[5]</sup></a></i>, la raison pour laquelle au nom des amis appartenant à l'Association culturelle Trịnh Công Sơn et quelques autres amis, je viens ici pour apporter de modestes dons, j'ai pu causer avec chacune de ces femmes oubliées. Ce que mes amis ont vu dans le film, à dix mille kilomètres de cette école, n'était que la minuscule partie émergeante d'une banquise. La cinéaste a-t-elle été saisie de pudeur dans le choix des images à montrer ?</p>
  <p> Tour à tour, la main dans la main, elles me racontent leur histoire. D'abord la petite femme ratatinée qui m'a regardée de ses yeux brouillés à mon arrivée. Elle s'appelle Võ Thị Cúc, elle souffre de la maladie de <i>Parkinson </i>à un stade sévère. 7 ans au front à partir de 1965, blessée par une bombe au début de l'année 1968, elle doit s'appuyer sur autrui pour pouvoir se lever, elle vit seule et, malgré sa situation si misérable, elle attend toujours d'être admise "au régime", ce qui veut dire qu'elle espère toujours recevoir la subvention de 1,5 million de Đồng et, mieux, bénéficier du statut d'invalide de guerre qui lui apporterait une subvention de 100.000 Đồng par mois.</p>
  <p> Trần Thị Đương, d'entre toutes est la plus grande. Elle n'en est pas plus chanceuse : empoisonnée par l'agent orange en 68, 69, seule, borgne, paralysée des pieds et des mains. Nguyễn Thị Nhạn, autre victime de ce poison chimique, est frappée de neuropathie. Võ Thị Cảnh a fondé une famille, mais son mari est mort il y a 20 ans, laissant 5 enfants, elle dit  : nous vivons comme des "grains de riz sur le van". La femme répondant au nom de Võ Thị Tình, pas tellement en meilleure santé que Cúc, est celle qui se livra le plus. Son mari est mort d'un cancer laissant 5 enfants dont l'un est devenu fou à cause de l'agent orange. Sans toit, elle s'est réfugiée au pied des dunes avec ses 5 enfants. Elle a dit qu'elle utilisera cet argent pour faire de l'élevage et en tirer un revenu. Sa voisine s'est écriée : "Moi, j'achèterais d'abord du riz dont je remplirais la marmite pour, une fois enfin, manger à ma faim". Tình et Nguyễn Thị Liễu souffrent toutes deux de maux de tête. Liễu a été une fois enterrée sous des tombereaux de terre lors des bombardements, elle souffre de céphalée chronique. Les bruits violents ou les rayons de soleil éblouissants paralysent de douleur leur cerveau. Liễu me dit que les bombes et les obus tonnent toujours dans son oreille et son cerveau malgré toutes les années passées.</p>
  <p> Aujourd'hui, sous mes yeux, des visages flétris, des chevelures blanchies de brume, desséchées, éparses, des lèvres livides, serrées, comme pour retenir tout ce qui pourrait dépasser un soupir, l'interminable souci de vivre. Mais pourquoi, en moi, en cet instant même, surgissent les sourires resplendissants de la jeunesse, quelque part dans le temps, en 65, 66 ou 69, des jeunes volontaires dont le film a conservé les visages. En ce temps-là, mes sœurs, quand vous vous lanciez sur les champs de bataille, vous aviez dix-sept, dix-huit ans, comme moi lorsque j'ai reçu une bourse du gouvernement français, quittant mon pays pour aller étudier à l'étranger. Au Sud où je suis née, où j'ai grandi, en ce temps-là, il y avait aussi des jeunes volontaires. De ce côté ou de l'autre du 17<sup>e</sup> parallèle, le même sang, la même douleur animent la majorité de ceux qui ont sacrifié leur vie et leur jeunesse à un idéal. J'écris "majorité" car des sept femmes ici présentes, répondant à ma question, il en est qui confirme: si l'Histoire se répétait, je me porterais de nouveau volontaire pour aller au front, transporter les obus, élever les fortifications; mais il en est aussi qui me dit : c'est à cause des circonstances, deux jours après mon mariage, il est parti suivre des formations dans la province de Cao Bằng, à la maison ma belle-mère me martyrisait, alors je me suis portée volontaire pour le front.</p>
  <p> Tout a une fin, je finis par me lever. Quoiqu'il en soit, je ne pouvais pas demander à tout savoir sur le passé, sur l'avenir. Leurs souffrances passées diffèrent de leurs souffrances à venir, mais elles devront continuer d'avancer sur des chemins brûlants sans la moindre fraîcheur d'un coin d'ombre. Le soleil ardent de dix heures éclabousse la cour de l'école désertée par les écoliers. J'ai une envie soudaine, absolument étrange, d'entendre le rire des enfants. Sur le trajet du retour, le chauffeur fait un détour au pied de la Cordillère Trường Sơn pour me permettre de voir un nouveau tronçon de la voie Hồ Chí Minh qui vient d'être ouvert. Plus tard, il partagera le trafic avec la Nationale 1. La voiture pénètre dans le village Lệ Thuỷ avec ses vertes rizières sillonnées de cours d'eau. San et mon amie n'arrêtent pas de vanter ce coin de terre ou les monts se marient harmonieusement aux fleuves, où la vie est beaucoup plus aisée que dans beaucoup d'autres lieux. Et pourtant, j'ai entendu dire que pendant la dernière guerre, après chaque raid, les bombardiers, d'où qu'ils reviennent, viennent tous ici larguer leurs bombes sur le village de Lệ Thuỷ. Mes deux amis ont probablement raconté maintes choses sur leur terre natale, ceux qui y vivent, sur les régates traditionnelles qui se déroulent tous les ans après la moisson, le 2 septembre<a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftn6" title=""><sup>[6]</sup></a>, sur le fleuve Kiên Giang, sur la femme rusée, courageuse, unique, qui a tout osé pour défendre l'honneur de son village et, pour ce fait, a été honorée d'un autel dédié à la Dame dans le hameau de Anh Xá. Jadis, lors d'une régate, les équipes des deux villages concurrents étaient de même talent de même valeur, très difficile à départager. Elle a dû recourir à la ruse pour vaincre l'adversaire. Elle se vêtit d'un pantalon ample retenu par un cordon lâche, se dressa au milieu du fleuve face au bateau adverse. Quand le bateau s'approcha d'elle, elle défit d'un seul coup sa ceinture. À ce qu'on dit, l'équipe de son village obtint une glorieuse victoire. Ce qui me fait croire qu'elle était très belle en ses jeunes années. Encore un type de femme vietnamienne.</p>
  <p> Encore plus qu'à l'aller, le chemin du retour à Huế tremble et chancelle dans la chaleur du vent du Laos, une chaleur qui consume et courbe même les feuilles de bananier. Mes yeux s'égarent sur les champs, les rizières, la végétation. Je ne peux plus contempler la splendeur des flamboyants, je ne recherche plus les fleurs de <b><i>bằng lăng</i></b><i>,</i> je n'ai même plus envie de laisser, comme hier, mon regard vagabonder sur la voûte verte, argentée, frémissante des eucalyptus. Le soleil dilue la face goudronnée de la route, le soleil ravage mon âme, le vent du Laos semble vouloir engloutir mon visage dans la poussière et le sable. La route que traverse la voiture ne passe pas par "les dunes flamboyant sous le soleil de midi de Quảng Bình<a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftn7" title=""><sup>[7]</sup></a>", et pourtant, j'ai vu ma sœur Tình tendant ses muscles pour gravir les pentes, ployée sous sa palanche de balais, les pieds engloutis dans les tourbillons de sable. Elle m'a dit : ‘‘tous les jours, palanche à l'épaule, je franchis les interminables dunes pour vendre mes balais au marché, cinq balais rapportent mille Đồng, il faut en vendre 30 pour gagner 6000 Đồng, de quoi acheter le riz nécessaire pour nourrir mes cinq petits’’. Mais elle ne craint ni le vent, ni le soleil liquéfiant son dos, seulement les éclairs tranchants de lumière sur le sable qui embrasent brutalement ses yeux et son cerveau blessés, à jamais inguérissables.</p>
  <p><img alt="" /></p>
  <p>(Photo Đơn Hồng Oai)</p>
  <p> Autrefois, comme j'aimais les photos des artistes vietnamiens ! Ils adoraient capter des silhouettes de femme sur les dunes, palanche à l'épaule. Elles marchaient sur des vagues de sable sinueuses et souples, projetant leurs ombres jusqu'à l'horizon. Aujourd'hui, j'en ai peur, ce n'est que de l'art, ce n'est pas la réalité, tout au moins celle que je viens de laisser, là, derrière moi.</p>
  <p style="text-align: left; " align="right"> <b>Mai Ninh </b>(Août 2004)</p>
  <p style="text-align: left; " align="right">_______________________________________________</p>
  <p><b><i>  </i></b><a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftnref1" title=""><sup>[1]</sup></a> Yang Guifei, favorite de l'empereur chinois Xuanzong (8<sup>e</sup> siècle) est considérée comme l'une des plus belles femmes dans l'histoire de la Chine. Selon la bonne morale confucéenne, on lui attribue la responsabilité de l'effondrement du règne de Xuanzong, une guerre et des massacres titanesques. Elle a inspiré Li Bai, le plus célèbre poète chinois de tous les temps, son contemporain.</p>
  <p><a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftnref2" title=""><sup>[2]</sup></a> 1 Euro » 22.000 VNĐ. Soit environ 770 Euros.</p>
  <p><a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftnref3" title=""><sup>[3]</sup></a> Mouvement des jeunes volontaires partis pour assurer une partie de la logistique pendant la guerre du Vietnam, notamment l'ouverture, la maintenance, la réparation des routes, tout particulièrement la fameuse Piste Hồ Chí Minh. Essentiellement de jeunes femmes, les hommes étant à l'armée.</p>
  <p><a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftnref4" title=""><sup>[4]</sup></a> 1,5 million de Đồng » 68 Euros.</p>
  <p><a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftnref5" title=""><sup>[5]</sup></a> Film documentaire, écrit et réalisé par Laurence Jourdan.<i><br /> </i>Production : Sunset Presse, avec la participation de France 5, du CNC et de la Télévision Suisse Romande (TSR). Année : 2003.</p>
  <p><a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftnref6" title=""><sup>[6]</sup></a> Anniversaire de la proclamation d'indépendance et de la fondation de la République démocratique du Vietnam.</p>
  <p><a href="http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm#_ftnref7" title=""><sup>[7]</sup></a> Vers d'un poème célèbre de Tố Hữu, poète officiel et grand dignitaire du régime.</p>
  <p> <strong>Source</strong> : http://amvc.fr/Damvc/Mai%20Ninh/TuyButVV/CheminDeDunes.htm</p>

description:
  Mai Ninh, "Con đường đồi cát", traduit par Phan Huy Đường.

  A la rencontre des oubliées de la Piste Ho Chi Minh.


title: Diễm du temps jadis
created: 2004-07-31 20:21:48+00:00
edited: 2009-11-05 10:01:44+00:00
topic_id: vie-musique
tag: 2-ecrits
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/x-rst
description: Trinh Cong Son
url_id: diem-du-temps-jadis
body:
  <p><b>Trinh Cong Son</b></p>En ce temps là, était une jeune fille très fragile qui, pour aller à la faculté des lettres de Huế, passait devant des haies de camphriers aux minuscules feuilles d’un vert lustré. 

  A cette époque, pendant des jours et des mois, la jeune fille continuait à passer sous la voûte de feuillages des camphriers. Plusieurs saisons, des saisons sèches comme des saisons de pluies, passèrent ainsi. Aux saisons sèches les cigales bruyantes entonnaient leurs chants d’été dans les feuillages. A la saison des pluies de Huế, la jeune fille marchait, silhouette embuée, entre deux sombres rangées de camphriers.

  Sa maison étant située sur l’autre rive de la rivière, elle devait chaque jour traverser un pont puis aller à la rencontre des camphriers avant d’arriver à son école.

  Du balcon de chez moi je regardais vers le bas et voyait cette silhouette faire chaque jour les quatre trajets, allers et retours. A cette époque les jeunes filles de Huế n’utilisaient pas encore des moyens de locomotions motorisés et rapides à vous faire tourner la tête comme aujourd’hui. Exceptées celles qui habitaient trop loin et qui devaient ainsi prendre la bicyclette, la grande majorité des autres allait à l’école en marchant tranquillement d’un pas majestueux. Elles marchaient pour être vues et admirées, pour sentir en leur for intérieur qu’elles sont des beautés. Etre belle aux yeux de beaucoup de monde ou pour une seule personne n’a pas grande importance. Ces pas, venant de toutes les directions, convergeaient vers des écoles aux noms familiers, noms qui étaient parfois trop vieillots.

  Elles marchaient pour que tout autour d’elles les regards puissent les admirer mais aussi, en même temps, pour pouvoir contempler le ciel et la terre, les paysages de la rivière et la végétation naturelle. Camphriers, badamiers, flamboyants, sumacs, pruniers blancs et la Rivière des Parfums coulant tout autour de la ville avaient insufflé à leurs âmes de jeunes filles une couche de brume faite de romantisme et de pureté. Grâce à cela  Huế n’avait jamais vu tarir son inspiration poétique. La vieille Citadelle, les palais, les tombeaux impériaux inspiraient facilement aux gens la nostalgie du temps passé ce qui, dans une certaine mesure, les sauvaient en leur permettant de s’évader du cercle des misères du monde. Depuis lors la ville de Huế s’était crée un atmosphère à part, un monde à part. Depuis lors aussi les gens s’étaient mis à rêver et à espérer à des univers qui ne semblent pas exister réellement.  

  Mais que sont à vrai dire la réalité et le rêve ? Véritablement, pour aller au fond des choses, on pourrait dire que l’un n’est que le mirage de l’autre. Et avec ces mirages il fut une époque, assez longue d’ailleurs, où ceux qui avaient grandi dans cette petite ville brodaient et enjolivaient les rêves qu’ils avaient eus. C’était aussi l’époque où chaque matin très tôt, chaque soir et chaque nuit, le son des cloches de la pagode Linh Mu (La Dame Céleste) résonnait loin dans l’espace, passait sur la rivière pour parvenir à chaque maison aux portes simplement tirées ou hermétiquement closes.

  Ici le temps s’écoulait d’une manière trop paisible. Tellement paisible que les gens n’avaient plus la notion du temps. Une sorte de temps informe et incolore. Seuls les décès de vieilles personnes, pendant les hivers glaciaux, arrivaient à réveiller les gens et soudain on reconnaissait les chuchotements des temples et des mausolées royaux, des stèles funéraires dans les montagnes et les collines avoisinantes.

  Dans cet espace silencieux et rêveur, en plus plongée dans une vague atmosphère de roman, la jeune fille passait régulièrement chaque jour sous les deux rangées de camphriers pour aller à son école. Elle se rendait à son école mais semblait parfois se rendre nulle part. Elle savait où se diriger mais à la fois ne savait pas parce que ses pas, en ce temps, semblaient flotter au loin sur les nuages de félicité du domaine des rêves.     
   
  La jeune fille avait traversé un pont par-dessus la rivière, traversé des haies de camphriers, traversé des saisons de pluie au soleil implacable pour enfin arriver à son lieu de rendez-vous. Elle avait donné rendez-vous mais n’avait fait aucune promesse sur quoi que ce soit. Parce que dans cet espace de roman, promettre est simplement un chose absurde. Tous les rêves de roman n’auraient aucune réalité et disparaîtraient.   
   
  La jeune fille qui traversait les haies de camphriers est maintenant partie habiter au loin et mène une autre existence. Tout n’est plus que souvenirs. Tout souvenir mérite que l’on se le rappelle mais on doit quand même oublier.  

  Cette jeune fille, c’était Diễm du temps jadis. 
   
  **Trinh Cong Son**

  Article paru dans la revue *Le monde de la Musique*,  Mars 1997,<br>
  Réédité dans <i>Trinh Cong Son – Un chantre, Une vie de pérégrinations</i>

  traduit par <b>Léon Remacle</b><br>
  08/08/2006


title: Naissance de la chanson "Sable et poussières"
created: 2006-08-10 16:10:42+00:00
edited: 2014-07-05 20:21:32+00:00
topic_id: vie-musique
tag: 2-ecrits
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/x-rst
description: Trinh Cong Son, traduit par Léon Remacle
url_id: naissance-de-la-chanson-sable-et-poussieres
body:
  <p><b>Trinh Cong Son, traduit par Léon Remacle</b></p>.

  Un après-midi dont j’avais oublié la date exacte, j’étais allé seul à la salle de cinéma Casino pour regarder « La légende de Zatoichi, l'épéiste aveugle », 6ème épisode.  C’était un film d’une série comportant de nombreux épisodes tels que dès que vous aviez fini d’en regarder un, vous ne pouviez vous empêcher de guetter la sortie du suivant. Pour résumer on pouvait dire que ces épisodes étaient tous aussi captivants les uns que les autres. Dans celui-ci, il y avait une scène où l’épéiste aveugle sortait son arme pour venir au secours d’une belle « Kiều ». À chaque superbe botte qu’il portait, on entendait une voix commenter et louanger. L’épée semblait ainsi gagner en vigueur et devenait plus gracieuse et plus magnifique au fil du combat. Après avoir sauvé la belle, l’épéiste aveugle s’était tourné vers la voix et s’était incliné pour saluer. Au pied d’un arbre au bord de la route, un autre aveugle était assis, jambes croisées dans la position du lotus, un luth enveloppé dans un étui de tissu posé horizontalement sur ses cuisses. Le musicien aveugle ayant exprimé son désir de jouer un morceau pour l'épéiste aveugle, tous deux entrèrent dans un bois non loin de là. Ce devait être l’automne car tous les arbres étaient dépouillés et seul un tapis de feuilles jaunes et rouges s’étalait au sol. Ils s’assirent face à face, chacun le dos appuyé contre le tronc d’un arbre. Les notes du luth s’élevèrent comme une plainte exprimant une sourde souffrance pour la terre et le ciel, pour la condition humaine. Au beau milieu du morceau, brutalement les cordes se cassèrent. Le musicien aveugle dit : « Il y a une personne malveillante qui nous écoute en cachette ». En effet, un fourbe était en train d’espionner l’épéiste aveugle. C’est ainsi que, en silence, les deux hommes se séparèrent.

  A la fin du film, je partis faire une promenade à pied dans les rues. Pour une raison inexplicable cette courte scène du film m'avait rendu morose. Au soir j’étais rentré et après le dîner, assis, je m’étais mis à relire « Zorba le Grec ». Arrivé au passage où Zorba gémissait : "Ô perdrix, arrête de chanter, ton chant me broie le cœur", j'avais brusquement refermé le livre et avais cessé la lecture. Quelque chose s’était produit par pure coïncidence dans la même soirée. Une tristesse ou encore un sentiment se rapprochant de celui éprouvé lors d’un départ ou d’une séparation remuait et se réveillait en moi. Je ressortis à la recherche d’un café familier où m’asseoir. J’étais en chemin pour rentrer quand tout à coup dans ma tête avait surgi une mélodie. Je la répétais mentalement à de nombreuses reprises, la chantonnais à voix basse. Quand, arrivé à la maison, je la mis sur papier, la chanson avait pratiquement sa forme finale. Le matin suivant je l'avais fait écouter à un certain nombre de mes amis et tous l'avaient appréciée.

  *C'est là l'histoire de la naissance de la chanson "Sable et poussières".*

  Chaque chanson tire son origine d'une cause quelconque. Parfois cette origine a une histoire absurde.

  À présent, l’épéiste aveugle est mort. Il y a environ deux ans, l’auteur de Zorba a quitté ce monde, et naturellement la perdrix du livre est également morte. Et si Zorba avait été une personne réelle qui avait inspiré le personnage du roman de Nikos Kazantzakis, il serait mort lui aussi à ce jour.

  « Quel est ce bruit qui rythme sans arrêt…»
  Le temps avait tout broyé et tout réduit en sable et poussières...

  **Trinh Cong Son**

  Revue Le monde de la musique n°1 - 1998

  traduit par **Léon Remacle**, 08/08/2006


title: Prières du Vietnam - Arrêtez-vous
created: 2007-03-04 00:00:00+00:00
edited: 2014-07-02 15:09:56+00:00
topic_id: vie-musique
tag: 2-ecrits
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn, 1968. Préface du recueil de musique « Prières du Vietnam »
url_id: prieres-du-vietnam-arretez-vous
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn, 1968. Préface du recueil de musique « Prières du Vietnam »</b></p><div class="newsImageContainer">
    <a href="/songs/albums/T04/T04-bia1.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="/songs/albums/T04/T04-bia1.jpg/image_mini" /></a>
  </div>

  <p>
  <br />
  <b>Prières du Vietnam</b> (<a href="/songs/albums/T04">Kinh Viet nam</a>) sont des cris pathétiques qui ont débuté dans un contexte de mort et de sang.  Prières du Vietnam c’est aussi l’espoir d’une aurore à cette longue nuit noire. Les chansons ont été écrites à partir des joies perçues dans le cœur des hommes. C’est là l’allégresse des foules qui attendent avec espoir le 
  jour de la résurrection.
  </p>
  <p>
  Il y a eu une non-vérité durant ces vingt dernières années. Une erreur a été mise en route et il a fallu aller jusqu’au bout de cette route de mort et de sang. Comme une flèche sans intelligence devenue soudainement anachronique dans une mission de durée indéterminée. 
   Nous sommes, bon gré mal gré, transformés en flèches aux objectifs déjà établis qui sont tirées à partir de schémas limités en nombre et somptueux d’imagination. 
  </p>
  <p>
  Il est temps maintenant que nous nous arrêtions et que nous regardions en arrière. Les dépouilles des nos frères sont en nombre suffisant pour se transformer en  une grande digue et contenir des complots inhumains. 
  Ces dix dernières années nos frères et nous ne faisions que nous pourchasser mus par une haine artificielle. 
  Aucune espèce de bonheur ne peut nous attendre après cette course poursuite de longue haleine. Un gouffre s’était ouvert sous les pieds de ce peuple. La conscience des hommes est emportée dans un élan vers la commercialisation. Au fond de l’horizon du ViêtNam de pauvres et maladifs rayons de soleils proviennent d’un soleil au souffle vital épuisé et sur le point de sombrer dans le coma. 
  </p>
  <p>
  Arrêtez-vous et attendez ensemble de voir un soleil jeune et frais naître à l’Est.
  </p>
  <p>
  Arrêtez-vous pour que toutes les maisons du ViêtNam puissent ouvrir largement ses portes et accueillir 
  une aube de paix. Il reste de nombreuses routes qui vont s’ouvrir pour notre avenir.
  </p>
  <p>
  Des routes qui nous font revenir et reconstruire une véritable patrie. <br />
  <br />
  Arrêtez-vous pour pouvoir entendre trente-et-un millions d’acclamations simultanées dans une minute de liesse. Pour que les rivières, les ruisseaux, les montagnes et forêts et ce sol desséché puissent de nouveau respirer paisiblement. Le chant a pu s’élever pour nourrir et faire grandir l’espoir.  <br />
  </p>
  <p>
  Nous avons déjà un précieux bagage issu de plus de quatre mille ans pour continuer à cheminer sur les 
  nouveaux itinéraires menant à l’avenir. Nous devons aller de l’avant avec un cœur d’émissaire qui portent en eux la conviction et la promesse de ceux qui sont tombés. Nous devons retrouver notre patrie avec une volonté de vivre puissante parce que dans notre corps circule aussi le sang de nos frères qui ne sont plus. </p>
  <p>
  Tout autour d’ici, les écoles, les hôpitaux, 
  les maisons communes de village, les jours de marché, les plaines vont recommencer avec les jours humains, avec un peuple pétri d’humanité.
  </p>
  <p>
  Ne soyez jamais des renégats avec notre merveilleux passé.
  </p>
  <p>
  <b>Trịnh Công Sơn</b> <br />
  1968<br />
  <br />
  <br />
  Traduit par <b>Léon Remacle</b>, 01/03/2007.
  <br />
  <br />
  </p>


title: Trinh Công Son, le balladin du Vietnam
created: 2006-03-17 15:03:30+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:33+00:00
topic_id: vie-musique
tag: 1-vie-musique
author: Jean Claude Pomonti
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/html
description: Jean Claude Pomonti - Le Monde, le 3 Avril 2001.
url_id: trinh-cong-son-le-balladin-du-vietnam
body:
  <p>
  <br />
  Chantre de la paix, baladin à travers les guerres, peintre et même chroniqueur à ses heures, le compositeur Trinh Công Son est mort du diabète, dimanche 1er avril, à Hô Chi Minh-Ville, à l'âge de soixante-deux ans. D'inspiration profondément vietnamienne, ses chansons sur la misère de la guerre - "Je ne fais pas de différence entre les guerres justes et les autres"—, ont été fredonnées, pendant la guerre américaine, par les soldats des deux bords. Et puisqu'elles étaient interdites au Sud comme au Nord - le pacifisme n'est pas bon pour le moral des troupes —, des enregistrements, recopiés à des dizaines de milliers d'exemplaires, en ont circulé sous le manteau avant 1975. Il faudra attendre une dizaine d'années après la victoire communiste pour que la musique de Son soit à nouveau tolérée.
  <br />
  <br />
  Au début des années 70, les premiers albums de l'anti-guerre - La Peau Jaune (La mère nourricière, la patrie) et Prières vietnamiennes —, font le tour du Vietnam, pays de romantiques qui taquinent volontiers la guitare. Tring Công Son devient le baladin du Vietnam, un poète meurtri qui pleure "les tas de chair et d'os de ma mère et de mes frères", "un pays dénudé", ou qui dit avoir "tout oublié du langage humain". Dans le vacarme assourdissant de la guerre, s'adressant à des compatriotes déboussolés, il entend "réveiller les sensibilités de l'âme vietnamienne, éveiller la conscience de la jeunesse". L'écrivain Bao Ninh, qui a combattu dans l'armée du Nord, dira plus tard que Son a été, à cette époque-là, "le porte-parole du vœu populaire".
  <br />
  <br />
  Ce bachelier en français, qu'il parlait couramment, se trouve à Hué, sa ville natale, en 1975. Il a trente-six ans et les communistes l'envoient, pendant "trois ou quatre mois par an", planter "du riz, des patates, du manioc" dans l'ancienne zone démilitarisée, l'un des secteurs alors les plus minés de la planète. "On se demandait tout le temps quand on allait sauter", racontait-il plus tard. Ce n'est qu'en 1979 qu'il reçoit l'autorisation de quitter Hué pour regagner son domicile à Hô Chi Minh-Ville, où il s'était installé une dizaine d'années auparavant.<br />
  <br />
  <b>Fin observateur de son pays</b><br />
  <br />
  Mais Son n'a pas été seulement l'auteur de quelque huit cents chansons, le plus souvent mélancoliques et parfois pleines d'humour. Il a également été un peintre doué, dont les tons étaient à l'image, disait-il, de "la douceur vietnamienne". Il s'était fait chroniqueur des "divagations", s'excusait-il. "Toute chanson, toute chronique, tout tableau contient un message", ajoutait-il. Dans son petit atelier enfumé au fond d'une impasse tranquille d'un quartier résidentiel de l'ancien Saïgon, les échanges allaient bon train avec feu Van Cao, l'auteur de l'hymne national vietnamien, des peintres comme Nguyên Trung et Nguyên Cam, son interprète la plus connue Khanh Ly et des amis venus d'un peu partout. Car Son était aussi un très fin observateur de son pays, de ces Vietnamiens qui "oublient les mauvais moments et ne gardent que les bons souvenirs". "D'une certaine façon, poursuivait-il, le Vietnamien n'est pas juge. Son cœur l'entraîne vers les victimes. Il ne se place jamais du côté du plus fort." Ou encore : "Le Vietnamien a besoin d'être chez lui pour se rassurer. Il ne supporte pas le dépaysement. Il a l'esprit de la grande famille, de la tribu, de la communauté. Mais, une fois qu'il est sûr d'être chez lui, dans son environnement, suivant ses propres règles du jeu, il est capable de tout adopter. Nous changeons sans perdre notre couleur vietnamienne." Ces dernières années, malgré la dégradation constante de son état de santé, il se sentait encore capable d'autres projets. Il écrivait des chansons "qui ne se disent pas", peignait ou tenait table ouverte dans le restaurant de sa sœur, à deux pas de chez lui. "Nous sommes seulement un petit peu vieux", croyait-il encore peu avant sa mort.<br />
  <br />
  <br />
  Jean Claude Pomonti - Le Monde, le 3 Avril 2001
  </p>


title: Des milliers de personnes aux obsèques de Trinh Cong Son, le « Bob Dylan vietnamien »
created: 2006-03-17 15:07:29+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:33+00:00
topic_id: francais
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/html
description: Agence France Presse, le 4 Avril 2001.
url_id: trinh-cong-son-le-bob-dylan-vietnamien
body:
  <p><b> Agence France Presse, le 4 Avril 2001.</b></p><p>
  <br />
  HOCHIMINH VILLE - Plusieurs milliers de personnes ont assisté mercredi à la pagode Quang Binh, dans la banlieue de Ho Chi Minh-Ville (sud), aux obsèques du chanteur et compositeur vietnamien Trinh Cong Son, surnommé le "Bob Dylan vietnamien" pour ses chansons opposées à la guerre du Vietnam, mort dimanche à l'âge de 62 ans. Plusieurs dizaines de milliers de personnes s'étaient également massées sur la route menant de Ho Chi Minh-ville, la mégapole du sud du Vietnam, à la pagode distante de 30 kilomètres pour regarder passer le cortège funéraire.  <br />
   <br />
  Les chansons opposées à la guerre de Trinh Cong Son lui avaient valu d'être détesté tant par les autorités du régime du Sud-Vietnam que par les communistes de Hanoï. Deux des hauts-responsables de Ho Chi-Minh-Ville, le chef local du parti communiste Nguyen Minh Triet et le maire-adjoint de la ville, Le Thanh Hai, s'étaient cependant inclinés mardi devant la dépouille de Trinh Cong Son pour lui rendre un dernier hommage.  <br />
  <br />
  Le chanteur, qui avait refusé de quitter le Vietnam à la fin de la guerre, avait passé quatre ans dans un camp de rééducation proche de la frontière du Laos. Les chansons de Trinh Cong Son, souvent romantiques, connaissent toujours le succès au Vietnam où de nombreux jeunes chanteurs affirment qu'il est pour eux une source d'inspiration. Trinh Cong Son, qui n'avait jamais caché son penchant pour l'alccol et le tabac, est mort des suites d'un diabète chronique.  <br />
  <br />
  <br />
   Agence France Presse, le 4 Avril 2001.
  <br />
  <br />
  </p>


title: xxxxxxx
created: 2015-05-15 15:32:33+00:00
edited: 2015-05-15 15:38:47+00:00
topic_id: francais
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: xxxxxxx
body:
  <p><b>Thu Anh, Việt Nam News, 10 May 2015. To know Trịnh Công Sơn is to love him, to cry with him, to feel the pain of missing a loved one with him, to feel the anguish of a broken heart with him. No other songwriter has struck such a chord in both Vietnamese and foreign hearts. </b></p><p><b>Trinh Cong Son, composer of several anti-war songs popular during the American War, has been immortalised by his fans at home and abroad through regular concerts of songs that continue to captivate and capture the hearts of millions.</b></p>
  <p><b>by Thu Anh</b></p>
  <p><b><span><img height="592" width="604" /></span></b></p>
  <p>Dozens of singers and musicians are set to perform the much-loved songs of Trinh Cong Son at a free outdoor concert in praise of love, friendship and peace later this month at Crescent Lake Park in HCM City's Phu My Hung Urban Area.</p>
  <p>Fourteen free concerts have been organised in memory of Son since his death in 2001, but his fans still love to discover his songs performed by different generations.</p>
  <p>Pop stars Cam Van and Hong Nhung are expected to join the latest concert, called <i>Noi Vong Tay Lon </i>(Circle of Unity), together with young singers.</p>
  <p>A highlight of the show will be the performance of songs that Son wrote specifically praising the country and peace, Noi Vong Tay Lon and Hue-Sai Gon - Ha Noi.</p>
  <p>Audiences will be encouraged to sing Noi Vong Tay Lon, a song written in 1968 that features the musician's dream of Vietnamese people, hand in hand in peace.</p>
  <table style="width: 260px;" align="right" border="0" cellpadding="0" cellspacing="5">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p align="center"><span><img alt="http://vietnamnews.vn/thumbnail/250/06a.jpg?url=Storage/Images/2015/5/14/06a.jpg" height="340" width="250" /></span></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p><em>Reaching out: Pop star Thanh Lam last year performed in the show Nhung Som Mai Viet Nam (Viet Nam Mornings) at Crescent Lake Park in memory of Son, before more than 30,000 fans in HCM City</em>. — VNS Photo The Anh</p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <p>Son sang the song on Radio Sai Gon on April 30, 1975, the liberation day of South Viet Nam.</p>
  <p>The event is expected to be staged this month (the date has not been set) by Son's family, in co-operation with local organisations, to celebrate the 14th anniversary of the famed composer's death.</p>
  <p>The show will later tour Hue and Bac Lieu Province.</p>
  <p>Son's younger sister, singer Trinh Vinh Trinh, in an interview with local media before the show was staged, said: "We have tried our best to organise the event annually to say thanks to many of Son's fans."</p>
  <p>"I enjoy Son and his songs because I have found that his music is like a river of love and peace that flows inside listeners' veins," said Vietnamese-American Don Pham, a resident of HCM City's District 7.</p>
  <p>"Even people with different ages and background can find peace of mind after listening to Son's music. Through his songs, you can enhance your love for life," he added.</p>
  <p>Last year, Pham and his family joined the show <i>Nhung Som Mai Viet Nam</i> (Viet Nam Mornings) at Crescent Lake Park in memory of Son.</p>
  <p>The event was organised by Trinh, in co-operation with the Thanh Nien Communication Group and Le Bros.</p>
  <p>It featured young pop singers such as Dinh Huong and Hoang Quyen, who first sang Son's music before more than 30,000 fans.</p>
  <p>"I first heard Son's music sung by younger faces like Huong and Quyen, who felt the music in a different way. These artists made a very strong impression on me," recalled Pham, adding that his favourite singer is Vietnamese-American Khanh Ly.</p>
  <p>Lasting legacy</p>
  <p>Born in the former royal city of Hue in 1939, Son became popular in 1957 with his first song, Uot Mi (Misty Eyes).</p>
  <p>His lasting legacy includes albums of romantic love songs, performed in a blues or slow ballad style, such as <i>Diem Xua</i> (Diem, My Cherished Memory), Ru Tinh (Lullaby to Love), <i>Tu Tinh Khuc</i> (My Lyrical Songs) and <i>Khoi Troi Menh Mong</i> (Smoke in the Open Sky), all of which were released in the 1960s and 1970s.</p>
  <p>These songs are still loved by millions of Vietnamese and foreign fans.</p>
  <div align="center"><span size="3" face="Times New Roman"></span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <table style="width: 460px;" border="0" cellpadding="0" cellspacing="5">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p align="center"><span><img alt="http://vietnamnews.vn/thumbnail/450/07.jpg?url=Storage/Images/2015/5/14/07.jpg" height="300" width="450" /></span></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p><em>Musical tribute: Son's younger sister and singer Trinh Vinh Trinh (with sunglasses) and his fans sing his songs at his grave in HCM City</em>. — Photo nld.com.vn</p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></div>
  <p>Among them Diem Xua is arguably the most popular.</p>
  <p>The song is well-loved in Japan, where it was introduced through the voice of Khanh Ly, recognised as a singer who was born to perform Son's songs.</p>
  <p>Ly performed Diem Xua in Osaka in 1970.</p>
  <p>The song was later translated into Japanese, and Utsukushii Mukashi was listed among the country's top 10 favourite love songs.</p>
  <p>The romantic story behind the song had had Son's fans guessing for decades.</p>
  <p>Diem Xua was composed in 1960, using the image of a beautiful girl called Diem in pouring rain, drawing out the man's deep anguish of missing a loved one.</p>
  <p>Son had fallen in love with Diem, but had not openly declared it. Every afternoon he would wait to see Diem walk slowly past the window of his house.</p>
  <p>One day, Diem left a flower on the fence of his house, and the stage was set for one of the most soulful songs about lovesickness.</p>
  <p>The song highlights the deep beauty of the Vietnamese spirit and captures the expressive power of the Vietnamese language.</p>
  <p>For five decades, the song has touched millions of hearts, who have wondered about Diem's identity. Did she really exist? What did she look like?</p>
  <div align="center"><span size="3" face="Times New Roman"></span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span><span size="3" face="Times New Roman"> </span>
  <table style="width: 460px;" border="0" cellpadding="0" cellspacing="5">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p align="center"><span><img alt="http://vietnamnews.vn/thumbnail/450/07a.jpg?url=Storage/Images/2015/5/14/07a.jpg" height="294" width="450" /></span></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em></td>
  </tr>
  <tr>
  <td><em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>Genius at work : Son's music is an entry point into Vietnamese culture for man</em>y. — VNS File Photo</p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></div>
  <p>Five years ago, without any fuss, a Vietnamese-American sociologist solved the mystery in Hue.</p>
  <p>"I'm Diem," she said.</p>
  <p>Ngo Vu Bich Diem's "coming out" event was a special reunion of old friends at the Lieu Quan Buddhism Cultural Centre.</p>
  <p>Diem, who is from the north, followed her father, a French-language teacher to live in Hue in 1952. Her family lived in a house on Phan Chu Trinh Street near Son's house.</p>
  <p>"I first met Son when he came to my house with his friend, artist Dinh Cuong," said Diem.</p>
  <p>She said that she was too young at that time to know about Son's feelings.</p>
  <p>"Son composed and presented me with some of his songs. I love Diem Xua. I think Son wrote the song to highlight the beauty of Hue, its people, its music and poetry," she said.</p>
  <p>Son and his songs on love and peace broke barriers of language, art, religion and culture, bringing Vietnamese language and music to the world.</p>
  <p>Many foreign artists, both amateur and professional of all ages, love singing Son's songs, and his works are an entry point into Vietnamese culture for many.</p>
  <p>Italian saxophonist Fulvio Albano, who has performed Son's music many times in Viet Nam and other countries, said: "I enjoy Son and his songs because I have found that Son's music is similar to the jazz that I have been involved with."</p>
  <p>Albano, a member of the Italian Jazz Association, is a foreign artist who has worked hard to introduce Viet Nam and its music to the world.</p>
  <table style="width: 250px;" align="right" border="1" cellpadding="0" cellspacing="1">
  <tbody>
  <tr>
  <td><span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p><strong>Anti-war collection</strong></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span>
  <p><em>Son was one of southern Viet Nam's most famous songwriters and continues to be admired and revered. He composed several anti-war collections including Ca Khuc Da Vang (Yellow-Skinned People's Songs), Kinh Viet Nam (Vietnamese Prayer) and Ta Phai Thay Mat Troi (We Must See the Sunlight).</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>The songs in these collections were highly popular among students and young people in then-Sai Gon (now HCM City) in the 1960s and 1970s as the Vietnamese people fought to liberate the country from the Americans.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>His songs, such as Noi Vong Tay Lon (Joining Hands/Circle of Unity), Cho Que Huong Sang Choi (Waiting for the Country's Brighter Future) and Dong Dao Hoa Binh (Children's Song for Peace), were written between 1967 and 1968 and bring his sense of peace.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>After 1975 Son continued to write songs and enjoyed great success with both his lyrics and melodies.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>His songs in praise of post-war life, such as Huyen Thoai Me (Mother's Legend), Em Ra Nong Truong, Anh Ra Bien Gioi (Girls to Farms, Boys to the Border) and Sai Gon Mua Xuan (Sai Gon in Spring), continue to move and inspire millions.</em></p>
  <em><span size="3" face="Times New Roman"></span></em>
  <p><em>The songwriter died in HCM City on April 1, 2001 after a prolonged illness.</em></p>
  <span size="3" face="Times New Roman"></span></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <p>He enjoys Son's anti-war songs written specifically praising peace, including <i>Gia Tai Cua Me </i>(Mother's Legacy) and <i>Dung Lai Nguoi Dung Lai Nhaø</i> (Rebuild People, Rebuild Home).</p>
  <p>Veteran HCM City-based singer Hong Hanh loves Son's music, saying that she always sings his songs "with deep feelings".</p>
  <p>Last year, Hanh performed Son's songs in both Vietnamese and Japanese for two nights in Wakayama and Tokyo.</p>
  <p>She sang <i>Hoa Vang May Do</i> (Yellow Flowers in a Moment), <i>Roi Le Ru Nguoi</i> (Singing You to Sleep) and <i>Mua Mua Ha </i>(Summer Rain) that had led her to fame in the 1990s.</p>
  <p>She also performed romantic ballads like <i>Mot Coi Di Ve </i>(The Realm of Return) on her latest album Diem Xua-Utsukushii Mukashi, a production remixed by composer Duc Thinh.</p>
  <p>Many artists and fans view Son's music with a near-religious fervour that promotes love and peace.</p>
  <p>"I'm now experienced enough to sing Son's music my way," said pop star Tung Duong before his performance in Paris in April.</p>
  <p>In France, Duong and his friend, amateur singer Giang Trang, staged a concert called Ha Huyen/Paris, which was organised by the Ha Noi-based L'Espace French Cultural Institute, in co-operation with France's Association Culturelle Trinh Cong Son.</p>
  <p>Both Duong and Trang perform Son's songs in a different manner from their older colleagues.</p>
  <p>"Son made love and peace with his music that everyone feels," said 32-year-old Duong.. — VNS</p>
  <p><span size="3" face="Calibri"> </span></p>
  <p><span size="3" face="Calibri"><strong> From</strong>: </span><span size="3" face="Calibri">http://vietnamnews.vn/sunday/features/270308/writing-ageless-songs-of-love-and-peace.html</span></p>

description:
  Thu Anh, Việt Nam News, 10 May 2015. To know Trịnh Công Sơn is to love him, to cry with him, to feel the pain of missing a loved one with him, to feel the anguish of a broken heart with him. No other songwriter has struck such a chord in both Vietnamese and foreign hearts. 


title: Arrangements pour guitare
created: 2006-04-23 07:34:36+00:00
edited: 2008-05-08 09:29:15+00:00
topic_id: francais
tag: songs-fr
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: fr
related: 0
content_type: text/html
description: Musique de Trinh Cong Son, arrangement pour quitare de Vo Ta Han.
url_id: arrangements-pour-guitare
body:
  <p><b>Musique de Trinh Cong Son, arrangement pour quitare de Vo Ta Han.</b></p><br />
  <table width="100%">
    <tr valign="top">
       <td width="60%">
          <table class="listing">
                  <thead>
                      <tr>
                          <th class="nosort">&nbsp;Titre de la chanson&nbsp;</th>
                          <th class="nosort">&nbsp;Auteur&nbsp;</th>
                          <th class="nosort">&nbsp;Télécharger&nbsp;</th>
                      </tr>
                  </thead>
                  
                  <tbody>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/ben-doi-hiu-quanh/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Bên đời hiu quạnh</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/bendoi.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/bien-nho/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Biển nhớ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/biennho.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/bon-mua-thay-la/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Bốn mùa thay lá</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/bonmua.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/chieu-mot-minh-qua-pho/" class="state-published visualIconPadding" title="">Chiều một mình qua phố</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/chieumot.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/cho-mot-nguoi-nam-xuong/" class="state-published visualIconPadding" title="">Cho một người nằm xuống</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/chomot.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/cuoi-cung-cho-mot-tinh-yeu/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Cuối cùng cho một tình yêu</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/cuoicung.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/cat-bui/" class="state-published visualIconPadding" title="">Cát bụi</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/catbui.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/diem-xua/" class="state-published visualIconPadding" title="">Diễm xưa</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/diemxua.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/dem-thay-ta-la-thac-do/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Đêm thấy ta là thác đổ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/demthay.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/em-con-nho-hay-em-da-quen/" class="state-published visualIconPadding" title="">Em còn nhớ hay em đã quên</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/emcon.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/em-di-trong-chieu/" class="state-published visualIconPadding" title="">Em đi trong chiều</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/emdi.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/em-hay-ngu-di/" class="state-published visualIconPadding" title="">Em hãy ngủ đi</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/emhay.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/goi-ten-bon-mua/" class="state-published visualIconPadding" title="">Gọi tên bốn mùa</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/goiten.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/ha-trang/" class="state-published visualIconPadding" title="">Hạ trắng</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/hatrang.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/hoa-vang-may-do/" class="state-published visualIconPadding" title="">Hoa vàng mấy độ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/hoavang.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/huyen-thoai-me/" class="state-published visualIconPadding" title="">Huyền thoại mẹ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/huyenthoai.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/lang-le-noi-nay/" class="state-published visualIconPadding" title="">Lặng lẽ nơi này</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/langle.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/loi-buon-thanh/" class="state-published visualIconPadding" title="">Lời buồn thánh</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/loibuon.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/loi-me-ru/" class="state-published visualIconPadding" title="">Lời mẹ ru</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/loime.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/mua-hong/" class="state-published visualIconPadding" title="">Mưa hồng</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/muahong.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/nhin-nhung-mua-thu-di" class="state-published visualIconPadding" title="">Nhìn những mùa thu đi</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/nhinnhung.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/nho-mua-thu-ha-noi/" class="state-published visualIconPadding" title="">Nhớ mùa thu Hà Nội</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/nhomua.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/noi-vong-tay-lon/" class="state-published visualIconPadding" title="">Nối vòng tay lớn</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/noivong.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/phoi-pha" class="state-published visualIconPadding" title="">Phôi pha</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/phoipha.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/quynh-huong/" class="state-published visualIconPadding" title="">Quỳnh hương</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/quynhhuong.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/ru-em-tung-ngon-xuan-nong/" class="state-published visualIconPadding" title="Trịnh Công Sơn">Ru em từng ngón xuân nồng</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/ruem.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/ta-da-thay-gi-trong-dem-nay/" class="state-published visualIconPadding" title="">Ta đã thấy gì trong đêm nay</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/tada.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/thuong-mot-nguoi" class="state-published visualIconPadding" title="">Thương một người</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td> </td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/tinh-nho/" class="state-published visualIconPadding" title="">Tình nhớ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/tinhnho.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/tinh-xa/" class="state-published visualIconPadding" title="">Tình xa</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/tinhxa.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/toi-ru-em-ngu/" class="state-published visualIconPadding" title="">Tôi ru em ngủ</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/toiru.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                      <tr>
                              <td>
                                  <span class="contenttype-document">
                                  <a href="/songs/ghita/tuoi-da-buon/" class="state-published visualIconPadding" title="">Tuổi đá buồn</a>
                                  </span>
                              </td>
                              <td>Võ Tá Hân</td>
                 <td><a href="/songs/ghita/tuoida.mp3/view"><img title="nghe mp3" src="audio_icon.gif" /> mp3</a></td>
                      </tr>
                  </tbody>
          </table>
       </td>
       <td width="40%">
          <br />
          <a href="/songs/ghita/TCSVTH-01.jpg/image_view_fullscreen">
            <img src="/songs/ghita/TCSVTH-01.jpg/image_mini" /></a>
          <p class="discreet">Trịnh Công Sơn &amp; Võ Tá Hân, 1998</p>
          <br />
          <br />
          <a href="/songs/ghita/TCSdoc-01.jpg/image_view_fullscreen">
            <img src="/songs/ghita/TCSdoc-01.jpg/image_preview" /></a>
          <p class="discreet">Lettre de Trịnh Công Sơn à Võ Tá Hân, 1994</p>
       </td>
    </tr>
  </table>


title: Hội văn hoá Trịnh Công Sơn
created: 2004-01-24 15:56:44+00:00
edited: 2014-08-29 08:19:10+00:00
topic_id: hoi-VHTCS
tag: default
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: hoi-van-hoa-trinh-cong-son
body:
  <a style="margin: 1em; display: block; float: right;" href="/paintings/chan-dung/cd8.jpg">
  <img alt="Portrait de TCS" src="/paintings/chan-dung/cd8.jpg/image_mini" border="1" /><br />
  <div class="formHelp">Auto-portrait de TCS</div>
  </a>

  <p>
  <br />
  Hội có tên <b>Association Culturelle pour l'Oeuvre de Trinh Công Son (TCS-Association Culturelle)</b>, tên việt là <b>Hội văn hoá Trịnh Công Sơn</b>. Mục đích của Hội là :
  </p>
  <ul>
  <li>hội tụ bạn bè của nhà thơ-ca Trịnh Công Sơn từ khắp nơi trên thế giới;
  <li>nghiên cứu và triển khai toàn bộ công trình nghệ thuật Trịnh Công Sơn;
  <li>thắt chặt mối dây hữu nghị giữa các dân tộc qua những cuộc trao đổi và trưng diễn văn học nghệ thuật liên quan với tác phẩm Trịnh Công Sơn.
  </ul>

  <dl>
  <dt>Địa chỉ liên hệ</dt>
  <dd>TCS-Association Culturelle<br />
  62 rue de Chateaufort<br />
  92340 Bourg-La-Reine<br />
  FRANCE</dd>
  <dt>E-mail</dt>
  <dd><a href="mailto:vuquynh&#0064;gmail.com">vuquynh&#0064;gmail.com</a></dd>
  </dl>
  <br />

  <p>
  <br />
  <br />
  </p>

description:
  Chúng tôi, một số người yêu quí tác phẩm và con người Trịnh Công Sơn, đã tìm nhau họp thành một nhóm bạn, rồi gần đây thành một hội, theo nghĩa luật Pháp 1901 để tiện sinh hoạt.


title: Hội văn hoá Trịnh Công Sơn
created: 2014-06-01 07:38:47+00:00
edited: 2014-07-10 11:54:28+00:00
topic_id: hoi-van-hoa-trinh-cong-son
tag: 1
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: hoi-van-hoa-trinh-cong-son
body:
  <p>hội tụ <b><a class="internal-link" href="resolveuid/79b161c2c49f8f77a07e9458eda8f934">bạn bè của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn</a></b> từ khắp nơi trên thế giới, xây dựng <a class="internal-link" href="resolveuid/59a321ca498b327f90a461034f4e61a9">trạm web này</a> với mong muốn trở thành một thư viện toàn diện và nghiêm túc về Trịnh Công Sơn.</p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float:left; text-align:center; ">
  <h3>Nhạc</h3>
  <p><a class="internal-link" href="resolveuid/a9379e51ac64233d32edccfcfc366d34"><img class="image-inline" src="resolveuid/6e1e01bb90644abba472a4008778ef00" /> </a></p>
  </div>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float:left; text-align:center; ">
  <h3>Thơ-Văn</h3>
  <p><a class="internal-link" href="resolveuid/ad00f37ed8bad3418f17370848159eef"><img class="image-inline" src="resolveuid/119c527330304d3596b7704e7ec5f368" /></a></p>
  </div>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float:left; text-align:center; ">
  <h3>Tranh</h3>
  <p><a class="internal-link" href="resolveuid/a663d85a6699b23c06d1226ab78ee387"><img class="image-inline" src="resolveuid/8c3ec0079ac1414c8c956738d53fbad8" /></a></p>
  </div>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float:left; text-align:center; ">
  <h3>Hình ảnh</h3>
  <p><a class="internal-link" href="resolveuid/9faad70fa382cd33dee3de271497b4d9"><img class="image-inline" src="resolveuid/e069c63119d247569be5d09db9a148d7" /></a></p>
  </div>
  <p style="background: #DDEEF5; "><br /> <br /> <br /> <br /></p>


title: Chúng tôi đang xây dựng
created: 2014-06-01 07:59:02+00:00
edited: 2014-07-02 18:51:37+00:00
topic_id: hoi-van-hoa-trinh-cong-son
tag: 2
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: chung-toi-dang-xay-dung
body:
  <p><br /> phần <a class="internal-link" href="resolveuid/631fe1631d8447cc804a2ba8ee1b05eb"><strong>tiếng Anh</strong></a><a href="../../../../frontpage-en?set_language=en"> <img src="flag-en.gif" /></a> và phần <a class="internal-link" href="resolveuid/57863aa403cf47898242a04c2dacec22"><strong>tiếng Pháp</strong></a><a href="../../../../frontpage-fr?set_language=fr"> <img src="flag-fr.gif" /></a> để giới thiệu Trịnh Công Sơn với bạn bè nước ngoài, và có lẽ đây cũng là điều cần thiết, để các thế hệ Việt Nam lớn lên trong các xã hội Tây phương làm quen với Trịnh Công Sơn, và văn hoá Việt Nam qua Trịnh Công Sơn.</p>
  <p>Chúng tôi luôn chào đón tất cả những ai muốn tham gia công việc biên dịch này!  Mọi ý kiến đóng góp, bổ sung hay tham gia vui lòng gửi đến <a href="mailto:webmaster@tcs-home.org">webmaster</a>.</p>


title: 20 - Trong nỗi đau tình cờ
created: 2004-01-25 18:19:36+00:00
edited: 2008-05-08 06:32:56+00:00
topic_id: songs
tag: albums
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhân Bản, 1993, 25x25cm, in 3000 cuốn
url_id: T20
body:
  <p><b>Nhân Bản, 1993, 25x25cm, in 3000 cuốn</b></p><table cellpadding="0" cellspacing="5">
  <tr>
     <td class="label">Bìa 1 : </td>
     <td>Tranh TCS, 1992</td>
  </tr>
  <tr>
     <td class="label">Thay lời tựa : </td>
     <td><a href="http://www.tcs-home.org/writings/NoiLongCuaTenTuyetVong/">Nỗi lòng của tên tuyệt vọng</a> **, TCS<br />
         lấy lại từ tập nhạc "Tự tình khúc", 1972.</td>
  </tr>
  <tr>
     <td class="label">Phụ bản : </td>
     <td>Bút tích TCS, 1993, hình TCS</td>
  </tr>
  <tr>
     <td class="label">Bìa sau : </td>
     <td>Tranh TCS, 1992</td>
  </tr>
  </table>

  <br />
  <br />
  <dl>
  <dt>Mục lục</dt>
  <br />
  <dd>
  1. <a href="/blog/TrongNoiDau">Trong nỗi đau tình cờ</a> <br />
  2. <a href="/blog/TinhKhucO">Tình khúc Ơ-Bai</a> <br />
  3. <a href="/blog/ToiOiDung">Tôi ơi đừng tuyệt vọng</a> <br />
  4. <a href="/blog/RuEm">Ru em</a> <br />
  5. <a href="/blog/RoiNhuDa">Rồi như đá ngây ngô</a>  <br />
  6. <a href="/blog/EmHayNgu">Em hãy ngủ đi</a> <br />
  7. <a href="/blog/NhuMotLoi">Như một lời chia tay</a> <br />
  8. <a href="/blog/ToiDangLang">Tôi đang lắng nghe</a> <br />
  9. <a href="/blog/YeuDauTan">Yêu dấu tan theo</a> <br />
  10. <a href="/blog/LangLeNoi">Lặng lẽ nơi này</a> <br />
  11. <a href="/blog/HoaVangMay">Hoa vàng mấy độ</a> <br />
  12. <a href="/blog/RuDoiDa">Ru đời đã mất</a> <br />
  13. <a href="/blog/HayKhocDi">Hãy khóc đi em</a> <br />
  14. <a href="/blog/NayEmCo">Này em có nhớ</a>  <br />
  15. <a href="/blog/EmDaCho">Em đã cho tôi bầu trời</a> <br />
  16. <a href="/blog/RuDoiDi">Ru đời đi nhé</a> <br />
  17. <a href="/blog/ChimDuoiCon">Chìm dưới cơn mưa</a> <br />
  18. <a href="/blog/VanCoEm">Vẫn có em bên đời</a> <br />
  19. <a href="/blog/VuonXua">Vườn xưa</a> <br />
  20. <a href="/blog/EmConNho">Em còn nhớ hay em đã quên</a> <br />
  21. <a href="/blog/CuoiCungCho">Cuối cùng cho một tình yêu</a> <br />
  22. <a href="/blog/CuiXuongThat">Cúi xuống thật gần</a>  <br />
  23. <a href="/blog/DoiGoiEm">Đời gọi em biết bao lần</a> <br />
  24. <a href="/blog/XinTraNo">Xin trả nợ người</a> <br />
  25. <a href="/blog/ConMatCon">Con mắt còn lại</a> <br />
  26. <a href="/blog/ConAiVoi">Còn ai với ai</a> <br />
  27. <a href="/blog/EmDiTrong">Em đi trong chiều</a> <br />
  28. <a href="/blog/GopLaMua">Góp lá mùa xuân</a> 
  </dd>
  </dl>

  <br />
  <br />
  <p>
  &nbsp;
  </p>
  <p class="formHelp">
  (*) Nhân Bản đề trên bìa ngoài, bên trong còn có thêm "Copyright Trịnh Xuân Tịnh /Nhân Bản/Hội Âm Nhạc TP".<br />
  (**) Thay lời tựa của TCS là do chúng tôi nhan đề.
  </p>
  <p>
  &nbsp;
  </p>


title: 24 - Tuyển tập ca khúc Trịnh Công Sơn, tập 1
created: 2004-02-08 08:14:29+00:00
edited: 2007-11-14 21:37:25+00:00
topic_id: songs
tag: albums
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Văn nghệ tp HCM, 1999, 14,5x20,5cm, in 1000 cuốn, giá bán 6500 VNĐ
url_id: T24
body:
  <p><b>Văn nghệ tp HCM, 1999, 14,5x20,5cm, in 1000 cuốn, giá bán 6500 VNĐ</b></p><br />
  <br />
  <p class="comment">Chúng tôi không có trong tay tập 1 này. Xem ghi chú ở <a href="T26"><b>tập 3</b></a></p>


title: 25 - Tuyển tập ca khúc Trịnh Công Sơn, tập 2
created: 2004-02-08 08:14:29+00:00
edited: 2007-11-14 21:36:58+00:00
topic_id: songs
tag: albums
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Văn nghệ tp HCM, 1999, 14,5x20,5cm, in 1000 cuốn, giá bán 6500 VNĐ
url_id: T25
body:
  <p><b>Văn nghệ tp HCM, 1999, 14,5x20,5cm, in 1000 cuốn, giá bán 6500 VNĐ</b></p><br />
  <br />
  <p class="comment">Chúng tôi không có trong tay tập 2 này. Xem ghi chú ở <a href="T26"><b>tập 3</b></a></p>


title: Tập nhạc
created: 2007-11-10 00:00:00+00:00
edited: 2014-07-03 13:04:50+00:00
topic_id: songs
tag: albums
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Phạm văn Đỉnh sưu tầm và ghi chú, cuối 2002; sửa chữa và bổ sung, 2/2004.
url_id: tap-nhac
body:
  <p><b>Phạm văn Đỉnh sưu tầm và ghi chú, cuối 2002; sửa chữa và bổ sung, 2/2004.</b></p><div class="row">
   <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T01-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T01/slug"><b>Ca khúc Trịnh Công Sơn</b><br />An tiêm, 1967</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T02-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T02/slug"><b>Những tình khúc Trịnh Công Sơn</b><br />An tiêm, 1967</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T03-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T03/slug"><b>Ca khúc da vàng</b><br />An tiêm, 1967</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  </div>

   <div class="row">
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T04-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T04/slug">
   <b>Kinh Việt Nam</b><br />Nhân Bản, 1968
   </a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T05-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T05/T05">
   <b>Ca khúc da vàng 2</b><br />Nhân Bản, 1969
   </a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T06-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T06/slug">
   <b>Ta phải thấy mặt trời</b><br />Nhân Bản, 1969
   </a>
   </div>
   </div>
  </div>
  </div>
   <div class="row">
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T07-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T07/slug">
   <b>Như cánh vạc bay</b><br />Nhân Bản, 1972
   </a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T08-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T08/slug">
   <b>Cỏ xót xa đưa</b><br />Nhân Bản, 1972
   </a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T09-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T09/slug">
   <b>Khói trời mênh mông</b><br />Nhân Bản, 1972
   </a>
   </div>
   </div>
  </div>
  </div>
   <div class="row">
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T10-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T10/slug">
   <b>Tự tình khúc</b><br />Nhân Bản, 1972
   </a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T11-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T11/slug">
   <b>Phụ khúc da vàng</b><br />Nhân Bản, 1972
   </a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T12-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T12/slug">
   <b>Lời đất đá cũ</b><br />Nhân Bản, 1973
   </a>
   </div>
   </div>
  </div>
  </div>
   <div class="row">
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T13-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T13/slug/slug"><b>Nhân danh Việt nam</b><br /><i>Không biết có xuất bản không ?</i></a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/t14_bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T14/slug/slug"><b>Một cõi đi về</b><br />Nxb Hội âm nhạc TP.HCM, 1989</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/t15-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T15/slug"><b>Em còn nhớ hay em đã quên</b><br />Nxb Trẻ, 1991</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  </div>
   <div class="row">
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T16-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T16/slug"><b>Cho con</b><br />Nxb Sóng Nhạc, 1991</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/t17-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T17/slug"><b>Lời của dòng sông</b><br />Nxb Trẻ, 1992</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T18-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T18/slug"><b>Khói trời mênh mông 2</b><br />Nxb Văn nghệ, TP HCM, 1992</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  </div>
   <div class="row">
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T19-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T19/slug"><b>Bên đời hiu quạnh</b><br />Nxb Nhân Bản, 1993</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/not-available-cover.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T20/slug"><b>Trong nỗi đau tình cờ</b><br />Nxb Nhân Bản, 1993</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/t21-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T21/slug"><b>Thuở ấy mưa hồng</b><br />Nxb Nhân Bản, 1993</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  </div>
   <div class="row">
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/t22-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T22/slug"><b>Những bài ca không năm tháng</b><br />Nxb Âm Nhạc, 1998</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/t23-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T23/slug"><b>Những bài ca không năm tháng</b><br />Nxb Âm Nhạc, 1998</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/not-available-cover.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T24/slug"><b>Tuyển tập ca khúc<br />Trịnh Công Sơn, tập 1</b><br />Văn nghệ tp HCM, 1999</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  </div>
   <div class="row">
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/not-available-cover.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T25/slug"><b>Tuyển tập ca khúc<br />Trịnh Công Sơn, tập 2</b><br />Văn nghệ tp HCM, 1999</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/t26-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T26/slug"><b>Tuyển tập ca khúc<br />Trịnh Công Sơn, tập 4</b><br />Văn nghệ tp HCM, 1999</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/t27-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T27/slug"><b>Tuyển tập ca khúc<br />Trịnh Công Sơn, tập 4</b><br />Văn nghệ tp HCM, 1999</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  </div>
   <div class="row">
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/t28-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T28/slug"><b>Tuyển tập ca khúc<br />Trịnh Công Sơn, tập 5</b><br />Văn nghệ tp HCM, 1999</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="position-relative">
   <img src="https://media.tcs-home.org/songs/t29-bia1.jpg" class="card-img-top">
   </div>
   <div class="card-body text-center p-3">
   <a href="/blog/T29/slug"><b>Tuyển tập ca khúc<br />Trịnh Công Sơn, tập 6</b><br />Văn nghệ tp HCM, 1999</a>
   </div>
   </div>
  </div>
  <div class="card col-sm-4">
   <div class="card overflow-hidden text-bg-light border border-dark">
   <div class="card-header text-center p-3">
   <div class="card-body text-center p-3">
  Tập nhạc sắp theo thứ tự thời gian xuất bản, với các chi tiết cần thiết, trong chừng mực biết được (nxb, năm phát hành, bìa, phụ bản, lời tựa, khổ in, vv...), chỗ có đánh dấu hỏi là chưa biết chính xác, cần các bạn khẳng định hay sửa đổi. Tựa bài hát chép theo thứ tự in trong tập nhạc; trong những lần tái bản, thứ tự có thể ít nhiều thay đổi. 
  <br>
  Thư mục tập nhạc này, tức nhiên chưa hoàn chỉnh và đầy đủ. Mong các bạn góp phần sửa sai và bổ sung. <br>Đa tạ. 
   </div>
   </div>
  </div>
  </div>


title: Bên đời hiu quạnh
created: 2006-04-20 20:18:58+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: ben-doi-hiu-quanh
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="bendoi-1.jpg" /><br />
  <img src="bendoi-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Biển nhớ
created: 2007-02-24 11:50:51+00:00
edited: 2007-02-24 12:04:24+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: bien-nho
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="biennho-1.jpg" /><br />
  <img src="biennho-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Bốn mùa thay lá
created: 2006-04-20 19:31:26+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: bon-mua-thay-la
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="bonmua-1.jpg" /><br />
  <img src="bonmua-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Cát bụi
created: 2006-04-22 13:42:15+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: cat-bui
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="catbui-1.jpg" /><br />
  <img src="catbui-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Chiều một mình qua phố
created: 2006-04-20 20:28:26+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: chieu-mot-minh-qua-pho
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="chieumot-1.jpg" /><br />
  <img src="chieumot-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Cho một người nằm xuống
created: 2006-04-22 13:51:33+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: cho-mot-nguoi-nam-xuong
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="chomot-1.jpg" /><br />
  <img src="chomot-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Cuối cùng cho một tình yêu
created: 2006-04-20 20:17:39+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: cuoi-cung-cho-mot-tinh-yeu
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="cuoicung-1.jpg" /><br />
  <img src="cuoicung-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Đêm thấy ta là thác đổ
created: 2006-04-20 20:20:57+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: dem-thay-ta-la-thac-do
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="demthay-1.jpg" /><br />
  <img src="demthay-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Diễm xưa
created: 2006-04-22 13:37:07+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: diem-xua
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="diemxua-1.jpg" /><br />
  <img src="diemxua-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Em còn nhớ hay em đã quên
created: 2006-04-22 13:53:27+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: em-con-nho-hay-em-da-quen
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="emcon-1.jpg" /><br />
  <img src="emcon-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Em đi trong chiều
created: 2006-04-22 13:44:32+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: em-di-trong-chieu
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="emdi-1.jpg" /><br />
  <img src="emdi-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Em hãy ngủ đi
created: 2006-04-22 13:36:22+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: em-hay-ngu-di
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="emhay-1.jpg" /><br />
  <img src="emhay-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Gọi tên bốn mùa
created: 2006-04-22 13:54:23+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: goi-ten-bon-mua
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="goiten-1.jpg" /><br />
  <img src="goiten-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Hạ trắng
created: 2006-04-22 13:46:59+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: ha-trang
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="hatrang-1.jpg" /><br />
  <img src="hatrang-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Hoa vàng mấy độ
created: 2006-04-20 20:25:33+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: hoa-vang-may-do
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="hoavang-1.jpg" /><br />
  <img src="hoavang-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Huyền thoại mẹ
created: 2006-04-20 20:27:00+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: huyen-thoai-me
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="huyenthoai-1.jpg" /><br />
  <img src="huyenthoai-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Lặng lẽ nơi này
created: 2006-04-22 13:45:32+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: lang-le-noi-nay
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="langle-1.jpg" /><br />
  <img src="langle-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Lời buồn thánh
created: 2006-04-22 13:34:21+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: loi-buon-thanh
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="loibuon-1.jpg" /><br />
  <img src="loibuon-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Lời mẹ ru
created: 2006-04-22 13:35:25+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: loi-me-ru
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="loime-1.jpg" /><br />
  <img src="loime-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Mưa hồng
created: 2006-04-20 20:26:08+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: mua-hong
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="muahong-1.jpg" /><br />
  <img src="muahong-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Nhạc soạn cho ghita
created: 2006-04-23 07:34:36+00:00
edited: 2014-07-21 09:42:49+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: nhac-soan-cho-ghita
body:
  <br />
  <div align="center" style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right; ">        <a href="TCSVTH-01.jpg/image_view_fullscreen">
            <img src="TCSVTH-01.jpg/image_mini" /></a>
      <p class="discreet">Trịnh Công Sơn &amp; Võ Tá Hân, 1998</p>
      <br />
      <br />
      <a href="TCSdoc-01.jpg/image_view_fullscreen">
            <img src="TCSdoc-01.jpg/image_preview" /></a>
      <p class="discreet">Thư Trịnh Công Sơn gữi Võ Tá Hân, 1994</p>
  </div>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="bendoi.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Bên đời hiu quạnh - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="ben-doi-hiu-quanh/">Bên đời hiu quạnh</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="biennho.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Biển nhớ - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="bien-nho/">Biển nhớ</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="bonmua.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Bốn mùa thay lá - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="bon-mua-thay-la/">Bốn mùa thay lá</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="chieumot.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Chiều một mình qua phố - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="chieu-mot-minh-qua-pho/">Chiều một mình qua phố</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="chomot.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Cho một người nằm xuống - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="cho-mot-nguoi-nam-xuong/">Cho một người nằm xuống</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="cuoicung.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Cuối cùng cho một tình yêu - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="cuoi-cung-cho-mot-tinh-yeu/">Cuối cùng cho một tình yêu</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="catbui.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Cát bụi - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="cat-bui/">Cát bụi</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="diemxua.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Diễm xưa - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="diem-xua/">Diễm xưa</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="demthay.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Đêm thấy ta là thác đổ - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="dem-thay-ta-la-thac-do/">Đêm thấy ta là thác đổ</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="emcon.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Em còn nhớ hay em đã quên - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="em-con-nho-hay-em-da-quen/">Em còn nhớ hay em đã quên</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="emdi.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Em đi trong chiều - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="em-di-trong-chieu/">Em đi trong chiều</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="emhay.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Em hãy ngủ đi - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="em-hay-ngu-di/">Em hãy ngủ đi</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="goiten.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Gọi tên bốn mùa - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="goi-ten-bon-mua/">Gọi tên bốn mùa</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="hatrang.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Hạ trắng - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="ha-trang/">Hạ trắng</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="hoavang.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Hoa vàng mấy độ - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="hoa-vang-may-do/">Hoa vàng mấy độ</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="huyenthoai.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Huyền thoại mẹ - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="huyen-thoai-me/">Huyền thoại mẹ</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="langle.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Lặng lẽ nơi này - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="lang-le-noi-nay/">Lặng lẽ nơi này</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="loibuon.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Lời buồn thánh - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="loi-buon-thanh/">Lời buồn thánh</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="loime.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Lời mẹ ru - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="loi-me-ru/">Lời mẹ ru</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="muahong.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Mưa hồng - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="mua-hong/">Mưa hồng</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="nhinnhung.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Nhìn những mùa thu đi - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="nhin-nhung-mua-thu-di">Nhìn những mùa thu đi</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="nhomua.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Nhớ mùa thu Hà Nội - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="nho-mua-thu-ha-noi/">Nhớ mùa thu Hà Nội</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="noivong.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Nối vòng tay lớn - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="noi-vong-tay-lon/">Nối vòng tay lớn</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="phoipha.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Phôi pha - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="phoi-pha">Phôi pha</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="quynhhuong.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Quỳnh hương - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="quynh-huong/">Quỳnh hương</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="ruem.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Ru em từng ngón xuân nồng - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="ru-em-tung-ngon-xuan-nong/">Ru em từng ngón xuân nồng</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="tada.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Ta đã thấy gì trong đêm nay - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="ta-da-thay-gi-trong-dem-nay/">Ta đã thấy gì trong đêm nay</a></p>

  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="thuong-mot-nguoi">Thương một người</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="tinhnho.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Tình nhớ - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="tinh-nho/">Tình nhớ</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="tinhxa.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Tình xa - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="tinh-xa/">Tình xa</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="toiru.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Tôi ru em ngủ - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="toi-ru-em-ngu/">Tôi ru em ngủ</a></p>

  <a class="autoFlowPlayer audio" href="tuoida.mp3">
     <img title="nghe - mp3" src="audio.png" />&nbsp;<b>Tuổi đá buồn - mp3</b></a></td>
  <p><img src="document_icon.gif" />&nbsp;<a href="tuoi-da-buon/">Tuổi đá buồn</a></p>
  <p> </p>


title: Nhìn những mùa thu đi
created: 2007-02-24 11:52:55+00:00
edited: 2007-02-24 12:04:24+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: nhin-nhung-mua-thu-di
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="nhinnhung-1.jpg" /><br />
  <img src="nhinnhung-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Nhớ mùa thu Hà Nội
created: 2006-04-22 13:47:59+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: nho-mua-thu-ha-noi
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="nhomua-1.jpg" /><br />
  <img src="nhomua-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Nối vòng tay lớn
created: 2006-04-20 20:29:19+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: noi-vong-tay-lon
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="noivong-1.jpg" /><br />
  <img src="noivong-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Phôi pha
created: 2007-02-24 11:54:53+00:00
edited: 2007-02-24 12:04:24+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: phoi-pha
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="phoipha-1.jpg" /><br />
  <img src="phoipha-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Quỳnh hương
created: 2006-04-22 13:43:01+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: quynh-huong
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="quynhhuong-1.jpg" /><br />
  <img src="quynhhuong-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Ru em từng ngón xuân nồng
created: 2006-04-20 20:19:36+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: ru-em-tung-ngon-xuan-nong
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="ruem-1.jpg" /><br />
  <img src="ruem-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Ta đã thấy gì trong đêm nay
created: 2006-04-22 13:43:43+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: ta-da-thay-gi-trong-dem-nay
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="tada-1.jpg" /><br />
  <img src="tada-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Thương một người
created: 2007-02-24 11:57:37+00:00
edited: 2007-02-24 12:04:24+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: thuong-mot-nguoi
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="thuongmot-1.jpg" /><br />
  <img src="thuongmot-2.jpg" /><br />
  <img src="thuongmot-3.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Tình nhớ
created: 2006-04-22 13:52:12+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: tinh-nho
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="tinhnho-1.jpg" /><br />
  <img src="tinhnho-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Tình xa
created: 2006-04-22 13:46:13+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: tinh-xa
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="tinhxa-1.jpg" /><br />
  <img src="tinhxa-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Tôi ru em ngủ
created: 2006-04-20 20:27:44+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:41+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: toi-ru-em-ngu
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p>
  <p>
  <img src="toiru-1.jpg" /><br />
  <img src="toiru-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Tuổi đá buồn
created: 2006-04-22 13:41:29+00:00
edited: 2006-08-21 14:05:42+00:00
topic_id: songs
tag: ghita
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nhạc Trịnh Công Sơn, Võ Tá Hân chuyển soạn cho Guitar
url_id: tuoi-da-buon
body:
  <p><br /><a href="http://hanvota.com">Võ Tá Hân</a> chuyển soạn cho Guitar<br /></p><p>
  <img src="tuoida-1.jpg" /><br />
  <img src="tuoida-2.jpg" /><br />
  <br />
  </p>


title: Trạm web của Hội
created: 2005-12-30 10:35:51+00:00
edited: 2025-06-29 13:31:19+00:00
topic_id: tram-web-cua-hoi
tag: default
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: tram-web-cua-hoi
body:
  <p>
  <br />
  Đã bắt đầu có, tuy còn khiêm tốn, phần tiếng Anh <img src="flag-en.gif" />, tiếng Pháp <img src="flag-fr.gif" />, ... để giới thiệu Trịnh Công Sơn với các nước, và có lẽ đây cũng là điều cần thiết, để các thế hệ Việt Nam lớn lên trong các xã hội Tây phương làm quen với Trịnh Công Sơn, và văn hoá VN qua Trịnh Công Sơn.
  </p>
  <p>
  Có đề nghị cho trạm web của Hôi ? Xin gửi e-mail về <a href="mailto:webmaster&#0064;tcs-home.org">webmaster</a>.
  <br />
  <br />
  </p>

  <h3>Bản quyền - License</h3>   

  <a style="margin: 1em; display: block; float: right;" href="http://creativecommons.org">
  <img src="cc-by-nc-nd.png" />
  </a>
  <p>
  Trạm web này do <b>Hội văn hoá Trịnh Công Sơn</b> chủ trương và thiết kế. Tất cả thông tin đăng trên trạm này đều được phổ biến theo những tiêu chuẩn cấp phép của <a href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/2.0/fr/deed.en_US">Creative Commons</a> : <i>Attribution - NoDerivs - NonCommercial</i>. Có nghĩa rằng <b>Hội văn hoá Trịnh Công Sơn</b> đồng ý để các tổ chức, cá nhân sao chụp, phổ biến và sử dụng những tài liệu đăng trên trạm này. Đáp lại, phía sử dụng : 
  </p>
  <ol>
  <li>phải ghi rõ nguồn gốc (và liên kết) các tài liệu đến trạm <b>tcs-home.org</b></li>
  <li>không được dùng những tài liệu này vào mục đích thương mại, trừ khi được sự cho phép của <b>Hội văn hoá Trịnh Công Sơn</b></li>
  <li>không được thay đổi, biến đổi, dựa vào những tài liệu này.</li>
  </ol>
  <p>
  Tuy nhiên, nếu các bạn muốn sử dụng những tài liệu đăng trên trạm này, xin vui lòng liên lạc với chúng tôi.
  <br />
  <br />
  </p>


  <h3>Công nghệ sử dụng</h3>   
  <p>
  Trạm web này được thiết kế với những công cụ phần mềm Mã nguồn mở (Open Source) <a href="http://plone.org">Plone</a>
  </p>
  <p>&nbsp;</p>

description:
  Trạm web này đang được xây dựng với mong muốn là, trong tương lai gần, sẽ trở thành một thư viện toàn diện và nghiêm túc về Trịnh Công Sơn.


title: Cát bụi
created: 2004-07-31 18:49:34+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:10+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn
url_id: cat-bui
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn</b></p><p>
  Vào một buổi chiều ngày tháng không còn nhớ, tôi một mình đến rạp Casino xem phim ”Hiệp sĩ mù nghe gió kiếm” tập 6 . Đây là bộ phim nhiều tập, đã xem tập này thì không thể không chờ xem tập khác. Nói chung là tập nào cũng hấp dẫn. Trong 6 tập có đoạn hiệp sĩ mù xuất kiếm giải cứu cho một nàng Kiều xinh đẹp. Cứ mỗi tuyệt chiêu xuất ra là nghe có một tiếng nói bình giả ca ngợi. Đường kiếm như có thêm sức mạnh mỗi lúc một uyển chuyển huy hoàng hơn. Sau khi cứu được nàng Kiều, hiệp sĩ mù quay về phía tiếng nói vái tay chào hỏi. Hoá ra bên vệ đường dưới gốc cây to có một người mù khác đang ngồi xếp bàn, trên hai chân có cây đàn bọc trong bao vải gác ngang. Người nghệ sĩ mù có nhã ý chơi một bản đàn tặng hiệp sĩ mù. Hai người bèn kéo nhau vào một khu rừng gần đấy. Hình như rừng vào thu nên các cành đều trơ lá, chỉ thấy một đám lá vàng đỏ trải dài trên mặt đất. Hai người ngồi tựa vào hai gốc cây đối diện nhau. Tiếng đàn cất lên như một lời than thở ngậm ngùi về đất trời, về kiếp người. Tiếng đàn nửa chừng bỗng đứt giây. Người nghệ sĩ mù nói : có kẻ bất thiện dang nghe lén. Quả đúng như vậy, có một tên gian đang rình rập hiệp sĩ mù. Thế là hai người lặng lẽ chia tay.
  <br /><br />
  Hết phim, tôi tản bộ ngang trên đường phố. Không hiểu sao cái đoạn phim ngắn ngủi ấy khiến tôi buồn buồn. Chiều tôi về nhà, sau khi ăn, tôi ngồi đọc lại cuốn “ Zorba le Grec”. Đến đoạn Zorba than thở : <i>“ Chim đa đa ơi thôi đừng hót nữa, tiếng hót mày làm tan nát tim ta”</i>, tôi bỗng gập sách lại và không đọc nữa. Có một cái gì đó thật trùng hợp trong cùng một buổi chiều. Một nỗi buồn hay một điều gì đó gần với sự rời xa ly biệt đang cựa mình thức dậy trong tôi.Tôi lại ra đường tìm một góc quán quen thuộc ngồi. Trên đường trở về nhà, trong đầu bỗng vang lên một tiếng hát. Tôi lập đi lập lại nhiều lần trong đầu, hát thành tiếng khe khẽ. Đến khi về nhà ghi lại thì bài hát đã gần như hoàn chỉnh. Sáng hôm sau mang hát cho một số bạn bè nghe, hầu như ai cũng thích.
  <br />
  <br />
  Đó là câu chuyện sự ra đời của bài “ Cát bụi”.<br /><br />Mỗi bài hát đều bắt nguồn từ một duyên cớ nào đó. Có khi từ một câu chuyện không đâu.
  <br /><br />
  Bây giờ thì người hiệp sĩ mù kia đã chết rồi. Khoảng hai năm nay. Người viết Zorba đã qua đời dĩ nhiên con chim đa đa kia cũng đã chết. Và nếu Zorba là một con người có thật được Nikos Kazantzakits tỉểu thuyết hoá thì nay ông cũng mất rồi.
  <br />
  <br />
  <i>“ Tiếng động nào gõ nhịp không nguôi…”</i> 
  <br />
  <br />
  Thời gian đã nghiền nát tất cả thành cát bụi hết rồi.
  </p>

  <p>
  <i>
  Tạp chí Thế Giới Âm Nhạc, số 1-1998
  </i></p>


title: Có nghe ra điều gì
created: 2005-04-02 11:14:33+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:10+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn, 1973
url_id: CoNgheRaDieuGi
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn, 1973</b></p><p>
  <br />
  <br />
  Nỗi bất hạnh lớn nhất của chúng ta là luôn luôn có một kẻ thù để chống lại. Trong suốt hành trình của lịch sử, những kẻ thù mang tên khác nhau. Bất hạnh lớn dần để trở thành hiểm họa khi hai kẻ thù nghịch mang cùng một tên chung.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Tôi chưa bao giờ được biết về sự công bằng. Nhưng tôi muốn rằng những xác chết anh em phải được chia đều lòng thương tiếc. Trên những nhân danh chúng ta không cúi đầu, nhưng chúng ta phải quàng vòng hoa phúng điếu cho phận người hiu hắt. Chân lý chưa biết nằm ở đâu, nhưng tôi tin rằng chân lý không đến từ bạo lực.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Đời sống Việt Nam đã dạy chúng ta những bài học vĩ đại. Dạy biết từ một tấm lòng nhỏ nhen đến một tâm hồn cao cả. Dạy từ mưu toan giết chết một người đến kế hoạch giết chết hàng vạn người. Chúng ta biết rõ từ một tên hề mặt phấn môi son đến một tên ngụy quân tử.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Làng mạc, núi rừng đã thành đấu trường. Phố thị làm sân khấu.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Thời thơ ấu, qua những bài học lịch sử, lòng tôi xao xuyến biết bao về những tấm gương ái quốc. Tôi đã yêu mến những biên giới quê hương như vòng tay người mẹ ôm hôn che chở đàn con. Lòng tôi, những biên giới cũng được dựng lên từ đó. Không phải những biên giới của thù hận mà chỉ là lằn mức địa lý chia những cuộc chơi riêng đầy quen thuộc và thân ái.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Lớn lên, tôi dần dần rơi vào những hoài nghi. Những hoài nghi như đám mây đen, đe dọa cơn bão lớn. Tôi biết rằng khi cơn bão đến, những gì đẹp đẽ được nuôi dưỡng từ ấu thơ sẽ bị cuốn phăng đi.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Đã bao nhiêu năm tháng tôi ngồi nhìn những mùa nước lên. Thành phố Huế mỗi năm đều có những cơn lụt. Một đôi lần lụt lớn, nước nguồn ồ ạt mang về bao nhiêu của cải của rừng sâu: voi, cọp, bò rừng, trăn, gỗ quí... Vốn liếng ẩn giấu của thiên nhiên lao đi trong một tốc độ cuồng nhiệt. Tất cả đều ngơ ngác, lạc lối, trần trụi.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Nhiều lần, tôi đã mong được thấy những giá trị hão huyền, bén rễ sâu xa trong tâm não tôi, được tống ra ngoài, trong cách thế đó.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Tôi không phải là kẻ dễ mất niềm tin, nhưng trong tôi, rất vô tình những trái độc đã làm mùa của chúng.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Tôi đã đi qua nhiều thành phố của quê hương. Mỗi nơi đều có những đêm gặp gỡ cùng tuổi trẻ. Chúng tôi nuôi dưỡng hy vọng và gửi đến nhau sự phân ưu chung bằng tiếng hát. Chính trong lúc, khi tiếng vỗ tay đập vào nhau nhịp nhàng và đều đặn cùng tiếng hát, lòng tôi bỗng chùng lại trong một ái ngại vô bờ. Tôi bỗng muốn thu mình thành một bóng tối nhỏ trước những con mắt trong sáng vây quanh. Với những trái tim quí báu kia, có thật tôi đã mang đến một điều gì tốt đẹp?&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Chưa bao giờ tôi có ý nghĩ tự đề nghị với mình một trách nhiệm quá lớn. Nhưng khi đã lỡ nhận chịu những cảm tình nồng hậu từ đám đông, thì những tình cảm kia phải được đền bồi.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Quanh tôi, bỗng dưng những chấn song được dựng lên. Những chấn song dù êm ái nhưng làm mỏi mệt. Mỏi mệt vì tôi biết rõ mình chỉ cưu mang nổi một tiếng thở than quá ư phù du từ một con tim bén nhạy. Đời sống chung quanh thì tự bản chất vốn hủy hoại và vô tình. Tôi không đủ là một con đê hay một báo hiệu mới mẻ.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Nhưng dù sao, mọi sự đã lỡ. Lịch sử đã lỡ lên đường và tôi cũng đã lỡ để một bàn chân trong cơn xung động.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Mọi sự hoàn tất đều có đôi chút bị hiểu lầm. Người trong cuộc mới thấu hiểu được cái tang thương của từng kết quả. Lịch sử có niềm đau riêng của nó. Cá nhân cũng có cái xót xa riêng. Bởi lẻ chưa có một tổng hợp đích xác nào về thân phận con người. Vũ trụ luôn luôn biến đổi, làm sao toan tính nổi. Cho nên điều hiển nhiên là mọi sự thành tựu càng lớn lao, càng ẩn giấu niềm tuyệt vọng.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Mỗi dự phóng về hạnh phúc con người đều là nguồn cội của hố thẳm. Luôn luôn có sự nhầm lẫn về chữ nghĩa. Người ta đánh bóng sự đổ vỡ và gọi đó là niềm bi tráng của phận người. Dự phóng càng lớn, càng dài càng xa cách con người. Và tất nhiên càng mở rộng hố thẳm. Đến lúc đạt được đỉnh cao thì chính là lúc kề cận nhất với vực sâu. Và có thực sự đó là một đỉnh cao?&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Vì thế, tôi gọi những kẻ muốn lấp biển vá trời là những con người đam mê tuyệt vọng.   
  “Mọi đam mê đều vô ích”. Đam mê tuyệt vọng dẫn ta về hư vô. Bao nhiêu cánh cửa hư vô đã mở toang cuối những chặng đường đẫm máu của lịch sử nhân loại. Những thế hệ về sau, khi lần giở lịch sử ông cha, giữ cái án chung thân trong ý thức cùng niềm im lặng. Từ đó, nói đến ý thức trong thời đại chúng ta là muốn nhắc lại cái ý thức về sự tịch lặng. Sự tịch lặng của những vết thương trời đất và trong lòng. Cõi vô âm của mọi chủ thuyết, mọi triết lý. Đời sống đã mất hẳn sự bình an. Những con đường nhân sinh không có chốn đến. Sở tại chính là sự ra đi. Ra đi để biết rằng quê quán chỉ là tiếng hoàng oanh trên đời người khổ hạnh. Là một an ủi thoáng qua. Là “nền cũ lâu đài bóng tịch dương” để ngậm ngùi.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Trong đời sống chúng ta, thiếu gì những trái tim vững chãi. Đâu thiếu những ý lực siêu nhân. Mỗi khi ý thức được vót nhọn người ta có cảm tưởng sẽ bắn rụng những niềm tuyệt vọng chung quanh. Nhưng hỡi ơi, niềm tuyệt vọng đã ẩn trú trong đường bay của ý thức đó. Ý thức càng được vót nhọn, niềm tuyệt vọng càng đào những hang sâu. Trái tim con người, nếu không biến thành mộ địa, sẽ vang lên tiếng tru thảm thiết của loài sói.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Những ngày mệt mỏi tôi thường tìm về bên một dòng sông. Nơi thành phố của quá khứ. Một quá khứ chưa đủ dài nhưng đã thừa thãi tang thương. Thành phố trên bề mặt yên tĩnh có những cơn sóng ngầm đáng ngại. Những ngọn lửa ủ dưới tro than, đã liên tục tạo những cơn phong ba, đã làm bật rễ những triều đại.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Những hoạn nạn, qua nhiều thời kỳ không đếm xiết. Nhưng mỗi lần có cơ hội trở lại đời sống bình thường thành phố lại mang khuôn mặt thơ mộng và nhẹ nhàng của những ngọn phong lau trong thành cổ.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Về những năm sau này thành phố có vẻ tiêu điều hơn trước. Mỗi cơn hoạn nạn thường mang đi ít nhiều bạn bè. Tôi như con bệnh kinh niên, mỗi lần trở về tĩnh dưỡng, có cảm tưởng về thăm một cố tri hơn hơn là một thành phố. Vẻ xác xơ như khởi chung từ một mối. Không như ngày xưa, tôi vui chơi trong thành phố. Bây giờ chúng tôi song hành trong niềm tư lự.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Ngồi bên dòng sông, nhiều đêm tôi nghe ra những đổi thay quá lớn. Huế quả thực đã biến đổi rất nhiều. Những cuộc biển dâu vô hạnh đã giết chết phần nào tình cảm đẹp đẽ nơi đây. Huế ngày xưa ấm áp biết bao. Nay đã quá lạnh lùng. Vẻ lạnh lùng sương phụ. Trong những hoàn cảnh nghiệt ngã người ta không còn nhìn nhau bằng con mắt cũ. Đã thấp thoáng thấy dưới những trũng mắt năm xưa, những bình phong e ngại. Ngờ vực là phải. Thời đại của đố kỵ, tỵ hiềm đã thành hình từ bao giờ mà không hay. Không phải chỉ riêng nơi đây. Nơi nơi đều thế. Tôi đã qua nhiều thành phố. Đã góp mặt. Cuối cùng mới vỡ lẽ ra, mỗi nơi đều đã thành tựu những sâu khấu và những đấu trường bỏ túi. Những tuồng tích được soạn sửa cẩn mật. Mỗi người đóng dăm ba vai trò. Đám giả hình múa những đường gươm vừa khắc nghiệt vừa chu đáo.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Nhiều đêm trở về, xương sống bỗng buốt lạnh. Bởi đâu đây, luôn luôn sẵn sàng những nhát dao không minh bạch. Phải sống thường trực trong khí hậu như thế làm sao khỏi e dè.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Tôi biết rõ phần nào mình đã đuối sức. Những tiếng hát hân hoan nhiều khi chỉ để lấp liếm sự phiền não. Có cái gì gần như những vết hoen trên một phía của nạn đời. Dường như tôi đang ẩn thân ở mặt đời không kiêu hãnh. Nơi có nhiều bóng tối và sự tròn lẵn vô liêm.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Không phải mọi chọn lựa đều bế tắc. Nhưng tôi không dại gì tự dẫn mình đến một pháp trường bất xứng. Trong cuộc sống nhiễu nhương nơi đây, sống đã là một cách chọn lựa. Ai cũng có một lần phủi tay với cuộc đời. Cho nên những chọn lựa nhỏ nhặt chỉ làm hao mòn ta thôi. Nếu đủ sức giương cung, hãy chọn mũi tên định mệnh.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Tôi rất buồn bã khi nhìn thấy những tâm hồn đẹp đẽ quanh đây bị cuốn hút vào những chọn lựa trào lưu. Những chọn lựa có vẻ đẹp bề mặt. Những chọn lựa không can dự gì với ý thức. Hay nếu có, chỉ là loại ý thức con vẹt.   
  <br />
  <br />
  Trong cách thế đó, chọn lựa chỉ còn có nghĩ là hủy hoại. Tự hủy và kéo theo những cái chết thanh xuân.
  <br />
  <br />
  Tôi không có ý ngờ vực lòng can đảm. Nhưng tôi sợ hãi ngộ nhận.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Hãy chọn lấy lời phán xét. Nếu cần làm tên tử tội, ta chỉ là tên tử tội của định mệnh riêng tư. Đừng mơ mộng trên xương máu. Chưa bao giờ tôi nghe được một tiếng hát nói về sự sinh nở tốt đẹp của hận thù. Gắng che chở cho tâm hồn. Nấm hoang đã mọc quá nhiều trên đó.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Trong thành phố, mùa hạ có những cơn bão qua. Một ít mùa màng và hoa quả không đậu. Vào buổi lập thu, bỗng dưng những hồ ao quanh thành cổ thơm tho một mùa sen muộn. Những sớm mai âm u đi về dưới cổng thành, lòng tôi bất ngờ có những nỗi hân hoan kỳ lạ. Một cái gì gần như niềm hy vọng vừa nhú lên. Tôi nghĩ rằng tuổi trẻ quanh đây, qua những bất hạnh quá đủ, sẽ tạo dựng được cái mùa muộn màng của sự thật. Sẽ khởi công từ những ước mơ chân thật. Những phát biểu mới sẽ là những đường gươm sắc bén chém rụng huyền thoại. Mỗi bước đi tới tuổi trẻ tự cưu mang lấy mình, không nương nhờ nữa. Mỗi người là hy vọng của chính mình. Giải thoát quyết liệt khỏi những khối nam châm phù thủy. Bấy lâu, sự sợ hãi đã làm rêu phong trên đời ta. Những sự thật tối tăm được chở che an toàn. Những nhầm lẫn không bị truy tố. Có lẻ không phải vì thiếu lòng can đảm. Chúng ta dường như là những đứa con quá tình cảm, không nỡ buộc tội ông cha.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Nhưng đã muộn. Chúng ta đang chênh vênh trên con dốc hủy diệt. Cái gia đình chung đã có lắm điều tồi tệ.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Chúng ta được thương xót từ mọi phía. Được vỗ tay từ khắp nơi. Bị chê bai cũng lắm. Nhưng sá gì những lời bình phẩm kia.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Hãy bắt đầu phá bỏ đấu trường. Phá bỏ sân khấu. Vở tuồng đã quá dài. Bao nhiêu năm nay, chúng ta đã nuôi nấng tình cảm nhân loại bằng tấm thảm kịch quá lớn. Không thể tiếp làm những diễn viên giác đấu nữa.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Chúng ta hiểu rõ hạnh phúc ở đâu. Trên con đường đã qua tuyệt nhiên không có.&nbsp;  
  <br />
  <br />
  Dù thế nào cũng đã ra đi. Chỉ xin được ra đi êm ái. Những đứa con nhân loại đã thật sự mất dấu về quê quán cũ. Đã bao nhiêu sa mạc. Sa mạc quả là mênh mông. Chúng ta đang cần chút nước cho hành trình. Những thiệt thòi đã đủ lớn lao. Điều cần nhớ là đừng để cả một dân tộc bị hụt hơi vì vô vọng.   
  <br />
  <br />
  </p>
  <p align="right">
  1973<br />
  <b>Trịnh Công Sơn</b>
  <br />
  <br />
  </p>   


title: Đêm Giao Thừa 1993
created: 2005-05-05 07:56:23+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:10+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn, 01.01.1993
url_id: DemGiaoThua1993
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn, 01.01.1993</b></p><p>  
  Tôi có bao nhiêu tuổi thì tôi cũng có bấy nhiêu đêm giao thừa. Có Tết tây và Tết ta. Tờ lịch cuối cùng bóc ra và tự dưng thấy trơ trọi một nỗi buồn vu vơ. Nỗi buồn đó thuộc về lịch tây. Chờ thêm mấy mươi ngày nữa thì lại thêm một nỗi buồn ta. Nỗi buồn của một người thấy mùa xuân thuộc về kẻ khác. Nỗi buồn của kẻ không dám thốt lên hai tiếng tương lai.
  </p>  

  <div style="display: block; float: right; margin: 1em 0 1em 1em; border: 1px solid #8cacbb; clear: right;">
  <img src="/paintings/but-tich/bt-6.jpg" alt="TCS" title="TCS" />
  </div>

  <p>
  Có những đêm nằm không ngủ được. Nghĩ đến tương lai thuộc về người khác mà lòng cứ rầu rầu. Vì sao phải vậy. Quy luật tự nhiên là cái quái gì vậy mà làm não nề những cõi lòng ham sống, thèm yêu cuộc đời. Yêu đời và cứ muốn tồn tại mãi đâu phải là một cái tội. Nếu là tội lỗi thì xưng tội, sám hối với ai.
  </p>  
  <p>
  Cuộc đời sắm ra cái sự yêu thương nhức nhối này làm tình làm tội biết bao nhiêu thân phận con người. Yêu cuộc đời và muốn ở lại mãi mãi. Vì sao không cho ở lại. Trái đất quá chật và vì vậy phải có kẻ ở người đi. Buồn lắm mà không thể than phiền với ai cả.
  </p>  
  <p>
  Ðêm giao thừa dù tây dù ta tôi vẫn luôn luôn một mình một cõi. Số phận vẫn thường hay hậu hĩ với kẻ này mà lại bạc đãi kẻ kia. Có rất nhiều bạn bè thân hữu chứng nhân cứ thấy mỗi lần vào dịp lễ là tôi lại một mình một cõi. Ðành vậy biết làm sao - Người   
  ta có thể vui chơi, đàn đúm, quây quần một đời nhưng vẫn cứ lạc loài lẻ loi một chốc. Một chốc mà là tất cả. Cái sát na nhỏ bé của thời gian đôi khi cũng quy định cả đời người. Một người mẹ bỏ đi. Một người tình bỏ đi cũng nằm trong cái sát na đó.
  </p>  
  <p>
  Ðừng than thân trách phận. Ðời không có lỗi với ai, chỉ có ta có lỗi với đời. Ðêm giao thừa không có người yêu thì buồn lắm nhưng cũng không vì thế mà chết được. Những lễ lạc đi qua đời người mà thiếu vắng hồng nhan thì vẫn có thể vui nhưng là một niềm vui không trọn. Như một khúc hát dở dang. Symphonie inachevée. Một mùa thu không có lá vàng. Một mùa hè không có nắng. Một đêm đông không giá rét.
  </p>  
  <p>Ðêm giao thừa ngồi một mình và hát :</p>  
  <p>
  <i>&quot;Ðừng tuyệt vọng tôi ơi đừng tuyệt vọng<br />  
  Lá mùa thu rơi rụng giữa mùa đông...&quot;</i>
  </p>  
  <p>
  Ðừng tuyệt vọng vì cuộc đời hồn nhiên đôn hậu vẫn luôn luôn cho ta những ngày vui khác. Những ngày vui của đời thì thênh thang vô tận. Hết cuộc tuyệt vọng này đến một cuộc tuyệt vọng khác biết đâu cũng là một niềm vui. Một niềm vui dù không có thật thì cũng đủ an ủi trong phút chốc.
  </p>  
  <p>
  Cuộc sống là một niềm an ủi vô bờ. Cuộc sống chỉ cho ta mà không cần lấy bớt đi. Cuộc sống cho ta tất cả và mỉm cười khi thấy ta dại dột. Con người sinh ra vốn bất toàn và để làm những điều lầm lỗi. Nó đẹp vì bất toàn. Nó đáng yêu vì nó luôn luôn lầm lỗi. Vậy thì cứ yêu mà đừng tuyệt vọng. Hết cuộc tình này sẽ có một cuộc tình khác. Không có ai lang chạ. Không có ai phản bội ai. Có thứ tình này có thứ tình nọ. Có tội lỗi và có thiên thần. Ðừng khen chê, bôi bác, thẩm định. Ðược yêu hay bị từ chối cũng là số phận của đời. Mà đời thì rộng quá không yêu được chốn này thì yêu nơi khác. Còn yêu thì còn sống. Còn được yêu thì còn sống dài lâu.
  </p>  
  <p>
  Không bao giờ có điều gì tuyệt đối. Và như thế phải có một đêm giao thừa nào đó phải có người yêu. Có những đêm không phải giao thừa mà vẫn có người yêu. Những đêm như thế ta cứ xem như là đêm giao thừa vậy.
  </p>  
  <p align="right">
  01.01.1993<br />
  <b>Trịnh Công Sơn</b>
  <br />
  <br />
  <i>nguồn : <a href="http://dactrung.net/default.aspx">web Đặc Trưng</a></p>   


title: Diễm của những ngày xưa
created: 2004-07-31 20:21:48+00:00
edited: 2009-11-05 10:01:44+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn
url_id: DiemCuaNhungNgayXua
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn</b></p><p>
  Thuở ấy có một người con gái rất mong manh, đi qua những hàng cây long não lá li ti xanh mướt để đến trường đại học văn khoa ở Huế.
  <br />
  <br />
  Nhiều ngày, nhiều tháng của thuở ấy, người con gái ấy vẫn đi qua dưới những vòm cây long não. Có rất nhiều mùa nắng và mùa mưa cũng theo qua. Những mùa nắng ve râm ran mở ra khúc hát mùa hè trong lá. Mùa mưa Huế người còn gái ấy đi qua nhòa nhạt trong mưa giữa hai hàng cây long não mờ mịt. <br /><br />Nhà cô ấy ở bên kia sông, mỗi ngày phải băng qua một cây cầu rồi mới gặp hàng long não để đến trường.
  <br />
  <br />
  Từ balcon nhà tôi nhìn xuống, cái bóng dáng ấy đi đi về về mỗi ngày bốn bận. Thời buổi ấy những người con gái Huế chưa hề dùng đến phương tiện có máy nổ và có tốc độ chóng mặt như bây giờ. Trừ những người ở quá xa phải đi xe đạp, còn lại đa số cứ đến trường bằng những bước đi thong thả hoàng cung. Đi để được ngắm nhìn, để cảm thấy âm thầm trong lòng, mình là một nhan sắc. Nhan sắc cho nhiều người hoặc chỉ cho một người thì có quan trọng gì đâu. Những bước chân ấy từ mọi phía đổ về những ngôi trường với những cái tên quen thuộc, đôi khi lại quá cũ kỹ. 
  <br />
  <br />
  Đi để được những con mắt chung quanh nhìn ngắm nhưng đồng thời cũng tự mình có thì giờ nhìn ngắm trời đất, sông nước và hoa lá thiên nhiên. Long não, bàng, phượng đỏ, muối, mù u và một giòng sông Hương chảy quanh thành phố đã phả vào tâm hồn thời con gái một lớp sương khói lãng mạn thanh khiết. Huế nhờ vậy không bao giờ cạn nguồn thi hứng. Thành cổ, đền đài, lăng tẩm khiến con người dễ có một hoài niệm man mác về quá khứ hơn và một phần nào cũng cứu rỗi cho con người ta khỏi vành đai tục lụy. Và từ đó Huế đã hình thành cho riêng mình một không gian riêng, một thế giới riêng. Từ đó con người bỗng đâm ra mơ mộng và ước mơ những cõi trời đất như không có thực.
  <br />
  <br />
  Nhưng thật sự thực và mơ là gì? Thật ra, nói cho cùng, cái này chỉ là ảo ảnh của điều kia. Và với những ảo ảnh đó đã có một thời, khá dài lâu, những con người lớn lên trong thành phố nhỏ nhắn đó đã dệt gấm theo hoa những giấc mơ, giấc mộng của mình. Đó cũng là thời gian mà mỗi sớm tinh mơ, mỗi chiều, mỗi tối, tiếng chuông Linh Mụ vang xa trong không gian, chuyền đi trên dòng sông để đến với từng căn nhà khép hờ hay đang đóng kín cửa. 
  <br />
  <br />
  Thời gian trôi đi ở đây lặng lẽ quá. Lặng lẽ đến độ người không còn cảm giác về thời gian. Một thứ thời gian không bóng hình, không màu sắc. Chỉ có cái chết của những người già, vào mùa đông giá rét, mới làm sực tỉnh và bổng chốc nhận ra tiếng nói thì thầm của lăng miếu, bia mộ ở những vùng đồi núi chung quanh.
  <br />
  <br />
  Trong không gian tĩnh mịch và mơ màng đó, thêm chìm đắm vào một khí hậu loáng thoáng liêu trai, người con gái ấy vẫn đi qua đều đặn mỗi ngày dưới hai hàng cây long não để đến trường. Đi đến trường mà đôi lúc dường như đi đến một nơi vô định. Định hướng mà không định hướng bởi vì những bước chân ngày nào ấy dường như đang phiêu bồng trên một đám mây hoan lạc của giấc mơ.
  <br />
  <br />
  Người con gái ấy đã đi qua một cây cầu bắc qua một dòng sông, qua những hàng long não, qua những mùa mưa nắng khắc nghiệt, để cuối cùng đến một nơi hò hẹn. Hò hẹn nhưng không hứa hẹn một điều gì. Bởi vì trong không gian liêu trai ấy hứa hẹn chỉ là một điều hoang đường. Giấc mơ liêu trai nào cũng sẽ không có thực và sẽ biến mất đi.
  <br />
  <br />
  Người con gái đi qua những hàng cây long não bây giờ đã ở một nơi xa, đã có một đời sống khác. Tất cả chỉ còn là kỷ niệm. Kỷ niệm nào cũng đáng nhớ nhưng cứ phải quên. Người con gái ấy là Diễm của những ngày xưa.
  <br />
  <br />
  <i>
  Thế giới âm nhạc, tháng 3/1997, <br />
  in lại trong <a href="/ban-be/books/MotNguoiThoCaMotCoiDiVe">Trịnh Công Sơn - Một Người Thơ Ca, Một Cõi Đi Về</a></i>

  				   


title: Kinh Việt Nam - Xin hãy dừng tay
created: 2007-03-04 00:00:00+00:00
edited: 2008-05-08 06:59:33+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 646
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn, 1968. Lời tựa tập nhạc "Kinh Việt Nam"
url_id: KinhVietNam
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn, 1968. Lời tựa tập nhạc "Kinh Việt Nam"</b></p><p class="float-end bg-light p-3 rounded text-center">
      <a href="https://media.tcs-home.org/songs/T04-bia1.jpg">
         <img src="https://media.tcs-home.org/songs/T04-bia1.jpg"  width="200px" /></a>
    <br>Bìa 1 - Đinh Cường<br>
  </p>

  <p>
  <br />
  <a href="/songs/albums/T04"><b>Kinh Việt Nam</b></a> là những tiếng kêu thương thống thiết, khởi từ một thực trạng máu xương. Kinh Việt Nam cũng là lòng mơ ước về một rạng đông cho đêm tối dài lâu nầy. Những bài ca được viết từ những hân hoan lắng nghe được trong lòng người. Ðó là nỗi hân hoan của đám đông chờ mong ngày hồi sinh. <br />
  <br />
  Ðã có điều gì không thật suốt hai mươi năm nay. Một lầm lỡ đã lên đường và phải đi cho trót con đường máu xương. Như một mũi tên vô tri bỗng lỗi thời trong một nhiệm kỳ vô định. Chúng ta, dù muốn dù không, bị biến thành những mũi tên đinh hướng được bắn đi từ những đồ hình huy hoàng tưởng tượng và ngần hạn. Dân ta tàn phế hai mươi năm. Nước mắt và máu đã làm thành những con suối lớn chảy mòn tiềm lực sáng tạo. <br />
  <br />
  Ðến lúc chúng ta phải dừng tay và nhìn lại. Xác thân anh em thừa đủ biến thành con đập lớn ngăn chận những mưu toan phi nhân. Ðã mười năm nay, anh em ta săn đuổi nhau bằng hận thù giả tạo. Không thể có một thứ hạnh phúc nào chờ đợi ta sau cuộc săn đuổi dài hạn đó. Hố thẳm đã mở ra dưới chân dân tộc nầy. Lương tâm con người đang trên đà bị phát mãi. ở cuối chân trời Việt Nam, những tia nắng nghèo nàn và bệnh hoạn từ một mặt trời hết sinh khí sắp đi vào hôn mê. <br />
  <br />
  Xin hãy dừng tay và cùng chờ nhìn một mặt trời tươi trẻ sẽ được khai sinh ở phương Ðông. Xin hãy dừng tay để mọi căn nhà Việt Nam có thể mở rộng cửa chờ đón một sớm mai hòa bình. Còn rất nhiều con đường mở ra cho tương lai chúng ta. Những con đường đưa ta về dựng lại một tổ quốc đích thực. <br />
  <br />
  Xin hãy dừng tay đề được nghe ba mươi mốt triệu tiếng hò reo trong cùng một phút hân hoan. Ðể cho con sông, dòng suối, núi rừng và mặt đất cằn khô nầy được thở lại điều hòa. Tiếng hát đã có thê cất lên để nuôi lớn ước mơ. <br />
  <br />
  Ta đã có sẵn một hành trang quý giá của hơn bốn nghìn năm đê còn mãi bước đi trên những lộ trình mới về tương lai. Ta phải đi tới bằng con tim sứ giả mang niêm tin và lời hứa hẹn cửa những người đã nằm xuống. Ta phải tìm lại quê hương bằng sức sống mãnh liệt vì trong cơ thể ta đã luân lưu thêm dòng máu của anh em không còn. <br />
  <br />
  Quanh đây, những trường học, những bệnh viện, những đình làng, những phiên chợ, những cánh đồng sẽ được bắt đầu lại với những ngày nhân đạo, với một dân tộc nhân bản. <br />
  <br />Xin đừng bao giờ làm kẻ phản bội với một quá khứ hiên linh. <br />
  <br />
  <b>trịnhcôngsơn</b>
  <br />1968<br />
  <br />
  <br />
  <i>(*) Lời tựa của TCS do chúng tôi nhan đề</i>
  <br />
  <br />
  </p>


title: Phụ khúc Da vàng - Chập chờn những mối tư nghị
created: 2007-03-03 00:00:00+00:00
edited: 2007-03-04 16:05:44+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn, 1972. Lời tựa tập nhạc "Phụ khúc Da vàng"
url_id: PhuKhucDaVang
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn, 1972. Lời tựa tập nhạc "Phụ khúc Da vàng"</b></p><div class="newsImageContainer">
    <a href="/songs/albums/T11/2005-11-15.8747282313/image_view_fullscreen">
       <img src="/songs/albums/T11/2005-11-15.8747282313/image_mini" /></a>
  </div>

  <p>
  <br />
  Phụ khúc da vàng là những khúc hát viết thêm, tiếp nối ca khúc da vàng trước đây. Những khúc hát này đúng ra không nên có, nhưng bởi trên những con đường, những thành phố và những xác chết của tháng 5 (1972), một lần nữa, tôi không thể nào quên đi tiếng kêu thất thanh của đám người cùng khổ. Cuộc chiến đã không muốn ngừng, và có lẽ còn mang nhiều bộ mặt mới mẻ, thảm khốc hơn.<br />
  <br />
  Phải chăng những hồi chuông báo tử chưa đủ làm mềm lòng cuộc sinh sát.<br />
  <br />
  Ta sẽ không bao giờ còn thấy bóng dáng của vinh quang – Vì trên những xác chết của anh em sự vinh quang phải dấu mặt.<br />
  <br />
  Tôi không còn muốn nhắc nhở đến lòng nhân đạo và lương tâm con người. Những tiếng đó chỉ còn gợi lên cho những kẻ khốn cùng nơi đây hình ảnh của tên lang băm và phu đám tang.<br />
  <br />
  Nhân loại đã biết rõ, tuổi trẻ Việt Nam không thiếu lòng dũng cảm. Một tuổi trẻ chịu quá nhiều thiệt thòi nhưng rất ít những lời thở than.<br />
  <br />
  Nhưng hôm nay, tôi đã thấy thấp thoáng dưới những trũng mắt sâu của tuổi trẻ chiến trường chập chờn những mối tư nghị. Có điều gì bất tường đang chớm nở trong lịch sử.<br />
  <br />
  Không phải chúng ta thiếu lòng tin, nhưng tôi tự hỏi, chúng ta sẽ còn thấy điều gì trong những ngày sắp tới.<br />
  <br />
  Saigon tháng 11 - 1972<br />
  <br />
  <br />
  <i>(*) Lời tựa của TCS do chúng tôi nhan đề</i>
  <br />
  <br />
  </p>


title: Thư gửi Ngô Kha
created: 2005-04-02 10:35:20+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:10+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn, 1974.
url_id: ThuGuiNgoKha
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn, 1974.</b></p><div style="border: 0px solid rgb(140, 172, 187); margin: 0pt 0pt 0pt 1em; display: block; float: right;">
  <img src="/ban-be/articles/images/NgoKha.gif" alt="Thầy giáo Ngô Kha" title="Thầy giáo Ngô Kha" /><br />
  Thầy giáo Ngô Kha
  </div>

  <p class="formHelp">
  Chú thích : Bài  <i>Thư gửi Ngô Kha</i> rất xa lạ
  với bài cùng thời, t/d <a href="CoNgheRaDieuGi"><i>Có nghe ra điều gì</i></a>, và gần đây cũng đã gây tranh luận trong nước : xem bài của Thái Ngọc San "<a href="/ban-be/articles/ThuTCSguiNgoKhaThucHayGia">Thư của nhạc sĩ Trịnh
  Công Sơn gửi nhà thơ Ngô Kha in trên Báo Thơ : Thực hay giả ?</a>" (Thanh
  Niên online, 25/06/2004) và bài của Lê Minh Quốc : "<a href="/ban-be/articles/SuThatVeLaThuTCSguiNgoKha">Sự thật về lá thư
  Trịnh Công Sơn gửi Ngô Kha</a>" (Thanh Niên online, 29/06/2004).&nbsp; <b><a href="mailto:tacgia@gmail.com">PvĐ</a></b>, 1/04/2005.<br />
  <br />
  </p>
  <p>
  Kha,<br />
  <br />
  Trong những ngày tháng 10, với khí thế đấu tranh của nhân dân miền
  Nam chống lại mọi âm mưu tiêu diệt tự do tư tưởng, tự do báo chí v.v...
  anh em bỗng nhớ Kha vô cùng (...)
  <br />
  <br />
  Lá thư nhận được sau cùng của Kha gửi từ Huế vào, mình còn nhớ một
  điều: Kha không chịu lánh mặt một thời gian dù đã bị hăm dọa. Mình đã
  suy nghĩ không ngừng về thái độ đó (...)
  <br />
  <br />
  Cuối năm 1972 thì Kha bị bắt. Anh em loan tin rất nhanh và mình đã vội
  vã thảo bản tin nhờ một vài tờ báo anh em báo động giùm. Nhưng thật quá
  thất vọng vì bản tin đó bị xếp vào loại “tự ý đục bỏ” và dù anh em có
  thương Kha cũng đành xin được “thông cảm” mà thôi. Mình về nhà quá nản
  lòng nhưng cũng cố gắng tìm phương cách khác. Cuối cùng đành liên lạc
  với một anh làm cho hãng truyền hình NBC nhờ loan tin kêu cứu giùm với
  bên ngoài. Tin loan đi vào ngày hôm sau với đầy đủ tiểu sử, thân thế và
  quá trình tranh đấu của nhà thơ Ngô Kha. Từ đó về sau đã hỏi thăm bằng
  mọi cách nhưng tuyệt nhiên không thể nào biết chỗ giam giữ đích xác của
  Kha.<br />
  <br />
  (...)<br />
  <br />
  &nbsp;Sau đó là giai đoạn mà anh em bi quan đến độ muốn ngã bệnh vì mỗi người
  tự thấy chỉ là một thùng hàng loại “nhẹ tay dễ vỡ” mà thôi. Kha đã từng
  biết anh em luôn luôn tâm niệm một điều : “Hãy biết chờ đợi và nuôi hy
  vọng không ngừng”, nhưng mỗi ngày qua đi, trong khi guồng máy cầm quyền
  càng lúc càng tinh xảo thì tập thể nhân dân mỗi giờ phút mỗi hao mòn
  sinh lực bởi đói kém, sưu cao thuế nặng, đàn áp tinh thần, tù tội hay
  thủ tiêu v.v… Mình phải thú nhận về sự yếu kém của mình và sau đó đã
  rơi vào cơn khủng hoảng quá trầm trọng về tinh thần. Trong thời gian
  này có mấy nhà báo Nhật đưa mình đi khám bệnh ở bác sĩ quen với họ từ
  Nhật mới qua. Lời khuyên là nên tĩnh dưỡng ở chỗ ít tiếng động.
  <br />
  <br />
  Mình quyết định về ngay thành phố của bọn mình. Những sinh hoạt trong
  thành phố giờ đây đã chìm xuống vắng lặng. Muốn gây dựng lại một vài
  sinh hoạt văn hoá nghệ thuật nhưng dự định bất thành. Anh em đã gặp
  nhau bàn tính để chuyện cho ra một giai phẩm để làm chỗ cắm dùi cho
  những cây bút lang thang nhưng đơn gửi đi và giấy mực buồn bã trở về
  với cái slogan dị hỡm cũ kỹ này: “vì tình thế, vì tình hình”. Bài vở đã
  viết xong đành được xếp lại một đống.<br />
  <br />
  Rõ ràng là chúng ta chỉ còn lại một thứ tự do duy nhất: tự do câm miệng
  trong nhà tù trá hình.<br />
  <br />
  Anh em lại gặp nhau và loay hoay bắt tay vào một vài công việc khác.
  Mục đích của anh em là cố gắng tạo lại sinh khí cho thành phố bằng mọi
  cách. Vả lại mỗi người đều tự nhận thấy mình đã quá vô ích trong thời
  gian khá dài. Điều đó làm cho anh em hoảng hốt nhiều hơn cả.<br />
  <br />
  Quyết định xong là làm việc ngay. Công việc chỉ mới bắt đầu thì cái bọn
  “công an mật vụ trí thức” lên tiếng xầm xì bàn tán rồi. Bọn nó chụp một
  vài cái mũ loại chính quyền hay dùng cho những người đối lập để thân ái
  gửi tặng anh em. Thế là những khó khăn chuẩn bị áo mũ lên đường. Không
  cần nói ra Kha cũng đoán biết đủ mọi thành phần nhưng thường là những
  kẻ chiếm ưu thế trong xã hội. Những tên “trí thức mật vụ” đó, đau đớn
  thay, một phần lớn đang nắm vận mệnh giáo dục trong tay. Nguy hiểm hơn
  nữa là giọng lưỡi đần độn của bọn nó ve vuốt được một số đông học sinh
  ngây thơ trong thành phố. Kha có còn nhớ trước đây có lần mình đã là
  nạn nhân của một tên điểm chỉ trong bọn nó không. Thành phố vốn buồn
  thiu, qua sự hiện diện của bọn chúng lại còn xấu xí hơn nữa. Và có sự
  thật này vừa được phát giác là số công an chìm trong thành phố trước
  đây đã quá đông đảo nay được sự tiếp sức không công của bọn chúng bỗng
  trở thành một lực lượng hùng hậu đến độ hãi hùng. Cái màng lưới dày đặc
  đó muốn kiểm soát toàn bộ tư tưởng và hành vi của từng cá nhân thị xã,
  nhất là những cá nhân, mà theo luận cứ ngây ngô và buồn cười của bọn
  chúng thường gọi là bất hảo và không xứng đáng. Chúng nó đâu ngờ rằng
  từ lâu chúng ta đã bầu chúng làm những công dân xứng đáng nhất của quốc
  gia rồi mà!<br />
  <br />
  Trở lại cái vụ “rắp tâm bắn sẻ” bên trên sau khi tung ra những món ám
  khí tối độc thì hậu quả là công an đến từng nhà của anh em để điều tra
  và cho đến nay tình trạng đó vẫn chưa chấm dứt. Dù vậy, công việc không
  vì thế mà khựng lại vì anh em đều nghĩ rằng thiện chí của anh
  em đang được duy trì và công tác văn hoá là một công tác tốt đẹp. Đã
  thấy là tốt đẹp thì tiếp tục. Từ thái độ chung này mình bỗng nhớ lại
  thái độ của Kha trước ngày bị bắt và dù ít dù nhiều chúng ta đã có
  những điểm tương đồng.<br />
  <br />
  Khi cầm bút viết bức thư này cho Kha mình hoàn toàn không có dụng ý nói
  dài dòng về tình trạng trên đây, nhưng cái tâm sự u uất trong mỗi người
  chúng ta nhiều khi kềm hẳn không nổi...<br />
  <br />
  Hôm nay những thành thị miền Nam đang vươn vai đứng dậy. Trời đất được
  cơ hội thoát ra không khí ô nhiễm để thở bằng sinh lực mới cùng tập thể
  nhân dân yêu nước, yêu hoà bình và tự do. Phải chăng hồi chuông báo tử
  đã được gióng lên để những gì cần phải tàn tạ hãy tàn tạ nhanh chóng.
  Khi con người nhận thấy mình không còn gì để bị bóc lột và tước đoạt
  thêm thì đứng dậy và lên đường. Đó là điều dĩ nhiên. Chỉ có kẻ mù mới
  không nhìn ra sự thật đó. Nếu cần phải ngạc nhiên tự hỏi sao vận hội
  mới của nhân dân trễ nải quá vậy. Trễ đến như vậy có nghĩa là sự chuẩn
  bị đã chu đáo lắm rồi. – Không hiểu sau những bức tường tối tăm của một
  nhà giam nào đó Kha có nghe ra những tiếng thét bi hùng của nhân dân?
  Có lẽ Kha không ngờ nổi là không riêng gì những đoàn thể tôn giáo,
  những tập thể nhân dân trên mọi lãnh vực văn hoá, báo chí, tư pháp,
  tiểu thương, lao động v.v… và ngay cả trong hàng ngũ quân nhân, công an
  và cảnh sát cũng từng giờ từng phút nóng lòng chờ đợi. Đây đúng là lúc
  chúng ta có thể dùng được cái từ ngữ này mà không bị cho là xuyên tạc
  chút nào: “Triệu người như một”. Đúng là triệu người như một không thêm
  bớt gì nữa. Mình biết được những nao nức như bờm ngựa bất kham trong
  Kha. Nếu tin tức bên ngoài đến kịp, có lẽ giờ đây trong lòng Kha đang
  mở hội không chừng. Hãy cố gắng trấn tĩnh, đừng quá nôn nóng như ngày
  xưa, nhưng nếu trái tim Kha đã muốn nhảy những nhịp điệu bất thường thì
  hẵng để cho nó reo ca đôi chút. Nếu có vài trái tim bên cạnh Kha còn
  tăm tối quá thì thử chuyển cái nhịp điệu vui tươi kia sang giùm. Hãy
  nhóm lửa cho nhau và đợi chờ. Ở bên ngoài những vòng xích anh em đang
  cố gắng nối lại với nhau. Cuộc tranh đấu hôm nay của nhân dân trên mọi
  thành thị miền Nam không giống như những cuộc tranh đấu đã qua. Chắc
  chắn không phải là ngọn lửa bộc phát để mau tàn tạ. Cái nhịp độ đầy đắn
  đo, trầm tĩnh trong từng bước một làm mình an tâm lắm. Vả chăng lúc này
  không tin tưởng vào thế lực và sức mạnh của nhân dân thì có lẽ chúng ta
  không còn cơ hội tốt đẹp nào hơn để tin tưởng nữa. Này nhé, chỉ trong
  vòng hai năm, thời gian Kha nằm tù, tất cả mọi lĩnh vực kinh tế, chính
  trị, xã hội và giáo dục đã rơi xuống một tình trạng quá thảm thương.
  Mọi sự gắng gượng đều vô ích. Hoàn toàn là không cứu vãn được gì nữa.
  Trên chiếc máy thời tiết, tất cả mọi phương diện từ tinh thần đến vật
  chất như tự do, cơm áo, dân chủ đều được trả về với “số o”. Riêng những
  vùng ngoại ô thì tệ hại hơn nữa vì đa số dẫn chứng đều coi như con “số
  o” trên kia là một tình trạng khả quan đối với họ. Họ là những kẻ chỉ
  còn chờ sự huỷ diệt sau cùng vì chiếc kim đời sống họ đang muốn chạy
  nước rút về phía cực âm; (-), cơm áo, (-) trú ẩn (-) công ăn việc làm.
  Có lẽ, không nên nhắc thêm những chữ tự do, dân chủ đối với họ vì đó là
  những món xa xỉ suốt đời không có cơ hội dùng đến nhất là trong giai
  đọn mà bao tử đang làm một cuộc thi đua không hào hứng về giai “Oscar
  de la faim” – Họ không phải là những triết gia nhưng cả cuộc đời là một
  chủ thuyết hư vô từ trong ra ngoài.<br />
  <br />
  Từ những năm trước chúng ta chờ đợi những gì ? Chắc Kha còn nhớ rõ là
  chúng ta thường nói với nhau phải chờ một ngày mà mỗi sự kiện tình thế
  phải có một trái chín muồi. Hôm nay phải chăng những trái cây chờ mong
  đã chín tới. Những trái cây đói khổ, chết chóc, thất nghiệp, ruộng vườn
  v.v… hỗ trợ bởi một hoàn cảnh xã hội rách nát, bè phái, tham nhũng,
  chia rẽ, tù tội, tra tấn… Như thế thì Kha này, có phải là một vận hội
  mới đã đến lúc phải thành hình hay không ? <br />
  <br />
  Mặc dù không ai nói với ai nhưng mình tin rằng mọi người đang nghĩ như
  thế. Đây là lần đầu tiên mình thấy được những tôn giáo đã bỏ qua những
  di biệt để đứng cùng nhau trong một hàng ngũ, những thành phần khác
  biệt, cũng
  phát thanh cùng một nguyện vọng. Chưa biết sẽ đi đến đâu nhưng nhìn qua
  cái khối vững vàng đầy tình nghĩa anh em như thế cũng đủ cảm động rồi.
  Và cái điều mình mơ ước bấy lâu, cái nền tảng của mọi sự xây dựng lâu
  dài cho hòa bình, tự do, giờ đây đang thành tựu, từng phần trên đất
  nước. Đó là cái đang “lương tâm tập thể”, một viên ngọc quý giá được
  làm bằng xương máu và sự tranh đấu liên tục của nhân dân.<br />
  <br />
  Kha này.<br />
  <br />
  Nếu không cho là uỷ mị quá thì có lẽ phải khóc được trước hình
  ảnh đẹp đẽ kia và trước viễn ảnh mà lương tâm tập thể “sẽ mang đến”.<br />
  <br />
  Từ 1963 đến giờ đã phải trải qua bao nhiêu cuộc đấu tranh, lớn có nhỏ
  có, nhưng chỉ có lúc này mình mới thấy được sự nhất trí từ mọi phía của
  quần chúng (Dĩ nhiên là trong sự nhất trí đó hoàn toàn không có sự đóng
  góp của chính quyền). Và cũng vì một tập thể đồng nhất quá to lớn như
  thế nên vấn đề tổ chức cơ cấu càng phải cẩn mật và chặt chẽ hơn thêm.
  Từ đó, như mình đã nói với Kha ở trên, đừng nên nôn nóng quá vì tập thể
  sẽ rất chậm nhưng là sự chậm rãi dũng mãnh của ngọn sóng thần đang góp
  thêm những con sóng nhỏ để đầy đủ uy quyền quét sạch sẽ mặt đất ô uế
  của chúng ta đang sống hôm nay. Không nhắc đến thì thôi, mỗi lần nhắc
  lại thì trái tim như bốc lửa. Phải tự trấn an lắm mới khỏi có những cử
  chỉ hoặc hành động thái quá. Trong lúc này không ai có quyền bốc đồng
  tự tạo lấy sự dấn thân có tính cách cá nhân nữa. Mội ước muốn hợp tác
  phải có nghĩa là hợp tác trên cơ sở tinh thần mà nhân dân đã và đang
  tiếp tục hình thành một cách quy mô trên khắp các đô thị miền Nam. Mỗi
  một vụ xé rào phải được xem như có ý phá hoại tập thể. Chính vì tính
  chất trầm trọng đó mà cái lưới công an đang được sử dụng tinh vi hơn để
  kịp thời cắt lìa những đầu mối có thể nối liền với tập thể. Đây là một
  cuộc đấu tranh có tính cách dứt điểm buộc mọi người phải cẩn trọng và ý
  thức sáng suốt về chỗ đứng của mình.<br />
  <br />
  Chính quyền một mặt đang chơi trò “thả nổi tình thế” để tạo sự hoang
  mang trong quần chúng, mặt khác dùng mục tiêu đấu tranh của nhân dân
  làm mục tiêu của mình để vô hiệu hóa ý nghĩa của sự chống đối. Nhưng
  Kha này, sự quỷ quyệt đó không che dấu được ai đâu.<br />
  <br />
  Chống tham nhũng, đòi hỏi sự hoà giải dân tộc v.v… chỉ là những cái cớ
  tiền khởi để từ đó nhân dân tự do cứu mình ra khỏi manh vuốt độc tài
  của một chinh sách hiếu chiến và phi dân tộc mà thôi. Nhân dân đã ý
  thức từ lâu về thân phận của mình, ngày qua tháng lại cũng chỉ là nạn
  nhân của bóc lột và phỉnh phờ. Ngày nào họ chưa lên tiếng chống đối,
  ngày đó họ vẫn còn là cơ hội tốt, để đóng góp thêm xương máu của chính
  họ và của con cái họ, vẫn còn là cái bình phong tốt để tập đoàn cai trị
  kia nhận tiến viện trợ Mỹ để chia nhau. Trên bao nhiêu thông báo, tuyên
  cáo, phản kháng thư của tháng 10 này, tiếc rằngKha không đọc được, bao
  nhiêu tội ác của nhà cầm quyền đã được bày biện đầy đủ cho nhân dân xem
  cả rồi. Nên, điều chắc chắn là đồng bào ta không dễ gì bị gạt. Vấn đề
  còn lại chỉ là thời gian.<br />
  <br />
  Có lẽ Kha sẽ có buồn đôi chút vì không thể góp tiếng cùng anh em trong
  giai đoạn này nhưng Kha nên nghĩ lại, mỗi chỗ đứng đều có ý nghĩa của
  nó trong cuộc đấu tranh chung để giành lại hoà bình và tự do cho dân
  tộc.<br />
  <br />
  Trong thời gian không thể trực tiếp góp mặt cuộc đấu tranh mới mẻ này,
  Kha thử phác họa lại những nền tảng đẹp đẽ cho một cuộc sống mới trong
  đó, đời sống con người sẽ xanh tươi như cây cỏ của quê hương, sẽ đi
  đứng cười nói thong dong không còn sợ hãi, tóm lại sẽ được phục hồi
  xứng đáng trong thiên chức làm người.<br />
  <br />
  Lòng đang quá xôn xao bởi tiếng nói đấu tranh đang vang lên trên khắp
  mọi đô thị miền Nam, mình không đủ trầm tĩnh để viết cho Kha dài hơn
  nữa. Mong Kha hiểu cho và xin hẹn gặp nhau như những tiếng pháo mừng rỡ
  trong những ngày linh thiêng sắp đến. <br />
  </p>
  Thân ái và hy vọng<br />
  <br />
  1974 <br />
  <br />
  TRỊNH CÔNG SƠN


title: Viết bên bờ Loiret
created: 2005-08-15 07:33:05+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:10+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn, Orléans, 22/05/1989.
url_id: VietBenBoLoiret
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn, Orléans, 22/05/1989.</b></p><p>
  <br />
  <b>Trịnh Công Sơn và Paris.</b><br />
  <i>Vừa tới Paris, rồi lánh Paris, về một nơi thanh thản hơn, mà nghĩ về
  Paris và về giấc mơ Paris. Mấy dòng tản mạn dưới đây, do Trịnh Công Sơn
  viết vài ngày sau khi tới Paris, không khỏi tạo cho người đọc những
  phút giây bàng hoàng. Không biết sự việc gì đã làm cho Trịnh Công Sơn
  khó chịu và thất vọng như thế, quan cảnh hay quan hệ? Paris hỗn ồn? Đâu
  bằng Sài Gòn! Paris hành hung đồng hương? Có thể! Paris trói chân phố
  xá? Có lẽ! Hay đơn giản hơn: giấc mơ và hiện thực luôn luôn là hai
  chuyện khác nhau! Thôi thì tìm về một gốc vườn, ngồi thật yên mà ngắm
  và nhớ thiên nga của mới năm nào, chưa xa lắm...<br />
  Cám ơn Ngô Văn Tao đã đánh máy lại và gởi cho Hội văn hoá Trịnh Công
  Sơn. Bài này đã xuất hiện đầu tiên trên <b>Đoàn Kết</b> (Paris), số 413 (tháng 5/1989), tr. 19 và đã được đăng lại trong cuốn <b>Trịnh Công Sơn, người hát rong qua nhiều thế hệ</b>, nxb Trẻ, 2001, tr. 13-14; chúng tôi sửa theo bản của Đoàn Kết.
  Theo chúng tôi biết, bài này là bài duy nhứt mà Trịnh Công Sơn viết
  trong suốt thời gian ở Paris, từ 17/05/1989 đến 26/06/1989, viết trước
  khi“ra mắt”công chúng bạn bè chiều 27/05/1989 (khai mạc triển lãm
  tranh) và tối cùng ngày (<a href="/ban-be/articles/CamNghiVeDemTCS">đêm ca nhạc với Thanh Hải</a>). 
  (<b><a href="mailto:tacgia@gmail.com">PvĐ</a></b>, 12/08/2005)
      </i>
  </p>

  <p>
  <br />
  Tôi đã nhớ Paris dù chưa bao giờ gặp. Tôi nghĩ về Paris đã từ lâu
  lắm. Những dòng suy nghĩ đã trôi đi không có ngày hẹn. Trôi đi. Đời
  sống đã trôi đi, đã trôi qua như bây giờ trước mắt là dòng suối Loiret,
  nhìn từ căn nhà của Đặng Tiến, cũng trôi đi lặng lẽ. Những con thiên
  nga cũng trôi đi trên dòng suối này. Lười biếng trôi đi mà vẫn giữ cho
  riêng mình một vẻ đẹp không thể nào trách móc được. Lac des cygnes.
  Ballet về cái chết của Thiên Nga.
  </p>
  <p>Tháng 5 trời đất đề huề một bầu không khí ấm áp rất thuận lợi cho
  một cơ thể ốm yếu như tôi. Paris ồn quá. Ồn ào một cách hơi hỗn đối với
  những tâm hồn tĩnh lặng Đông phương. Tôi thích phố xá nhưng không phải
  là một loại phố xá làm đau đớn đời sống riêng tư của mình. Về Orléans
  nghe chim chóc ca hát quanh đời. Những cây platane già, những cây
  platane trẻ phủ xuống một nỗi nhớ nhung riêng. Tháng 5, những lớp da
  bệnh hoạn được sưởi ấm. Những giọt máu dưới làn da kia đã trỗi dậy ca
  hát một mùa không tuyết phủ.
  </p>
  <div style="border: 1px solid rgb(140, 172, 187); margin: 1em 0pt 1em 1em; display: block; float: right; clear: right;"><img src="/photos/album-2/tcs1989-byletanxuan.jpg/image_preview" title="Photo Lê Tấn Xuân" alt="Photo Lê Tấn Xuân" /><br />
  <i>Thanh Hải, Như An, Michiko, Trịnh Công Sơn, Phạm Văn Đỉnh - Paris 1989</i>
  </div>

  <p>Tôi không có ai để nhớ và cũng không có ai để quên. Tôi đã nhớ một
  đời và đã quên hết nửa đời. Những con thiên nga làm tôi nhớ những đôi
  chân đẹp. Đẹp một cách lạnh lùng tự nhiên vì màn đã khép, đôi chân đã
  về và tôi cũng trở về với chốn riêng tôi. Người ta chia sẻ vẻ đẹp và
  người ta cũng chia sẻ nỗi khổ đau. Nhưng sự bất khả tư nghi
  (l’impensable), không ai chia sẻ được.
  </p>
  <p>Paris là ước mơ của một thời tuổi trẻ, nhưng giờ đây ước mơ ấy không
  còn ở lại đây với tôi. Hoá ra giấc mơ và sự thật không phải là một.
  </p>
  <p>Người ta có thể yêu nhau và ghét nhau, nhưng xin đừng hãm hại nhau.
  Tôi sợ lắm những gì mang đến bất hạnh cho con người. Hãy cố gắng mang
  đến cho nhau những giấc mơ, những giấc mơ làm nên hạnh phúc. Đi đâu đến
  đâu hãy chỉ thấy những nụ cười, những nụ cười như đoá hồng đứa bé cầm
  trên tay đi qua đường phố, rực rỡ một lòng yêu thương vô tận. Chúng ta
  hình như thừa bạo lực nhưng lại thiếu lòng nhân ái.
  </p>
  <p>Buổi chiều tháng 5, dòng suối Loiret chảy nhẹ nhàng. Đi bộ từ bờ này
  sang bờ kia còn dễ dàng gấp nghìn lần những mùa lụt ở Huế. Buổi chiều ở
  Orléans bỗng nhiên tôi nhớ quê nhà quá. Có những cái đầu không bình
  tĩnh lắm sẽ trách móc tôi vì sao ở một nơi sung sướng như vầy mà vẫn
  nhớ nhà nhớ quê. Than ôi! Quê nhà chính là tôi rồi tôi biết làm sao
  được.
  </p>
  <p>Paris ơi! Đã một thời yêu Paris lắm dù chưa gặp. Nhưng bây giờ Paris
  sẽ là một trong muôn vàn kỷ niệm của tôi. Đừng buồn, vì Paris vẫn là
  Paris và tôi có thể chỉ là một người quan sát nghèo nàn chưa hiểu được
  những gì trong lòng Paris muốn giấu kín.
  </p>
  <p>Tôi không còn trẻ và Paris cũng chưa già. Paris hãy mãi mãi giữ gìn
  một Paris như thế và tôi, tôi cũng sẽ mãi mãi giữ gìn một sự mất đi
  không cần thiết cho cuộc đời.
  </p>
  <p>
  <br />
  <b>Trịnh Công Sơn</b><br />
  Orléans, 22 tháng 5 1989<br />
    
  </p>


title: Nhớ Lại
created: 2009-04-26 19:20:59+00:00
edited: 2009-04-26 19:23:11+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Công Sơn, SGGP số 30/04/1993
url_id: nho-lai
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn, SGGP số 30/04/1993</b></p><br />
  <p class="comment">
  Cho bản chép đăng lại dưới đây, chúng tôi đã sử dụng những bản đã lưu lại trên websites chuyên đề TCS, có đối chiếu với bản in lại từ SGGP (số 30/04/1993) trong quyển "<b>Trịnh Công Sơn, người hát rong qua nhiều thế hệ</b>", tr.18-20, nxb Trẻ (2001), và đã sửa một vài lỗi <i>typo</i> thấy được hay tưởng thấy được. (PvĐ, 25/04/2009).</p>

  <p>
  <br />
  Mười tám năm. Thời gian đủ để một người con gái sinh ra, lớn lên và trở thành hoa hậu trong một cuộc thi nhan sắc vóc dáng hình hài của thành phố. Tôi ngồi ở bàn giám khảo trong vài cuộc thi hoa hậu và nhìn ngắm nghĩ ngợi. Tôi chiêm ngưỡng và không thể nào không nghĩ về thời gian. Mười tám năm, đời làm nên một nhan sắc. Một nhan sắc là một tác phẩm không phải bất cứ nghệ sĩ tạo hình nào cũng có thể làm nên dù trong phút giây đột hứng.</p>
  <p>
  Ði ngược dòng thời gian, tôi thấy em trong bào thai của mẹ. Và tôi, tôi ở trong bào thai của một xã hội, một chế độ hoàn toàn lạ lẫm với tôi. Em thì được sinh ra nhưng tôi thì lại được tái sinh trong một cuộc đời khác. Trong hội họa cũng đã từng có thời kỳ phục hưng. Renaissance. Ðược sinh lại một lần nữa cũng có nghĩa là được sống lại một lần nữa và cũng có nghĩa là được đầu thai vào một kiếp khác. Em bỡ ngỡ khóc tiếng đầu đời và tôi cũng bỡ ngỡ cười khóc tiếng đầu đời. Em là đứa bé và tôi cũng là đứa bé. Chỉ khác một điều là em thì hồn nhiên 
  thơ mộng còn tôi thì thấp thoáng lo âu.</p>
  <p>
  Em thả đời em lớn lên như cây cỏ xanh tươi đôn hậu mỹ miều còn tôi thì cũng cứ thả đời tôi như con thuyền không lèo lái.</p>
  <p>
  Ngày ấy, cách đây mười tám năm, tôi đứng ở một bờ bến khác. Tôi gọi con đò, con đò dừng lại và chở tôi đi. Sau giờ phút ấy, điểm 
  khởi đầu của mười tám năm sau, tôi ngần ngại không dám gọi đò. Em tập tễnh bước đi. Tôi ngần ngại bước đi. Em không sợ ngã nhưng tôi thì lại sợ vấp ngã. Em không né tránh. Em thơ thới hân hoan còn tôi thì dè dặt. Mỗi bước chân tôi là vụng về e ngại. Là tự nhủ, băn khoăn. </p>
  <p>
  Ngày ấy xa rồi. Em lớn lên và tôi cũng đã lớn lên. Em yêu đời và tôi cũng yêu đời. Chỉ khác một điều là tôi già dặn mà em thì non nớt. Cái non nớt đáng yêu và cái già dặn đáng ghét. </p>
  <p>
  Ðôi khi tôi tự hỏi: Có phải tôi là kẻ hạnh phúc hơn nhiều người ? Không phải bất kỳ ai cũng có thể sống trong một đời dưới nhiều hình thái xã hội khác nhau. Tôi là ai vậy ? - Tôi, hình như, đã có lúc mang thân phận chiến tranh, rồi hòa bình, rồi tư sản và rồi cộng sản. Cái lý lịch đa mang 
  này cũng đủ để tôi tự thấy mình là một loại công dân ngoại hạng.</p>
  <p>
  Ngoái nhìn lại, mười tám năm, hun hút sâu như một lối đi biền biệt, một con đường xa ngái, tôi bần thần nhận ra mình là một kẻ khác. Một kẻ khác mà vẫn là mình, không xa lạ, không oán hờn, không hề có một chút trách móc tự thân. Mà lạ thay, giờ phút này tôi lại hân hoan cười đùa về một thứ số phận gần như muốn đùa cợt tôi trên những dặm đường tưởng như không có thật. Tôi đi trồng và gặt lúa. Tôi đi trồng khoai, sắn, ở Cồn Tiên, trên bãi đất chằng chịt mìn có thể nổ bất cứ lúc nào ở cửa ngõ Trường Sơn. Tôi đi chợ nấu ăn. Tôi chở bột mì rải trắng cả một con đường như ngày xưa Mỵ Châu làm dấu cho Trọng Thủy. Tôi xếp hàng mua từng điếu thuốc hạng tồi. Tôi lãnh hàng tháng một lóng tay thịt mỡ không đủ cho một con mèo ăn. Và cứ thế nhiều năm, mù mịt. Nhưng có hề gì đâu, vì trên tất cả những vụn vặt, nhiễu nhương đó là Hà Nội, Huế, Sài Gòn. Là tình yêu chan chứa, là những mặn nồng mà cả một cuộc đời ngày trước chưa bao giờ được đời trao tặng một cách rộn rã, đậm đà và lộng lẫy đến 
  như vậy. </p>
  <p>
  Tôi đã yêu cuộc đời hơn bao giờ cả. Tôi yêu cuộc sống và cuộc sống cũng mở hết vòng tay cho tôi. </p>
  <p>
  Mười tám năm, em đã là xứ sở, em cũng là quê hương. Tôi cũng đã là một thành phần nhỏ bé của xứ sở, của quê hương. Những gì đẹp nhất thuộc về em và cũng thuộc về tôi. Em và tôi là những phân tử không thể tách rời của đất nước này. Ðừng mơ ước gì xa xôi bởi vì giấc mộng của chúng ta là có thật hoặc sẽ có thật trong bờ cõi nhỏ nhắn nhưng đôn hậu và tình tứ này. </p>
  <p>
  Tôi mở lòng tin vào tương lai. Tôi tự nhủ mình không bao giờ lập lại những điều đã cũ. Ðừng để hồn mình mòn đi vì những tổn thương tưởng có thật mà không thật. Tôi đã từng bị chẻ ra làm nhiều mảnh trên quê nhà nơi tôi sinh ra nhưng tôi loại bỏ hình ảnh đó bởi vì với tôi, cái xấu, cái ác không bao giờ có thật. Vì thế cái tình yêu đất nước quê hương trong tôi không có gì làm suy suyển được. Tôi đã trầm tư trong nhiều ngày tháng để tập cho mình giữ được lòng vô ngại, tính vô ưu trước mọi đắng cay. Không thể có một thứ bạo lực nào khiến em có thể xa lìa đất nước. Sự phản bội còn mạnh hơn bạo lực. Và chỉ có sự phản bội mới làm ta xa lìa nhau. Còn bạo lực thường không có một đời sống lâu dài. </p>
  <p>
  Cái dòng sông mười tám năm ấy đã làm nên em mỹ miều xinh đẹp và đồng thời cũng đã cuốn đi hết trong tôi những vướng mắc cuối cùng. Sống mà không còn biết đến oán hờn thì đương nhiên là hạnh phúc quá. Tôi biết tôi hạnh phúc mà có lúc không biết chia sẻ với ai. Tôi tin rằng sẽ có lúc 
  tất cả mọi người đều cảm thấy mình thật sự hạnh phúc khi biết xóa đi cái biên giới thù nghịch trong lòng mình. Hai con người cùng màu da cùng xứ sở gặp nhau nơi này hoặc nơi kia, mà không vồ vập yêu thương nhau là điều vô nghĩa. Mười tám năm có người ở lại có kẻ ra đi nhưng cái biên giới địa lý ấy làm sao có thể gây chia lìa những tình cảm trong sáng trong mỗi con người được. Cứ mỗi ngày tôi càng thấy yêu cuộc đời hơn. Yêu cuộc đời cũng có nghĩa là yêu cái tuổi mười tám trên cơ thể của một đất nước nguyên vẹn. Từ Bắc vô Nam đi nơi nào cũng có thể tìm được tình yêu. Chỉ có thần thoại mới làm được công việc đó. Ðã hết rồi cái ngàn năm, trăm năm, ba mươi năm chia lìa loạn lạc. Em còn mơ ước gì nữa. Em mười tám tuổi, em là hạnh phúc. Tôi chia buồn với tôi vì tôi có một hạnh phúc ngắn ngủi hơn em. Nhưng có hề gì, cuộc đời còn dài lắm cho em, và tôi thì không cần thắc mắc. Tôi đã sống đủ và làm đủ những gì cần thiết. Chỉ tiếc là không còn nhiều thời gian để làm những gì lợi ích cho đời. Ðời sống thì đẹp và rộng dài quá, còn đời người thì hạn hữu. Biết làm sao bây giờ.</p>
  <p>
  Viết bài này như một tấm thiệp mừng mười tám năm nhan sắc lừng lẫy. Cám ơn tuổi mười tám của Việt Nam.</p>
  <p>
  <br />
  <b>Trịnh Công Sơn</b><br />
  SGGP số 30/04/1993
  <br />
  </p>


title: Nỗi lòng của tên tuyệt vọng
created: 2004-10-14 12:01:11+00:00
edited: 2010-12-03 12:24:23+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/x-rst
description: Trịnh Công Sơn, 1972. Thay lời tựa tập nhạc "Tự tình khúc" (*)
url_id: noi-long-cua-ten-tuyet-vong
body:
  <p><b>Trịnh Công Sơn, 1972. Thay lời tựa tập nhạc "Tự tình khúc" (*)</b></p>Tiếng nói thầm kín của một người nhiều khi suốt cuộc đời không thể nào bày tỏ. Có khi bày tỏ được thì cũng là những tiếng nói dở dang. Có người giấu bặt. Tôi chưa hề quên cái hiệu lệnh muôn đời: "Cái ta đáng ghét". Tuy nhiên trong cuộc sống thường nhật nơi đây, ngoài những ngày hét la to đầy nộ khí, vẫn có những giây phút lui về muốn thở than. Phải chăng thở than cũng là niềm bí ẩn của con người.

  Mỗi đời sống ẩn giấu một định mệnh. Có những định mệnh đời đời là cây kiếm sắc. Một đôi lần trong giấc mơ tôi, bừng lên những ánh thép đó. Nhưng tôi biết rõ rằng tôi chỉ là một loài chim nhỏ hót chơi trên đầu những ngọn lau. Không ai muốn mình là kẻ tuyệt vọng. Nhưng tôi tự nguyện làm tên tuyệt vọng. Bởi nhiều khi sớm mai tôi thức dậy không thấy được hoa quả khai sinh trong trái tim người.

  Tôi lại biết thêm rằng, dù là người chiến thắng hay chiến bại, suốt cuộc đời cũng không thể vui chơi.  Hạnh phúc đã ngủ yên trong những ngăn kéo của quên lãng.

  Nơi đây, chúng ta đang sống thêm một thứ định mệnh mới. Định mệnh Việt Nam. Thứ định mệnh đã khép lại những nụ cười. Đã dạy dỗ ta những điều mang trá. Thứ định mệnh đêm rao bán ở công viên, trong những ngõ tối, dưới những khung cửa thấp và chật hẹp. Nhưng may mắng thay, vẫn còn làm nở ra, đây đó, những đời người đẹp đẽ.

  Tôi không bao giờ nhầm lẫn về sự khổ đau và hạnh phúc. Nhưng tôi thường rơi vào cơn hôn mê trước giấc ngủ. Ở biên giới đó tôi hoảng hốt thấy mình lơ lửng giữa sự sống và cái chết. Những giây phút như thế vồ chụp lấy tôi mỗi đêm. Khi quanh tôi, mọi người đã yên ngủ. Và tôi đau đớn nhận ra rằng, có lẽ cuộc đời đã cho ta lắm ngày bất hạnh.

  Mỗi ngày sống tới, mỗi ngày tôi thấy đời sống nhỏ nhắn thêm. Ðời sống thật sự không tiềm ẩn điều gì mới lạ. Có lẽ vì thế, vì sự quen mặt mỗi lúc mỗi gần gũi, thắm thiết hơn, nên tôi càng thấy yêu mến cuộc đời.  Như đứa con ngoan không tuyệt tình nổi với rẫy sắn nương khoai, nơi có bà mẹ suốt đời mắt không sáng nổi một ngày trẩy hội.

  Có những ngày tuyệt vọng cùng cực, tôi và cuộc đời đã tha thứ cho nhau. Từ buổi con người sống quá rẻ rúng tôi biết rằng vinh quang chỉ là điều dối trá. Tôi không còn gì để chiêm bái ngoài nỗi tuyệt vọn g và lòng bao dung. Hãy đi đến tận cùng của tuyệt vọng để thấy tuyệt vọng cũng đẹp như một bông hoa.  Tôi không muốn khuyến khích sự khổ hạnh, nhưng mỗi chúng ta hãy thử sống cùng một lúc vừa kẻ chiến thắng vừa kẻ chiến bại.  Nỗi vinh nhục đã mang ta ra khỏi đời sống để đưa đến những đấu trường.

  Tôi đang bắt đầu những ngày học tập mới.  Tôi là đứa bé. Tôi là người bạn. Ðôi khi tôi là người tình. Chúng tôi cùng học vẽ lại chân dung của nhân loạị Vẽ lại con tim khối óc. Trên những trang giấy trắng tinh khôi chúng tôi không bao giờ còn thấy bóng dáng của những đường kiếm mưu đồ, những vết dao khắc nghiệt. Chúng tôi vẽ những đất đai, trên đó đời sống không còn bạo lực.

  Như thế, với cuộc đời, tôi đã ôm một nỗi cuồng si bất tận. Mỗi đêm, tôi nhìn trời đất để học về lòng bao dung. Nhìn đường đi của kiến để biết về sự nhẫn nhục. Sông vẫn chảy đời sông. Suối vẫn trôi đời suối. Ðời người cũng để sống và hãy thả trôi đi những tị hiềm.

  Chúng ta đã đấu tranh. Ðang đấu tranh. Và có thể còn đấu tranh lâu dài. Nhưng tranh đấu để giành lại quyền sống, để làm người, chứ không để trở thành anh hùng hay làm người vĩ đại. Cõi Người từ khước tước hiệu đó.

  Chúng ta đã đấu tranh như một người trẻ tuổi và đã sống mệt mỏi như một kẻ già nua. Tôi đang muốn quên đi những trang triết lý, những luận điệu phỉnh phờ. Ở đó có hai con đường. Một con đường dẫn ta về ca tụng sự vinh quang của đời sống. Con đường còn lại dẫn về sự băng hoại. 

  Nhân loại, mỗi ngày, đang cố bày biện những tiệm tạp hóa mới. Ðóng thêm nhiều kệ hàng. Người ta bán đủ loại: đói kém, chết chóc, thù hận, nô lệ, vong thân...

  Những đấng tối cao, có lẽ đã ngủ quên cùng với chân lý.

  Tôi đã mỏi dần với lòng tin. Chỉ còn lại niềm tin sau cùng. Tin vào niềm tuyệt vọng. Có nghĩa là tin vào chính mình. Tin vào cuộc đời vốn không thể khác.

  Và như thế, tôi đang yêu thương cuộc đời bằng nỗi lòng của tên tuyệt vọng.

  <b>Trịnh Công Sơn</b><br />
  11/1972

  <br>
  <br>
  <i>(*) Lời tựa của TCS do chúng tôi nhan đề</i>
  <br>
  <br>
   


title: Thơ Montréal, 1992
created: 2004-01-05 14:12:43+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:10+00:00
topic_id: tieu-su
tag: 2-tho-van
author: Trịnh Công Sơn
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: "Những bài thơ không tựa", TCS viết ở Canada vào năm 1992.
url_id: tho-montreal-1992
body:
  <p><b>"Những bài thơ không tựa", TCS viết ở Canada vào năm 1992.

  </b></p><p align="center">
  Đường xa mỏng mộng vô thường<br />
  Trái tim chợt tỉnh tôi nhường nhịn tôị<br />
  ---
  <br />
  <br />

  Đưa em một nửa lên đường<br />
  Nửa kia còn lại nỗi buồn quẩn quanh<br />
  Mùa Xuân phố bội bạc tình<br />
  Bước chân phiền não một mình ta hay<br />
  <br />
  <em>21/04/1992</em><br />

  ---
  <br />
  <br />

  Ở đây nếu ở trăm năm<br />
  Xa em tôi có hàng trăm nỗi buồn<br />
  Ở đây nếu ở đây luôn<br />
  Xa em tôi sẽ hồn nhiên ngậm ngùị<br />
  <br />
  <em>22/04/1992</em><br />
  ---
  <br />
  <br />

  Chỗ em ngồi ngày xưa còn ấm lắm'<br />
  Anh gối lên và ngủ một giấc dài<br />
  Em có hiểu đời cho em là mộng<br />
  Để anh về cứ tưởng một là haị<br />
  ---
  <br />
  <br />

  Mặc đời ô trươc. vừa qua <br />
  Tấm thân nhỏ nhặt người la mắng người <br />
  Buồn phiền vỡ mộng đường dài<br />
  Ta xin một góc ta ngồi với tạ<br />
  <br />
  <i>(đoạn này anh viết có lẽ trong lúc bị đám KC làm phiền)</i><br />
  ---
  <br />
  <br />

  Em đi tuyết đổ <br />
  Bàng hoàng tuyết rơi <br />
  Mùa xuân tuyết khổ <br />
  Lá cỏ ngậm ngùi <br />
  Em đi nho nhỏ <br />
  Giữa mùa tuyết bay <br />
  Ta đi vô độ <br />
  Giữa mùa tuyết say <br />
  Tim ta vò võ <br />
  Tuyết trở mặt rồi <br />
  Mùa xuân năm ấy <br />
  Mùa xuân năm này <br />
  Hồn ta bỏ ngỏ <br />
  Ai nào ai hay <br />
  <br />
  <em>11/4/1992 </em><br />
  ---
  <br />
  <br />

  Nắng trở, mưa trở, trời trở tuyết <br />
  Ngày ấy xa rồi em đi đâu <br />
  Đi đâu về đâu em hời hỡi <br />
  Ơi hởi em là giọt tuyết đau <br />
  Giọt tuyết đau ơi hỡi em là mộng <br />
  Là mộng bây giờ cho mãi sau <br />
  Giọt tuyết mai sau em là khói <br />
  Là khói nhưng là là mãi mãi <br />
  Em là khói ấy mà chưa phải <br />
  Một đốm nhang đèn thức đêm sâu <br />
  <br />
  <em>11/04/1999 </em>
  </p>


title: “Cúi xuống vùng non xanh mát…”
created: 2010-12-31 17:35:42+00:00
edited: 2010-12-31 17:42:23+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nguyễn Ngọc Tư, 13-8-2009.
url_id: 201ccui-xuong-vung-non-xanh-mat.201d
body:
  <p>&nbsp;</p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <img src="NNT_eVan_2008.jpg/image_mini" />
  <p class="discreet">Nguyễn Ngọc Tư</p>
  </div>


  <p>Cạnh quán cà phê Văn Nghệ có ông trải chiếu ở vỉa hè bán đồ cổ, hay mở cái băng nhạc Trịnh Công Sơn Hát cho quê hương Việt Nam 1 thu âm năm 1969. Nghe lần đầu, thề có mấy lá bàng rơi bữa đó, tôi muốn chạy qua ôm ông đồ cổ một cái, vì ông đem những bài hát này ra con đường vốn chỉ rùng rùng nhạc vũ trường, nhạc trẻ kiểu “yêu thì nói hông yêu cũng nói”… Giữa bụi đời mù mịt, giữa xe cộ ngược xuôi, cô Ly của bốn mươi năm trước cất tiếng hát trong veo, “Cúi xuống. Cho bóng đổ dài. Cho xót xa mặt trời. Cho da thơm trên người nay cũng phôi pha…”, nghe mát rượi lòng, nghe khoẻ dễ sợ.</p>

  <p>Nhạc “nghe khoẻ”, là chữ của thằng nhỏ ở tiệm bán băng đĩa quen. Một lần tôi ghé qua, nó khoe “em có nhạc này nghe khoẻ lắm, bảo đảm chị thích”, rồi nó đem ra mấy cái đĩa nhạc thu âm hồi năm một ngàn chín trăm mấy mươi gì đó. Gương mặt của Thái Thanh, Hà Thanh… trên bìa đĩa coi trẻ măng, trong sáng, hơi quê quê, dễ thương kinh khủng. Nghe chúng lần đầu, tôi đã nghĩ, tình cờ thằng nhỏ tặng mình quà quý.</p>

  <p>Nhưng thằng nhỏ không tình cờ chút nào khi miêu tả cảm giác về một bài hát bằng chữ “khoẻ”, mà không phải là “hay”, là “xúc động”, là “sởn tóc gáy”. Khoẻ, vì dễ chịu, khoan khoái, thoải mái. Vút khỏi tiếng đệm guitar bập bùng, là chơi vơi tiếng hát non trong, mộc mạc, chân phương, đôi lúc vụng về, run rẩy. Ca sĩ không dùng bất cứ phương tiện nào kỹ thuật nào để nương dựa, lấp liếm hay che đậy, cứ hồn nhiên như vậy cất cao tiếng hát từ đáy lòng, thanh thoát.</p>

  <p>Những ca sĩ ấy sau này khi đạt đến đỉnh cao của tài năng, họ rực rỡ, họ nổi tiếng, họ thu nhiều bản nhạc gần như hoàn hảo, nhưng sự giản dị năm xưa mãi mãi ở lại với… năm xưa. Tôi ngã lòng vì sự giản dị đó. Kiểu giản dị mà mười năm trước chưa chắc tôi đã thích, bỗng dưng bước chân qua tuổi ba mươi, bỗng dưng thấy… khoẻ khi đứng trước những tấm ảnh trắng đen, những bức tranh lụa, những trang viết của Thạch Lam, những minh hoạ nguệch ngoạc mấy nét chì, những bản nhạc thu âm năm xửa năm xưa, hay những bản demo trên mạng…</p>

  <p>Ông già bạn tôi có lần nói, viết sao cho càng giản dị thì văn chương càng đẹp. Tôi cười nói, “câu này của chú mười một chữ, mà hai mươi hai năm nữa chưa chắc cháu làm được”. Ông cười cười, “sai bét, cháu đã làm được rồi, mấy cái truyện đầu tay đó”. Nhưng những trang viết giản dị, ngây ngô có phần khờ khạo đó tôi càng sống càng trải đời càng rời xa chúng. Giờ mà viết được vậy, coi bộ khó hơn lên trời.</p>

  <p>Ngó qua ngó lại, tôi thấy cải lương cũng vậy. Hồi trước, tôi mê cải lương, mê ngẩn ngơ những bản vọng cổ xa xưa thu trên đĩa nhựa. Nghệ sĩ giọng nào ra giọng nấy, chữ nào tròn chữ nấy, ngón đờn dù tài hoa lả lướt đến đâu vẫn giữ sự trong trẻo, hồn hậu, vẫn tôn giọng ca lên hàng đầu. Thứ vọng cổ này nếu ngồi kế cassette thưởng thức chưa đã, phải dỏng tai nghe ké bên hàng xóm, hay ngồi ngoài vườn nghe trong nhà vẳng ra, chỉ tiếng ca và tiếng ca, gió đàn qua đánh lại, mùi ác liệt. Cải lương giờ đã qua thời hoàng kim, người ta biện ra nhiều lý do, nhưng nó làm rơi mất một đứa hâm mộ như tôi chỉ vì một bữa kia Vũ Linh nắm tay Tài Linh chạy lên đồi cỏ non. Xét theo tính hợp lý, tôi chấp nhận được chuyện ca vọng cổ lúc yêu nhau, đánh nhau, bắn giết nhau, miễn là xảy ra trên sân khấu, trên sàn diễn, nhưng giữa đường tự nhiên có hai người vừa ôm khít rịt mắt nhìn đắm đuối vừa ca khơi khơi chắc tôi phải nghĩ tới bệnh tâm thần. Tô Ánh Nguyệt năm xưa đau nỗi đau xa con chỉ cần nghẹn ngào bước từng bước run lẩy bẩy, nắm tiền trong tay bay bời bời; Tô Ánh Nguyệt bây giờ vừa gào thét vừa bứt xé hàng khuy áo khoe da thịt, mệt gì đâu.</p>

  <p>Chia sẻ ý nghĩa này với ba đứa bạn, một đứa cười “vậy mới là tìm tòi, sáng tạo”, đứa kia hỏi vặn “bộ khùng sao mà đi coi cải lương”, đứa còn lại nói “thấy ghê thiệt nhưng thời này nó… phức tạp vậy”. Ừa, đúng là thời này phức tạp thiệt, bữa trước muốn mua cái áo “nhìn thấy khoẻ”, màu sắc nhã nhặn, hoa văn đơn giản, kín đáo mà phải lục tung cả cửa hàng trong con mắt căm hờn của chị chủ. Sách, băng đĩa thì nhất thiết phải siêng năng lục lọi, lâu lâu mới rinh được một cuốn văn đẹp kiểu Thạch Lam, lâu lâu mới chộp được một vài đĩa “nhạc nghe khoẻ”, sao chép lại từ những nguyên bản của mấy chục năm trước nên chất lượng cũng được chăng hay chớ.</p>

  <p>Có lần hỏi thằng nhỏ mấy cái đĩa nhạc cổ lỗ sĩ này bán chạy không, nó nói “người ta mua nhiều lắm, nhưng chị là trẻ nhất”. Lại hỏi tiếp, “bộ thấy tôi mệt mỏi già nua lắm sao mà nghĩ nhạc này hợp với tôi”. Thằng nhỏ cười, “tại em thấy chị không đeo vòng vàng gì hết”. Câu trả lời này làm tôi nhớ mấy giai thoại thiền, kiểu như hai ông đi bên bờ sông, một ông hỏi đại niết bàn là gì, sư trả lời, “mau”. Hỏi “mau gì”, ông sư trả lời, “xem nước”. Hiểu chết liền.</p>

  <p>Bữa qua ngồi quán chiều vắng ngắt, ông đồ cổ lại mở cái đĩa hát cổ, cô Ly đổ giọng ca mát rượi ra hè phố, “Cúi xuống. Vùng non xanh mát. Và cao tiếng hát cho cơn ưu phiền tan…” bỗng thấy tâm hồn mỏi mệt của mình đang được sự giản dị nào đó cứu chuộc. Cảm giác gan bàn chân tôi vừa chạm vào mặt đất, hình như tôi vừa tháo giày ra bỏ bên đường.</p>

  <p>Nhưng tuổi hai mươi gặp gì cũng hăng hái đeo mang, thấy gì cũng hớn hở vơ lấy vào mình, lỉnh kỉnh những phấn son, tô vẽ và xiêm áo, tuổi hai mươi ấy giờ nằm lại ở đâu?</p>

  <p>
  <b>Nguyễn Ngọc Tư</b>
  </p>


title: 30/4/1975, Trịnh Công Sơn và tôi
created: 2010-05-04 20:47:43+00:00
edited: 2010-05-05 13:21:40+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nguyễn Hữu Thái. Viết nhân ngày 30/4 năm 2010.
url_id: 30-4-1975-trinh-cong-son-va-toi
body:
  <br />
  <p class="comment">
  <i>Tác giả bài viết là người cùng nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (TCS) hát bài “Nối vòng tay lớn” tại đài phát thanh Sài Gòn vào trưa ngày 30/4/1975. Anh nguyên là chủ tịch Tổng hội Sinh viên Sài Gòn (1963-64), từng là bạn học với TCS ở Huế và cũng là một nhân chứng trong ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. &nbsp;</i></p> 
  <br />
  <p>
  Tôi và TCS cùng học năm tú tài I niên khoá 1956-57 tại trường Thiên Hựu (Providence) ở Huế. Cuộc chiến đã đẩy chúng tôi mỗi người một ngã. Và 

  thật kỳ lạ, chỉ sau 18 năm chúng tôi mới gặp lại nhau tại đài phát thanh Sài Gòn vào trưa ngày lịch sử 30/4/1975 và cùng nhau hát vang bài 

  “Nối vòng tay lớn” nói lên khát vọng hòa bình và thống nhất đất nước. Sau ngày đó anh đã quyết tâm ở lại đất nước, từng kinh qua nhiều bước 

  thăng trầm, nhưng vẫn tiếp tục sáng tác những ca khúc hóa giải hận thù, hòa giải dân tộc nhắm sớm làm lành vết thương chiến tranh...</p> 
  <br />
  <p><b>Vào cái ngày lịch sử trọng đại ấy</b></p> 
  <br />
  <p>
  Huỳnh Ngọc Chênh khi đó thuộc nhóm sinh viên tranh đấu Sài Gòn viết lại trên báo Thanh Niên: </p> 
  <blockquote> 
  	<p>“Sáng sớm 30-4, các sinh viên Hà Thúc Huy và Nguyễn Tân, Huỳnh Ngọc Chênh cùng một nhóm anh em tập trung ở đại học Vạn Hạnh. Họ đã 

  gặp giáo sư Huỳnh Văn Tòng và Nguyễn Hữu Thái, một lãnh tụ sinh viên tranh đấu và được phân công xuống trường đại học Nông lâm súc đối diện 

  đài truyền hình Sài Gòn để tiếp thu đài. Thấy nhiều người hôi của lục lọi phá phách, họ phân công một nửa số sinh viên ở lại canh giữ. Huy 

  dẫn nhóm còn lại ra cổng Hồng Thập Tự (nay là Nguyễn Thị Minh Khai) để chuẩn bị sang tiếp thu đài phát thanh (ở đường Nguyễn Bỉnh Khiêm). 

  Đang lúc đó thì xe tăng giải phóng ầm ầm kéo vào, theo đường Hồng Thập Tự tiến vào dinh Độc Lập. Họ mừng rỡ chạy theo xe tăng để hoan hô. Đến 

  ngã tư Đinh Tiên Hoàng-Hồng Thập Tự (Nguyễn Thị Minh Khai ngày nay) thì gặp một xe tải quân sự chở đầy bộ đội dừng lại hỏi đường đến đài phát 

  thanh. Họ nhảy lên xe quân sự này để dẫn đường. Khi đến nơi, đài bỏ trống. Đơn vị bộ đội triển khai canh giữ chung quanh. Họ ùa vào đài để 

  tìm cách mở máy nhưng thất bại vì không ai rành kỹ thuật. Và không ai biết mình sẽ phát đi lời gì...”</p> 
  </blockquote> 
  <p>
  Chênh ghi tiếp: </p> 
  <blockquote> 
  	<p>“Sinh viên và bộ đội đang loay hoay chưa biết làm gì thì bỗng dưng có hai chiếc xe jeep chở đầy người chạy vào khuôn viên đài phát thanh. Rất nhiều bộ đội cùng dân sự bước xuống và họ nhận ra ngay hai ông Dương Văn Minh và Vũ Văn Mẫu, tổng thống và thủ tướng mới nhậm chức của chính quyền Sài Gòn. Một trong hai người chỉ huy yêu cầu sinh viên tìm cách cho tướng Minh đọc lời đầu hàng trên đài phát thanh. Ông nói xong, kéo cả đoàn người mới đến lên lầu một, vào phòng khách theo hướng dẫn của sinh viên. Trong lúc đó, một sinh viên chạy đi tìm nhân viên đài. Tại phòng khách, ngoài hai ông Minh-Mẫu, hai chỉ huy bộ đội (sau này họ mới biết là trung tá chính ủy lữ đoàn xe tăng 203 Bùi Văn Tùng và đại úy bộ binh Phạm Xuân Thệ) và vài anh bộ đội còn có hai người dân sự nữa là anh Nguyễn Hữu Thái và một nhà báo nước ngoài (nhà báo Tây Đức Borries Gallasch của đài truyền hình Đức)”.</p> 
  </blockquote> 
  <br /> 
  <p align="center">
     <img src="NHTHai_TCSon_1.jpg" /><br /> 
     Trưa 30/4/1975 tại đài phát thanh Sài Gòn, tác giả cầm tập giấy trắng</p> 
  <p>&nbsp;</p> 
  <p>
  Tôi đích thân đứng ra điều hành buổi phát thanh ấy, giúp tổ chức ghi âm và giới thiệu lời đầu hàng của tổng thống cuối cùng Việt Nam Cộng hòa đại tướng Dương Văn Minh cùng lời chấp nhận đầu hàng của chính uỷ Bùi Văn Tùng. </p> 
  <br /> 
  <p><b>Cùng hát vang “Nối vòng tay lớn” </b></p> 
  <br /> 
  <p>
  Nhóm sinh viên chủ động tự biên tự diễn chương trình phát thanh, chủ yếu làm sao đưa ra được lời tuyên bố đầu hàng của tướng Minh, thông báo chính sách của chính quyền cách mạng đối với vùng mới giải phóng nhằm trấn an dư luận dân chúng Sài Gòn, vùng Đồng bằng sông Cữu Long, các hải đảo. Xen kẻ vào các lời ghi âm sẳn phát đi phát lại nêu trên, chúng tôi tranh thủ kêu gọi đại diện đồng bào các giới đến lên tiếng trên làn sóng phát thanh. </p> 
  <p>
  Về phía nghệ sĩ thì nhạc sĩ Nguyễn Đức là người lên tiếng đầu tiên chào mừng thắng lợi vĩ đại của dân tộc và kêu gọi anh chị em nghệ sĩ yên tâm hợp tác với chính quyền cách mạng. Có lẽ do nghe tiếng nói những người quen như tôi và Nguyễn Đức mà TCS mạnh dạn xuất hiện. Thấy trong đám đông ùa đến đài có nhạc sĩ TCS, anh em sinh viên đưa anh vào và tất cả cùng anh hát bài <i>Nối vòng tay lớn</i>. Không có đàn trống, chúng tôi vổ tay, khỏ nhịp lên bàn cùng nhau hát vang:</p> 
  <dd>
  <i>Rừng núi dang tay nối lại biển xa<br /> 
  Ta đi vòng tay lớn mãi để nối sơn hà<br /> 
  Mặt đất bao la anh em ta về  <br /> 
  Gặp nhau mừng như bão cát quay cuồng<br /> 
  Trời rộng bàn tay ta nắm nối tròn một vòng Việt Nam<br /> 
  ........<br /> 
  Từ Bắc vô Nam nối liền nắm tay<br /> 
  Ta đi từ đồng hoang vu vượt hết núi đồi<br /> 
  Vượt thác cheo leo tay ta vượt đèo<br /> 
  Từ quê nghèo lên phố lớn<br /> 
  Nắm tay nối liền biển xanh sông gấm nối liền một vòng tử sinh.</i>
  </dd> 
  <p>
  Bài hát ra đời từ mấy năm trước, nói lên giấc mơ của dân tộc nay mới trở thành hiện thực. Đây là bài hát đầu tiên được phát lên sóng của đài phát thanh Sài Gòn ngày giải phóng. Phải gần 20 năm sau tôi mới gặp lại người bạn học cũ, gặp nhau trong ngày trọng đại này.</p> 
  <p>
  Bài hát này xuất hiện cùng với <i>Huế Sàigòn Hà Nội, Ta phải thấy mặt trời, Việt Nam ơi hãy vùng lên, Đồng dao hòa bình...</i> vào các năm 1968-69 cổ vũ cho tinh thần hòa hợp, hòa giải dân tộc, nói lên khát vọng hòa bình, thống nhất đất nước. Ngày 30-4-1975, chiến tranh chấm dứt tại Sài Gòn mà không đổ máu, ước mơ trong các bài hát của TCS đã trở thành hiện thực. Có hạnh phúc nào bằng? Vinh dự biết bao! Thế hệ chúng tôi tự hào có TCS phát lên tiếng gọi hòa hợp hòa giải dân tộc đầu tiên ngay sau khi chấm dứt chiến tranh. Làm một người nghệ sĩ, TCS chỉ cần sự kiện sáng tác <i>Nối vòng tay lớn</i>, hát <i>Nối vòng tay lớn</i> như thế là đã có tên trong bảng đồng bia đá rồi.</p> 
  <br /> 
  <p align="center">
     <img src="NHThai_TCS_2.jpg" /><br /> 
     <i>Trịnh Công Sơn và Nguyễn Hữu Thái - 1980</i>
  </p> 
  <br />
  <p>
  Sau này khi được nghe tiếng nói thật lòng thân thương của anh bộ đội Nguyễn Văn Thọ thì tôi càng thấy hết ý nghĩa cần thiết của tiếng hát TCS 

   và bạn bè vào giờ phút lịch sử ấy: </p> 
  <p>
  “Bài hát đã có tác động làm chùng tay súng. Một ngày, một giờ mà sinh mệnh của hàng triệu con người nằm trên đường tơ kẽ tóc, một sự kiện 
  như thế thật quá trọng đại !” Đó là cảm giác ghi lại của anh bộ đội Nguyễn Văn Thọ khi tiến vào Sài Gòn trên chiếc xe Jeep Mỹ từ phía Củ Chi. 

  Anh viết tiếp&nbsp;:</p> 
  <p>
  <i>“Mặt đất bao la anh em ta về gặp nhau trong bão lớn quay cuồng trời rộng...”</i></p> 
  <p>
  Lời ca không phải là tiếng thách thức tử thủ. Lời ca không phải là tiếng bể máu như kết cục thường của chiến cuộc, lời ca khi ấy làm chùng 
  xuống không khí thù hận và hằn học. Chúng tôi tiến vào Sài Gòn... Chiến tranh nào bao giờ chẳng có mặt trái, nhưng tiếng hát kia, bản nhạc 

  ấy, mở ra cho cả hai bên nghe như một liều thuốc vô hình đã làm chùng xuống một thời khắc dễ nổi cáu và nổi dóa”.&nbsp;  </p> 

  <p>
  Cảm nhận của những người trẻ ngày nay cũng không mấy khác. Nhân kỷ niệm 30 năm ngày giải phóng Sài Gòn, một em viết rằng: </p> 
  <p>
  “Khi Trịnh Công Sơn viết bài hát <i>Nối vòng tay lớn</i>, ắt hẳn anh đã vô cùng thiết tha mong mỏi cái ngày mà <i>Trời rộng, bàn tay ta nắm, nối trọn một vòng VN</i>.</p> 
  <p>
  Thuở ấy, từ những năm cuối thập niên 1960, phải chăng <i>Nối vòng tay lớn</i> đã trở thành một trong các bài hát phổ biến trong sinh hoạt tập thể SVHS ở miền Nam. Thuở ấy, <i>Nối vòng tay lớn</i> đã được tuổi trẻ hát lên với tất cả niềm hân hoan nhiệt thành. TCS đã viết <i>Nối vòng tay lớn</i> cho khắp cả miền Nam cùng hát, thế nhưng ít ai có dịp nghe anh hát. Vậy mà có một ngày, cái ngày trọng đại của thành phố Sài Gòn và cũng là của cả nước, 30-4-1975, người dân Sài Gòn bỗng được nghe TCS hát <i>Nối vòng tay lớn</i>.</p> 
  <p>
  Chiều 30-4-1975, phần lớn người dân Sài Gòn đều túa ra đường để được tận hưởng bầu không khí hân hoan, phấn khởi của ngày thành phố được giải phóng. Chính vào lúc ấy, những người dân ở nhà mở radio nghe tin tức qua Đài phát thanh Sài Gòn đột nhiên có cảm giác khác lạ khi chương trình chợt lặng đi một chút và tiếp ngay đó là tiếng của TCS: “Tôi là Trịnh Công Sơn...”, rồi anh cất tiếng hát bài <i>Nối vòng tay 

  lớn</i>.</p> 
  <p>
  Mặc dù lúc đó TCS chỉ hát “chay” nhưng người nghe cảm thấy xúc động dâng trào khi nghe anh hát trong giờ phút lịch sử ấy của dân tộc. Bài hát thể hiện lòng mong ước của tuổi trẻ sinh viên học sinh, của toàn dân tộc Việt Nam nay đã trở thành hiện thực.</p> 
  <p>
  Giờ đây, đã 30 năm qua. Trong phút giây thiêng liêng kỷ niệm 30 năm lịch sử này, sao cứ tưởng như vẫn còn nghe đâu đây tiếng hát của anh: <i>Trời rộng, bàn tay ta nắm, nối trọn một vòng Việt am...”</i></p> 
  <p>
  Vậy mà sự kiện này cũng có không ít người xuyên tạc. TCS buồn và đắng cay cho cái bi kịch cuộc đời trước những ấu trĩ đó. Anh tâm sự với một người bạn từng hiểu và giúp đỡ tinh thần anh nhiều. Người này khuyên TCS: “Đừng buồn nữa vì dù sao tiếng hát Sơn cũng đã đi vào lịch sử, mà lịch sử thì đâu có chờ đợi ai!”&nbsp;&nbsp;&nbsp;  </p> 
  <p>
  Không phải chỉ có TCS, mà chính bản thân tôi một thời gian dài sau 30/4/1975 cũng từng bị gán cho là “cướp công cách mạng”, dám có mặt tại Dinh Độc Lập giúp bộ đội kéo cờ lên nóc Dinh Độc Lập và giới thiệu lời đầu hàng của tướng Dương Văn Minh tại đài phát thanh Sài Gòn.</p> 
  <br /> 
  <p><b>Tiếng hát hóa giải hận thù, hòa giải dân tộc </b></p> 
  <br /> 
  <p>Lần đầu tiên tôi nghe những bài hát phản chiến của TCS khi ở tù ra bị đưa thẳng vào quân trường Quang Trung đi lính vào cuối năm 1967. Người bạn học cũ  bấy giờ đang sáng tác nhạc, xuất sắc nhất là loạt bài <i>Ca khúc da vàng</i>. “Tôi có người yêu chết trận Pleime. Tôi có người yêu ở chiến khu Đ chết trận Đồng Xoài...” Những lời ca  bi thảm của ca sĩ Khánh Ly trong những đêm quân trường vang lên rờn rợn như từ nhà mồ làm tình cảnh những người như chúng tôi càng thê lương và rã rời hơn.  </p> 
  <p>
  Cùng học với nhau một năm thì Sơn thi rớt tú tài và biến đâu mất. Tôi còn giữ tấm hình lưu niệm nhỏ trao đổi nhau khi rời ghế nhà trường năm ấy. Một thanh niên điển trai, khỏe mạnh lạc quan nhìn về tương lai. Khác với hình ảnh hiện nay của Sơn, gầy ốm, tiều tụy. Nghe nói bấy giờ anh cũng đang trốn lính, sống phiêu bạt và đói rách lắm! Tôi không ngờ người bạn học thời trung học nay lại sáng tác được những lời ca làm xúc động lòng người đến như vậy. Trước khi vào tù, tôi có thoáng nghe mấy bài tình ca của anh, nhưng lại không để ý lắm vì tôi đã từ bỏ những ca khúc yêu đương lãng mạn và tìm về những bài ca gây sự phấn khích đấu tranh. Trong những năm chiến tranh, các băng cát xét hàng loạt bài nói về tình yêu, chiến tranh và thân phận con người của TCS đã thực sự có mặt khắp hang cùng ngõ hẻm miền Nam và có tác dụng gây ý thức chán ghét chiến tranh.  </p> 
  <p>
  Tuy vậy, nội dung nhiều ca từ cũng gợi lên hình ảnh nội chiến không được phía Giải phóng tán đồng. “Một nghìn năm nô lệ giặc Tàu, một trăm năm nô lệ giặc Tây, hai mươi năm nội chiến từng ngày”. Tuy vậy, tôi vẫn nghĩ có lẽ chưa có ai ở miền Nam lại nói lên được thân phận của lớp thanh niên chúng tôi bằng TCS qua những ca khúc ngày càng mang tính chống chiến tranh, chống ngoại xâm. Tôi chưa gặp lại TCS trong những năm này, nhưng vợ tôi Trần Tuyết Hoa khi còn sinh viên lại chơi thân với anh do hoạt động trong phong trào hòa bình và thúc đẩy anh sáng tác ca khúc phản chiến, tổ chức cho anh trình diễn trong tập thể sinh viên. Cuộc chiến đã đẩy chúng tôi mỗi người một ngã, không biết ngày mai sẽ ra sao đây?</p> 
   
  <p>
  Giòng nhạc của TCS sau 30/4/1975 lại gây tranh luận, nhất l trong cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Anh phải chăng là “một kẻ phản bội chính nghĩa Quốc gia” (đối với người chống Cộng ở nước ngoài) hay “một kẻ lừng chừng không có lập trường rõ rệt” (đối với chính quyền cách mạng trong nước)? </p> 
  <p>
  Đối với TCS, văn hóa luôn đứng trên chính trị, cho nên anh chỉ đơn giản là hiện thân của tâm hồn Việt Nam sống sót sau chiến tranh, nhất định không rời bỏ quê hương và đồng bào mình, không muốn phân biệt đối xử với ai. Anh luơn sng tc với một tấm lòng mong muốn mọi người nhanh chóng vượt qua khó khăn và những chấn thương chiến tranh, tìm ra được tiếng nói hòa giải lẫn nhau giữa những con người Việt để cùng bảo vệ cái ‘Hồn dân tộc’ vẫn mãi tồn tại sau chiến tranh. </p> 
  <p>
  Những nhà nghiên cứu về TCS ở nước ngoài hoặc đã cố tình bỏ qua một mảng sáng tác rất quan trọng này của TCS hoặc có làm thì cũng chưa nhận thức rõ chúng một cách khách quan. Có lẽ do họ không sâu sát được tình hình trong nước sau chiến tranh. Riêng anh đã xác định thế đứng của mình là không ra đi khi nói với cc nh bo Php rằng:&nbsp;“<i>Trong các bài hát tôi đều kêu gọi hòa bình, thống nhất. Làm sao tôi có thể nghĩ đến chuyện ra đi&nbsp;!”</i> Và cũng xác định quan niệm đứng trên mãnh đất quê hương để sáng tác:&nbsp;“<i>Nếu tôi ra nước ngoài, tôi không viết được. Không thể trồng một cây Việt Nam trên đất Mỹ hay Pháp được!</i>”</p> 
  <p>
  Thật vậy, những ca khúc TCS sáng tác sau chiến tranh đã nói lên thân phận con người sống sót sau chấn thương chiến tranh, tình yêu quê hương và ý hướng hòa giải dân tộc: <i>Em còn nhớ hay em đã quên, Huyền thoại mẹ, Đời gọi em biết bao lần, Chiều trên quê hương tôi, Em ở nông trường em ra biên giới, Chiếc lá thu phai, </i>và cả<i> Nhớ mùa thu Hà Nội, Thành phố mùa xuân, Tình khúc Ơ bai, Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui,...</i> </p> 
  <p>
  Vào thời điểm khó khăn sau chiến tranh đó mà TCS vẫn rất nhân bản khi nói về con người Việt: “<i>Văn hóa Việt Nam vẫn tồn tại. Chiến tranh cùng những hậu quả chỉ làm đổ vở vật chất. Nhưng linh hồn vẫn sống...” </i>Và anh xác định tính cách nhân ái của người mình: “<i>Người Việt Nam dễ tha thứ. Họ thừa khả năng quên đi những kỷ kiệm không hay...”</i> Điều đó thực hiện ngay nơi chính bản thân anh, một người Việt: “<i>Đã yêu cuộc đời này bằng trái tim của tôi”</i>(Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui). </p> 
  <p>
  Di hại của chấn thương chiến tranh thật ghê gớm, kéo dài hàng mấy thập kỷ sau ngày ngưng tiếng súng. Ngoài nước, người Mỹ vẫn thù hận, tiếp tục dựng lên cả một chiến dịch quân sự lẫn chính trị quốc tế bao vây và làm tổn hại Việt Nam suốt hai thập kỷ. Người Việt chống Cộng bên ngoài thì tiếp tay với các thế lực thù địch quốc tế điên cuồng chống phá quê hương... Ở trong nước, xuất hiện không ít ấu trĩ của giai đoạn đầu của chế độ cách mạng khiến hàng vạn người Việt Nam tiếp tục bỏ nước ra đi, tạo sự phân biệt đối xử với người còn ở lại. Nhưng nhân dân Việt Nam dù đứng trong phía nào của các phe đối nghịch nhau đây đó trong và ngoài nước đều cất tiếng hát TCS để được “ru dỗ” mình trong những cơn hoảng loạn tinh thần, bế tắc của giai đoạn khó khăn đó.</p> 
  <p>
  Đây là một sự kiện lạ lùng có một không hai trong lịch sử Việt Nam lẫn của cả thế giới. Dần dần tiếng hát đó đã có tác dụng tạo được một nhịp cầu nối liền những người Việt ở các phía đối nghịch xích lại gần nhau. Một quá trình hóa giải hận thù, hòa giải hòa hợp đang hình thành và vẫn còn tiếp diễn...</p> 
  <br /> 
  <p><b>TCS đã là một phần trong cuộc sống của chúng tôi rồi...</b></p> 
  <br /> 
  <p>
  Sau ngày giải phóng, chúng tôi gặp gỡ nhau thường xuyên hơn do gắn bó với nhau qua phong trào “Ca khúc chính trị” của Hội trí thức yêu nước. Anh cùng Phạm Trọng Cầu, Trương Thìn, Trần Long Ẩn, Hoàng Hiệp, Thanh Hải, Miên Đức Thắng... là những cái đinh trong phong trào văn nghệ sôi nổi này. </p> 
  <p>
  Vào đầu những năm ’90 của thế kỷ trước khi TCS sang Canada, cả nhà tôi đều gặp mặt anh, riêng tôi không gặp để đỡ gây phiền toái cho anh đối với những người chống Cộng còn quá hận thù Việt Nam. Nhưng từ khi về nước làm việc sau 1995, tôi thường gặp lại  anh, cùng nhau ngồi ôn lại thời học cũ, nói với nhau về những người bạn chung, nay ở đâu, ai còn ai mất. Và nhất là nghe con trai tôi Thái Hoà cùng Jennifer Thomas hát những ca khúc mới của anh.</p> 
  <p>
  TCS vẫn quyết tâm ở lại đất nước sau  năm 1975, tuy bị đố kỵ không ít suốt từ Huế đến Sài Gòn. Nhưng rõ ràng là tài năng lẫn lòng yêu nước của anh đã được khẳng định. Tôi nhớ mãi sau ngày giải phóng, loạt ca khúc chính trị của anh dẫu tích cực cách mấy cũng bị xuyên tạc và phê phán nghiệt ngã, cuối cùng người ta mới hiểu ra. Con trai và con gái tôi là Thái Hoà và Thiên Nga về nước lại thân thiết với anh hơn tôi vì  họ cùng chơi nhạc với nhau.</p> 
  <p>
  Lần cuối gặp gỡ  TCS khi tôi cùng giáo sư Trần Văn Khê đến thăm anh ở nhà đường Duy Tân cũ năm 1998. Họ đều nhiều bệnh và mãi tâm sự nói với nhau về căn bệnh chung là tiểu đường. Sơn đã gầy yếu quá và chỉ mấy năm sau là anh vĩnh viễn ra đi, để lại một gia tài âm nhạc thật to lớn. Không ai ngờ người bạn bình thường ngày nào đó là một tài năng văn nghệ mà có lẽ hàng trăm năm đất nước mới sản sinh được một người. Chúng tôi vẫn gọi TCS là Nguyễn Du của thế kỷ 20.</p> 
  <p align="center"> 
  <img border="0" src="NHThai_TCS_3.jpg" /><br /> 
  <i>Tác giả với Trịnh Công Sơn tại nhà&nbsp; - 1998</i>
  <p>
  Mối tâm giao giữa TCS cùng tôi và gia đình chúng tôi khởi đầu từ tình bạn thời học sinh, sinh viên rồi kinh qua những năm thao thức và trăn trở thời&nbsp;tuổi trẻ đấu tranh Sài Gòn. Nhưng trên hết có lẽ là tác động của âm nhạc TCS, nó đã trở thành một phần trong cuộc sống và hoạt động của chúng tôi rồi...  </p> 
  <p>
  Riêng đối với tôi, sự kiện cùng TCS hát bài <i>Nối vòng tay lớn</i> vào trưa ngày 30/4/1975 tại đài phát thanh Sài Gòn không những có một ý nghĩa đặc biệt đón chào ngày hòa bình thống nhất đất nước mà cũng đánh dấu bước khởi đầu cuộc hành trình mới sau chiến tranh của thế hệ chúng tôi trong công cuộc làm lành vết thương chiến tranh, hòa giải dân tộc.</p> 
  <br />
  <p>
  <b>Nguyễn Hữu Thái</b><br />
  Viết nhân ngày 30/4 năm 2010.
  </p>


title: 40 năm hành trình âm nhạc Trịnh Công Sơn, Thái Hòa và tôi
created: 2006-04-16 08:37:52+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:29+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trần Tuyết Hoa, tháng 4 năm 2006.
url_id: 40-nam-hanh-trinh-am-nhac-trinh-cong-son-thai-hoa-va-toi
body:
  <ul>
  Con đường âm nhạc của Trịnh Công Sơn<br />
  Những câu chuyện tản mạn hơn 40 qua với dòng Nhạc Trịnh<br />
  Những kỷ niệm viết về một người bạn tâm giao<br />
  Những lời nhắn gởi của một người Mẹ viết cho đứa con<br />
  Và những niềm hy vọng ...<br />
  </ul>
  <br />

  <h3>NHỮNG GIỌNG CA</h3>
  <p>
  Hành trình âm nhạc Trịnh Công Sơn trong tôi nói riêng và gia đình chúng tôi khởi đầu từ sự tâm giao của những người bạn thời sinh viên. Ở đó tấm lòng chân thành của bạn bè đã đưa chúng tôi lại gần với nhau tự lúc nào không biết. Cho đến khi nhân ra điều này thì âm nhạc Trịnh Công Sơn đã là một phần trong cuộc sống của chúng tôi rồi.</p>
  <p>Đầu những năm 1960, tôi nghe một số tình ca là lạ <i>Ướt mi, Thương một người</i>... của Trịnh Công Sơn (TCS) - một nhạc sĩ trẻ chưa nổi tiếng lắm, qua giọng hát liêu trai của Thanh Thúy làm mê hoặc không ít người trẻ. Rồi <i>Nhìn những mùa thu đi</i> với giọng ca trong sáng rất dễ thương, mượt mà, có người cho là “sang trọng” kiểu Huế của Hà Thanh, nhất là khi song ca với giọng truyền cảm kiểu Bắc 
  của Mai Hương,  cũng một thời làm người ta khó quên. Đặc biệt khi nghe <i>Chiều một mình qua phố</i>, thì ở lứa tuổi học trò của chúng tôi thời ấy không ai mà không thuộc. Dân Huế lại “ghiền” hơn, có người thích đạp xe lang thang dưới những hàng me xanh Sài Gòn để tự ru dỗ mình cho đở nhớ nhà, tự thì thầm với mình: ”Chiều một mình qua phố / Âm thầm nhớ đến tên em / Có khi nắng khuya chưa lên mà một loài hoa chợt tím... Ngày nào mình thôi có nhau xin người biết đau”. Có bạn kêu lên: ”Cha ni ‘ba lơn’ chi lạ, đau hay không thì kệ người ta, mắc chi mình phải ‘xin’?” </p>

  <p>
  Tôi lại nghĩ khác, TCS đã linh cảm được thân phận của kẻ làm ‘người’, làm một ‘vết lăn trầm’ biết đau, cái nỗi đau trần thế trước uy lực cay nghiệt của tạo hóa. Ngay trong tình yêu mà TCS cũng đã bắt đầu trăn trở về thân phận con người từ đây chăng, rồi <i>Diễm xưa</i>, <i>Hạ trắng, </i>đến<i> </i>những <i>Phôi pha, Mưa hồng, Tình nhớ, Tình xa...</i> Rõ ràng tình có buồn thật nhưng không ’sến’, vì những lời ca quá  thánh thiện và đầy triết lý: “Làm sao em biết bia đá không đau”... “Ngàn sau sỏi đá cũng cần có nhau”. Đến loạt <i>Ca khúc Da vàng</i> sau này, TCS luôn xin con người ‘biết đau’ trước nỗi đau của người khác trong chiến tranh.
  </p>
  <p>
  Niên khóa 1964-65, tôi ở trong Ban đại diện Sinh viên Đoàn Đại học Văn khoa Sài Gòn (đường Nguyễn Trung Trực, nay là Thư viện Quốc gia). Lần đầu tiên tôi gặp TCS đến trường tôi hát với ca sĩ Thái Thanh. TCS giới thiệu và nhờ cô hát 2 bài mới sáng tác là <i>Lời buồn thánh</i> và <i>Tuổi đá buồn</i>. Sơn người gầy, đeo kính cận rộng vành, dáng dấp thư sinh, nói giọng Huế hơi nhỏ nhẹ. Ôm chiếc ghi ta thùng đệm cho Thái Thanh hát giữa trời, trong sân cỏ của trường, không có sân khấu. Hai người đứng trước một bức tường rêu của ngôi nhà tiền chế bỏ hoang, nhìn ra đường Nguyễn Trung Trực. Khán giả hầu hết là những sinh viên trường chúng tôi và bạn bè ngồi xổm xuống đất, lót giấy báo hay guốc dép, không có ghế. Cứ như là mấy đêm hát lửa trại, vậy mà vui. Khi Thái Thanh và mọi người ra về, Sơn ngồi lại với nhóm sinh viên thân hữu của trường. Sơn hỏi ý kiến mọi người, ai cũng khen giọng ca Thái Thanh 
  còn phong độ, còn khỏe quá... Tôi cũng công nhận giọng ca của cô còn tuyệt lắm và rất độc đáo, nhưng xin trả Thái Thanh về cho ‘Hội trùng dương’ và ‘Danube bleu’ (Dòng sông Danube xanh), vì bắt cô hát nhạc của TCS thì ‘hơi uổng’ cho cả hai... Mọi người gật gù và Sơn chú ý đến lời nhận xét hơi ‘lạ’ của tôi rồi bắt đầu làm quen.
  </p>
  <p>
  Vài tuần sau, Sơn mời Lệ Thu đến hát một số tình ca, quê hương và thân phận của Sơn nữa. Cũng hát trước bức tường rêu phong đó. Khán giả vổ tay tán thưởng, góp ý này nọ. Sơn hỏi riêng tôi: ”Chị thấy sao?” Tôi nói thật: ”Giọng Lệ Thu hay, truyền cảm nhưng có vài bài như vẫn còn thiếu cái gì đó của chất nhạc TCS”. Sơn gật gật... 
  </p>
  <p>Rồi bạn bè tổ chức cho TCS tự hát một đêm bên trong căn nhà tiền chế sau này lấy làm phòng ấn loát cho sinh viên. Sơn đứng ôm đàn hát một mình, sinh viên chúng tôi lót giấy báo ngồi xuống đất vây quanh (như trong bức hình tôi còn lưu giữ và đã tặng cho TCS, sau này in vào mặt sau tập nhạc “Những bài ca 
  không năm tháng”). Lần nào TCS cũng được sinh viên hoan nghênh nhiệt liệt và bắt đầu làm quen với sinh viên học sinh từ Đại học Văn khoa. </p>

  <p>Tuy vậy, Sơn vẫn cứ muốn đi tìm một giọng ca thật thích hợp cho nhạc của mình để cùng hát thì hay hơn. Sau này Sơn đã gặp được Khánh Ly đang hát cho một phòng trà ở Đà Lạt. Sơn đã mời cô về hát thử những ca khúc mới của mình, cũng ở Đại học Văn khoa. Lần này thì ai cũng phải công nhận giọng hát Khánh Ly trầm khàn, mà hát nhạc của Sơn thì như là có chất ma túy, càng hát càng thu hút người nghe. Tôi chúc mừng Sơn đã tìm được tri kỷ rồi nhé.
  <br /></p>

  <h3>GIỌT NƯỚC MẮT</h3>
  <p>
  Theo yêu cầu của bạn bè, anh tổng thư ký NNB ban đại diện Sinh viên đoàn Văn khoa đã ký tặng các bạn của TCS một căn nhà tiền chế bỏ hoang trong khuôn viên trường ở góc đường Lê Thánh Tôn - Công Lý (nay là Nam Kỳ Khởi nghĩa) để làm Hội Họa sĩ Trẻ. Ở đó các họa sĩ như Nguyễn Trung, Đinh Cường, Trịnh Cung, Nguyên Khai... và  họa sĩ bạn đến sinh hoạt thường xuyên. Và Sơn có thêm một chỗ an trú trong những ngày trốn lính ở Sài Gòn, nếu cái gác xếp nhà xuất bản An Tiêm bị lộ. Trong tình trạng này, Sơn luôn di chuyển khi thì ở nhà bạn bè, như TVN, cứ mỗi chỗ vài hôm cho khỏi bị theo dõi. Và chỗ nào bị chú ý thì Sơn phải biến ngay.</p>
  <p>Dạo ấy, tôi thường liên lạc với thầy Nhất Hạnh và các thầy ở nhà xuất bản Lá Bối rồi An tiêm để mang phổ biến những tác phẩm hòa bình, đạo pháp và dân tộc của thầy Nhất Hạnh: <i>Tình người</i> (Tâm Quán, bút hiệu đầu tiên của Thầy), <i>Nói với tuổi 20, Phật giáo hiện đại hoá, Hoa sen trong biển lửa... </i>và<i> Chắp tay nguyện cầu cho bồ câu trắng hiện</i>.
  </p>
  <p>Đây là quyển thơ mang nội dung hòa bình bất bạo động của thầy Nhất Hạnh mà một hôm tôi mang vào bán cho sinh viên Văn khoa. Vừa vào lớp xin phép thầy CL (ở Pháp về), mới nhìn thấy tựa cuốn thơ là thầy đã la lên:” Ồ! Hòa bình hả? Hòa bình là có lợi cho Việt Cộng, không thể phổ biến ở đây được”. Thầy đuổi tôi ra khỏi lớp, cả bọn sinh viên phân ban Pháp như một lũ con Tây xua tay: ”Sortez, sortez!...” (đi ra, cút đi). Tôi ôm chồng thơ, chào thầy rồi chạy vội ra khỏi lớp với tràng cười cợt đuổi xua theo sau lưng. Có một giọng tiếng Việt còn ngọng nghịu: ”Ra ngoài Bắc mà kêu hòa bình đi!” Tôi nghẹn ngào, xấu hổ, nước mắt bỗng tuôn rơi vì đời tôi từ nhỏ tới giờ chưa bị ai xua đuổi nhục nhã như vậy. Đi ngang phòng thầy khoa trưởng Nguyễn Đăng Thục, thấy cửa mở, thầy ngoắc tôi vào:” Đi đâu, mang sách gì mà khệ nệ thế này?” Tôi vào, đóng vội cửa lại và kể hết cho thầy nghe. “Con xin lỗi thầy là đã không xin phép thầy trước”. Thầy Thục cầm một quyển thơ lên xem và khuyên tôi: ”Thôi cô mang về giả lại thầy Nhất Hạnh đi! Thưa với thầy là ở đây khó khăn lắm. Tôi ngồi đây cũng không yên thân nữa là. Vì cái vụ danh sách Hòa bình Tự quyết của các ông giáo sư TTDK đấy. Ối dào, mấy cái anh Tây con 
  này mà biết gì tới hòa bình, đạo pháp và dân tộc kia chứ! Rõ khổ!”</p>
  <p>
  Tôi mang chồng thơ về Đại học Vạn Hạnh (lúc đó còn ở chùa Pháp Hội) gặp thầy Nhất Hạnh, kể hết sự tình ở Văn khoa: ”...Họ bảo sách thầy có lợi cho Việt Cộng, thầy Thục cũng không can thiệp được...” Thầy Nhất Hạnh buồn bã khuyên tôi: ”Thầy khoa trưởng nói đúng đó, họ không còn là người Việt Nam nữa rồi, không hiểu gì hết hay không cần hiểu nữa. Họ đã vong thân chính trên quê hương của mình rồi! Thôi 
  cô đem về An Tiêm giao lại cho thầy Thanh Tuệ, đừng buồn nữa!” </p>
  <p>
  Tôi lại mang chồng thơ hòa bình về An Tiêm trong con hẻm đường Lý thái Tổ. Thầy Tuệ ngạc nhiên: ” Ủa, sao lại mang trở về?” Tôi lại kể lể bị xua đuổi ở Văn khoa. Vừa tức, vừa tủi thân, vừa thấm mệt, tôi bật khóc: ” Cuốn thơ dễ thương như vậy mà họ bảo là thân Cộng đó...Thầy”. Trên khung cửa nhỏ của cầu thang. TCS ló mặt xuống hỏi: ” Gì vậy?”, rồi ngoắc tôi lên. Thầy Tuệ bảo chị lên uống trà với anh Sơn cho ấm, hết mưa rồi về. Tôi leo lên thang gác gỗ nhỏ xíu. Cái gác xép vừa đủ cho một bộ xa lông nhỏ cũ kỹ và một tấm màn xanh đen lớn che chắn nửa phòng. Bên trong là giang sơn của các vị văn nghệ sĩ lang 
  thang và trốn lính: Trịnh Công Sơn, Bùi Giáng, Phạm Công Thiện, Bửu Ý, Nguyễn Đức Sơn... thường xuyên ghé một hai ngày rồi đi. Nhà xuất bản An Tiêm của thầy như một bến sông nhỏ của những con thuyền độc mộc tài hoa một thời, cứ tấp vào rồi lại ra đi. Tôi ngồi uống trà nhìn ra cửa sổ, mưa rỉ rả buồn chi lạ. Sơn đã nghe hết chuyện, lên giọng kẻ cả la tôi:” Có chi mà khóc như con nít rứa?” Tôi ức quá kêu kên: ” Chớ tụi nó cũng là sinh viên mà đuổi mình như cùi hủi, không tức hả? Ngày mai tụi nó sẽ kháo ầm lên, cái con bé mặc áo tím đấy nay bày đặt đi bán sách hòa bình thân Cộng bị thầy đuổi. Làm sao mà còn ngồi học được!”...
  </p>
  <p>Sơn buồn buồn nhìn ra cửa sổ bảo tôi: ”Bạn nhìn ra terrasse (sân thượng) xem, thấy gì không?” Tôi nói không thấy gì, mưa vừa tạnh. Sơn bảo, nhìn kỷ đi. Tôi đang tức mà hỏi chuyện vô duyên nên gắt lại: ”Nhìn kỷ rồi, chỉ có một sợi giây thép phơi áo quần mà mưa nên thầy không phơi. Hết.” Sơn cười chọc quê làm tôi tức thêm: ”Rứa mà cũng học Triết, uổng quá!” Rồi Sơn chỉ tay qua lại như người lên đồng 
  và bảo: ”Bạn thấy không? Những giọt mưa đang chạy qua lại trên sợi dây kẻm ngoài kia, hễ gió thổi qua thì nó chạy qua, gió thổi lại thì nó chạy lại, chúng nó dìu dắt nhau đi tìm sự ‘an trú’ mà không có...Rồi gió thổi mạnh thì chúng run rẩy... và rơi xuống đất, tịch lặng...Tội nghiệp chưa? Mấy giọt mưa kia còn khổ hơn mình nhiều. Tui với bạn ngồi đây được ‘an trú’ dưới mái tôn che chở của An Tiêm, dù nhỏ bé và nghèo cũng còn hạnh phúc hơn những giọt mưa ngoài kia... Đừng có ‘con nít’ nữa. Quan tâm làm gì những lời lẽ vong thân mất gốc. Phải bỏ ngoài tai mới sống nỗi. Bạn mà cứ còn suy nghĩ kiểu ‘công nương’ đó thì còn buồn khổ dài dài. Nhìn những giọt mưa kia có giống những giọt nước mắt quê hương mình không? Mình ở trong thành phố, cực mấy cũng còn sướng chán. Dân ở nông thôn mới khổ dễ 
  sợ. Đạn bom cày xới mỗi ngày, bạn bè đi lính thì cứ nghe tin ngả xuống liên tục. Thật là đau đớn, nhức nhối!...”
  </p>
  <p>Trên đường về tôi suy nghĩ mãi về những liên tưởng, những cộng hưởng lương tri của TCS. Từ những giọt mưa đi tìm an trú trên giây kẻm đến những giọt nước mắt quê hương mình trong chiến tranh thì thật lạ và cũng thật tuyệt diệu. Sơn đã đưa triết học vào âm nhạc rồi đó. Có phải từ những liên tưởng này mà Sơn đã viết bài <i>Giọt nước mắt quê hương</i> chăng? Hôm sau tôi vào trường thì bị ngay một dàn chào hí hố:”Bồ câu xuất hiện rồi kìa... Ôi giời! Sao bồ câu không bay ra Bắc mà kêu gọi hòa bình nhĩ? vv,,, và vv... Nhớ lời Sơn, tôi cứ mặc kệ phớt tĩnh vào học. Và thỉnh thoảng vẫn lên Đại học Vạn Hạnh giúp thầy sửa chửa bản thảo sách báo hòa bình và qua An Tiêm gặp lại Sơn và các bạn bè nghệ sĩ lang thang. Họ bàn luận và bức xúc về chiến tranh cùng những hậu quả của nó, và nhất là sự có mặt nghênh ngang của lính Mỹ trên đường phố Sài Gòn...đến không chịu nỗi nữa. TCS luôn đốt thuốc lá ngồi nghe, trầm tư và tích lũy bao ý tưởng bạn bè. Sau này, nhìn thấy trong những ca khúc TCS, thỉnh thoảng có bóng dáng bạn bè, như “Còn hai con mắt, một con khóc người...” thì rõ là cái kiểu Bùi giáng rồi. <br />
  </p>
  <h3>THỂ NGHIỆM CA KHÚC DA VÀNG</h3>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/photos/album-1/a009.jpg/image_view_fullscreen"><img src="http://nohost/tcshome/photos/album-1/a009.jpg/image_mini" alt="Quán Văn 1966-67" title="Quán Văn 1966-67" /></a>
    <p class="discreet">TCS 1967</p>
  </div>

  <p>Sau vụ Phật giáo bị đàn áp năm 1966, tình hình chiến sự ngày càng tăng nhanh. Báo chí đưa tin người chết hai bên quá nhiều. Khoảng năm 1967, nhóm sinh viên Phật tử vận động hòa bình chúng tôi bàn với TCS nên viết nhạc phản chiến, kêu gọi ngưng tiếng súng để nói chuyện giữa người Việt với nhau. Sơn nói 
  muốn viết phải về Huế vì ở đó là địa đầu của những trận chiến đẫm máu nhất. Nhưng sau một tuần Sơn 
  viết cho tôi một lá thư bảo là ngày nào cũng úp mặt lên đàn mà ý nhạc vẫn chưa tới. Rồi sau đó nghe bạn bè ngả xuống. Huế đúng là địa đầu của tải thương và nhận xác. Không lâu sau, Sơn đem tập bản thảo “<i>Ca khúc da vàng</i>” vào Sài Gòn hát thử cho bạn bè nghe ở nhà anh TVN. Ai cũng thấm thía đến sửng sờ, nhất là các bài <i>Người con gái Việt Nam da vàng, Tình ca người mất trí, Gia tài của mẹ</i>...  </p>
  <p>Chị bác sĩ Đổ Thị Văn và tôi đem về thể nghiệm ở trụ sở Sinh viên Phật tử trong cư xá Thích Quảng Đức 294 Công lý (nay là Nam Kỳ Khởi nghĩa). Nhưng khi chúng tôi trương tấm biểu ngữ “Trịnh Công Sơn và Ca khúc Da vàng” lên trước cổng thì ai cũng ngại. Chị Văn thì thấp, tôi thì cao nên cái biểu ngữ cứ xéo xẹo hoài. Sơn vừa đến, hỏi:”Chứ con trai đâu hết mà để cho con gái leo lên thang vậy?” Tôi cười: 
  ”Con trai mà ló ra đây để cho cảnh sát hốt vô trại lính à!” Sơn kêu: ”Chị Văn nhích lên tí cho bằng bên kia”. Chị cười ngặt nghẽo: ”Ta ráng hết sức rồi, ráng nữa té sao?” Sơn quăng điếu thuốc, bảo: ”Chị 
  xuống đi, để tôi”, rồi leo lên cùng tôi căng thẳng biểu ngữ không nghiên lệch nữa. </p>

  <p>Khi giới thiệu Sơn hát, anh đoàn trưởng nói: ”Chính tác giả đã cùng bạn bè leo lên thang treo biểu ngữ đó”. Khán giả vổ tay nồng nhiệt. Sơn ôm đàn hát <i>Người già em bé, Giọt nước mắt quê hương, Ca dao mẹ, Vết lăn trầm... </i>Khi đến  loạt<i> Ca khúc da vàng </i>thì khán giả đứng lên vổ tay vang dội cả hội trường. Một số bạn phải chạy ra cổng canh chừng xe cảnh sát. Sau đợt thể nghiệm đó, TCS rất thành công, bạn bè đưa Sơn về hát ở Đại học Văn khoa. <br /> 
  </p>
  <h3>“NỘI CHIẾN”</h3>
  <p>Một hôm, có một chị bạn của tôi và cũng là bạn TCS đã đến nhà tôi phê bình: ”Sao TCS viết nhạc như vậy mà chị cho là tiến bộ? Bài <i>Gia tài của mẹ</i> có câu ‘Hai mươi năm nội chiến từng ngày’. Chữ ‘nội chiến’ không đúng với chiến tranh Việt Nam. Đây là cuộc chiến chống Mỹ xâm lăng giành độc lập thống nhất chứ không phải nội chiến như Trịnh - Nguyễn ngày xưa”. Tôi nói nhưng rõ ràng là người Việt 
  Nam hai miền Nam-Bắc đang cầm súng giết nhau kia mà. Chị bảo thì do Mỹ đổ quân lên miền Nam và chỉ đạo từ A đến Z. Rồi chị hạ nhỏ giọng như mệnh lệnh: ”Các anh ở trong không bằng lòng hai chữ ‘nội chiến’, chị nói Sơn sửa lại đi!”. Nói xong chị đi ngay.
  </p>
  <p>Tôi nghe mà sợ quá vội chạy lên An Tiêm tìm gặp Sơn, cầm theo cả tâp Ca khúc da vàng Sơn vừa đưa tôi hôm 18/7/1967 có kèm chữ ký tặng. Tôi kể cho Sơn nghe và đề nghị sửa hai chữ ‘nội chiến’ cho rồi, chứ tôi ngán mấy chữ: “các anh ở trong không bằng lòng” quá! Sơn suy nghĩ một hồi rồi nói có vẻ bực mình: ”Mệt quá, nhạc viết ra rồi còn bắt sửa đi sửa lại...” Và Sơn thở dài: ”Thôi tùy bạn, muốn sửa gì cứ sửa!” Tôi đặt bút xuống gạch ngang chữ ‘nội chiến’ trong tập nhạc của tôi, viết lên trên đó chữ ‘giặc giã’. Rồi gạch bỏ luôn chữ đó, vì thấy: ”Dỡ quá phải không Sơn?. Hay là ‘chinh chiến’ vậy? ‘Chinh chiến’ nghe hơi nhẹ hơn tí, nhưng thôi, cũng được nghen Sơn?” Sơn ậm ừ: ”Tùy bạn... thôi cũng 
  được!” </p>
  <p>Tập nhạc tôi còn lưu giữ đến nay với mấy dấu gạch sửa đầy kỹ niệm đó. Cho dù Sơn đã đồng ý sửa lại bằng chữ ‘chinh chiến’, mà khi hát người ta vẫn cứ hát ‘nội chiến’, thế mới khổ. Khi tôi báo cho Sơn biết việc đó, Sơn cười: ”Bạn thấy chưa? Đó là quyền của người hát, làm sao mình cản nỗi!” <br /></p>
  <p>Giọng hát Khánh Ly đi vào <i>Ca khúc da vàng</i> của TCS như một “duyên kỳ ngộ” của <i>Ca</i> và <i>Nhạc</i>. Từ đó dân Sài Gòn chỉ nghe TCS qua giọng hát Khánh Ly mà thôi. Và Sơn về an trú ở Hội họa 
  sĩ trẻ trong một góc vườn Văn khoa. Thường khi không có giờ học, tôi băng qua đồi cỏ, xuống căn nhà  Họa sĩ trẻ nghe Sơn tập cho Khánh Ly hát. Một hôm, Mai (tên thật của Khánh Ly) nhìn thấy tôi bổng kêu lên: ”Chị ơi, từ sáng giờ có mỗi chữ ‘chết’ mà em ‘chết’ mãi không được, ảnh mắng em...kìa!”. Sơn đang ngồi hút thuốc, nhìn ra cửa sổ có vẻ khó chịu. Thì ra chữ ‘chết’ trong “chết trận Đồng Xoài...” trong bài <i>Tình ca người mất trí </i>mà Sơn cứ bắt Khánh Ly phải láy xuống cho hơi Huế một tí. Mà cô này cứ ‘chết’ lên theo giọng Bắc hoài nên Sơn bực. Khi tôi nghe và phát hiện ra như thế, Mai à lên một tiếng. Tôi giải hòa, bảo Sơn đừng có “khó chi mà ác rứa!” Rồi kéo Mai đi lên đồi cỏ chơi một vòng cho đỡ căng hãy tập tiếp.</p>
  <p>Khi Quán Văn mọc lên ở Văn khoa thì ban đại diện cũ của chúng tôi hết nhiệm kỳ nên tôi ít lui tới quán sinh viên đó, Chỉ nghe sinh viên xầm xì là do một nhóm sinh viên Văn khoa và bạn bè ở bên ngoài 
  vô gầy lên. Quán đơn sơ, nằm trước phòng ban đại diện cũ, để sinh viên có chỗ uống nước, tán dóc và để 
  cho Khánh Ly, TCS hát với sinh viên. Sân khấu là các mặt bàn kê lại với nhau và đứng hát giữa trời.    
  </p>
  <p>Khoảng năm 1967, Ban Văn nghệ Tổng hội Sinh viên Sài Gòn do anh Trương Thìn hướng dẫn có tổ chức một đêm hát cho sinh viên học sinh nghe ở trụ sở 4 Duy Tân (nay là Phạm Ngọc Thạch). Sau phần trình bày sôi nổi của Tôn Thất Lập, Miên Đức Thắng và các bạn sinh viên trong phong trào tranh đấu Sài Gòn, Trịnh Công Sơn bước lên với chiếc ghi ta thùng, tự hát những bản nhạc sâu lắng nói lên thân phận con người và quê hương trong chiến tranh: <i>Giọt nước mắt quê hương</i>, <i>Ca dao mẹ</i>, <i>Vết lăn trầm</i>... Một dòng nhạc trăn trở, tra vấn lương tri con người mà một nhà báo đã viết lên một câu để đời về sự nghiệp âm nhạc TCS: ”...Và từ đó nhạc Việt Nam không còn như cũ nữa!”.</p>

  <p>Vậy mà hôm ấy khi Sơn vừa hát xong thì có một người lên góp ý phê bình Phạm Duy xong lại mỉa mai TCS là giữa cảnh dầu sôi lửa bỏng của cuộc chiến, ở nông thôn người dân đội bom, đói khổ hàng ngày mà ở đây người ta cứ ngồi “khóc” để than thân trách phận thì vận nước này có hết điêu linh không? 
  </p>
  <p>Sơn ngồi bên, lặng đi một lát rồi hỏi tôi: ”Sao bạn mời tôi đến đây cho người ta chửi vậy!” Tôi cũng ngạc nhiên và trả lời Sơn là mục này không có trong chương trình. Sao lạ vậy, tôi sẽ hỏi anh Thìn. Nhưng Sơn cũng bỏ ra về. Tôi phải hẹn Sơn và Thìn cùng đến Đại học Văn khoa chiều ngày hôm sau để thông cảm nhau. Từ đó, hai người lại trở thành bạn thân thiết cho đến bây giờ. <br />
  </p>
  <h3>ANH SINH VIÊN NHẬT EGOCHI</h3>
  <p>
  Tôi không rõ nhạc của TCS có ma lực gì mà thu hút được người Nhật đến vậy. Trước Michico đã có Egochi sinh viên cao học Nhật đến Việt Nam làm luận án tiến sĩ về sử học và xã hội học năm 1966.
  </p>
  <p>Anh đến Văn khoa gặp tôi, nhờ giới thiệu với TCS vì anh rất thích bài <i>Vết lăn trầm </i>có câu: ” Đá lăn vết lăn buồn...” Sao đá mà cũng biết buồn? Tôi cười: ”Sao đúng ý tôi quá vậy? Tôi cũng thích 
  nhất bài này trong số nhạc Sơn, nhưng câu đó không phải đá buồn mà vết lăn của đá nó buồn vì đá lăn đi để lại trên đất một vết xước cô đơn, trầm buồn! Mà trên đất nước Việt Nam đang chiến tranh này, Egochi thử đếm xem có bao nhiêu vết xước cô đơn như thế trên đất, trong lòng người? Cho nên TCS mới tha thiết kêu lên ‘Ngày sau sỏi đá cũng cần có nhau’! Egochi thấy chưa?” Anh cười, nói đùa: ”Tư tưởng lớn gặp nhau!”
  </p>
  <p>Khi nghe Sơn ôm đàn nhắm mắt hát bài đó xong, Egochi ngây ngất nói: ”Hình như tôi đã gặp anh Sơn trước đây, gặp ở đâu đó trong tiền kiếp!” Rồi anh nói thao thao về thuyết luân hồi của Phật giáo. Tôi nói: ”Có lẽ hai người gặp nhau trong cùng một nỗi đau dân tộc. Egochi thì mang vết thương của hai quả bom nguyên tử không bao giờ lành trong lòng người Nhật. Còn TCS thì đang bị vết thương chiến tranh này hành hạ từng ngày. Có đúng không?” Cả ba chúng tôi đều đồng ý.
  </p>
  <p>Egochi nói muốn thử ra phố chợ xin ăn, thử sống một ngày lang thang của “kiếp ăn mày” ở Việt Nam, một đất nước đang chiến tranh để hiểu hết ý nghĩa của “nỗi đau cuộc sống”.</p>
  <p>
  Một tuần sau, Egochi đến nhà tôi, trông giống như một người ăn xin thật sự, áo quần xơ xác, mặt mày lem luốc bơ phờ... và đói thật. Egochi nói: ”Mệt nhưng mà thích vì cùng đói với các bạn ăn mày ở vỉa hè mà thương nhau lắm. Cùng chia xẻ nỗi đau và rất hạnh phúc!” Tôi đang chuẩn bị cho Egochi ăn, một người bạn tôi chơi ác, đi mua trứng vịt lộn về dấu, bảo nhắm mắt mới cho ăn. Mới ăn, anh nói: ”Ngon nhưng có cảm giác đang ăn một sinh vật!” Các bạn cười ầm lên, đưa ra con vịt con trong trứng lộn. Egochi òa lên khóc 
  nức nở: ”Sao các bạn ác quá vậy! Tôi đã sát sanh rồi!”
  </p>

  <p>Sau đó tôi bị bắt ba tháng vì vụ tranh đấu Phật giáo miền Trung. Egochi đến trước cổng nhà giam khóc và xin bảo lãnh tôi về, nhưng ai mà cho. Ra tù nghe tin anh bị trục xuất khỏi Việt Nam, nhận được thư anh nói mình đang đi châu Phi để cùng sống và nghiên cứu về vùng đất còn lạc hậu nhất thế giới... Tôi kể hết chuyện cho Sơn nghe, Sơn bảo: ”Tay ni lạ thật, thánh thiện quá rồi cũng khó sống!” Tôi chỉ tiếc là chưa giới thiệu Egochi nghiên cứu về nhạc hòa bình của TCS. Nhưng sau này có cô Yochoii Michiko đã đến Việt Nam gặp Sơn và làm luận văn cao học về dòng nhạc phản chiến TCS tại đại học Paris vào năm 1985, được công bố rộng rãi, nổi tiếng khắp thế giới. <br /></p>

  <h3>HÃY SỐNG DÙM TÔI !</h3>
  <p>Tôi không thể nào quên được buổi sáng hôm ấy, vào 7.30g ngày 16/5/1967, bạn Phan Đạm Hiệp đạp xe đến gọi tôi thảng thốt: ”Chị Hoa ơi! Chị Mai tự thiêu trên chùa Từ Nghiêm rồi. Chị lên mau đi”. Tôi đạp xe vội lên Từ Nghiêm, vừa đi vừa khóc. Chị Nhất Chi Mai học Sử ở Văn khoa, tôi học Triết, và chị rất thương tôi, coi tôi như một người em tâm đắc, thường gọi đi làm công tác xã hội cùng chị vào các xóm nghèo vùng ngoại ô Sài Gòn. Một người chị nhu mì, hiền lành, một nữ tu Dòng Tiếp hiện mà thầy Nhất Hạnh 
  rất quý nễ trong công tác với tâm bồ đề chân thành. Làm sao hiểu nỗi chị đã chuẩn bị cho cái hạnh Bồ tát này, từ khi đọc báo nghe tin Morrison một giáo sư đại học Mỹ tự thiêu cho hòa bình Việt Nam vào cuối năm 1965. Chị Mai đã khóc và kể lại cho tôi, Morrison bế đứa con gái thân yêu nhất đời Emily một tuổi ra trước tòa nhà Ngũ Giác Đài bộ quốc phòng Mỹ tự thiêu để thức tỉnh lương tri con người, mong chấm dứt chiến tranh Việt Nam. Emily đứng nhìn ngọn lửa thiêu sống cha mình kêu khóc: ”Cha ơi!”</p>
  <p>
  Chị đã vô cùng xúc động và kính phục Morrison, rồi âm thầm tự nguyện đem thân làm đuốc để đáp lại tấm lòng Bồ tát bên kia bờ đại dương trên xứ sở đang gây chiến ở Việt Nam... </p>
  <p>
  Tôi lên đến nơi thì ngọn lửa vừa tắt, Nhất Chi Mai của tôi ngồi xếp bằng như một pho tượng đồng đen bất động, mùi thịt da khét lẹt bốc khói. Tôi đặt tay lên đùi chị, phải rụt lại ngay, suýt bỏng tay mình. Tôi gục xuống nức nở đau đớn: ”Mai ơi! Sao phải như thế này? Không còn cách nào khác sao, hỡ Mai?” Nhìn hai pho tượng nhỏ Đức Mẹ Maria và Quan Âm Bồ tát đặt ngay ngắn trước mặt chị với 10 bức thư cho gia đình và cho những người có thẩm quyền gây chiến ở Việt Nam.</p>
  <p>
  Trong đó có bài thơ "Chắp tay tôi quỳ xuống" :
  <ul><i>
  Chắp tay tôi quỳ xuống<br />
  Sao người Mỹ tự thiêu <br />
  Sao thế giới biểu tình <br />
  Sao Việt Nam im tiếng <br />
  Không dám nói hòa bình </i> 
  </ul>
  <br />

  <ul><i>
  Tôi thấy mình hèn yếu<br />
  Tôi nghe lòng đắng cay<br />
  Sống mình không thể nói <br />
  Chết mới được ra lời</i> 
  </ul>
  <ul><i>
  Hòa bình là có tội<br />
  Hòa bình là cộng sản <br />
  Tôi vì lòng nhân bản <br />
  Mà muốn nói hòa bình</i> 
  </ul>
  <ul><i>
  Chắp tay tôi quỳ xuống<br />
  Chịu đau đớn thân này<br />
  Mong thoát lời thống thiết<br />
  Dừng tay lại người ơi!</i> 
  </ul>
  <ul><i>
  Dừng tay lại người ơi!<br />
  Hai mươi năm nay rồi <br />
  Nhiều máu xương đã đổ<br />
  Đừng diệt chủng dân tôi!</i> 
  </ul>
  <ul><i>
  Chắp tay tôi quỳ xuống.</i> 
  </ul>
  <ul>(Nhất Chi Mai, tự Nhất Chi, Kính cáo)</ul>
  <br />
  </p>
  <p>Tôi chép vội bài thơ và không dám ở lại với chị lâu hơn, cũng không thể tiễn đưa chị được vì chùa sợ cảnh sát tới gây khó dễ. Cô em nữ sinh Phật tử H. đã vừa khóc vừa kể hết nỗi niềm của chị Mai cho tôi nghe, bởi em đã gần gũi chị suốt những ngày cuối.</p>
  <p>
  Tôi không về nhà mà đạp xe qua An Tiêm, gặp TCS ở đó kể hết sự tình cho Sơn nghe và tôi khóc nhiều vì thương chị Mai quá chừng. Sơn hốt hoảng rơi người xuống ghế, sửng sốt chết lặng một lúc rồi kêu lên: ”Trời ơi, con gái mà cũng tự thiêu à? Dễ sợ ghê quá, sao không ai can ngăn dùm?” </p>
  <p>
  “Can ngăn gì nỗi Sơn ơi, chị ấy đã âm thầm chuẩn bị rất kỷ ngay từ khi nghe tin Morrison tự thiêu bên Mỹ kìa”. Tôi vừa khóc vừa đọc bài thơ Chắp tay tôi quỳ xuống của chị Mai cho Sơn nghe: ”Sơn thấy không, cái tâm Bồ đề của chị thanh cao vời vợi như vậy thì làm sao mà can ngăn cho được. Chị thành Bồ tát rồi Sơn ơi!” </p>
  <p>
  Sơn ngồi bất động, vẫn chưa hoàn hồn, trầm ngâm buồn bả, ứa nước mắt: ” Ừ, đúng rồi chỉ có cái tâm Bồ tát mới làm được một hạnh nguyện lớn lao như vậy!”</p>
  <p>
  Vài ngày sau, Sơn nhắn tôi lên An Tiêm và ôm đàn hát miên man ca khúc vừa mới viết: ”Hãy sống dùm tôi, Hãy nói dùm tôi, hãy thở dùm tôi...” Sơn hát xong, tôi kêu lên: ”Tuyệt quá Sơn ơi”. Sơn nói: ”Hôm 
  đó bạn về rồi, suốt ngày mình không làm gì được, suốt đêm cũng không ngủ được, cứ trằn trọc mãi với 
  câu thơ của chị Mai ‘Sống mình không thể nói, Chết mới được ra lời!’ Tại sao vậy? Mình đã tự hỏi bao 
  lần như vậy. Tối qua vùng dậy viết... Cuối cùng đã trả lời được cho chị Mai, cho bạn và cho chính mình bằng mấy nốt nhạc này đây. Được chưa?” Sơn đưa tôi bản nhạc chép tay vừa ráo mực. Tôi mừng quá đến chảy nước mắt: ”Được quá sơn ơi,  bây giờ làm sao in ra cho sinh viên đây?” Sơn bảo: ”Khoan đã, để từ từ mình sẽ in chung trong tập Ca khúc da vàng với bài Ru con (nay đổi là Ngủ đi con).</p>
  <p>
  Bạn bè sợ 2 bài này ý mạnh quá, kẹt cho Sơn nên chỉ chuyền tay nhau trong sinh viên thôi. Sau đó, Sơn âm thầm mang đi Nhật Bản và được một hãng đĩa Nhật vinh danh là tiếng kêu hòa bình thống thiết nhất 
  từ Việt Nam, được dịch ra nhiều thứ tiếng phổ biến khắp thế giới cùng tên tuổi của TCS và Khánh Ly. Từ 
  đó đến nay giọng ca Khánh Ly đã đưa Ca khúc da vàng của TCS vào tận tim óc con người, nó lột trần được nguyên hình cái Ác của người với người trong chiến tranh. Giọng ca Khánh Ly đầy ma lực, đến nỗi khi hát cứ như nhập thần. Cho nên Ca khúc da vàng bị cấm hát trên quê hương mình như thân phận nhức nhối, đắng cay của nó...
   <br /></p>

  <h3>SÚNG NỔ TRONG ĐÊM NHẠC TCS</h3>
  <p>
  Vào một đêm đầu năm 1968, sinh viên Văn khoa tổ chức một buổi nhạc TCS-Khánh Ly hát tại trường Văn khoa mới trên đường Cường để. Lúc đó, tôi bận thi tốt nghiệp nhưng cũng ráng đến nghe. Sinh viên học sinh đông nghẹt giảng đường chính. Đến trễ, nên tôi được ngồi hàng ghế đầu, bên phải sân khấu là bục giảng. TCS và Khánh Ly ngồi gần ban nhạc bên cánh trái.</p>

  <p>
  Chương trình sắp bắt đầu thì có hai anh chị lên micro, cô gái mặc áo dài hoa cà, chấm trắng, anh kia đứng ngay phía sau. Cô gái cất giọng miền Nam rõ ràng: ”Kính thưa quý vị và các bạn. Hôm nay là ngày 20 tháng 12, kỹ niệm ngày thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam...” Khán giả sinh viên 
  la ó lên: ”Cái gì vậy? giởn hay thiệt?...” Giáo sư Nguyễn Văn Trung ngồi cạnh tôi hỏi:” Ủa, tụi nó làm cái kịch gì vậy, Hoa? Sao bảo là Khánh Ly hát TCS mà?” Tôi cũng ngạc nhiên: ”Thưa thầy, con cũng không biết nữa vì hôm nay con không ở trong ban tổ chức”. Rầm! Một cái ghế quăng lên phía micro và tiếng sinh viên la ó: ”Vi xi! Vi xi cướp micro rồi!” Người trưởng ban tổ chức chạy vội lên để lấy lại micro thì nghe ‘đùng’ một tiếng nổ, anh ta quỵ xuống, sinh viên bắt đầu hổn loạn. Thầy Trung và tôi cũng chạy vội ra cửa. Ra đến hành lang, tôi kịp nhìn thấy thanh niên áo sơ mi trắng đứng sau cô gái vừa nói ở micro, lôi cô ta chạy vôi xuống bậc tam cấp và hai người biến vào đám đông. Tôi bị kẹt lại ở hành lang đông nghẹt người mà lan can cao quá không dám nhảy xuống. Một sinh viên Pháp xốc cánh tôi thảy qua lan can 
  rơi bịch xuống đất, may mà không gảy chân. Anh ta cũng nhảy theo sau, tôi chỉ kịp nói vội “Merci” (cám ơn) rồi chạy ra lấy xe Honda phóng về An Tiêm mà Sơn và Khánh Ly vẫn chưa về, nhưng có báo tin về là không sao.</p>
  <p>
  Hôm sau tôi lên gặp Sơn, cho biết người tổ chức chính là NVT bị bắn vào bụng, đang nằm bệnh viện. Anh ta không phải sinh viên Văn khoa, chỉ là bạn bè đến chơi, cùng sinh viên tổ chức Quán Văn ở trường cũ để Khánh Ly và TCS hát. Từ đó không ai còn dám tổ chức hát TCS ở các đại học nữa.</p>
  <p>
  Sơn đang trốn lính nên cũng phải dời đổi chỗ ở liên tục, rồi bay ra Huế mai danh ẩn tích một thời gian. Lúc này tôi ít gặp Sơn vì tốt nghiệp xong cử nhân còn bận làm cao học. Chỉ nghe Sơn vào lại Sài Gòn thường ngồi ở phòng trà, bắt đầu uống rượu. Tôi trách Sơn sao lại cùng Khánh Ly ra phòng trà hát uổng quá, nhạc của Sơn không phải hát ở chỗ này. Trong khi trước đó Sơn đã trách Khánh Ly “Em theo đời cơm áo...” </p>
  <p>
  Bùi Giáng phản đối tôi: ”Phải để hắn ra ngồi đó mới thấy hết cảnh ‘ta bà thế giới’ này, nhìn thấy hết mọi thứ người từ ‘thượng vàng tới hạ cám’, thì nhạc hắn mới sâu, mới thấm thía, chứ cứ đóng khung trong ‘cửa Khổng sân Trình’ thì chỉ có một giới nào đó nghe thôi sao. Hắn cũng phải ‘nghe’ thiên hạ nữa chứ...” Ban đầu, tôi nghĩ là Bùi Giáng điên rồi, nhưng sau đó nghe hàng loạt ca khúc mang tính triết học, từ Cát bụi, Một cõi đi về trước đó đến Đoá hoa vô thường... sau này, thì mới rõ là Bùi Giáng không điên tí nào. </p>
  <p>
  Sau Tết Mậu thân Sơn ở Huế vào, đem theo nhiều ca khúc dữ dội hơn. Vào đầu những năm ’70, Sơn thường ra Huế hoạt động với Bửu Chỉ và nhóm sinh viên tranh đấu Huế, nhất là sau cái chết của Ngô Kha, người mà Sơn giới thiệu với tôi ở Hội họa sĩ trẻ, một nhà thơ nhiệt tình và tài năng. Vào giai đoạn đó, Sơn chịu nhiều ảnh hưởng của Ngô Kha nên chuyển hẳn sang nhạc tranh đấu đòi độc lập thống nhất với những tập Kinh Việt Nam, Ta phải thấy mặt trời... với những bài Không mất niềm tin, Huế-Sài Gòn-Hà Nội, Nối vòng tay lớn... <br /></p>

  <h3>NHÓM SÁNG TÁC MỚI</h3>
  <p>
  Đến năm 1975 thì bạn bè nghe TCS hát Nối vòng tay lớn, bài hát đầu tiên phát đi trên đài phát thanh Sài Gòn vào ngày giải phóng 30/4/75, cùng anh em sinh viên và anh Nguyễn Hữu Thái chồng tôi, bố của Thái Hòa, anh là bạn học với Sơn thời trung học trường Providence (Thiên Hựu) ở Huế.  </p>
  <p>
  Thời gian trước đó, tôi ít khi liên lạc với Sơn vì đã có gia đình và 2 con nay được 5-6 tuổi, vẫn thường ru con bằng những bài Ca dao mẹ, Gia tài của mẹ.... Nghe nói sau giải phóng Sơn về Huế một thời gian gặp khó khăn nên trở lại Sài Gòn khoảng năm 1979. </p>
  <p>
  Tôi sinh hoạt ở Hội Trí thức Yêu nước, đa số là trí thức Sài Gòn cũ, nhiều người đi học tập cải tạo về. Thành phố đang nổi lên phong trào ‘Ca khúc chính trị’, Hội trí thức cũng tổ chức một đêm văn nghệ với các ca khúc mới. TCS có tham dự và nhờ Miên Đức Thắng hát 2 bài mình mới  sáng tác ở Huế: Gánh rau ra chợ, Máy kéo nông trường.</p>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="/photos/album-1/tcs-1978.jpg/image_view_fullscreen"><img src="http://nohost/tcshome/photos/album-1/tcs-1978.jpg/image_mini" alt="TCS-1978" title="TCS-1978" /></a>
    <p class="discreet">TCS 1978</p>
  </div>

  <p>
  Sau đêm diễn, nhóm văn nghệ sĩ và thân hữu ngồi lại giải lao, bàn bạc về tình hình văn nghệ sau 5 năm giải phóng. Nhận thấy khán thính giả, nhất là giới trẻ đã ngán ngẩm loại nhạc chiến đấu. Dù là chiến thắng anh dũng, nhưng hát  hoài rồi cũng ngán, giờ muốn nghe những làn điệu tình cảm quê hương dân tộc nhẹ nhàng hơn trong xây dựng hòa bình. Đã có tình trạng nghe lén nhạc vàng trước kia ở nông thôn, vùng 
  ngoại ô hay đây đó trong Thành phố. Thanh niên cũng bắt đầu ngán những bài ‘Đoàn ca’ rồi, họ đòi hỏi cái mới trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, văn nghệ sĩ phải có trách nhiệm đáp ứng.</p>
  <p>
  Tôi góp ý riêng với Sơn về hai bài vừa rồi: ”Nói thiệt Sơn đừng buồn nghen, mới nghe thấy lạ, tuy cũng hay nhưng không bằng mấy sáng tác cũ của Sơn đâu! Hãy để những chủ đề xây dựng lao động sản xuất và xã hội chủ nghĩa cho người khác viết, vì họ có kinh nghiệm về các vấn đề này lâu hơn Sơn...Bạn cứ viết tình ca đi”. Sơn cười gằn:”Thời buổi ni mà bạn biểu tui viết tình ca à?” Tôi bàn: “Đâu phải hễ nói tới tình ca là chỉ có tình yêu trai gái thôi sao? Thiếu gì ‘tình’ mà xã hội, lớp trẻ hôm nay đang cần, 
  đang đói. Tình yêu quê hương, đất nước đang hồi sinh sau chiến tranh, tình cỏ cây, hoa lá, núi rừng, biển sông, tình bạn, tình người... ‘Người với người’, sống sao cho tử tế. Chính vào thời buổi này, tâm lý con người, nhất là lớp trẻ trong một xã hội đang thay da đổi thịt rất cần ‘tình người’, cần đem hoa để làm đẹp cho đời. Cần lắm chứ, Sơn thấy không?” Sơn trầm ngâm một hồi rồi cười cười: ”Chà, bạn cho tôi cái ‘thème’ (đề tài) này khó đấy” - ”Khó mà làm được mới là TCS chứ! Thôi về suy nghĩ tiếp đi, đừng có lười!” </p>
  <p>
  Vài tuần sau tôi được mời đến dự một buổi nghe thử trong nội bộ một số ‘sáng tác mới’ của các nhạc sĩ thân hữu. Anh tổng thư ký Hội trí thức Huỳnh Kim Báu nhờ tôi mời cả TCS nữa. Hôm ấy có người ở Mặt trận Tổ quốc Thành phố sang tham dự. Bác sĩ Trương Thìn giới thiệu các nhạc sĩ lần lượt tự trình bày sáng tác mới của mình: Hoàng Hiệp với Sao anh không kể; Phạm Trọng Cầu: Quê hương, phổ thơ Giang Nam, và Từng giọt yêu thương; Trần Long Ẩn: Những cơn mưa đầu mùa; Miên Đức Thắng cũng phổ nhạc bài thơ Quê hương và Một sớm con về; Trương Thìn: Một ngày của tôi và Tôi còn nợ, phổ thơ bác sĩ Đổ Hồng Ngọc. Rồi 
  Trịnh Công Sơn với Như một hòn bi xanh, Ở trọ, Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui... Sơn vừa hát xong, mọi người vổ tay tán thưởng tất cả các nhạc sĩ.</p>
  <p>
  Bỗng ông bạn bên Mặt trận đứng lên phê bình bài Như một hòn bi xanh không có ‘lập trường’, kêu gọi con người thương yêu chung chung, không phân biệt bạn-thù: nếu trái đất bé nhỏ như hòn bi thì giữa người 
  với người không còn biên giới, đứng ở đâu cũng là quê hương mình. Vậy nếu anh qua Mỹ, anh cũng nhận Mỹ 
  là quê hương anh sao?... Sơn quay qua hỏi tôi: ”Cũng bạn nữa! Sao bạn mời tôi tới đây cho người ta chửi tui vậy?” Tôi chưa kịp hiểu sao thì Sơn đã đứng dậy: ”Thưa quý vị, Tôi nghĩ rằng chiến tranh Việt Nam đã chấm dứt. Tôi muốn nói tới hòa bình cho nhân loại, giữa người với người trên hành tinh này và tấm lòng nhân bản, độ lượng của người Việt Nam. Không ngờ hôm nay lại được đến đây để học bài ‘morale élémentaire’ (đạo đức sơ đẳng) này! Tôi xin phép được về”. Anh Phạm Trọng Cầu đứng lên: ”Sơn bình tĩnh, đợi tao tí về luôn với mầy. Còn anh kia, có biết là thính giả bây giờ đã ngán những ‘bài ca chính trị’ thô thiển lắm rồi không? Các anh về viết xã luận chính trị rồi phổ nhạc rồi hát với nhau đi. Đừng kêu tụi tui nữa. Về mầy Sơn”. Sơn và anh Cầu dợm đứng lên thì anh Báu vội ngăn lại: ”Xin hai anh bình tĩnh, ngồi lại cho tôi nói tí đã. Tôi Huỳnh Kim Báu, đảng viên, là Tổng thư ký Hội Trí thức Yêu nước xin chịu trách nhiệm trước Thành ủy về việc này. Anh bạn bên Mặt trận đừng lo. Xin tất cả các anh chị yên tâm tiếp tục...” Nhưng mọi người mất hứng đứng dậy ra về.</p>
  <p>
  Khi tôi dắt xe ra cổng Hội thì bị hai ông bên Mặt trận chận lại hỏi: ”Chị có bảo đảm TCS không vượt biên không mà dám lăng xê anh ta lên vậy?” Tôi cười hỏi lại: ”Các anh đi rao giảng học thuyết Mác-Lê mà nói chuyện sao ‘phi Mác xít’ quá vậy? Mác nói: ‘Con người thay đổi theo sự bảo hòa của xã hội xung quanh’, đúng không? Thì tôi làm sao bảo đảm TCS không đi được? Ngay cả tôi, tôi còn không bảo đảm được tôi ngày mai sẽ ra sao. Và cả các anh nữa, bây giờ các anh nói vậy, chứ ngày mai tôi cũng không dám bảo đảm các anh có đi hay không. Vì Hoàng Văn Hoan ở Bộ chính trị còn vượt biên qua Trung Quốc; Trương Như Tảng, bộ trưởng tư pháp còn đi nữa là, thì làm sao tôi dám bảo đảm ai được?” Tôi nhận được ở họ những tia nhìn không vui vẻ tí nào. Tôi mặc kệ, bỏ về. <br />
  </p>
  <h3>THÂN PHẬN NÀNG KIỀU TCS</h3>

  <p>
  Nhóm sáng tác mới vẫn cứ tiếp tục đến hát chơi với nhau ở Hội, chưa biểu diễn chính thức, theo yêu cầu của anh tổng thư ký đợi xin phép Thành ủy. TCS cũng đến hát với bạn bè, có nhờ các ca sĩ như HM, SC, TL đến hát thử. Sơn lắng nghe và hỏi riêng tôi thấy sao. Tôi cũng ậm ừ: ”Giọng HM, SC quá ‘trong và trẻ’. Hãy trả SC về cho sinh viên trường Luật, và trả TL về với mấy bài hát Tây nhí nhảnh. Các giọng ca trẻ 
  này hát khá hay, dễ thương nhưng sợ khó hợp với nhạc của Sơn”. Sơn gật gù: ”Cái tai bạn ni khó quá!” Tôi cười: ”Ai biểu hỏi, thì người ta phải nói thiệt. Làm sao biểu ta nói láo cho được!”</p>

  <p>
  Một đêm khác, chúng tôi trình diễn thể nghiệm cho một nhóm bạn trí thức Việt kiều về tham dự, không đông lắm nhưng cũng khá thành công, vì đa số họ đều là sinh viên học sinh Sài Gòn cũ, đã từng mê Ca khúc da vàng và tình ca của TCS trước kia. Hôm đó, tôi làm MC (người dẫn chương trình) giới thiệu TCS 
  như một nàng Kiều vì sau 15 năm, kể từ năm 1965, nhạc TCS đã bị chế độ cũ cấm phổ biến do nội dung phản 
  chiến, ru ngủ quân đội, nhất là loạt Ca khúc da vàng. Sinh viên học sinh phải chuyền tay nhau và trình diễn nội bộ ở các đại học. Cho đến bây giờ, từ 1975-80, một số nhạc của Sơn vẫn còn bị cấm... Sơn lao đao vào những năm đầu sau giải phóng, giống như nàng Kiều 15 năm ấy phong trần đa đoan. Từ đây, hy vọng TCS sẽ được thoải mái trãi lòng trên chiếc ghi ta thùng cũ kỹ thân thương của anh để ‘rút ruột tằm ra mà nhả tơ’ cho đời thưởng thức, mà ru dỗ những nỗi đau trần thế. Đêm ấy, mấy bạn Việt kiều ùa lên ôm Sơn rơm rớm mừng Sơn đã vượt qua muôn vàn khó khăn, đứng vững bằng chính đôi chân mình trên quê hương thân yêu mà Sơn không thể bỏ đi đâu được.</p>
  <p>
  TCS hôm đó rất vui, trước khi ra về còn ‘lườm’ tôi một cái đích đáng: ”Sao lại ví người ta với nàng Kiều?” Tôi gặng lại: ”Chứ còn gì nữa? Thì chính ông đã nói trong văn học Việt Nam không có chân ai đẹp như chân Thúy Kiều. Đúng không? Sướng rồi còn làm bộ hỏi! Đêm nay thành công quá rồi, đừng có trách tui nữa nghen”. Anh Phạm Trọng Cầu lại nói đùa: ”Còn cái thằng Ẩn này nữa. Sao lại ví những ngày đầu cách mạng như những cơn ‘mưa đầu mùa’ làm ướt áo quần em...Kỳ vậy mậy?” rồi anh cười ha hả.  <br />
  </p>
  <h3>Ở ĐẠI HỌC CẦN THƠ</h3>
  <p>
  Sau đó, thừa thắng xông lên, nhóm sáng tác mới đi lưu diễn tại Đại học Cần Thơ và anh Báu bảo rằng chính bí thư Tỉnh ủy ông Vũ Đình Liệu (nguyên chủ tịch UBND Tp.HCM) muốn nghe. Thế là chúng tôi lên đường do giáo sư Lý Chánh Trung làm trưởng đoàn và bác sĩ Trương Thìn làm phó, lần này có thêm nhà thơ 
  Lê Thị Kim đọc bài thơ rất độc đáo của chị Ra khỏi quán cà phê. Anh Thìn còn bắt tôi đọc bài thơ khá nổi tiếng của Đổ Trung Quân Những bông hoa trên tuyến lửa, nhằm cân bằng với nhạc TCS trên vùng đất cách mạng đó. Tôi phải ‘chộ’ Sơn một câu cho bỏ ghét: ”Thấy chưa, vì mấy bài tình ca mới này của ông mà tui phải ‘hy sinh’ lên sân khấu làm ‘bông hoa trên tuyến lửa’ đó nghen. Còn trách tui nữa thôi? Với tại cái ‘Cơn mưa đầu mùa’ của Trần Long Ẩn nữa đó, nên tui phải đem lửa sưởi ấm ‘áo quần em’ đấy”. Ẩn cười;”Tội nghiệp chị tui quá!” </p>
  <p>
  Đêm trình diễn ở Đại học Cần Thơ, phòng chứa 500 chỗ mà không đủ cho tất cả người nghe, sinh viên la ó om sòm, phải bắt màn ảnh truyền hình ra ngoài sân cho cả ngàn người xem trực tiếp. Lại thành công ngoài sức tưởng tượng. Ông bí thư mời chúng tôi ăn sáng, rồi nhờ TCS và Trương Thìn hát lại những bài của họ trước 1975 cho ông nghe. Ông gật gù thích thú khen rất là nhân bản, rất con người – người Việt Nam... 
  Rồi ông yêu cầu chúng tôi diễn thêm một đêm chủ nhật nữa vì nhiều người muốn nghe mà đêm qua không đủ chỗ. Chúng tôi phải ở lại diễn thêm để 3 giờ sáng thứ hai lên đường về. Ông bí thư cho một chiếc phà đặc biệt chở đoàn chúng tôi qua sông Cữu Long để kịp về Thành phố đi làm.</p>
  <p>
  Khuya chủ nhật hát xong, mọi người kéo nhau đi vòng quanh Đại học Cần Thơ vừa hát nghêu ngao, vui sướng như điên. Trần Long Ẩn đấm thình thình lên lưng tôi: ” Đã quá, bạn ơi!” TCS và Trương Thìn say sưa hát. Miên Đức Thắng la toán lên:”...Gọi quê hương mà nhớ, gọi quê hương mà thương”. Tôi, Lê Thị Kim và chị Hà (vợ anh Thìn) lẻo đẻo đi sau. Tôi cười: ”Thắng này vô duyên thật. Đang đi trên quê hương mình mà còn 
  gọi nhớ, gọi thương”. Sơn nghe, quay lại cà khịa tôi ngay: ”Bộ bạn tưởng dễ gì đi trên quê hương mình mà được gọi nhớ gọi thương, la lớn lên giữa trời giữa đường như đêm nay đâu?”</p>
  <p>
  Tôi giật mình thấy đúng với tình hình hồi đó... Cho nên anh Thìn đã chẳng gào lên mà hát: ”Dễ gì tôi mời anh điếu thuốc...Anh phải hút... Anh TCS, anh phải hút... Cho dù sau này có ung thư phổi, anh cũng phải hút !”.</p>
  <p>
  Sau các đợt trình diễn trên, một vài bài báo ở trung ương phê bình:</p>
  <p>
  -Ca khúc Đi qua vùng cỏ non của Trần Long Ẩn có câu ’Buồn phiền quanh vách núi, như gương không người soi’ – TLA muốn nói gì? Muốn ám chỉ ai?</p>
  <p>
  -TCS thì trong Em còn nhớ hay em đă quên có câu: ‘Em ra đi nơi này vẫn thế...’, có nghĩa là sau 5 năm giải phóng, Sài Gòn vẫn không tiến lên được, vẫn dậm chân tại chỗ à?...</p>
  <p>
  Tôi đến Hội trí thức, mọi người đưa báo cho xem và tiu ngỉu. Ai đó thốt lên buồn bả: ”Thôi rồi, đứa con ‘sáng tác mới’ chưa được mấy tháng tuổi!”</p>
  <p>
  Chúng tôi họp lại, bàn kỷ xem có gì sai sót không? Hoàn toàn không. Anh tổng thư ký ức quá, dẫn các nhạc sĩ vào hát lại cho ông bí thư Thành phố nghe, giống như đã hát ở Cần Thơ. Ông bí thư Võ Văn Kiệt nghe TCS hát xong liền bảo: Không có vấn đề gì, anh em cứ tiếp tục. Chúng tôi nghe kể lại như mở cờ trong bụng.     <br />
  </p>
  <h3>TIẾNG HÁT THANH HẢI</h3>
  <p>
  Rồi một chiều, tôi vừa bước vô Hội Trí thức thì Sơn chạy ra kêu: ”Bạn vô nghe tay ni hát ác lắm”. Và Sơn giới thiệu: Thanh Hải, chuyên viên IBM, ngoại đạo cầm ca, chỉ hát chơi thôi. Trong phòng ăn của Hội, Thanh Hải ôm đàn, cất lên tiếng hát bài Chiều trên quê hương tôi, thì tôi nói ngay: ” Sơn ơi, 
  được rồi. Đây mới là giọng hát Sơn cần tìm”. Giọng Thanh Hải Đà Nẵng hơi lai Huế và rất hợp nhạc Trịnh. 
  </p>
  <p>
  Sơn lại rủ sáng mai đến câu lạc bộ Hội Văn nghệ nghe Thanh Hải hát nữa. Tôi rất thích giọng Thanh Hải hát bài Cánh chim cô đơn và Đời gọi em biết bao lần. Sơn nói: ”Hải nó ‘cảm’ và ‘diễn’ đúng ý mình nhất”. Tôi rất đồng ý, vì có lẽ cùng là nam giới, dễ cảm hơn phụ nữ. Bỗng tôi chợt nhớ đến Khánh Ly và hỏi thẳng thừng: ”Còn Khánh Ly thì sao, vì Sơn vừa nói ‘đúng ý mình nhất’?” Sơn hơi giật mình và đăm chiêu: ”Khánh Ly là của Ca khúc da vàng và một số tình ca  thời đó...” Tôi cười khẩy: ”Và Thanh Hải là của bây giờ phải không? Đừng có mới nới cũ đó nghe! Mà tui cũng công nhận đúng là Thanh Hải hát nhạc của Sơn ‘tuyệt chiêu’ rồi. Thôi, đừng cất công đi tìm nữa hí!” Sơn lườm tôi một cái đích đáng: ”Cái 
  tai bạn sao mà ác liệt thiệt!” Tôi cười lại: ”Rứa mới trị nỗi TCS!” Sơn cười ruồi:”Huề!”.</p>
  <p>
  Sau đó không lâu, Hội Trí thức lại cho tổ chức một đêm văn nghệ trình diễn giới thiệu những sáng tác mới của các nghệ sĩ trên, lần này có sự đồng ý của cấp trên nên không còn ai cà khịa nữa. Vé bán giá tượng trưng lấy tiền giúp nạn nhân bảo lụt Đồng bằng sông Cữu Long. Sân khấu ngoài trời 500 chỗ mà khán giả tràn đến cả ngàn người. Mấy em gác cổng chạy vào kêu cứu tôi: ”Chị ơi, toàn sinh viên học sinh không hà, chỉ xin vô đứng sát bờ thành không gây mất trật tự đâu”. Tôi hỏi ý kiến ban tổ chức: cho vào. 
  Cả ngàn người đứng ngồi đầy cứng sân Hội mà im lặng theo dõi như ‘đói khát’ lâu ngày nay được món ăn tinh thần. Trước khi Thanh Hải hát TCS trịnh trọng giới thiệu: giọng ca mới mà Sơn vừa bắt gặp được trong nhóm bạn làm khoa học kỹ thuật, giọng rất ‘ăn’ với nhạc của Sơn. Lần này, Thanh Hải hát cùng Sơn rất nhiều bài, làm mọi người ngạc nhiên theo dõi và luôn trầm trồ thích thú.</p>
  <p>
  Nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ kể lại: Hôm đó, nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát (ở Hà Nội vào) ghé tai nói nhỏ với tôi: ”Mỹ ơi, bài Như một hòn bi xanh tuyệt quá! Sơn nó đặt vấn đề nhân loại chứ không còn trong vòng quốc gia nữa. Lớn quá! Tuyệt quá! Anh ta sáng tác dễ dàng như lấy từ trong túi ra vậy!”. </p>
  <p>
  Trên sân khấu Sơn say sưa hát Như một hòn bi xanh, Ở trọ, và Thanh Hải với Chiều trên quê hương tôi, Cánh chim cô đơn, Đời gọi em biết bao lần... Khi Thanh Hải hát xong, mọi người đứng lên vổ tay nhiệt liệt. Thành công ngoài sức tưởng tượng. Có đại diện nhiều cơ quan cấp trên tham dự và thấy không có vấn đề gì đáng phê bình! Mọi người ra về, nhóm tổ chức chúng tôi ngồi lại. Anh Thìn khoái chí ôm lấy Sơn mà ‘sướng’! Anh Cầu khề khà cụng ly với Sơn: ”Đã quá mày ơi. Bây giờ cứ yên tâm mà sáng tác”. Và chúng tôi đặt tên cho nhóm là “Nhóm sáng tác mới” do bác sĩ Trương Thìn hướng dẫn.</p>
  <p>
  Thấy khán giả còn thòm thèm, anh Báu và anh Thìn bàn nên làm một buổi ở trường Taberd cũ (nay là trường sư phạm) có cả ngàn chỗ mới đủ cho khán giả của mình. Đêm nay Thanh Hải xuất hiện gần như là cái đinh của chương trình. Hải hát một loạt ca khúc TCS, đặc biệt bài Em còn nhớ hay em đã quên kỳ này Hải hát rất đạt. Chương trình kết thúc rồi mà khán giả cứ đứng lên hoan nghênh đòi bis bis mãi.</p>
  <p>
  Tôi ngồi bên bà cụ thân mẫu anh Thìn, nhìn thấy cụ cứ quẹt nước mắt: ”Chao ôi, tui già ri mà nghe anh nớ hát bắt chảy nước mắt đây nì. Chao! cái giọng chi mà dễ thương và tội rứa...không biết nữa!” Đúng, hôm nay Thanh Hải ra chiêu hết ý, tuyệt thật. Và điều rất bất ngờ đối với tôi là bắt đầu từ hôm đó, bé Thái Hòa của tôi vừa mười tuổi cũng xuýt xoa theo bà cụ: ”Chú đó hát hay quá há má, con cũng muốn khóc nữa!”</p>
  <p>
  Từ ngày TCS về hát ở Hội Trí thức, lần nào tôi đi sinh hoạt cũng chở hai đứa con theo. Em gái Thái Hòa còn nhỏ chưa biết gì, nhưng Thái Hòa đã bắt đầu nghe và có ý kiến, những ý trẻ rất ngây ngô và dễ thương. Lạ một điều là Thái Hòa rất mê chú Thanh Hải, nhất là khi nghe chú Hải hát bài Chiều trên quê hương tôi và Cánh chim cô đơn. Khi nghe Thanh Hải khắc khoải trên sân khấu: ”Đêm từng đêm bay về, quê hương là nỗi nhớ... Giấu nỗi buồn trong cánh...Hẹn hò nơi chốn xa”. Thái Hòa hỏi tôi: ”Con chim làm sao giấu được nỗi buồn trong cánh hả má? Tội nghiệp nó quá!” Tôi giật mình: ”Trời ơi! Con trai tôi mới mười tuổi đã biết cảm TCS rồi!”. Tôi phải cắt nghĩa cho nó hiểu đây là con chim sắt, tức chiếc máy bay, mà người phi công khi lái máy bay xa nhà... muốn giấu nỗi buồn trong cánh máy bay. Thái Hòa thường đi theo nghe TCS với chúng tôi cho đến năm 1990. <br />
  </p>
  <h3>THÁI HÒA </h3>

  <p>
  Gia đình tôi đi đoàn tụ, định cư tại Canađa năm 1990. Năm sau, Thái Hòa dự thi và đoạt giải nhất “Giọng ca Vàng’ của cộng đồng người Việt ở Montréal. Em gái là Thiên Nga đã có căn bản nhạc truyền thống Việt Nam và nay theo học nhạc phương Tây ở đây. Hai anh em thành lập Đoàn Văn nghệ Lạc Việt gần 80 người, 
  hầu hết là sinh viên học sinh Việt Nam và Canađa, với Nga làm trưởng đoàn. Hòa đi học xa ở Toronto nhưng vẫn liên lạc sinh hoạt văn nghệ với nhóm và là giọng ca nam chính của đoàn. Lạc Việt đã từng gây tiếng vang lớn trong cộng đồng người Việt và người Canađa. Lạc Việt được chấm đậu 20/120 đoàn trong cuộc thi âm nhạc đa văn hóa của Canađa, là đoàn Việt Nam đầu tiên được chọn biểu diễn báo cáo trong Nhà hát lớn nhất Montréal và đài truyền hình Canađa tới nhà phỏng vấn. Đoàn thường đi lưu diễn ở đại học, chùa, nhà thờ và các ngày lễ Tết Việt Nam, Canađa. Cứ mỗi lần đến Canađa giảng dạy, giáo sư Trần Văn Khê đều ghé lại sinh hoạt, khich lệ và cố vấn cho Lạc Việt.</p>
  <p>
  Ở Toronto, Thái Hòa thường gặp gỡ bạn bè Việt Nam và nhạc TCS là cái hồn quê hương đất nước ru dỗ Thái Hòa những năm tháng sống xa gia đình. Tuy còn đi học mà năm 1993 Hòa đã ra được CD đầu tay ‘Tiếng hát Thái Hòa’, phát hành cả ngàn bản ở Bắc Mỹ.</p>
  <p>
  Đến 1992, TCS qua thăm gia đình ở Canađa có gặp Khánh Ly từ Mỹ sang, và kêu hai đứa con tôi lại nhà đàn hát chơi với Sơn. Sơn bắt hai đứa gọi bằng ‘Cậu’, không cho kêu chú như những người khác: ”Vì cậu với má con hồi ở Đại học Văn khoa ngày xưa thân nhau lắm, cả cậu Tịnh nữa”. Rồi Thiên Nga phối nhạc cho Sơn và Khánh Ly hát, vì Nga đang học nhạc cổ điển phương Tây tại Đại học McGill ở Montréal. Thái Hòa thì hát chơi với cậu Sơn, nghe cậu kể về sự tích các ca khúc. Hòa rất thích thú và mê cậu Sơn lắm. Từ đó, các đứa cháu của TCS theo học piano, đàn tranh với Thiên Nga và thường cùng đi lưu diễn với Lạc Việt.
  </p>
  <p>
  Trước khi Thái Hòa về lại Tornto đi học lại, gia đình tôi có mời Sơn đến nhà chơi một bửa, nhưng Sơn không dám đến vì đang bị một số người Việt chống Cộng ở Montréal chống đối và hăm dọa. Cuối cùng Sơn đã đến họp mặt chung vui với bạn bè du học trước 1975 tại nhà anh chị LCP. Tôi gặp lại Sơn và chúng tôi cũng kể về những giai đoạn sinh hoạt nhạc Trịnh gian nan nhưng đầy kỹ niệm trước và sau 1975. Có bạn 
  hỏi tại sao Sơn không qua Canađa định cư vì cả gia đình các em Sơn đã ổn định ở đây rồi? Sơn cười: “Qua 
  đây thì tôi viết được gì bây giờ?...” Rồi quay sang hỏi tôi: “Bạn đã qua đây ở mấy năm rồi, thấy sao?” 
  Tôi cười: “Mệt, buồn và nhớ nhà khôn nguôi”. Sơn nói tiếp: “Cảnh sống ở đây văn minh thật. Montréal 
  đặc biệt có vẻ giống Paris mà mình rất thích nhưng sao vẫn không lay động được trái tim mình thì làm sao viết đây?” Tôi đáp: “ Có lẽ vì trái tim Sơn đã lỡ gắn chặt với Việt Nam rồi. Mà tụi tui cũng vậy. Qua đây vài năm cho con cái học hành xong rồi cũng quay về thôi. Chứ ở đây như tụi mình đến già làm sao sống nỗi! Cứ nhìn cảnh mấy người già Canađa ngồi trong nhà dưỡng lão nhìn lá thu phong đổi màu theo mùa, những sáu màu từ vàng tới đỏ, đẹp lắm, mà cũng buồn lắm Sơn ơi! Đến mùa tyuết rơi thì cũng đẹp chi lạ, mà buồn chết được. Làm sao bằng những hàng me xanh và phượng đỏ của quê nhà, phải không? Vì bọn mình đã lỡ gởi gắm tuổi thơ trên quê hương thân yêu sâu đậm quá rồi. Bây giờ dù quê mình chưa kịp bằng người thì cũng phải về thôi. Ở đây, ai giàu kệ họ!” Sơn cười: “ Chí lý!”</p>
  <p>
  Năm 1995, Thái Hòa tốt nghiệp đại học cùng Nga về Việt Nam làm thực tập, lại có dịp đến cậu Sơn chơi và đàn hát. Hòa giới thiệu với cậu Sơn CD đầu tay ở Canađa trong đó có nhiều bài của cậu làm cho Sơn xúc động, vui thích. Sơn khoe với tôi: ”Cái giọng thằng Thái Hòa giống Thanh Hải chi lạ, chỉ hơi non một tí, nhưng mình rất thích. Để mình luyện dần cho cháu. Bạn cho hắn đến ở đây luôn với mình đi, mình 
  còn một căn phòng bỏ trống trên lầu. Nói hắn đến đây mình tập thường xuyên cho”. Nhưng Thái Hòa còn bận nhiều công việc không đến ở với Sơn được. </p>
  <p>
  Cuối năm 1996 hai đứa con tôi phải quay về Canađa. Mỗi lần gặp tôi, là Sơn tíu tít hỏi: ”Sao bạn ‘dú’ hai đứa nhỏ ở đâu mà không cho lại chơi với tui. Tụi nó có nhiều triển vọng và dễ thương quá”. Tôi bảo: ”Tụi nó phải về Canađa làm việc chứ rảnh đâu mà cứ ở đó tới chơi với ông hoài”.</p>
  <p>
  Vào năm sau, Thái Hòa quay về lại Việt Nam làm việc với một công ty Pháp ở Bình Dương nên có nhiều dịp tới lui với cậu Sơn cho thỏa thích cả hai. Không ngờ đó là những năm cuối đời của Sơn. Lúc đó Hòa gặp cô bạn Mỹ Jennifer Thomas sang Việt Nam làm từ thiện và thích hát TCS. Thế là Sơn lại tập cho Thái Hòa và Jennifer hát loạt sáng tác mới họ tâm đắc. Chỉ những ngày cuối tuần Thái Hòa mới đến tập hát với Sơn và Jennifer. Có hôm cùng ra hát ở quán Những người bạn (sau này đổi là Câu lạc bộ Nhạc sĩ) được hoan 
  nghênh nhiệt liệt. Sơn rất vui và khen giọng Jennifer thánh thiện lắm. Dù là dân thanh nhạc và ca đoàn nhà thờ, nhưng Sơn đã luyện cho hát chung với Thái Hòa rất ‘ăn’ với nhạc Trịnh.</p>
  <p>
  Vài năm trước khi Sơn mất, Thái Hòa cùng các bạn giảng dạy ở nhạc viện Thành phố như Hoàng Công Luận (piano và hòa âm), Thanh Huy (ghi ta), Anh Tú (violon) thường đến đàn hát, đàm đạo với Sơn.
   <br /></p>
  <h3>BẢY CÁI THẤT TCS</h3>
  <p>
  Ngày Sơn mất, Hòa, Luận và Huy đã ngồi đàn hát nghêu ngao suốt mấy ngày đêm bên quan tài TCS để tiễn đưa Sơn ‘về nơi cuối trời’. Sáng hôm đưa tang Sơn, tôi cùng bạn bè đến tiễn Sơn lần cuối. Thái Hòa gầy rạc, thút thít khóc Sơn như một người cậu ruột. Tôi thầm cám ơn Sơn đã gieo vào tâm hồn con tôi một dòng nhạc hiền hòa, nhân hậu, một dòng nước ngọt của quê hương làm dịu mát tâm hồn trẻ thơ, từ khi mới lớn lên mười cho đến tuổi ba mươi ngày hôm nay. Và sau đó, gia đình chúng tôi tham gia tổ chức suốt bảy cái Thất của TCS tại Hội quán Hội ngộ ở làng du lịch Bình Qưới do anh bạn Cao Lập làm giám đốc. Lập 
  cũng là một người mê nhạc Trịnh từ thời sinh viên.</p>
  <p>
  Hôm Thất đầu tiên của TCS nặng về tưởng niệm, và không kịp mời nhiều ca sĩ, ngoài chị Lan Ngọc, nên chỉ có bạn bè ‘cây nhà lá vườn’ lên đọc thơ, kể chuyện và hát tưởng niệm TCS. Các em Sơn đều có mặt, cả giọng ca Vĩnh Trinh. Nhà văn Nguyễn Quang Sáng lên kể vài kỹ niệm sống với Sơn. Họa sĩ Trịnh Cung vừa ở Mỹ về đến, lên kể chuyện tưởng niệm TCS ở California do anh và bạn bè bên đó tổ chức. Đổ Trung Quân ngâm thơ và Thái Hòa hát. Tôi cũng kể câu chuyện tôi cùng chị bác sĩ Đổ Thị Văn lần đầu tiên tổ chức thể nghiệm Ca khúc da vàng tại trụ sở Sinh viên Phật tử Sài Gòn năm 1967. TCS đã rất xúc động cùng tôi 
  leo lên thang giăng biểu ngữ giới thiệu ca khúc phản chiến vừa sáng tác đó.</p>
  <p>
  Mọi người còn bắt tôi phải hát một bài TCS. Tôi có chuẩn bị trước gì đâu, đành phải hát đại bài Ru con (tức là Ngủ đi con) vừa run vừa xúc động đến chảy nước mắt. Vậy mà bà chị nhà thơ Hỷ Khương khi ra về ôm tôi nói nhỏ: ”Bị bắt cóc thình lình mà kể chuyện hay quá, hát cũng hay. Giứt (nhất) rồi đó!” làm tôi ‘hơi bị sướng’! Thiên hạ về hết, hai má con tôi còn phải ngồi lại với ban tổ chức chuẩn bị cho cái Thất thứ hai, chứ chơi kiểu ‘bắt cóc bỏ dĩa’ như vầy dễ bể lắm.</p>
  <p>
  Cái Thất thứ hai đến ngay sau đó mấy ngày, tụi tôi kê vội một cái bàn trưng bày một số nhạc cũ của Sơn, nhà ai còn giữ xin mang tới cho mượn, ai muốn tặng luôn cho Hội quán càng tốt. Và dựng ngay cái bàn thờ Sơn ở dưới gốc đa, bên trái phía trước ngôi nhà. Với một cái tượng tạc nửa người TCS do anh Lánh (một nhà điêu khắc gốc Non Nước, Đà Nẵng hâm mộ Sơn) vừa khắc xong, và một bàn để hoa quả trà nước. Thế là Thất thứ hai đã có bàn thờ để bà con khán thính giả đến thắp hương nghi ngút tưởng niệm TCS. Có Kim Ngọc (nguyên là ca sĩ trong ban ‘Giây leo xanh’ của nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu) đến mở đầu chương trình với Thái Hòa bài Cát bụi. Ca khúc này trở thành thông lệ mở đầu cho các buổi tưởng niệm về sau.</p>
  <p>
  Hôm đó mời được vài người bạn hát ở các ca đoàn. Cây saxô Trần Mạnh Tuấn và nhạc sĩ Bảo Phúc thường xuyên có mặt. Chị Bích Ngà, giám đốc một công ty xây dựng mà giọng hát cũng khá hay thì luôn có mặt. Lần này tôi cũng bị ‘bắt cóc’ lên hát Ca dao mẹ với vài bạn khán giả... Lần nào mọi người cùng vổ tay hát chung bài Nối vòng tay lớn để kết thúc buổi sinh hoạt văn nghệ tưởng niệm TCS.</p>
  <p>
  Sang cái Thất thứ ba, có thêm Kim Lan, chị em họ của Kim Ngọc có giọng ca đặc biệt giống Khánh Ly làm mọi người sửng sốt cứ tưởng Khánh Ly về Việt Nam hát cho Sơn. Và tôi có lên kể về sự tích ca khúc Hãy sống dùm tôi do Sơn đã lấy ý từ bài thơ ‘Chấp tay tôi quỳ xuống’ của chị Nhất Chi Mai tự thiêu cho hòa bình Việt Nam năm 1967. Tôi phải kể câu chuyện này để trả lời cho một bài báo phê bình TCS ‘yếu đuối’ 
  đến độ phải nhờ người khác “sống dùm, nói dùm, thở dùm” cho mình. Họ không hiểu đó là ý câu thơ “Sống 
  mình không thể nói, chết mới được ra lời” của Nhất Chi Mai.</p>
  <p>
  Đến cái Thất thứ tư, nhân ngày kỹ niệm giải phóng Sài Gòn,  đặc biệt có mặt những người bạn sinh viên đã cùng TCS hát bài Nối vòng tay lớn trên đài phát thanh Sài Gòn vào trưa 30/4/75. Như các anh Hà Thúc Huy (giảng viên đại học Tp.HCM), Huỳnh Ngọc Chênh (ban biên tập báo Thanh Niên), Nguyễn Tân (giám đốc công ty xây dựng Thành Đoàn)... và Nguyễn Hữu Thái (bạn học thời trung học với Sơn và là bố Thái Hòa). Anh Thái kể lại câu chuyện đó,  cùng các bạn và khán giả vổ tay đồng ca, hát lại bài Nối vòng tay lớn trong niềm thương tiếc Sơn.</p>
  <p>Cái Thất thứ năm, ngoài các ca sĩ thường xuyên có mặt ở Hội quán với Lan Ngọc, Kim Ngọc, Kim Lan, Thái Hòa... nay có thêm Phi Huệ và Tự, hai ca sĩ ‘nhí’ hâm mộ nhạc Trịnh từ thời học sinh trước ’75. Họ lên song ca Nhìn những mùa thu đi, rất gợi cảm, sưởi ấm lòng chúng tôi giới ‘sồn sồn’ bây giờ. Ai cũng ngậm ngùi nhớ lại cái thời đi học của Sơn và của chính mình...</p>
  <p>
  Cái Thất thứ sáu, sau một số ca khúc do các ca sĩ bạn Hội quán trình bày xong thì trời bỗng đổ mưa như trút nước. Tuy vậy khán giả vẫn không chịu giải tán đi trú mưa hoặc ra về, mà vẫn nhất định đội áo mưa che dù ngồi lại chờ chương trình tiếp tục. Mưa quá, các ca sĩ đã mời báo không đến được. Ban tổ chức hoảng quá, ‘cây nhà lá vườn’ phải lên thôi. Thái Hòa gọi tôi kêu cứu: ”Má phải lên chửa cháy ‘temps 
  mort’ (lấp khoảng trống) để bọn con nghỉ tí, còn gồng tiếp phần sau chương trình, mưa quá chắc ca sĩ không tới đâu!”</p>
  <p>Tôi lại lên micro hát trong mưa bài Ngủ đi con. Dù bị ướt sủng khá lạnh cũng không đành lòng để người nghe ngồi trong mưa mà nhìn lên sân khấu trống vắng.</p>
  <p>
  Đến Thất thứ bảy tức 49 ngày, rồi lễ 100 ngày, chương trình được chuẩn bị khá chu đáo, có mặt đầy đủ  gia đình TCS và ca sĩ bạn bè nổi tiếng của Sơn như Lan Ngọc, Cẩm vân,  Hồng Nhung, Bích Hồng..., các nhạc sĩ Bảo Phúc, Trần Mạnh Tuấn, đạo diễn Đoàn Khoa... </p>
  <p>
  Các đêm trình diễn sau tổ chức theo chủ đề mà Cao Lập, Thái Hòa và các bạn đã dày công thực hiện, như Đêm Văn Cao và Trịnh Công Sơn, đêm Mãi mãi là tình yêu của Phan Huỳnh Điểu... </p>
  <p>
  Cũng may là trong thời gian này gia đình tôi, đặc biệt là Thái Hòa, còn về ở Việt Nam làm việc, nên đã thường xuyên góp tay với Hội quán lo chu đáo mấy cái Thất của Sơn. Chắc TCS cũng vui lòng ở cõi bên kia. <br /></p>
  <h3>NIỀM TIN YÊU VÀ HY VỌNG CỦA RIÊNG TÔI</h3>
  <p>
  Thái Hòa từ năm 2002 đã chuyển công tác và gia đình sang Pháp, nhưng cũng ráng tìm dịp quay về Hội quán Hội ngộ hát cho cậu Sơn một hai buổi. Tuy ở nước ngoài Thái Hòa vẫn hoạt động tích cực đem nhạc TCS phổ biến cho Việt kiều và bạn bè nước ngoài ở Pháp, Ý, Thụy Sĩ, Canađa... </p>
  <p>
  Vào giữa năm 2003, vợ chồng tôi cũng đi Pháp với Thái Hòa. Chúng tôi thường đi Ý sinh hoạt ở Nhà Việt Nam của chị Sandra Scagliotti và chồng chị là nhạc sĩ Jazz Fulvio Albano tại thành phố Torino, nơi 
  có đặt thư viện TCS do Hòa và bạn bè thành lập. Vào một dịp tổ chức trình diễn TCS tại Torino, tôi  lên 
  múa kiếm Taichi (Thái cực dưỡng sinh) cho Thái Hòa hát Bốn mùa thay lá, làm một số phụ nữ Ý đòi tôi ở lại lập hội dạy Taichi với nhạc nền TCS cho họ. Tiếc rằng sáng hôm sau, tôi và Thái Hòa phải trở về Pháp cùng gia đình. Một lần khác ở thành phố Verona tôi cũng đã lên hát cùng Thái Hòa bản Hãy sống dùm tôi sau khi kể câu chuyện về Nhất Chi Mai tự thiêu cho hòa bình Việt Nam là nguyên do thúc đẩy TCS viết lên bản nhạc, làm người nghe đa số là Việt kiều xúc động, ngậm ngùi. </p>
  <p>
  Vào năm 2005, Thái Hòa được anh chị Việt kiều ở châu Âu mời qua Thụy Sĩ hát chung với Khánh Ly trong một chương trình TCS. Đây là một điều bất ngờ đối với chị, và chị đã tâm tình với khán giả rằng không ngờ có ngày hôm nay cùng đứng hát chung trên một sân khấu với con trai người bạn thân của TCS và chị từ 40 năm trước. Và Thái Hòa tuy là người ngoại đạo cầm ca, nhưng chị rất tin tưởng trao lại cái ‘nghiệp’ 
  hát TCS cho cháu...</p>
  <p>
  Tôi rất vui mừng và ấm lòng khi nghe Khánh Ly nói thế, vì trong lòng tôi đang có một bông hoa đẹp và mãi mãi dễ thương luôn nở ra với đời những nụ cười ru dỗ, mong xoa dịu phần nào những nỗi đau trần thế, như TCS hằng mong muốn. </p>
  <p>
  Đó là bông hoa Nguyễn Hữu Thái Hòa, con trai và là niềm tin yêu, hy vọng của riêng tôi.    
  <br />
  <br />
  </p>
  <p><b>Trần Tuyết Hoa </b><br />
  Tháng 4 năm 2006
  <br />
  <br />
  </p>


title: Những tháng ngày thăng hoa trong sáng tác tình khúc của Trịnh Công Sơn
created: 2009-05-26 18:55:50+00:00
edited: 2009-05-26 20:16:07+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Ngô Quang Cảnh, tháng 03 năm 2009
url_id: Nhung-thang-ngay-thang-hoa
body:
  <br />
  <p>
  Mới đó mà đã gần đến ngày giỗ thứ 8 của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Từ ngày anh mất (01/04/2001) đến nay, tôi đã đọc nhiều tác phẩm viết về người nhạc sĩ thiên tài này và tôi có cảm giác là người ta (không biết cố ý hay vô tình) thường viết rất ít hoặc viết một cách thiếu chính xác nếu không nói là hời hợt và nặng phần hư cấu về những tháng ngày anh đã sống và sáng tác tình 
  ca rất khoẻ, rất thành công suốt thời gian 1962 - 1964 ở Quy Nhơn. Theo tôi không gian Quy Nhơn và thời gian 62 - 64 là một khoảng đời mà nếu hiểu rõ và đánh giá đúng thì chúng ta - những người đã viết và sẽ viết về anh - không được quyền cắt bỏ hoặc viết sai lệch về anh trong giai đoạn đó.</p>
  <p>
  Trịnh Công Sơn đã đi vào miền bất tử cùng với những tình khúc bất hủ của anh. Tôi nghĩ, trong tương lai sẽ có người viết tiểu sử của anh dựa vào những tư liệu góp nhặt được trên sách báo sau khi anh mất, mà những tư liệu 
  này như thế nào, tôi đã đề cập ở trên.</p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="NQC_01.jpg/image_view_fullscreen">
  <img src="NQC_01.jpg/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">Tác giả NQC (thứ hai, từ phải) &amp; TCS (hình như chưa bao giờ rời kính).<br />(Ảnh tư liệu NQC)</p>
  </div>

  <p>
  Nhân danh là một người bạn cùng học, là một người em luôn sát cánh cùng anh Sơn hoạt động văn nghệ trong suốt những năm 62, 63, 64 ở Trường Sư phạm Quy Nhơn, tôi tha thiết muốn đóng góp phần hiểu biết khiêm tốn của mình hầu giúp những nhà chuyên viết tiểu sử có một chân dung đầy đủ, chính xác của thiên tài âm nhạc Việt Nam mà thế giới đã công nhận: Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.</p>
  <p>
  Hồi đó, những lúc rảnh rỗi, chúng tôi thường rủ nhau đi tham quan những danh lam, thắng cảnh ở Quy Nhơn như Ghềnh Ráng, mộ Hàn Mạc Tử, trại phong Quy Hoà, Tháp Chàm ...</p>
  <p>
  Bây giờ đã có nhiều người biết, nhưng vào thời điểm đó, mấy ai biết rằng “Diễm Xưa” đã ra đời sau khi chúng tôi đi thăm Tháp Đôi (Tháp Chàm) ở ngoại ô Quy Nhơn. Trái tim người nhạc sĩ thiên tài đã rung cảm trước vẻ đẹp cổ kính của Tháp Chàm, đồng thời để hoài niệm về cuộc tình không may với một người con gái Huế mang tên Diễm. Nếu tôi nhớ không lầm thì một hoặc hai năm sau “Diễm Xưa” đã đoạt giải nhất cuộc thi âm nhạc tại Hội chợ quốc tế Osaka tại Nhật.</p>
  <p>
  Hồi đó, phần lớn sinh viên Trường Sư phạm Qui Nhơn là người Huế. Mỗi dịp Tết đến, hè về.v.v... chúng tôi thường trở về Huế với gia đình, riêng Trịnh Công Sơn vẫn ở lại Qui Nhơn một mình để tìm cảm hứng sáng tác trong cô đơn.</p>

  <dd>
  <i>“Chiều chủ nhật buồn, nằm trong căn gác đìu hiu, Ôi! Tiếng hát xanh xao của một buổi chiều...”</i><br />
  <i>Bạn bè rời xa chăn chiếu, Ô hay! Mình vẫn cô liêu. </i>
  </dd>
  <p>
  “<i>Lời buồn thánh</i>” đã ra đời trong hoàn cảnh đó (Nhạc phẩm này Phan Thị Thăng được hân hạnh là người đầu tiên hát trên sóng đài phát thanh Qui Nhơn năm 1964).</p>
  <p>
  Ra đời cùng hoàn cảnh tương tự là “<i>Biển Nhớ</i>”. </p>
  <p>
  Hồi đó tôi còn trẻ lắm (19 tuổi) còn anh Sơn (23 tuổi). Có dịp là tôi bay về Huế với gia đình. Tôi không biết anh Sơn đã trầm tư bao đêm trên bãi biển Qui Nhơn để nhớ về người ấy, cô Tôn nữ đài các, quí phái ấy để cuối cùng kết tinh thành “<i>Biển Nhớ”,</i> một tình khúc nổi tiếng trong suốt gần nửa thế kỷ qua. Tôi chân thành xin lỗi Bích Khê nghe, vì bài viết cần sự chính xác, không gian thật, người thật, việc thật nên đã đưa vào bài viết này hình ảnh của cô búp bê Nhật Bản xinh xắn, nhỏ nhắn, quý phái. Bích Khê ơi! Bạn còn đó không sau gần nửa thế kỷ bọn mình không gặp nhau? Bích Khê còn nhớ những lần anh Sơn và mình đến chơi, để được Khê cho hút những điếu Rugby thơm ngát lấy ra từ hộc bàn và cùng nhau xoa mạt chược? Mình nghĩ linh hồn anh Sơn linh thiêng chắc cũng có lần về thăm nơi ấy, căn nhà ở đầu đường Cường Để nhìn ra phi trường Qui Nhơn, nơi đã chứng kiến biết bao kỷ niệm vui buồn của anh Sơn, của Bích Khê. Hồi đó Khê cũng như mình hay về nhà khi có dịp để cho người nhớ, biển nhớ.</p>

  <p>
  Sau khi “<i>Biển Nhớ</i>” xuất bản mình hay ghẹo anh Sơn và hát:</p>
  <dd>
  “<i>Ngày mai Khê đi, biển nhớ tên Khê gọi về … Trời cao níu bước Sơn Khê...”</i></dd>
  <p>
  Khi in ấn, có lẽ nhà xuất bản sẽ in hai chữ Sơn Khê bằng chữ thường vì sơn là núi, khê là con suối nhỏ, hai danh từ chung mà, có gì phải viết hoa. Nhưng trong thâm tâm của anh Sơn, của Bích Khê của những người trong cuộc và là chứng nhân, đó phải là hai danh từ riêng và phải được trân trọng viết hoa để đánh dấu một “cuộc tình thánh thiện”. Hồi đó mình trẻ quá, non nớt quá,  mình biết anh Sơn mến Khê lắm … nhưng bây giờ, sau gần nửa thế kỷ, hồi tưởng lại mình thấy tình cảm giữa anh Sơn và Khê là cái gì đó không có tên gọi nhưng nó còn cao cả trên cả tình yêu. </p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="NQC_02.jpg/image_view_fullscreen">
  <img src="NQC_02.jpg/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">Tác giả NQC (thứ nhất, từ trái) &amp; TCS<br />(Ảnh tư liệu NQC) </p>
  </div>

  <p>
  Anh Sơn ơi! Nếu linh thiêng anh đừng có trách người bạn nhỏ của anh nghe. Nó chỉ muốn bản tiểu sử của anh, một thiên tài âm nhạc của Việt Nam, để lại cho hậu thế, phải là một bản tiểu sử chính xác, đầy đủ, trung thực. Trong dòng chảy tuôn trào không dừng được của những hoài niệm về quá khứ, em đã kể ra hết, kể cả những điều mà trong một đời người, sống để dạ, chết mang theo.</p>
  <p>
  Nhạc sĩ tiền bối Văn Cao, ngoài những nhạc phẩm bất hủ, còn có trường ca <i>Sông Lô</i>.</p>

  <p>
  Cũng như thế, những đêm dài thao thức trên bãi biển Qui Nhơn, chứng kiến cảnh sóng xô vào bờ vô tình phá bỏ, hủy hoại liên tục những công trình cát của những chú dã tràng tội nghiệp, rồi liên tưởng đến thân phận con người trong kiếp nhân sinh, Trịnh Công Sơn đã thai nghén và hình thành trường ca “<i>Tiếng hát Dã Tràng</i>” hay còn gọi là “<i>Dã Tràng Ca</i>” mà Ban hợp xướng của Trường Sư phạm Qui Nhơn (gần 100 sinh viên) dưới sự điều khiển của Nhạc trưởng trẻ tuổi Trịnh Công Sơn đã trình bày trong một Đại nhạc hội tại rạp Kim Khánh vào năm 1964, năm chúng tôi chuẩn bị rời Trường Sư phạm Qui Nhơn để trở thành những nhà giáo. Đại nhạc hội năm đó đã đưa tên tuổi của Trịnh Công Sơn vang dội vào tận Sài Gòn.</p>
  <p>
  Đó cũng là lần cuối, chúng tôi (Trịnh Công Sơn, Thanh Hải, Ngô Quang Cảnh, Lê Thị Ngọc Trinh, Bùi Thị Bích Phương, Lê Khắc Long, Vũ Lập, Phan Thị Thăng.v.v... đàn hát với nhau để rồi không lâu sau đó mỗi đứa một nơi, với 
  nhiệm vụ mới: Nhà giáo.</p>
  <p>
  “<i>Dã Tràng Ca</i>” đã kết thúc trong nước mắt. Tất cả chúng tôi đều khóc.</p>
  <dd>
  <i>“Thôi! Còn gì nữa đâu xác dã tràng trắng bể chìm sâu. </i><br />
  <i>Không còn gì nữa đâu, còn dài mãi sau, đời lên cơn đau.</i><br />
  ......................<br />
  <i>Còn gì đâu, còn gì đâu mà không thương nhau.</i> 
  </dd>
  <p>
  Mùa thu năm 1964, tôi ở lại dạy học ở Qui Nhơn còn Trịnh Công Sơn nhận quyết định lên Bảo Lộc - nơi mà sau này người nghệ sĩ tài hoa đã gặp một Khánh Ly lúc đó còn vô danh chưa ai biết đến.</p>
  <p>
  Sở dĩ tôi hơi dài dòng kể về Qui Nhơn vì chính nơi đây, không gian này, thời gian này (1962 – 1964) đã đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sáng tác tình khúc của Trịnh Công Sơn. Nơi đây đã chứng kiến sự thăng hoa và sức sáng tạo mạnh mẽ của một thiên tài: Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.</p>

  <p>Nếu không là không gian Qui Nhơn, chắc gì Trịnh Công Sơn đã để lại cho đời những <i>Diễm xưa, Lời buồn thánh, Biển nhớ, Chiều một mình qua phố, Vết lăn trầm </i>rồi<i> “Dã Tràng Ca</i>” và còn nhiều, nhiều nữa những tình ca bất hủ khác?</p>
  <p>
  Nếu không là ông giáo xuất thân từ Trường Sư phạm Qui Nhơn, Trịnh Công Sơn lên Bảo Lộc - Đà Lạt làm gì để rồi sau nầy chúng ta nghe được tiếng hát ma quái, nhừa nhựa của Khánh Ly qua bàn tay nhào nặn của Trịnh Công Sơn với những bản tình ca bất hủ?</p>
  <p>
  Để kết thúc bài viết này, tôi tha thiết mong mỏi những ai viết về Trịnh Công Sơn hãy nắm chính xác không gian, thời gian anh ấy đã sống từ năm 1962 - 1964 của thế kỷ trước: TP. Qui Nhơn bây giờ. <br />
  </p>
  <p>
  <i>Long Xuyên, tháng 03 năm 2009</i><br />
  <b>Ngô Quang Cảnh</b>
  <br /></p>


