# entries

title: Gửi anh Đỉnh
created: 2023-05-28 09:03:43+00:00
edited: 2023-06-02 07:33:06+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Cao Huy Thuần, 26/05/2023
url_id: gui-anh-dinh
body:
  <p align="justify">
  <br />
  <br />
  Đứt ruột, anh Đỉnh ơi, anh đi vội quá, ta đang còn chuyện trò với nhau, duyên nợ với Trịnh Công Sơn
  chưa dứt, tôi mở máy định hỏi anh một chữ, thì ô hay, thấy tin anh đã mất rồi. Tôi mất anh, chữ nghĩa trong Trịnh Công Sơn cũng mất người hướng dẫn kín đáo, âm thầm mà đích xác. Như cô gái điên trong Trịnh Công Sơn
  hát trên những xác người, tôi hát anh nghe nhé. Anh cứ
  ngủ mà nghe&nbsp;:</p>

  <p style="margin-left: 120px;" align="justify">
  <i>Rừng đã cháy và rừng đã héo<br />
  Em hãy ngủ đi<br />
  Rừng đã khô và rừng đã tàn<br />
  Em hãy ngủ đi…</i></p>

  <p align="justify">
  Đấy, anh Đỉnh, bao nhiêu hình ảnh về rừng, bao nhiêu tâm sự với rừng, bao nhiêu rừng bí ẩn trong lời hát Trịnh Công Sơn, tôi chưa kịp hỏi thì anh đã đi tìm rừng
  mà ngủ.</p>
  <p align="justify">Trên đời này, không ai hiểu Trịnh Công Sơn bằng Phạm Văn Đỉnh. Ai muốn thấm chất thơ huyền
  hoặc, thực ảo trong lời hát nửa bình minh nửa hoàng hôn của Trịnh Công Sơn, hãy đọc những bản dịch Pháp văn của Phạm Văn Đỉnh. Anh dịch thấm đến tận xương tủy.</p>

  <p align="center">
  <img src="avec_TCS_1989.JPG" alt="PVD-TCS" title="PVD-TCS" />&nbsp;
  <img src="Chu-Dinh.jpg" alt="chữ đỉnh" title="chữ đỉnh" /><br />
  Trịnh Công Sơn và Phạm Văn Đỉnh &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;  chữ Đỉnh</p>

  <p align="justify">
  Bởi vì, trên đời này, không ai thương ai như Phạm Văn
  Đỉnh thương Trịnh Công Sơn. Thương trong lúc sống. Thương trong lúc chết. Thương đến mục hòm. Có lần, ở Cahors, trong một buổi trình bày thư pháp của thầy Thiện Niệm, thầy có viết cho anh Đỉnh tên của anh. Viết xong, thầy cười&nbsp;: «&nbsp;Hèn chi anh Đỉnh thương ông Sơn đến mức ấy&nbsp;!&nbsp;» Trên chữ «&nbsp;đỉnh&nbsp;» có bộ «&nbsp;sơn&nbsp;». Sơn là
  núi, mà núi cao nhất là cái đỉnh. Ấy là duyên kiếp
  rồi, gắn chặt nhau như cái đầu với cái thân. Thương từ xanh tóc đến suối vàng.</p>


  <p align="justify">
  Cho nên, khi Sơn
  mất thì Đỉnh mồ côi Sơn. Bây giờ không chừng
  Sơn mồ côi Đỉnh. Không phải thế sao&nbsp;?
  Bao nhiêu chữ, bao nhiêu hình ảnh, bao nhiêu ẩn dụ
  trong Trịnh Công Sơn, ai còn đó để cắt
  nghĩa cho tôi, cho bạn bè&nbsp;? Chẳng phải là chúng
  đã mồ côi Phạm Văn Đỉnh&nbsp;rồi sao?</p>
  <p align="justify">
  Anh Đỉnh ơi, tại sao rừng trong Trịnh Công Sơn lại nhiều
  đến thế&nbsp;? Anh đang ngủ ỏ rừng nào&nbsp;?</p>
  <p align="justify"></p>
  <h3 style="text-align: right;">Cao Huy Thuần </h3>


title: Hai sắc thái tình yêu: Nguyễn Đình Toàn và Trịnh Công Sơn
created: 2015-02-28 10:09:59+00:00
edited: 2015-02-28 10:33:17+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Bùi Đức Hào, 10/02/2015
url_id: hai-sac-thai-tinh-yeu-nguyen-dinh-toan-va-trinh-cong-son
body:
  <br />
  <p align="justify">Sống
  cùng thời với nhạc sĩ họ Trịnh,
  Nguyễn Đình Toàn là một trong
  những khuôn mặt nổi bật của giới
  trí thức văn nghệ sĩ Miền Nam
  trước 1975. </p>
  <p align="justify">Ông
  được
  biết đến không
  hẳn vì có tác phẩm Áo
  Mơ Phai
  đã từng đoạt giải
  Văn Học Nghệ Thuật Toàn Quốc bộ
  môn truyện năm 1973. Cũng không phải
  vì những câu thơ êm ái, thanh
  bình, được tác giả viết ra
  từ khi còn rất trẻ&nbsp;:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Khi
  em về trời xanh và gió mát<br />
  Con
  đường mòn thơm lá mục quê
  hương<br />
  Vườn cải ngồng dỗ
  ong bướm về sân<br />
  Anh nằm đấy
  buổi trưa và tiếng nắng...( Khi em về)</i></p>
  <p align="justify">Nguyễn
  Đình Toàn
  nổi tiếng phần lớn có lẽ nhờ
  qua Đài Phát Thanh Sài Gòn&nbsp;:
  chương trình Nhạc Chủ Đề do
  ông thực hiện, được truyền đi
  mỗi tối thứ năm trong thập niên
  60, đã chinh phục hầu hết trái
  tim thính giả, từ hậu phương đến
  tiền tuyến, bằng một cách hành
  văn riêng lạ, một giọng đọc
  tâm sự thầm thì, thanh tao, huyền
  thoại <sup><b>1</b></sup>.</p>
  <p align="justify">Bởi
  Nguyễn
  Đình Toàn
  trước tiên là nhà thơ, là
  trực giác, là tình yêu. Có
  thể nói ông đã khẳng định
  chỗ đứng của mình ngay từ khi tác
  phẩm Tình Khúc Thứ Nhất<sup><b>2</b></sup>,
  nhạc của Vũ Thành An, ra đời. Nó
  tiếp cận tình yêu dưới góc
  độ duy mỹ mới mẻ, bằng những
  hình ảnh và ngôn ngữ thoạt
  trông có vẻ như sáo mòn nhưng
  kỳ thật mang nhiều cách tân hiện
  đại. Nó đánh dấu một thời
  kỳ, thâm nhập tâm thức một thế
  hệ bị rẻ rúng phụ bạc: càng
  hoang mang thất vọng trước thực tại,
  càng khát khao mơ ước những sắc
  màu vĩnh cửu.</p>
  <p align="justify">Vì
  vậy, nếu Trịnh Công Sơn - mà ta
  sẽ trở lại qua bài Tình Nhớ- ca
  ngợi tình yêu trong mối tương quan
  <i>tại
  thế</i>
  (immanence) với đầy đủ những mâu
  thuẫn, dằng co cố hữu, thì họ
  Nguyễn lại tẩm liệm tình yêu
  trong đắng cay, chua xót, để rồi-
  như một phản xạ tự giải cứu
  – tìm ra cho mình liều thuốc qua giấc
  mơ Tuyệt Đối, bằng lối thoát
  <i>siêu
  nghiệm</i>
  <sup><b>3</b></sup>
  (transcendance).<br />
  <br />
  <br />
  </p>
  <h2><b>Tình
  yêu như một sự ngụy tạo hạnh
  phúc</b></h2>
  <br />
  <p align="justify">Mở
  đầu bài hát, Nguyễn Đình
  Toàn tuyên bố&nbsp;:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="left"><i>Tình
  vui, theo gió mây trôi, ý sầu mưa
  xuống đời<br />
  Lệ
  rơi, lấp mấy tuổi tôi, mấy tuổi
  xa người</i></p>
  <p align="justify">Tình
  <i>vui</i>
  thật sao&nbsp;? Nếu có, chỉ là vui
  gượng gạo để tự dối mình,
  trong mưa sầu, lệ đắng. Ở phần
  lời hai, tác giả có xác định
  rõ hơn:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Tình
  vui trong phút giây thôi, ý sầu nuôi
  suốt đời</i></p>
  <p align="justify">Ngày
  em đăng quang, giữa giờ phút tuyệt
  vời, thì cũng là lúc tôi chỉ
  thấy son vàng rệu rã, phải trốn
  mình trong lớp khói hương để
  mong tìm ra một ảo giác nào đó,
  để cầu xin chút ân huệ gặp
  gỡ sau cùng:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Ngày
  thần tiên em bước lên ngôi, đã
  nghe son vàng tả tơi<br />
  Trầm
  mình trong hương đốt hơi bay, mong
  tìm ra phút sum vầy</i></p>
  <p align="justify">Phảng
  phất một cái gì linh diệu, kỳ
  bí, xa xôi mà quen thuộc như không
  khí cúng bái đâu đây, pha
  lẫn với đôi chút siêu thực.
  Trước Nguyễn
  Đình Toàn, hình như chưa có
  ai nói thế. Câu tiếp theo xé toạc
  cái vỏ kén tự kỷ chủ quan, làm
  nổ tung một sự thật phũ phàng:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify">
  <i>Có
  biết đâu niềm vui đã nằm
  trong thiên tai</i></p>
  <p align="justify">Nói
  về tình yêu- mà không chỉ riêng
  tình yêu-, có lẽ chưa tác giả
  nào đã xuất thần với một
  cụm từ sắc gọn như thế, chạm
  sát với số phận con người và
  – trong một chừng mực nào đó-
  với cả vận mệnh quê hương: sự
  ngỡ ngàng bất lực trước đại
  nạn. </p>
  <p align="justify">Rồi
  tác giả tiếp tục triển khai bức
  tranh bằng những hình ảnh đè
  nặng, u ám:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify">
  <i>Những
  cánh dơi lẻ loi mù trong bóng đêm
  dài</i></p>
  <p align="justify">Dơi
  rất hiếm khi xuất hiện trong văn học.
  Nguyễn Đình Toàn gọi đến nó
  là để báo hiệu một không
  gian bao trùm bất hạnh, một kết luận
  chua chát, ê chề:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="left">
  <i>Lời
  nào em không nói em ơi, tình nào
  không gian dối</i></p>
  <p align="justify">Thế
  nhưng tác giả cũng tìm được
  cách tự trấn tĩnh, trở về với
  kỷ niệm - trên thực tế đã
  hóa thành ý niệm-, để chiêm
  ngưỡng săm soi như những chuẩn mực
  rút ra từ trải nghiệm, dù vẫn
  chưa hết cơn hờn trách:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Xin
  yêu nhau như thời gian làm giông bão
  mê say<br />
  Lá
  thốt lên lời cây, gió lú đưa
  đường mây<br />
  Có
  yêu xin những ngày thơ ngây<br />
  Lúc
  mắt chưa nhạt phai<br />
  Lúc
  tóc chưa đổi thay<br />
  Lúc
  môi chưa biết dối cho lời</i></p>
  <p align="justify">
  Du
  Tử Lê<sup><b>4</b></sup>,
  trong một bài viết về văn chương
  Nguyễn Đình Toàn cho rằng :&nbsp;<em>«</em>…
  <i>Ở thời
  điểm cuối thập niên (19)50, đầu
  thập niên (19)60</i>,<i>
  thì đó là cách nói cực
  kỳ mới mẻ. Người ta không thể
  tìm thấy ý niệm “niềm vui trong
  thiên tai,” “yêu nhau như thời
  gian làm giông bão,” […] trong bất
  cứ một ca từ nào của nền tân
  nhạc Việt Nam, kể từ tiền chiến&nbsp;</i><em>»</em><i>.</i></p>
  <div style="float: left; width: 350px; margin-bottom: 20px; margin-right: 40px;"><img style="width: 350px;" alt="DL" src="ndt-tcs1.jpg" /><br />
  <p style="text-align: center;"><em>
  <b>Nguyễn
  Đình Toàn (Ảnh: Uyên Nguyên</b></em><sup><b>5</b></sup><em><b>)</b></em>
  </p>
  </div>
  <p align="justify">Không
  chỉ thế, điều đáng chú ý
  ở đây là nỗ lực vượt
  thoát của họ Nguyễn vào thời
  điểm đó. </p>
  <p align="justify">Tác
  giả dành cả phần lời hai của
  tình
  khúc
  cho
  những dự phóng tương lai,
  không chút hoài nghi do dự .
  Bởi nghịch cảnh là sự thử thách
  độ bền của con tim cho nên, dẫu
  không có gì bù đắp lại,
  tôi vẫn mơ em, mơ một ngày mai yên
  ấm, vẫn trung thành với ký ức
  và tình yêu:<i><br />
  </i></p>
  <p style="margin-left: 160px;" align="left"><i>[…]Thì
  xin giữ lấy niềm tin, dẫu mộng không
  đền</i><br />
  <i>Dù
  Trời đem cay đắng gieo thêm cũng xin
  đón chờ bình yên</i><br />
  <i>Vì
  còn đây câu nói yêu em, âm
  thầm soi lối vui tìm đến.</i><br />
  </p>
  <p align="justify">Thật
  hồn nhiên và cao thượng ! Nhưng
  tất cả chỉ đơn phương, mộng
  tưởng, không gì bảo đảm là
  khả thi hoặc có thật. </p>
  <p align="justify">Và
  Nguyễn Đình Toàn tiếp tục vượt
  xa thêm nữa trong phần lời ba của bài,
  bằng sự kết nối vừa nên thơ
  vừa bác học với thần thoại:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Thần
  tiên gãy cánh đêm xuân, bước
  lạc sa xuống trần<br />
  Thành
  tình nhân đứng giữa trời không
  khóc mộng thiên đường<br />
  Ngày
  về quê xa lắc lê thê trót nghe
  theo lời u mê<br />
  Làm
  tình yêu nuôi cánh bay đi<br />
  Nhưng
  còn dăm phút vui trần thế</i></p>
  <p align="justify">Trong
  văn chương
  Việt Nam, ít khi có được một
  kịch bản như thế. Để khép
  lại tình khúc, họ Nguyễn thể
  nghiệm một lối mở thênh thang, đa
  tầng, với một tham vọng nghệ thuật
  đáng quý: đặt song song huyền
  thoại với hiện thực; vừa mượn
  những hình tượng siêu nhiên của
  điển tích và triết học cổ
  đại để thăng hoa, vừa thể hiện
  độ lùi sám hối, phản tỉnh
  của chính bản thân trước cuộc
  đời, một cuộc đời lắm trắc
  trở bất an, mà sự chấp nhận hiện
  hữu cũng đồng nghĩa với lòng
  bao dung và ý muốn hòa hợp cùng
  người. </p>
  <p align="justify">Vấn
  đề là nó có thuyết phục
  không, ít nhất là đến đây.
  Chẳng hạn: nếu Tình Yêu đã
  thoát xác bay đi, thì “dăm phút
  vui trần thế” còn lại là cho
  nỗi vui nào? </p>
  <p align="center"><img src="ndt-tcs2.jpg" name="images2" align="bottom" border="0" width="500" /><br />
  <span style="font-style: italic;">Thời
  Hoàng Kim (~1530) hay
  cảm nhận Thiên Đường qua nét
  vẽ của Lucas Cranach (1472-1553)</span> <sup>6</sup>
  </p>
  <p align="center"><img src="ndt-tcs3.jpg" name="images3" align="bottom" border="0" width="500" /><br />
  <br />
  <span style="font-style: italic;">Adam
  và Eve bị đuổi khỏi Địa
  Đàng,
  một
  phần bích họa Masaccio (1401~1428)</span>
  <sup>7</sup></p>
  <p align="justify"><i><br />
  <br />
  </i>Dẫu
  sao, không thể phủ nhận rằng ở
  Tình Khúc Thứ Nhất lấp lánh
  một vẻ đẹp lãng mạn, một sự
  trong sáng trong cách xử lý, ít có
  so với các tác phẩm thời đó.
  Nguyễn
  Đình Toàn ở đây là một
  chàng trai say đắm, độ lượng,
  đầy thiện chí, sẵn sàng quên
  đi những lầm lỗi của người
  yêu. Rõ ràng khi ấy, ông chưa
  phải là “Nguyễn
  Đình Toàn, nhà văn buồn bã
  và bệnh hoạn”
  như cách nói ấn tượng của
  Tạ Tỵ
  khi đánh giá văn nghiệp họ
  Nguyễn<sup><b>8</b></sup>,
  mặc
  dù những phê bình của nhà họa
  sĩ nổi tiếng - dựa trên các
  truyện và tiểu thuyết xuất bản -
  không phải là hoàn toàn xa lạ
  đối với nội dung bài hát:</p>
  <p align="justify"><em>« </em><i>Tình
  yêu trong tác phẩm của Nguyễn Đình
  Toàn không bao giờ nguyên vẹn. Nó
  đứng chênh vênh trên bờ vực
  hay trơ vơ phơ phất trong từng ý
  nghĩ mong manh. Nó cuồng nộ một cách
  giả tạo. Nó vượt quá xa mức
  độ một cách giả tạo. Nó
  vượt quá xa mức độ thực của
  nó. Nó chỉ được phác hoạ
  mà không bao giờ cụ-thể-hoá
  được giữa cuộc đời. Những
  ý nghĩ táo bạo […] cũng chỉ
  để nói với mình, để lừa
  dối mình, để chiến thắng mặc
  cảm, thứ mặc cảm bất lực về
  thể chất vũ bão ở nội tâm </i><em>»</em><i>.</i></p>
  <p align="justify">Tình
  khúc của Nguyễn Đình Toàn là
  bóng dáng “lẻ
  loi mù trong bóng đêm dài” giữa
  cuộc hành hương tìm về miền
  diễm phúc ban đầu. Vì thế, nó
  phải được <i>ngụy
  trang</i>
  với tất cả sự cẩn trọng và
  niềm tin, để tránh thoát những
  mũi đâm nghiệt ngã của phẫn
  hận, oán trách, chua cay.</p>
  <p align="justify">Trong
  cùng những năm tháng đó, cũng
  “chênh
  vênh trên bờ vực”,
  cũng miệt mài da diết với tình
  yêu, Trịnh Công Sơn lại khác hẳn:
  tình ca của ông không hề bị vẩn
  đục bởi bất cứ sự giả trá,
  hờn ghen, căm ghét nào - từ cả
  hai phía- dù vẫn “lên đầy”
  những cơn đau. Tình yêu của họ
  Trịnh - đặc biệt trong Tình Nhớ -
  không lao đao giữa mịt mùng độc
  đạo mà dạt dào triền miên
  như muôn ngàn đợt sóng, quấn
  quyện ước mơ và hơi thở cuộc
  đời, ôm trọn cả quá khứ và
  tương lai, chu du qua những bến bờ vô
  định, nhởn nhơ như những luyến
  láy nội tâm giữa nốt sáng tư
  duy và dấu trầm vô thức. Rồi
  cuối cùng xoắn xuýt phủ-định-xóa-nhòa
  nhau, thanh thoát tan hòa giữa bao la tạo
  vật…</p>
  <p align="justify"><i><br />
  </i></p>
  <h2><b>Tình
  yêu như một sự phủ định của
  phủ định</b>
  </h2>
  <br />
  <p align="justify">Tình
  Nhớ là một chuỗi những lời tự
  thú của trái tim chủ thể bị đắm
  chìm trong nghịch lý tình yêu. Nó
  bắt đầu bằng <i>ý
  chí</i>
  muốn chối từ quá khứ yêu đương,
  nhưng rồi lại bị thực tế nhanh
  chóng phủ nhận ngay bởi rõ ràng
  là lòng lại dối lòng, chỉ gắng
  gượng tỏ vẻ làm ngơ: </p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Tình
  ngỡ đã quên đi như
  lòng cố lạnh lùng</i></p>
  <p align="justify">Phủ
  định tiếp theo thuộc <i>không
  gian tâm lý</i>,
  trên khoảng cách chia xa với người
  yêu cũ. Một khoảng cách bỗng chốc
  bị khỏa lấp bởi tầm vóc vời
  vợi, nguy nga của kỷ niệm bất chợt
  tràn về:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Người
  ngỡ đã xa xăm bỗng
  νề quá thênh thang<br />
  Ôi áo xưa lồng lộng đã xô dạt
  trời chiều</i></p>
  <p align="center"><img src="ndt-tcs4.jpg" width="500" name="images4" /> </p>
  <p style="text-align: center;"> <i>Mặt
  trời lặn trên hồ (1840)</i>
  của Joseph&nbsp;Mallord
  William Turner (1775-1851) <sup>9</sup></p><br />
  <p align="justify">Một
  bức tranh no gió, phần phật căng tròn
  dáng dấp người xưa: ngự trị
  cả bầu trời, chiếm lĩnh cả hoàng
  hôn, mênh mông và tráng lệ như
  trong một tuyệt phẩm của Turner. Nó
  rộn ràng, năng động như lực
  đẩy của con tim về phía những
  chân trời hạnh phúc. Nó án ngữ
  phiền muộn, xua tan cái u hoài của
  một ngày lịm tắt, theo chu kỳ nhịp
  sống của đất trời quê hương:</p>
  <p style="margin-left: 80px;"><i>Như
  từng con nước ròng
  </i><sup><b>10
  </b></sup><i>xóa
  một ngàу
  đìu hiu</i></p>
  <p align="justify">
  Lại
  một phủ định tích cực, mời
  gọi niềm vui. Cái đặc sắc và
  bí quyết của Trịnh có lẽ là
  ở đó: qua sợi chỉ đỏ của
  nội hàm vô ngã, đạt tới sự
  sâu lắng nghệ thuật từ những xao
  động muôn vẻ trên bề mặt
  cuộc đời. Ngay trong tình yêu, bằng
  đôi nét chấm phá, ông cũng
  gợi ra được mối quan hệ tự
  nhiên - như cánh cửa thân thiết
  rộng mở - giữa con người với tạo
  vật, giữa nội tâm với ngoại giới,
  giữa vấn nạn phù du cá thể với
  lời giải vạn năng bàng bạc trong
  gió nội mây ngàn. </p>
  <p align="justify">Đoạn
  hai bài hát lập lại mô-típ
  chính về ám ảnh tình yêu, một
  tình yêu càng lúc càng được
  khẳng định qua những lời đính
  chính nồng nàn:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Tình
  ngỡ đã ρhôi
  ρha
  nhưng
  tình νẫn
  còn đầу<br />
  Người
  ngỡ đã đi xa
  nhưng
  người νẫn
  quanh đâу</i></p>
  <p align="justify">Vẫn
  những câu chữ đơn giản ai cũng
  hiểu được, ít cách điệu
  hơn so với nhiều tác phẩm khác,
  đó là điều dễ thấy ở
  Tình Nhớ. Nhưng hình ảnh hiện ra
  lúc
  này không còn phải là tà áo
  tung bay theo ngọn gió xa, mà là đôi
  gót sen dịu dàng gợi cảm, thật
  gần, thật quen thuộc, đến độ
  như từ lâu đã nhập làm một
  với mình:<br />
  <i><br />
  </i></p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Những
  bước chân mềm mại
  đã
  đi νào
  đời người</i><br />
  <i>Như
  từng νiên
  đá cuội
  rớt
  νào
  lòng biển khơi</i></p>
  <p align="justify"><br />
  «&nbsp;Bước
  chân mềm
  mại
  đã
  đi νào
  đời người&nbsp;» ngọt ngào
  như thế, nhưng đối với Trịnh
  Công Sơn nó cũng chỉ nằm trong mối
  tương quan bất tuyệt của «&nbsp;νiên
  đá cuội
  rớt
  νào
  lòng biển khơi »:
  một so sánh hiếm thấy, mang âm hao
  thiền tính và hòa điệu nhẹ
  nhàng tự nhiên với nhân sinh quan của
  tác giả.</p>
  <p align="justify">Có
  điều, nói thì vậy, nhưng đã
  là người ai cũng có lúc bị
  trượt ra ngoài lằn biên an toàn
  của lý luận, suy tưởng: khi ấy,
  chỉ còn chứng thực cơn đau. Đau
  vật vã, đau trong hy vọng dù rất
  mong manh, đau trong mâu thuẫn bởi tình
  vẫn dâng cao dù chẳng hề được
  nhận đáp: </p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>ĸhi
  cơn đɑu
  chưɑ
  dài thì tình như chút nắng<br />
  ĸhi
  cơn đɑu
  lên đầу thì tình đã
  mênh mông</i></p>
  <p style="margin-left: 80px;"><i>Một
  người νề đỉnh cɑo,
  một người νề νực sâu</i><br />
  <i>Để
  cuộc tình chìm mɑu
  như bóng chim cuối đèo</i><br />
  </p>
  <p align="justify"><i><br />
  </i>Hình
  như chưa bao giờ, nói về cuộc
  tình, Trịnh Công Sơn lại để
  lộ những nét bi thiết như vậy.
  Nhưng có lẽ chỉ nhằm đúng
  một lúc nào đó thôi. Bởi
  vì ngay trong đoạn ba liền sau, vẫn
  dưới dạng cặp đôi phủ định,
  tác giả lại đưa ra những phát
  hiện mới, hoàn toàn trái ngược:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Ƭình
  ngỡ chết trong nhɑu
  nhưng tình νẫn rộn ràng<br />
  Ŋgười
  ngỡ đã quên lâu nhưng người
  νẫn bâng ƙhuâng</i></p>
  <p align="justify">Thì
  ra không chỉ riêng mình, mà <i>người</i>
  cũng còn nặng lắm vấn vương&nbsp;!
  Đến đây, bài hát bắt đầu
  để soi cận cảnh những cử chỉ
  e ấp, ngập ngừng, nhưng không chút
  mơ hồ về chủ ý. Những thu nhận
  thị giác từ xa trong suốt phần đầu
  tác phẩm bỗng dưng tan biến, nhường
  chỗ cho một cảm thái râm ran gần
  như thuộc về <i>xúc
  giác</i>:
  </p>
  <p style="margin-left: 80px;"><i>Ŋhững
  ngón tɑу
  ngại ngùng đã ru lại tình
  gần<br />
  Ŋhư
  ngoài ƙhơi
  gió động hết cuộc đời lênh
  đênh</i></p>
  <p align="justify"><i><br />
  </i>Trước
  đây, Huy Cận đã từng mượn
  từ «&nbsp;ru&nbsp;» để diễn đạt
  động tác dỗ dành người
  thương vào giấc ngủ&nbsp;:<i>
  </i></p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Ru
  em sẵn tiếng thùy dương mấy bờ
  (Ngậm Ngùi)</i></p>
  <p align="justify">Nhưng
  có lẽ Trịnh Công Sơn là người
  đầu tiên nói « ru tình&nbsp;»
  và đã dùng nhiều nhất đến
  tiếng «&nbsp;ru&nbsp;» trong tình ca.&nbsp;«&nbsp;
  Ru lại tình gần<i>&nbsp;»</i>
  là sự kiện báo hiệu hồi mở
  gút đầy hân hoan của Tình Nhớ,
  bởi vì:<i><br />
  <br />
  </i></p>
  <p style="margin-left: 80px;"><i>Ŋgười
  ngỡ đã xɑ
  xưɑ
  nhưng
  người bỗng lại νề<br />
  Ƭình
  ngỡ sóng xɑ
  đưɑ
  nhưng
  còn quá bɑo
  lɑ<br />
  Ôi
  trái tim ρhiền muộn đã νui lại
  một giờ</i></p>
  <p align="justify">Nguyễn
  Đình Toàn không có cái may mắn
  đó. Cao lắm, ông cũng chỉ tự
  nói « vui
  trong phút giây thôi
  ». Làm gì có chuyện đôi
  bên «&nbsp;ru lại&nbsp;» tình xưa,
  lại càng không có cảnh «&nbsp;vui
  lại một giờ&nbsp;» &nbsp;như họ
  Trịnh! Nhìn xa hơn, cách tiếp cận
  của Trịnh không phải là đặt
  song song hiện thực với huyền thoại như
  Nguyễn, mà là khai lối cho hiện thực
  lên đường, rời bỏ khung hẹp
  của bản thân để nhập vào
  hiện thực bát ngát của Vô
  Cùng&nbsp;:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>Ŋhư
  bờ xɑ
  nước cạn đã chìm νào
  cơn mưɑ</i></p>
  <p align="justify">Đỉnh
  điểm tối hậu của Tình Nhớ
  là đây, là sự hóa giải
  mọi suy tính, nỗi niềm, qua hình ảnh
  dung dị, bình thường- nhưng có
  sức san bằng vô tận- của bờ nước
  xa chìm lẫn dưới cơn mưa: chìa
  khóa vào cửa <i>Không</i>
  cho mọi tồn tại, kể cả tình yêu.</p>
  <p align="justify"><br />
  Tình
  Nhớ là một sắp đặt những
  bức tranh mặn nồng cái khả sắc
  (le sensible) và bay bổng cái khả tri
  (l’intelligible). Mỗi cuối đoạn trong
  bài đều ánh lên- như được
  chiếu qua một tấm gương kỳ ảo- những hình ảnh đặc thù của
  tạo vật, đáp lại với từng
  trang tự sự của cuộc tình&nbsp;: tính
  <i>đối
  xứng</i>
  giữa tâm tư và ngoại cảnh, giữa
  cái riêng và cái chung, mỗi lúc
  đều được thể hiện thật
  nhịp nhàng. Hãy thử nhẩm lại
  đôi câu&nbsp;:</p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify"><i>...Ôi
  áo xưa lồng lộng đã xô dạt
  trời chiều/ Như từng con nước ròng</i><sup><b>
  </b></sup><i>xóa
  một ngàу đìu hiu</i></p>
  <p style="margin-left: 80px;" align="justify">...
  <i>Những
  bước chân mềm mại
  đã
  đi νào đời người/ Như từng
  νiên đá cuội
  rớt
  νào lòng biển khơi
  </i></p>
  <p align="justify">Tình
  Nhớ là một chuyện tình phi nhân
  vật. Người yêu của Trịnh được
  khắc họa qua tà áo, bước chân
  hay- gần hơn nữa- những ngón tay ru
  tình. Nhưng ta tuyệt đối sẽ không
  biết gì về khuôn mặt giai nhân&nbsp;:
  không có vầng trán sáng rỡ
  trưa xứ Đoài, hay đôi mắt dịu
  buồn chiều Tây Phương, như trong
  chuỵện tình của một Quang Dũng.
  Điều đó tất phải do có dụng
  tâm, bởi cảnh quan Tình Nhớ cũng
  không chứa một nhân tố <i>khách
  quan</i>
  nào cho khả năng bị «&nbsp;sương
  khói mờ nhân ảnh » như trong
  chuyện tình của một Hàn Mạc Tử
  ! Phải chăng Trịnh Công Sơn yêu cái
  đẹp hơn là người đẹp,
  hay- nói đúng hơn- không muốn
  dừng ở riêng <i>một</i>
  người đẹp nào&nbsp;? Và nhất
  là, vượt lên trên cả cái
  đẹp, phải chăng - từ đáy lòng
  một nghệ sĩ sáng tạo- Trịnh Công
  Sơn bị cuốn hút bởi cái lẽ
  không cùng của tạo vật&nbsp;? </p>
  <p align="justify">Về
  phần Nguyễn Đình Toàn thì đã
  hơn một lần bị cuốn hút bởi
  nhạc Trịnh&nbsp;: suốt bao năm tháng
  trước 75, ông đã từng say sưa
  giới thiệu những ca khúc lần lượt
  ra mắt công chúng qua làn sóng điện
  và nhất là phần lời thoại trong
  các cuốn băng từ nguyên thủy của
  Trịnh; sau này ở Mỹ, ông còn
  hát tới những 11 bài Trịnh Công
  Sơn trong một CD<i>
  </i><sup><b>11</b></sup>
  nhằm vinh danh tác giả. Còn gì cho
  thấy rõ hơn lòng ngưỡng mộ
  của Nguyễn đối với Trịnh và
  sự đồng cảm sâu sắc giữa hai
  tâm hồn&nbsp;?</p>
  <p align="justify">Sự
  gặp gỡ đó còn được nối
  dài trong sáng tác&nbsp;: mỹ học của
  Nguyễn Đình Toàn, cũng giống như
  Trịnh Công Sơn, là mỹ học của
  chiêm nghiệm. Nhưng nếu Tình Nhớ
  là khúc hoan ca của thời khắc tình
  yêu được tìm lại, thì Tình
  Khúc Thứ Nhất chỉ là lời nhắn
  nhủ chia tay còn đầy vương vấn
  với một cuộc tình không hạnh
  phúc. </p>
  <p align="justify">Nguyễn
  Đình Toàn có lần nói rằng<b>
  </b>những
  bản nhạc mà ông tâm đắc
  nhất không phải là những bài
  hát khởi nguồn từ biến cố lịch
  sử, cho dù nó được nổi
  danh, mà là những bản tình ca<i>
  </i><sup><b>12</b></sup><i>.</i>
  Đó có lẽ là lời tỏ tình
  cao quý nhất dâng cho Tình Yêu. </p>
  <p align="justify">Vì
  Tình Yêu- dẫu vơi, đầy, sống,
  chết - là vĩnh cửu. </p>
  <p align="justify">Vì
  chỉ có Tình Yêu mới hà hơi
  cho «&nbsp;từng viên đá cuội&nbsp;»,
  mới xô dạt&nbsp;bóng cô đơn,
  nâng niu che đỡ phận người: trước
  <i>thiên
  tai</i>
  giông bão cuộc đời, có bước
  chân nào lại ngại ngần không tìm
  lối Thiên Thai&nbsp;?</p>
  <p align="justify"><br />
  </p>
  <h3 style="text-align: right;">Bùi Đức Hào</h3>
  <p align="justify"></p>
  <h3><b>Chú
  thích</b></h3>
  <p align="justify">
  1<b>/</b>
  Đào
  Trường Phúc,
  <i><a href="http://amnhac.fm/index.php/bai/436-nguyen-dinh-toan/4144-tinh-ca-viet-nam-mot-thoi-hanh-phuc-nhac-chu-de-tren-lan-song-dien%20;">Tình
  Ca Việt Nam Một Thời Hạnh Phúc - Nhạc
  Chủ Đề Trên Làn Sóng Điện</a>,</i>&nbsp;</p>
  <p align="justify">
  Phan
  Xuân Sinh, <i><a href="http://www.luanhoan.net/Bai%20Moi%20Trong%20Ngay/html/bm%208-6-42.htm">Nguyễn
  Đình Toàn, một nhân dáng lớn
  của sinh hoạt văn nghệ Sài Gòn</a>,&nbsp;</i></p>
  <p align="justify">2/ Mời
  nghe<a href="https://www.youtube.com/watch?v=T133AZzRTTY">
  Lệ Thu</a>&nbsp;</p>
  <p align="justify">3/ Về
  <i>siêu
  nghiêm</i>
  trong nghệ thuật, mời xem <a href="http://www.diendan.org/phe-binh-nghien-cuu/cai-dep-thach-thuc-2">ở
  đây</a>.</p>
  <p align="justify">4/
  Du
  Tử Lê, <a href="http://kontumquetoi.com/2014/04/25/nghe-lai-nhac-chu-de-cua-nguyen-dinh-toan/"><strong style="font-weight: normal;"><i>Ưu
  điểm nào thấy được trong văn
  chương Nguyễn Đình Toàn?</i></strong></a><strong>
  </strong><i>(Phần
  2)</i>,&nbsp;</p>
  <p>
  5/
  Uyên Nguyên( 18/11/2011), <a href="http://nguoivietblog.com/uyennguyen/?p=1142"><i>Dòng
  thơ, nhạc Nguyễn Đình Toàn: Câu
  Kinh Sử Cho Tuổi Trẻ Việt
  Nam</i></a>,</p>
  <p align="justify">6<b>/</b>
  <a href="http://fr.wikipedia.org/wiki/%C3%82ge_d%27or">Âge d'or</a></p>
  <p align="justify">7<b>/ </b><a href="http://fr.wikipedia.org/wiki/Masaccio">Masaccio</a></p>
  <p align="justify">8<b>/
  </b>Tạ
  Tỵ, <a href="http://cothommagazine.com/nhac1/NguyenDinhToan/NguyenDinhToan-TaTy.pdf"><i>Nguyễn
  Đình Toàn và nỗi buồn trước
  mặt</i></a></p>
  <p align="justify">9<b>/
  </b><a href="http://claudialucia-malibrairie.blogspot.fr/2012/02/les-romantiques-et-le-soleil-victor.html">Les Romantiques et le soleil : Victor Hugo, William Turner, Caspar David Friedrich, Frantz Schubert</a></p>
  <p align="justify">10<b>/</b>
  Hầu
  hết các phiên bản lưu hành hiện
  nay đều viết “ như từng <b>cơn
  nước rộng</b>
  ”, nhưng theo thiển ý thì đã
  có sự sai lầm trong các bản in sau
  1975, bởi vì : a/bản thân người
  viết bài này đã nghe hát trong
  những năm 1960 “ như
  từng <b>con
  nước ròng</b>”
  (và đó cũng là câu được
  viết ra, may thay, trong một bài nghiêm túc
  được đăng lại trên mạng :
  Thái
  Công Tụng, <a href="http://thaicongtung.tumblr.com/"><i>Biển
  và con người</i></a>) ; b/ tiếng Việt
  không nói “ cơn
  nước” ( khác với cơn gió,
  cơn mưa…), cũng không nói “
  nước rộng” ( mà biển rộng,
  đồng rộng…)</p>
  <p align="justify">11/
  <a href="http://www.khampha.vn/clip/ong-gia-nhi-va-cac-tien-boi-hat-nhac-trinh-c12a92198.html">"Ông già nhí" và các tiền bối hát nhạc Trịnh</a><br />
  </p>
  <p align="justify">12<b>/</b>
  Theo
  <em>Nguyễn
  Mạnh Trinh</em><em>,</em>
  <a href="http://www.quenhacarolina.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=806:nguyn-inh-toan-vit-nhc-nh-mt-thi-s&amp;catid=43:hng-v-que-hng&amp;Itemid=403"><i>Nguyễn
  Đình Toàn: viết nhạc như một
  thi sĩ</i></a>,&nbsp;</p>
  <p align="justify">
  &nbsp;&nbsp;</p>


title: Hiện tượng Trịnh Công Sơn
created: 2008-02-28 00:00:00+00:00
edited: 2022-05-27 06:37:29+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: John C. Schafer, The Journal of Asian Studies (Aug 2007). Hoài Phi, Vy Huyền dịch.
url_id: hien-tuong-trinh-cong-son
body:
  <p> </p>
  <p>Chúng tôi đã có dịp giới thiệu với các bạn <a href="cai-chet-phat-giao-va-chu-nghia-hien-sinh-trong-nhac-tcs/"><b>Cái chết, Phật giáo và chủ nghĩa hiện sinh trong nhạc Trịnh Công Sơn</b></a> của John C. Schafer, sau đây là một bài nghiên cứu giá trị dài hơi khác, <b>« Hiện tượng Trịnh Công Sơn »</b>, mà chúng tôi rất hân hạnh được phép đăng lại sau khi tác giả đã sửa đổi đôi chút so với <a href="http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=12221&amp;rb=0206 target=">bản dịch</a> đã đăng Talawas.<br /> <br /> Các bạn cũng có thể tham khảo <a href="../../../english/articles/the-trinh-cong-soon-phenomenon" target="_blank">nguyên bản tiếng Anh</a>.</p>
  <h2>Trích yếu</h2>
  <p><br /> [...] Vì tất cả những lý do này, hiện tượng Trịnh Công Sơn rất xứng đáng được nghiên cứu. Sau đây là bài giải thích của tôi về sự nổi tiếng của Trịnh Công Sơn, đa số dựa trên những gì tôi biết được từ những lần trò chuyện với những người bạn Việt Nam và những họ hàng qua nhiều năm và từ những tài liệu được xuất bản bởi những người Việt Nam xuất hiện từ sau khi ông qua đời. [4] Tôi kết luận rằng có ít nhất bảy lý do giải thích hiện tượng Trịnh Công Sơn: sự mới mẻ trong những bản tình ca ban đầu của ông, việc ông gợi lên những đề tài Phật giáo, hoàn cảnh trình diễn đặc biệt của miền Nam Việt Nam vào những năm chiến tranh, cá tính và con người đặc biệt của Trịnh Công Sơn, việc ông khám phá ra ca sĩ tài năng Khánh Ly, sự xuất hiện của máy cassette, và khả năng thích nghi của Trịnh Công Sơn với hoàn cảnh chính trị mới sau cuộc chiến. Tôi sẽ phát triển những điểm này đầy đủ hơn sau khi nói qua vài điều về tiểu sử của ông trong thời ông còn trẻ. [...]</p>
  <hr />


title: Hội họa đến từ nhạc Trịnh
created: 2009-12-09 00:00:00+00:00
edited: 2009-12-09 00:00:00+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Chu, Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần, 22/11/2009.
url_id: hoi-hoa-den-tu-nhac-trinh
body:
  <br />
  <p>
  Ở Đà Lạt có một họa sĩ yêu mến Trịnh Công Sơn đến độ gần như “tương tư” tất cả những ca khúc của người nhạc sĩ tài hoa đã quá cố. Đó là họa sĩ Phạm Mùi, người mê mải vẽ tranh về Trịnh Công Sơn và âm nhạc của ông.</p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
       <a href="/paintings/pham-mui/doi-ban/image_view_fullscreen">
          <img src="/paintings/pham-mui/doi-ban/image_preview" alt="Đôi bạn (Trịnh Công Sơn - Khánh Ly)" title="Đôi bạn (Trịnh Công Sơn - Khánh Ly)" />
       </a>
       <p class="discreet">Đôi bạn (Trịnh Công Sơn - Khánh Ly)</p>
  </div>

  <p>
  Sâu thẳm trong trái tim mình, họa sĩ Phạm Mùi luôn dành cho nhạc sĩ Trịnh Công Sơn những tình cảm hết sức cao đẹp và luôn khát khao muốn dùng nghệ thuật tạo hình để khắc họa một cách sắc nét nhất, tinh tế nhất những dòng nhạc đẹp đẽ của Trịnh Công Sơn. </p>
  <p>
  Ông tâm sự: “Có nhiều đêm, ở một góc xưởng vẽ bề bộn, tôi thức mãi để nghe nhạc Trịnh Công Sơn một mình. Trong cái se lạnh của đất trời Đà Lạt, tôi chìm đắm vào một thế giới phiêu bồng chứa chan xiết bao niềm hạnh phúc cũng như những nỗi khổ đau của kiếp người. Dường như chỉ có những lúc ấy tôi mới được đối diện đầy đủ nhất, thẳm sâu nhất cùng nhân thế. </p>
  <p>
  Và rồi có lẽ một tình yêu thương từ muôn kiếp trước vốn bị che lấp bởi muôn vàn lớp bụi thời gian bỗng nảy mầm rạo rực, sống dậy trong tôi tựa một cánh đồng mùa xuân với những đóa hoa hàm tiếu cứ trải dài miên man tới tận chân trời. Thế là tôi đã không biết bao lần hấp tấp cầm bút vẽ để cố giữ lấy cái thế giới ấy…”.</p>
  <p>
  Cũng từ đó, phòng tranh “Lưu niệm Trịnh Công Sơn” ra đời và được giới thiệu với công chúng, nhất là những ai yêu mến nhạc Trịnh, tại ngõ 133 Thái Hà (Hà Nội) vào tháng 9-2004 với 63 tác phẩm, đúng bằng tuổi đời của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Những ca khúc đầy mê hoặc của Trịnh Công Sơn như <em>Cát bụi, Một cõi đi về, Như cánh vạc bay, Nhìn những mùa thu đi, Biển nhớ, Hạ trắng, Nhớ mùa thu Hà Nội, Như chim ưu phiền, Diễm xưa, Hoa vàng mấy độ...</em> được tái hiện dưới nét cọ của Phạm Mùi và được đặt cùng tên với những bài hát.</p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
       <a href="/paintings/pham-mui/nhac-si-va-chim-cau/image_view_fullscreen">
          <img src="/paintings/pham-mui/nhac-si-va-chim-cau/image_preview" alt="Nhạc sĩ và chim câu" title="Nhạc sĩ và chim câu" />
       </a>
       <p class="discreet">Nhạc sĩ và chim câu</p>
  </div>

  <p>
  “Với phòng tranh này, tôi muốn thắp lên những ngọn nến nhớ thương người nhạc sĩ tài hoa. Tôi biết ơn anh vì đã cho tôi một thế giới siêu thực mong manh, huyền diệu, đầy biểu cảm” - họa sĩ Phạm Mùi thổ lộ.</p>
  <p>
  Trong những năm qua, khá nhiều trong số 63 bức tranh ấy đã lần lượt về với bạn bè cũng như công chúng trong và ngoài nước. Tới đây, Phạm Mùi dự định sẽ tiếp tục trưng bày loạt tranh gắn bó với nhạc sĩ họ Trịnh tại Đà Lạt, TP.HCM và một số tỉnh thành phía Nam trong một phòng tranh có tựa đề “Hồn Trịnh” với những tác phẩm mới về âm nhạc Trịnh Công Sơn (một số bức được giới thiệu trong bài viết này).</p>
  <p>
  Chắc chắn có nhiều họa sĩ đã sáng tác với cảm hứng đến từ âm nhạc Trịnh Công Sơn, nhưng có lẽ chỉ Phạm Mùi là người đã dành cả một phần đời mình để vẽ về người nhạc sĩ mà ông ngưỡng mộ và thể hiện những giai điệu bất tử của nhạc Trịnh thành màu sắc…</p>
  <p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
       <a href="/paintings/pham-mui/trinh-cong-son-2/image_view_fullscreen">
          <img src="/paintings/pham-mui/trinh-cong-son-2/image_preview" alt="Trịnh Công Sơn 2" title="Trịnh Công Sơn 2" />
       </a>
       <p class="discreet">Trịnh Công Sơn 2</p>
  </div>

  <p>
  <b>Trịnh Chu</b><br />
  Doanh nhân Sài Gòn Cuối tuần, 22/11/2009.
  </p>


title: Hội họa Trịnh Công Sơn: Một cuộc - chơi - tự - dâng - hiến
created: 2011-04-10 09:07:31+00:00
edited: 2014-06-23 17:24:36+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
author: Đinh Cường
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: ĐINH CƯỜNG, Virginia, 23-3-2011
url_id: hoi-hoa-trinh-cong-son-mot-cuoc-choi-tu-dang-hien
body:
  <br />
  <p class="comment">TTCT - LTS: Ngày 9-4 tới đây, triển lãm tranh và ký họa chân dung do nhạc sĩ - họa sĩ Trịnh Công Sơn vẽ trong nhiều năm sẽ <b>được tổ chức tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM</b>, giới thiệu khoảng 50 tác phẩm nhiều thể loại của ông (*). Nhân dịp này, họa sĩ Đinh Cường gửi cho TTCT bài viết về tranh của Trịnh Công Sơn, người bạn thân thiết nhất của ông. </p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <img src="/photos/album-1/trinh-cong-son/" />
  <p class="discreet">Trịnh Công Sơn trước một tác phẩm hội họa của ông</p>
  </div>

  <p>
  Đọc lại những bức thư Van Gogh tâm sự cùng người em trai Theo - người em duy nhất trên đời luôn giúp đỡ anh cả tinh thần lẫn vật chất, để tên tuổi Van Gogh trở thành bất tử.</p>
  <p>
  Qua những trang thư đó, có hai yếu tố là tình yêu và sự cuồng nhiệt với đời sống đã khiến Van Gogh nắm bắt được nghệ thuật, một thế giới nghệ thuật đầy say đắm cuồng điên và sáng tạo: ‘‘Hội họa không phải là cứ vẽ hình và màu đúng hệt như mắt nhìn thấy, bởi vì trong hiện thực còn có cái gì khác nữa... Màu chính xác tuyệt nhiên không phải là điều quan trọng nhất cần đạt”; “Càng ngày anh càng tin chắc rằng kiên trì nắm lấy thực tại, vẽ mải mê trong thiên nhiên, đừng đề ra sẵn ý đồ thế này thế nọ như kiểu đo chân đóng giày thì nhất định sẽ thành tranh”.</p>
  <p class="pullquote">
  <br />
  “Nghệ thuật là một cuộc chơi,<br />một cuộc - chơi - tự - dâng - hiến”<br />
  <b>TRỊNH CÔNG SƠN</b><br />
  <br />
  </p>
  <p>
  Bí quyết của Van Gogh là hãy chân thành với chính lòng mình.</p>
  <p>
  Và Trịnh Công Sơn cũng vậy - đã thật chân thành với lòng mình khi không viết nhạc thì vẽ. Trên đôi tay ngón dài tài hoa của anh như “bắt được của trời” (mượn chữ của một nhà văn). Không hiếm những nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ vẽ tranh đẹp, từ Victor Hugo, Nhất Linh, Trần Dần, Quang Dũng, Bùi Giáng, Saint Exupery đến Văn Cao, John Lennon, Bob Dylan...</p>
  <p>
  Bob Dylan rất gần Trịnh Công Sơn nhiều điểm. Ông kém Sơn hai tuổi (sinh năm 1941), lời các ca khúc đầy chất thơ và cũng là một họa sĩ: “Có những điều trong cuộc sống mà thơ hay nhạc không thể nói hết được. Khi đó sự lên tiếng của hội họa lại rất phù hợp” - Bob giải thích. Phòng trưng bày quốc gia Đan Mạch đang triển lãm 40 bức tranh màu nước của Bob mang tên “Loạt tranh The Brazil” - những tác phẩm ghi lại cuộc sống, con người và phong cảnh Brazil của Bob Dylan rất thơ mộng, như lời ca của ông trong ca khúc Blowin’ in the wind (Cuốn bay theo gió - hay như Trịnh Công Sơn: Để làm gì em biết không, để gió cuốn đi...).</p>
  <p>
  Phải chăng bầu trời xanh thẳm của Huế, Sài Gòn hay Đà Lạt - B'lao - Đơn Dương một thời mộng mị đã in dấu trong tranh Sơn không ít; ôi mùa hoa quỳ vàng dại nở rực cả miền đồi hoang vu mà Sơn đã vẽ những nét vẽ đơn sơ trên những lá thư xưa, xưa hơn nữa là vẽ một nét con cá làm dấu ấn một thời dưới chữ ký của mình, và có thể nói bức tranh hoàn chỉnh năm 1963 tại Huế, vẽ Diễm - thời của ca khúc nổi tiếng Diễm xưa - là khởi đầu cho những tranh sơn dầu khổ lớn về sau này của Sơn, những chân dung thấm đẫm tình yêu, tình bạn...</p>

  <p align="center">
  <img src="/paintings/ky-hoa-chan-dung/nha-van-nguyen-tuan" /><br />
  Chân dung nhà văn Nguyễn Tuân<br />ký họa trên tấm thực đơn nhà hàng Lipp ở Paris (1989)
  </p>
  <p>
  Trịnh Công Sơn nắm bắt và lột tả khi vẽ chân dung rất tài, bởi vì Sơn thường vẽ những người thân, từ cô cháu bé (năm 1992 qua Canada, Sơn đã vẽ đến 2g-3g sáng cô cháu bé ngồi mẫu thật ngoan thùy), em gái và nhất là những người bạn gái của Sơn, mỗi chân dung là mỗi ghi dấu kỷ niệm. Rồi đến chân dung bạn bè, những người bạn Hà Nội vong niên như Nguyễn Tuân, Văn Cao, Thái Bá Vân, Dương Tường... khi tất cả đã thấm rượu sau cuộc hàn huyên.</p>
  <p align="center">
  <img src="/paintings/chan-dung/nha-tho-bui-giang" /><br />
  Chân dung nhà thơ Bùi Giáng - sơn dầu trên bố (1989)
  </p>

  <p>
  Chỉ cần phác vài nét chính, giặm thêm màu đậm nhạt, hoen nhòa đã tỏ lộ ra được cái thần sắc của người đối diện mà đôi khi vẽ kỹ chưa chắc đã có hồn như vậy.</p>
  <p>
  Từ vẽ bút sắt đến pastel, acrylic, màu nước, màu dầu, Trịnh Công Sơn đã triển lãm chung nhiều lần cùng các bạn họa sĩ tại TP.HCM: với Tôn Thất Văn, Đinh Cường (tại nhà 47C Phạm Ngọc Thạch, tháng 3-1988); với Đỗ Quang Em, Đinh Cường tại Nhà hữu nghị Tiệp Khắc (tháng 1-1989); với Đỗ Quang Em, Trịnh Cung tại nhà hàng Ritz (15-2-1990 đến 2-1-1991); với Trịnh Cung, Đỗ Quang Em, Tôn Thất Văn tại khách sạn nổi Sài Gòn (tháng 9-1991) và triển lãm sau cùng với Bửu Chỉ, Đinh Cường tại gallery Tự Do (20-8 đến 3-9-2000).</p>
  <p>
  Tranh Sơn đã được ghi nhận thật nồng nàn bởi những người có uy tín trong sinh hoạt hội họa và phê bình, chẳng hạn Huỳnh Hữu Ủy đã viết: “Trường hợp Trịnh Công Sơn vẫn là đặc biệt dù không còn gây chút ngạc nhiên nào về việc anh bày tranh trước công chúng. Mấy năm trước đã có lần tôi thật bất ngờ và đầy kinh ngạc trước bức chân dung anh vẽ người bạn họa sĩ đội mũ nồi, ngậm ống vố, râu ria xồm xoàm, tất cả đều ánh lên trong màu bạc kim loại kỳ lạ, có thể nhận ra mức độ điêu luyện là cực điểm, đó là một trong những bức tranh đẹp nhất giữa tất cả các tác giả tôi yêu thích” (trích Nghệ thuật tạo hình Việt Nam hiện đại, xuất bản tại California, Mỹ năm 2008).</p>
  <p>
  Và sau cùng là lời phát biểu của Trịnh Công Sơn: “Nghệ thuật đích thực là một thứ thông điệp còn lại ở sau cùng, khi mọi hình thức tồn tại khác đã mất đi” (triển lãm cuối cùng tại gallery Tự Do). Thật vậy, chỉ có nghệ thuật là tiếng nói chung của nhân loại. Họa sĩ Chagall năm xưa ghé thăm nhà người bạn ở Georgetown, Washington DC đã vẽ tặng bạn một bức tranh khảm sành (mosaique), nay nhà người bạn ấy của Chagall, nơi vùng tôi ở, có tấm bảng đồng nhỏ trước nhà cho khách có thể hẹn vào xem.</p>

  <p align="center">
  <img src="/paintings/chan-dung/tranh-ve-tren-tuong" /><br />
  Tranh vẽ trên tường nhà của nhà văn Bửu Ý ở Huế
  </p>
  <p>
  Trịnh Công Sơn cũng để lại bức tranh vẽ trên tường tại nhà người bạn ở Huế là Bửu Ý mà Bửu Ý nói đùa ai mua thì phải gỡ cả bức tường nhà...</p>
  <p>
  Tranh Trịnh Công Sơn sau khi triển lãm tại Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM sẽ tiếp tục được bày tại khách sạn Morin Huế (từ ngày 17 đến 22-4). Sau khi xem những tác phẩm chính cùng những phiên bản tại phòng tranh ở Huế, các bạn có thể ghé ngang nhà Bửu Ý xin vào xem bức tranh vẽ trên tường quý hiếm của Trịnh Công Sơn, người nhạc sĩ - họa sĩ tài hoa đã sống như một giấc mơ đời hư ảo.</p>
  <p>
  <b>ĐINH CƯỜNG</b>, 
  Virginia, 23-3-2011<br />
  <br />
  <a href="http://tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan/PrintView.aspx?ArticleID=431706">tuoitre.vn</a>, 02/04/2011
  </p>
  <br />
  <br />
  <hr />
  <p align="center">
  <img src="TienLamTCS.jpg" width="720" /><br />
  (*)Nhà báo Nguyễn Trọng Chức giới thiệu tranh Trịnh Công Sơn trong buổi khai mạc triển lãm sáng 9/
  4/11<br />tại Bảo toàn Mỹ thuật, 97 A, Phó Đức Chính, HCM-1. <i>(Ảnh PvĐ)</i>
  </p>


title: Hồi ức - Gặp nhau sau 17 năm
created: 2005-04-01 00:00:00+00:00
edited: 2005-04-01 00:00:00+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Khánh Ly, tạp chí Văn Nghệ Số 1.2000
url_id: hoi-uc-gap-nhau-sau-17-nam
body:
  <p>Ở đâu và bao giờ cũng vậy, mỗi khi nghe tiếng anh nói cười, tôi đều cảm thấy một nỗi yên tâm vô cùng... "Ồ, Mai hả, có qua không". Tôi cười.. "Em cũng chưa biết tính sao, để xem đã nghe anh..." Miệng thì nói vậy, sáng hôm sau tôi đã có mặt ở phi trường. Chuyến bay cất cánh lúc 7 giờ sáng. </p>
  <p>Trời lúc đó đã sang tháng 4. Tuyết vẫn phủ trắng xóa 2 bên đường từ phi trường về nhà. Hình như cái gì vào lúc sắp hết cũng mạnh mẽ thêm, như ánh lụa, như cơn nắng, như mùa đông, như tình yêu - rồi mới chịu dứt hẳn, mới chịu buông tay chấp nhận. Cũng may, tôi chuẩn bị áo lạnh đầy đủ vậy mà cũng không tránh khỏi những suýt xoa.</p>
  <p>Tôi đi thẳng lên lầu, rón rén bước vào phòng. Anh đang ngủ. Giấc ngủ buổi chiều. Khuôn mặt gầy, xương xương góc cạnh. Cái kính gọng vân vân như đồi mồi để trên cái bàn nhỏ đầu giường. Anh gầy quá. Tôi bước lại gần anh hơn. Rất nhẹ nhàng tôi cúi xuống nhìn sát mặt anh. Tôi không nghe thấy hơi thở của chính mình. Tự dưng tôi muốn hôn lên trán anh. Tôi không làm thế. Tôi muốn nắm lấy bàn tay rất gầy có những ngón thon dài, đặt trên ngực. Tôi không làm thế. Và cũng rất nhẹ nhàng như khi bước vào, tôi ra ngoài phòng khách ngồi nói chuyện với Tâm, Tĩnh, và anh Thích.</p>
  <p>Anh bước ra, tay vuốt tóc, tay chỉ tôi ... "A, tới rồi. Tới hồi nào vậy?" Giọng anh không hề có chút ngạc nhiên, làm như cái chuyện tôi đến, anh đã biết. Ngày xưa cũng thế. Chúng tôi ôm choàng lấy nhau và đến lúc này tôi mới cảm nhận rằng chúng tôi thực sự có nhau. Không phải trong một giấc mơ kéo dài 17 năm. Tất cả chúng tôi ngồi bên nhau. Hình như chưa bao giờ chúng tôi nói với nhau nhiều dù ở bất cứ một đề tài, một lãnh vực nào. Hình như chúng tôi có cách nói mà chỉ hai chúng tôi hiểu được. Một cách nói ở bốn con mắt im lặng. Cũng có lúc, cả hai chúng tôi bị lôi cuốn vào câu chuyện vui của mọi người. Nhưng đó là những điều hoàn toàn không dính líu, liên quan đến những điều thực sự chúng tôi muốn nói với nhau. Tất cả những điều cần nói, chính là những điều không bao giờ nói ra bằng lời.</p>
  <p>Buổi chiều tuyết rơi kín mặt hồ, chúng tôi đi bên cạnh hàng cây đầy hoa. Hoa tuyết. Nói chuyện bâng quơ, không có gì rõ ràng được đặt ra, không có gì thắc mắc, không có khoảng cách 17 năm để phải ngỡ ngàng. Tôi ngỡ như vừa từ Saigon vào Huế thăm anh. Anh từ Huế vào Saigon. Chúng tôi uống cafe tại La Pagode. Tôi tưởng sẽ có nhiều điều, để hai anh em nói với nhau. Nhưng cả hai đều không nói gì cả.</p>
  <p>Bao nhiêu ngày tháng đã đi qua giữa chúng tôi. Anh vẫn không bao giờ thay đổi. Tôi cũng thế. Cả hai không có những thắc mắc về đời sống của nhau bởi 30 năm trước đã không hỏi thì 30 năm sau cũng không hỏi... Tôi quý những giây phút ở bên anh và tôi nghĩ anh sẽ nói với tôi điều cần nói, nếu có. Anh im lặng cũng có thể vì những điều anh nghĩ, anh muốn, không còn cần thiết phải nói ra. </p>
  <p>Trong một căn phòng, không phải bên cạnh sông Hương mà ở ngay giữa lòng thành phố Montreal. Bên ngoài tuyết rơi, chúng tôi ngồi với nhau, những người bạn cũ. Hát lại những bài hát ngày xưa. Hoặc những tình ca mới. Mỗi người một ly rượu, khói thuốc mù mịt, mỗi người ngồi sát nhau trên chiếc thảm, trước lò sưởi... Không ai cảm thấy lạnh. Không chút lạnh lẽo nào giữa chúng tôi trong căn phòng nhỏ. Anh hát đi. Không, Mai hát đi. Giang hát đi. Mai ngâm thơ đi...</p>
  <p>"Mà sao giấc ngủ không dài. Mà đêm không ngắn mà trời cứ mưa. Ở đây tôi sống như thừa. Có đem men rượu tẩm vừa lòng nhau" (Nguyễn Bính)</p>
  <p>Cũng mùa đông, một đêm nào đó, 1974 ở nhà anh chi Lê, ở Huế. Ngôi biệt thự bên cạnh sông Hương. Ngoài trời cũng tối và lạnh như đêm nay. Mùa đông ở Huế. Chúng tôi cũng ngồi bên nhau như hôm nay. Lúc đó tôi vừa 30 tuổi. Tóc vẫn còn xanh. Lòng còn tha thiết yêu đời sống. Một buổi sáng tôi bỗng thấy mặt trời lên cùng tôi và biển cả. Nước mắt tôi tuôn như mưa. Tôi nhớ mùa đông ở Huế. Mùa đông ở Huế và anh.</p>
  <p>"17 mùa đông" lặng lẽ đi qua, tôi vẫn nhớ những ngày âm u lạnh lẽo của Huế. Tôi có thể quên nhiều điều, tôi có thể quên tất cả để chỉ nhớ về những con đường của Saigon - nơi tôi đã ở và đã từ đó ra đi... nhưng không bao giờ tôi quên được những ngày tháng ngắn ngủi, vội vàng ghé Huế. Ðến vội vàng. Ði vội vàng mà chẳng thể nào quên được. Một thứ tình lạ thường đã trói buộc Huế trong trái tim tôi. Một trói buộc mơ hồ nhưng mạnh mẽ, đằm thắm. Tôi lớn trong hơi thở có Huế. Chính Huế cho tôi hơi thở.</p>
  <p>Bây giờ là cuối đông. Những bông tuyết bay trong chiều, đậu trên những cành cây trụi lá, gầy guộc. Chúng tôi đi bên nhau. Tia nắng dịu dàng đậu trên những bông hoa nhỏ bé, lấp lánh, tấm thảm dầy trắng tinh, chỉ có vết chân bé nhỏ của những chú sóc nghịch ngợm chạy tới ăn những hột bắp rang no bụng mà anh liệng ra để dụ chúng lại gần. Anh cười vui, ánh mắt long lanh thơ dại. Tôi ít thấy anh cười mà cũng không bao giờ thấy anh tỏ vẻ buồn bã.</p>
  <p>Chúng tôi tìm đến một thân cây lớn, một nửa ngập dưới tuyết, ngồi nghỉ chân. Tuyết vẫn rơi. Chỉ có hai chúng tôi giữa một vùng trắng mênh mông yên lặng. Chẳng lẽ không có gì để nói, không còn gì đáng nói sau mười mấy năm vắng nhau? Có chứ. Anh đã nói, không phải với riêng tôi, mà ở những bài hát. Tôi đã nghe và hiểu từ đó...</p>
  <p>"Có đường xa mà gió chiều quạnh quẽ. Có hồn ai đang nhè nhẹ sầu lên... Tôi là ai mà còn khi đau lẻ. Tôi là ai mà còn trần gian thế. Tôi là ai. Là ai. Là ai mà yêu quá đời này... Con diều bay mà linh hồn lạnh lẽo. Con diều rơi cho vực thẳm buồn theo..."</p>
  <p>Tôi bỗng thương anh thêm và càng quý trọng những giây phút bên anh. Cũng vội vàng, ngắn ngủi như những lần tôi ghé Huế. Tuy nhiên, tôi nghĩ, như thế có lẽ tốt hơn. Bởi vì những điều như thế đã cho tôi cái cảm tưởng là không hề bao giờ, giữa chúng tôi có cái khoảng cách 17 năm. Lá vẫn rơi trên lối chúng tôi đi. Những khóm hoa nắng vẫn lấp lánh trên đường chúng tôi đi. Tất cả vẫn rất còn rực rỡ.</p>
  <p>Quay về căn phòng nhỏ. Ánh lửa như hồng thêm, ấm áp thêm bên ly rượu màu hổ phách, cay nồng. Cởi áo lạnh ra, trông anh gầy hơn xưa nhiều song so với lần gặp nhau ở Paris 1989, anh có vẻ khỏe hơn. Bên cạnh anh là Hoàng Xuân Giang của quán Văn ngày xưa. Giang đã có vợ, con gái lớn rồi. Hoàng Xuân Sơn cũng đùm đề một gánh thê nhi nặng trĩu hai vai. Phạm Nhuận to béo hơn xưa, vui vẻ cười nói ồn ào bên cạnh Hoàng Xuân Sơn nhỏ nhẹ thư sinh. Hoàng Xuân Giang vạm vỡ khỏe mạnh như loài cây hoang trong rừng già và anh, anh mỏng manh và thật đằm thắm. Nhìn quanh, tôi thấy như mình đang sống trong thần thoại 20 năm là đây. Chỉ ở một buổi chiều cuối đông tại thành phố Montreal. Còn ai nữa nhỉ? Chắc chắn là còn thiếu một vài người. Trong tôi, một thoáng ngậm ngùi.</p>
  <p>Chúng tôi chia tay nhau, dưới ánh đèn đường vàng vọt, trước cửa nhà anh Quế. Mai gặp lại. Anh và tôi trở về nhà Tâm. Nỗi vui làm tôi khó ngủ như ngày xưa sau mỗi buổi hát, chúng tôi thường ngồi lại với nhau, chia cho cạn niềm vui còn sót lại. Những niềm vui không thể để vung vãi, bỏ phí. Phải uống hết, phải nuốt hết vào lòng. Chúng tôi đã sống bằng những niềm vui không nhiều trong đời. Tôi tự cho mình là cái bóng của anh và cũng được hưởng niềm vui đó.</p>
  <p>Tôi mở cửa phòng rất nhẹ. Anh đã ngủ yên. Chỗ tôi nằm cách chỗ anh một sải tay. Tôi khẽ nằm xuống, kéo mền len, nhắm mắt dỗ giấc ngủ. Tôi nghĩ lát nữa đây, khi mặt trời lên trên thành phố này, khi tôi thức dậy, tôi sẽ nhìn thấy anh. Tuyết vẫn bay ngoài cửa sổ nhưng ngày sẽ đẹp.</p>
  <p>Anh dậy rất sớm và việc làm đầu tiên trong ngày của anh là ra khỏi nhà. Tìm đến một quán Cafe, ngồi đó hút thuốc và nhìn người qua lại trên đường phố... "phải nhìn thấy mọi người, một ngày không thấy ai, buồn dễ sợ". Tôi nhìn anh cười không nói. Cái nhìn và nụ cười là câu trả lời. Ngày xưa anh cũng thế. Chúng tôi cùng nhau xuống phố. Vẫn im lặng đi bên nhau với nỗi hân hoan hạnh phúc không thành tiếng..." Mỗi ngày tôi chọn đường mình đi. Ðường đến anh em, đường đến bạn bè. Tôi chọn nơi này cùng nhau ca hát. Ðể thấy tiếng cười rộn rã bay..."</p>
  <p>Ðó là những điều rất thật thà anh đã nói, đã làm, để sau cùng "Tôi chợt biết rằng vì sao tôi sống, vì đất nước này cần một trái tim. Và như thế tôi đến trong cuộc đời. Và như thế tôi sống vui từng ngày. Ðã yêu cuộc đời này bằng trái tim của tôi".</p>
  <p>Tôi thấy anh yêu đời thật sự. Anh cười với ông Phạm Duy, ông Trầm Tử Thiêng, ông Duy Khánh và các bạn qua điện thoại. Anh hát và chỉ cho tôi, cắt nghĩa cho tôi những bài hát mới. "Nhớ đừng có hát như trả bài nhé". Giọng anh hát khỏe hơn lần gặp ở Paris. "Thôi anh hát đi, anh hát hay hơn em". Anh cười, mắt anh cũng cười "Anh bao giờ cũng hát hay hơn Mai".</p>
  <p>Tôi bồi hồi nhớ lại những ngày tháng của năm 1967. Chúng tôi những người bạn nghèo, đến với nhau, gắn bó không ngờ. Gia đình anh giầu, gia đình Hoàng Xuân Sơn, Hoàng Xuân Giang cũng giầu, nhưng cá nhân chúng tôi đều nghèo. Một đĩa cơm chia hai, một điếu thuốc cũng hút, một ly cafe cũng uống. Chia nhau nằm ngủ trên những tờ báo nhầu nát trải dưới đất. Tình bạn, tình anh em nảy mầm ở đó. Quán Văn, cái tên quán dễ nhớ và dễ thương, mọc lên chơ vơ giữa lòng Saigon trăm ngàn màu sắc. Những tấm ván ép hư bể, được ghép lại, nhỏ hơn cái bếp ở đây, chỉ dành làm chỗ pha cafe. Mọi người tới tùy tiện tìm chỗ ngồi trên cái nền xi măng bỏ trống ngổn ngang gạch vụn và cỏ dại. Ðó là nơi gặp gỡ đẹp đẽ nhất của một thời tôi còn trẻ.</p>
  <p>Chúng tôi không hề biết ngoài đời có gì vui. Chúng tôi không cần biết vì niềm vui đã có. Rất đơn sơ mà thắm thiết không rời. Ðến với nhau qua sự run rủi của định mệnh. Không thề thốt, không hứa hẹn. Ðến và ngồi với nhau. Một lần rồi thì có nghĩa là mãi mãi. Giang đó, Sơn đó, Nhuận đó, Thảo đó, Anh và tôi... từ những ngày lăn lóc đó cho đến bây giờ vẫn không dời đổi. Qua những bài hát của anh, sự kết hợp những người trẻ thật khít khao vừa vặn. Ai đến cũng được, ai đi cũng được...</p>
  <p>"Em theo đời cơm áo. Mai ra phố xôn xao. Bao nhiêu ngày yêu dấu tan theo...". Tôi có cảm tưởng đó là một lời trách móc anh dành cho tôi. Rất dịu dàng như bản tính anh. Từ bao nhiêu năm nay, câu hát đó theo tôi như một vết thương. Ðời cơm áo quả thật đã cho tôi lắm ê chề, khổ đau, nhưng những ngày yêu dấu bên anh và bạn bè đã chẳng bao giờ tôi quên... dù đời sống có làm tan vỡ, có làm chìm sâu những mơ ước của một đời người - thì trong trái tim bầm dập của tôi, những ngày tháng cũ vẫn là một điểm son, là một bám víu cuối cùng và duy nhất...</p>
  <p><b>Khánh Ly</b><br />
  (Trích Tạp Chí Văn Nghệ Số 1.2000)
  </p>


title: Hồi ức - Nắng buồn hơn mưa
created: 2005-04-01 00:00:00+00:00
edited: 2005-04-01 00:00:00+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Khánh Ly, tạp chí Văn Nghệ Số 1.2000
url_id: hoi-uc-nang-buon-hon-mua
body:
  <p>Tôi đã như một kẻ lạc loài đi giữa cuộc đời bằng đôi chân thơ dại, bằng trái tim sớm mang nhiều vết thương, bằng cảm nghĩ luôn lo âu, sợ hãi, mất niềm tin ở chính mình và cuộc đời. Tôi đã không biết phải làm gì, phải làm sao. Đó, phải chăng là tiếng kêu bi ai, đã nhiều lần bật ra từ trái tim tôi.</p>
  <p>Trời đất bao la, lẽ nào không có một nơi bình yên cho tôi trú ẩn. Tôi mải miết đi tìm. Tìm một bóng mát đủ che đời mình. Tìm một trái tim độ lượng đủ để cưu mang mình. Tìm một người có tấm lòng nhân hậu để dẫu mai sau có thế nào, ở cuối chân mây, góc biển, tôi vẫn cảm thấy được gần gũi, chở che và an ủi.</p>
  <p>Vẫn như những ngày xưa, sự im lặng thay cho bao lời nói mà chỉ những tấm lòng đồng cảm mới có thể nắm bắt dược những tín hiệu... Bên ngoài, nắng đang lên. Căn phòng nhỏ tịch lặng, có hai người đang đứng bên lề cuộc đời. Hai người ở ngoài những cuộc vui. Không hề liên quan đến sự sống ồn ào, hối hả của một ngày vừa bắt đầu. Ly rượu pha nhạt, trên mặt bàn là gốc của một cây thốt nốt 100 tuổi bóng ngời ngộ nghĩnh. Tôi rút một điếu thuốc. Làn khói mỏng bay vờn. Những ngón tay gầy guộc đưa lên gọng kính. Anh bảo ...nắng buồn hơn mưa. Tôi hiểu.</p>
  <p>Lơ đãng nhìn ra khung cửa nhỏ. Những đốm nắng lung linh đậu trên vòm lá xanh. Cái cây này, anh đã trồng từ năm 1973, giờ nó cũng bắt đầu già. Anh tránh cái nhìn soi mói của tôi... Bao giờ tôi cũng nhìn anh như thế. Rất chăm chú bởi tôi muốn tìm đọc thêm những điều mới lạ, không nói nên lời kia...rằng cái gì ẩn dấu sau vầng trán thông minh kia...cái gì được chứa đựng trong trái tim nhỏ bé kia... Tất cả những điều tôi cho là kỳ diệu tiềm tàng trong thân thể mảnh mai yếu đuối. Tôi muốn - thậm chí nắm bắt chúng, cất giữ cho riêng mình - anh, chính anh là Lý Tầm Hoan của thế kỷ 20.</p>
  <p>Nhân vật truyền kỳ mang tên Lý Tầm Hoan có lẽ là hình dáng lý tưởng cho tất cả mọi người, trong đó có tôi. Với một ngọn đao nhỏ bé mong manh, dẫu ra tay chậm hơn nhưng bao giờ cũng đến đích trước, không bao giờ sai chạy dù không ai thấy Lý Tầm Hoan xuất thủ... Con người ất trọng nghĩa khinh tài, luôn luôn bênh vực lẽ phải, một đời sống cho người. Nhường cả người yêu và gia tài cho người ơn. Lánh xa, ở ẩn, lấy rượu làm vui... Một con người có cái tâm vĩ đại trong một thân thể thoạt trông tiều tụy nhưng lại luôn tỏa sáng hào quang đẹp đẽ.</p>
  <p>Tôi đã bắt gặp một Lý Tầm Hoan - bằng lòng để người phụ mình chứ không phụ người - ở anh trong một buổi chiều êm ả trên căn gác nhỏ, nơi anh thường ngồi... gọi nắng, mong mưa. Những ca khúc anh viết lúc nào, không ai biết. Trong những đêm khuya một mình bên ly rượu không bao giờ vơi. Trong một buổi chiều một mình lặng lẽ nghe tiếng mưa nhẩy nhót trên sân nhà. Trong bình minh - cũng vẫn một mình - chờ đợi để thấy nắng lên, để chiêm nghiệm rằng... nắng buồn hơn mưa.</p>
  <p>Thế đấy, không ai biết mà những ca khúc ấy cứ đi thẳng vào tim rồi ở lại đó. Ca khúc của anh và người nghe đã trở thành đôi bạn tâm giao chẳng chia lìa. Vì sao tôi yêu những ca khúc của anh. Tôi sẽ không đủ sức ngợi khen anh như nhiều người đã làm bởi tôi đơn giản lắm. Con người của anh cũng đơn giản và vì thế những ca khúc của anh - nhanh hơn cả lưỡi đao của Lý Tầm Hoan - cũng ngọt ngào, êm ái xuyên vào tim tôi.</p>
  <p>Làm sao người ta có thể hiểu được vì đâu ...con chim hót trên những cành lau... nụ cười mong manh, một hồn yếu đuối... ấy lại có thể nặng lòng với quê hương, gia đình và bằng hữu đến như vậy. Đó cũng chính là điều tôi muốn tìm ở anh và tôi đã hiểu, đã biết. Nói một cách đơn giản nhất mà tôi có thể nói được là, ai cũng chỉ có một quê hương. Nếu ngay chính cả quê hương mình, mình còn không yêu thì liệu mình có thể yêu thương cái gì nữa.</p>
  <p>Anh để lại cho những thế hệ sau một bài học yêu thương. Hãy tìm nhau, lại gần với nhau học lại từ đầu bài học yêu thương. Những bông hoa đẹp đẽ. Những cây lành trái ngọt không thể nảy sinh từ lòng căm thù. Sự hận thù chỉ làm cho người ta nhỏ lại. Làm cho cuộc đời tăm tối hơn. Làm cho tâm hồn nghèo nàn, thấp kém. Cái tâm không bình yên sẽ chẳng còn ai nghĩ đến ai với những điều tử tế, dẫu chỉ trong trí tưởng.</p>
  <p>Những ca khúc của anh chính là tấm gương soi cho tôi nhìn lại rõ mình, tìm lại được chính mình từ những mất mát. Tôi đã được chia sẻ. Được an ủi ngay cả trong giây phút phân ly. Thế nên, điều tôi muốn nói ở đây là anh - không phải những ca khúc - rằng chính anh trong tâm hồn tôi còn lớn lao vĩ đại hơn những gì anh đã làm và để lại. Một người tầm thường không thể làm nổi những điều tốt đẹp và một người vĩ đại không hề làm những điều tầm thường.</p>
  <p>Chiều nay, ở một nơi rất xa, tôi cũng ngời một mình nhìn nắng vàng đang ngả màu trên lá cỏ. Lòng bỗng xót xa ngậm ngùi... Anh ơi, trong bữa cơm chiều nay, chiếc ghế của anh không người ngồi. Anh chắc lại ra đầu phố, mua một cái gì đó, hoặc cùng dăm ba người bạn ngồi ở quán cà phê, nhìn xe ngựa ngược xuôi. Lát nữa đây, anh sẽ trở về, ngồi vào chiếc ghế đó, nâ6ng cây đàn lên bằng hai bàn tay gầy và hát rằng ...cuộc đời đó có bao lâu mà hững hờ.</p>
  <p>Cũng chiều nay, em không đưa anh đi bởi em không đủ sức cản chân người đi. Anh em mình sẽ gặp lại. Song em biết trên hết mọi điều, như anh nói, chúng ta không bao giờ xa nhau. Chưa bao giờ... nắng vẫn buồn hơn mưa anh ạ nhưng chúng ta yêu thương nhau vĩnh viễn không bao giờ chia lìa... có phải anh đã từng nói như thế? </p>
  <p><b>Khánh Ly</b><br />
  (Trích Tạp Chí Văn Nghệ Số 1.2000)
  </p>


title: Hồi ức - Ngày đầu ngồi với nhau
created: 2005-04-01 00:00:00+00:00
edited: 2005-04-01 00:00:00+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Khánh Ly, tạp chí Văn Nghệ Số 1.2000
url_id: hoi-uc-ngay-dau-ngoi-voi-nhau
body:
  <p>Có những điều người ta chỉ nói một lần rồi thôi. Có những sự việc người ta chỉ thoáng nghĩ đến rồi quên nhanh. Có những sự cớ phải buộc lòng bôi xóa để sống bởi đời sống nghiệt ngã ở khắp mọi nơi. Tuy thế nào mặc lòng, vẫn có những u uẩn cứ theo ta. Bóng ma quá khứ, như món nợ tiền kiếp. </p>
  <p>Tôi không còn trẻ dại để mong Xuân về, Tết đến. Tôi cũng không còn đủ thanh xuân để mong nắng Xuân hồng trên má, gió Xuân làm mắt long lanh hơn hay để khoe người yêu một tà áo mới. Tôi lại chưa đủ già để quên những năm tháng có cay đắng, có ngọt ngào. Những ngày tháng ngập tràn tiếng cười và tiếng khóc. Thời gian cứ trôi qua. Cứ là thời gian và tôi vẫn cứ là tôi. Hai mươi lăm năm không thay đổi được bao nhiêu nơi con người tôi, à không, tôi muốn nói cái đầu tôi, nó vốn nhỏ bé nhưng lại chứa dung quá nhiều kỷ niệm khiến nhiều khi tôi mất thăng bằng. Ðó là tôi đã gạn lọc sàng đãi để chỉ giữ lại điều mình muốn. </p>
  <p>Khi tôi đến Huế, hơi Xuân lạnh còn đầy không gian. Không có hoa Phượng bay ... mù không lối vào, chỉ có mưa phùn buồn não lòng. Huế lạnh và buồn trong tiếng đại bác thỉnh thoảng từ xa vọng về. Ánh đèn vàng hiu hắt không soi rõ bước chân của người khách lạ bơ vơ trên hè phố. Gió càng về khuya càng lạnh. Mưa vẫn rơi rất nhẹ, người khách lạ dừng bước nhìn qua bên kia sông. Ta sẽ về nơi đó. Không có mưa rơi, gió lạnh nhưng cũng không có ai chờ đón ta.</p>
  <p>Cách đó chỉ một con đường, anh ngồi lặng lẽ. Những ngón tay thon gầy lười biếng vuốt nhẹ trên từng sợi dây đàn. Cây đàn đã cũ nhả ra những âm thanh dịu dàng. Căn phòng nhỏ bỗng như ấm lại và sáng hơn cùng với tiếng cười con gái khúc khích. Anh ngước nhìn lên nhìn hiền lành rồi lại cúi xuống. Năm cô em gái, tóc dài đen nhánh mượt mà, hồn nhiên chạy ra ngồi quanh anh. Không có sự bao bọc, che chở nào êm ái hơn... Ru mãi ngàn năm dòng tóc em buồn...</p>
  <p>Tôi người khách lạ trong thành phố, đứng một bên cửa nhìn vào lòng quặn đau, nước mắt ứa ra. Tôi có thể bước vào được. Trong căn nhà nhỏ đơn giản đó, lúc nào cũng có một chỗ dành cho tôi, bên cạnh anh. Bao giờ cũng bên cạnh anh cũng với tình yêu và bóng mát của Mẹ anh. Người mẹ đó là tất cả. Là tình yêu duy nhất của đời anh. Bà cũng là người bạn, hiểu và cần thiết cho anh hơn bất cứ người nào.</p>
  <p>... Mùa Xuân năm ấy, tôi bỏ lại tất cả. Bỏ lại cả cuộc đời. Dĩ nhiên là Anh bao giờ cũng ở trong tim tôi, một chỗ thật riêng tư và trang trọng - Hình ảnh cuối cùng tôi trông thấy là Vũng Tàu. Âm thanh cuối cùng tôi nghe thấy không phải là tiếng sóng biển mà là những tiếng đại bác từ bãi trước bắn vói theo. Lúc đó buổi sáng, tôi ôm chặt con trong tay, mê sảng không nghĩ được một điều gì. Không nghĩ đến ai. Vũng Tàu đó, đâu có xa lạ gì với tôi nhưng dẫu có muốn, tôi cũng không quay lại được. Phía trước và quanh tôi mênh mông biển cả. Không biết mình sẽ đi đâu nhưng con tàu nho mang theo tôi, cứ tiến tới.</p>
  <p>Cuộc đời đã sang trang chỉ sau một giấc ngủ. Hầu như mọi người đều thay đổi. Phải thay đổi để thích ứng với cuộc sống mới nơi quê người. Trên quê nhà. Cho đến bây giờ trong cõi lòng tan nát của những người ra đi ngày ấy, bao nhiêu kỷ niệm còn được giữ lại. Bao nhiêu ước mơ còn tiếp tục được thắp sáng. Riêng tôi, một ngày qua, nỗi đau có dịu lại nhưng nỗi nhớ lại đầy hơn. Tôi nhớ thương những tháng ngày, những người đã cho tôi một thời hạnh phúc hiếm hoi và dẫu sao, tôi cũng nhớ thương nơi tôi đã bỏ đi trong một ngày đất trời mù mịt tang tóc...</p>
  <p>... Quen biết nhiều, nhưng gọi là bạn, tôi lại chẳng có ai. Với tất cả tôi đều dành một sự quý mến, nhường nhịn như nhau, bằng nhau - ông N.D. Toàn, ông T.C. Sơn dĩ nhiên phải đặc biệt hơn và không thể coi là bạn - ở mỗi người, tôi yêu một điều gì đó và chỉ cần như thế. Những người tôi được biết là những người hoặc có thực tài hoặc đức độ. Ðức là điều không phải ai cũng được. Tiền, tài, thế gian này không thiếu. Chỉ thiếu người đức độ...</p>
  <p>... Họ thường gặp nhau vào buổi chiều. Những cơn gió nhẹ từ con sông rong chảy ngang thành phố, đã xua tan cơn nóng bức, làm dịu lại cả những mặt đường. Cây lá bắt đầu xôn xao nhảy múa chờ đón nắng khuya. Ðó là giờ phút thuận tiện cho những cuộc gặp gỡ. Họ là những người còn trẻ. Tất cả như mới vào đời. Mới bắt đầu cuộc chơi. Họ nhìn nhau bằng những cái nhìn trong sáng đầy tin cậy. Họ cười với nhau bằng những nụ cười hồn nhiên, thơ dại và chân chất. Họ còn trẻ. Họ chưa chuẩn bị, chưa có một chuẩn bị nào cho một cuộc chơi nhiều bi thảm, mà phải mãi nhiều năm sau này, họ mới biết được. </p>
  <p>Tuổi trẻ, ở bất cứ thời điểm nào đều đáng yêu. Hãy nhìn họ nói với nhau. Hãy nghe họ hát với nhau những bài hát ca ngợi cuộc sống và tôn vinh nỗi chết. Họ có cùng một tuổi trẻ. Cùng một niềm tin dẫu rằng tuổi trẻ sẽ qua và niềm tin sẽ nhận chìm họ trong nỗi thống khổ. Ðúng, phải nhiều năm sau, họ mới biết.</p>
  <p>Buổi chiều. Là buổi chiều của hơn 30 năm về trước. Có những người trẻ ngồi hát bên nhau, nói với nhau về tình yêu, cuộc đời, thân phận và quê hương. Ở đâu đó, tiếng đại bác vọng về. Ở đâu đó, không xa lắm, đêm đêm nỗi chết hiện diện cận kề như một người tình không chờ đợi. Những người trẻ vẫn ngồi hát bên nhau. Tiếng đàn hát của họ không che lấp được tiếng đại bác. Không che lấp được tiếng khóc than. Không lau khô được những dòng nước mắt. Nhưng họ vẫn hát. Chính là họ đang vỗ về an ủi trái tim của họ, trái tim của những người cùng một thế hệ. Những trái tim chưa kịp trẻ. Còn rất non trẻ.</p>
  <p>Mãi đến sau này, rất nhiều năm sau này, khi họ, những người của hơn 30 năm trước lại ngồi với nhau, hát lại những bài tình ca cũ, họ mới chợt nhận thức được rằng trái tim của họ đã tan nát từ bao giờ. Họ ngồi với nhau trong một căn nhà ấm cúng. Ở đấy, đại bác đã im tiếng chăng? Không. Nó vẫn còn rền vang trong tận cùng đáy sâu kỷ niệm hòa lẫn tiếng khóc than hờn oán của cả một thế hệ đã tả tơi đến chẳng còn nhận ra ai. Cũng một buổi chiều. Thời điểm cũng vẫn là buổi chiều. Bao giờ buổi chiều cũng là khoảng thời gian đẹp đẽ để gặp nhau. Tiếng hát được cất lên trong không gian đang nhạt nhòa. Thật thà hơn, buồn bã hơn. Họ gặp lại nhau để biết rằng đây không phải là một giấc mơ. Rằng tiếng hát cũng như người hát đều là thật. Không gì có thể thật hơn. Thật như nỗi chết vậy. </p>
  <p>... Hơn 30 năm không còn cùng nhau ngồi hát ca. 25 năm xa lìa cố quận. Bao nhiêu cay đắng bể dâu không khiến lòng tôi phai mờ những dấu ấn tốt đẹp đã để lại mảnh đất nhiều bất hạnh khổ đau. Quê hương thì bao giờ cũng thế. Nhưng đời người, những con đường, những góc phố, những dòng sông, những khuôn mặt, những nụ cười, những ánh mắt... tất cả dường như đã biến dạng. Ðiều còn lại, phải chăng là những ước mơ đâu đó trong trái tim mọi người. Anh gầy hơn xưa, tưởng như chẳng còn có thể gầy hơn nữa. Anh trầm lắng như tượng đá. Ánh mắt xa vắng. Nụ cười vu vơ khiến tôi đau lòng. Sao anh không khóc đi. Nước mắt có khi thay được cho bao nhiêu điều muốn nói... Vẫn những người em gái xưa, nay đã thành thiếu phụ, ở quanh anh. Không còn phải là những phút xum vầy sung sướng hạnh phúc đơn sơ. Chẳng có gì, chẳng có ai lấp đầy nỗi đơn lẻ trong anh. Ôi, làm sao trả lại cho anh, cho tôi, cho chúng tôi những tháng ngày đã mất... Người quen biết cũ lần lượt vắng xa và sẽ chẳng còn bao lâu nữa, tôi cũng sẽ rong chơi một nơi nào đó. Sẽ chẳng còn gì. Sẽ chẳng còn ai từng ngày, ngồi thương tiếc. Kỷ niệm sẽ tàn phai, mất hút. Như chưa bao giờ xảy ra, như một điều không có thật. Như huyền thoại... Một ngày nào, anh bảo tôi... Huyền thoại là điều không có thật...</p>
  <p>Ngày đó... ngày đó chúng tôi còn trẻ và rất gắn bó. Có ai trong chúng tôi nghĩ rằng có một ngày nào đó lại phải thương nhớ nhau từng phút giây. Tuy vậy, bằng cách nào đó, chúng tôi vẫn ở trong trí tưởng của mỗi người, như ngày đầu ngồi với nhau, vào đời nhau bằng những bản tình ca. Hồn xa rồi, người ta còn có thể sống được không? Trái tim ngưng đập rồi, người ta có thể nào không chết? Chúng tôi đã đến với nhau một lần. Chỉ một lần nhưng xin đủ cho một đời...</p>
  <p><b>Khánh Ly</b><br />
  (Trích Tạp Chí Văn Nghệ Số 1.2000)
  </p>


title: Hồi ức - Nỗi buồn nhớ quê hương
created: 2005-04-01 00:00:00+00:00
edited: 2005-04-01 00:00:00+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Khánh Ly, tạp chí Văn Nghệ Số 1.2000
url_id: hoi-uc-noi-buon-nho-que-huong
body:
  <p>Du Tử Lê có một đoạn thơ viết về đời lưu vong của mình trên đất Mỹ, ý thơ mang nỗi buồn khôn nguôi:</p>
  <p>“Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển<br /> 
  Ðời lưu vong không cả một ngôi mồ<br /> 
  Vùi đất lạ thịt xương e khó rã <br />
  Hồn không đi sao trở lại quê nhà... <br />
  Khi tôi chết hãy đem tôi ra biển <br />
  Và nhớ đừng vội vuốt mắt cho tôi <br />
  Cho tôi hướng vọng quê hương tôi lần cuối<br /> 
  Ðời lưu vong tận huyệt với linh hồn” </p>
  <p>Quê hương nghe thấm thía làm sao khi những người xa đất nước nhớ về, nghĩ về nó, dù bất luận quá khứ của mỗi người như thế nào, khi ở xa đều nhớ về nó với chung một nguồn gốc : con người Việt Nam sinh ra, lớn lên và trưởng thành trên dải đất Việt Nam, từ chén mắm ruốc, tô phở Hiền Lương, bờ tre, ngọn lúa, dòng sông... đều trở thành nỗi nhớ, lòng yêu quê hương vô bờ của người đi xa. Bài viết sau đây của Khánh Ly in trong tập san “Tiếng hát sông Hương” - tập san của những người yêu Huế ở Mỹ...</p>
  <p>“... <br />
  Sông vẫn chảy đời sông<br /> 
  Suối vẫn trôi đời suối <br />
  Sống giữa đời cần có một tấm lòng”.</p>
  <p>Tôi là gái Bắc, lớn lên ở Sài Gòn, nhưng lạ lùng làm sao tôi không nhớ Hà Nội bao nhiêu. Không yêu Sài Gòn lắm. Mà chỉ xót xa đến Huế. Huế nghèo, thành phố chỉ vài con đường chính, Huế nóng cháy da, mềm thịt. Huế lạnh buốt, lạnh từ lòng lạnh ra. Dường như Huế chỉ thực sự huyền ảo, nên thơ bởi những nghệ sĩ khi viết về quê hương mình. Có lẽ đó là điều dĩ nhiên của mọi người, mọi miền khi viết về nơi mình được sinh ra. Âu cũng không phải là điều làm cho ta ngạc nhiên. </p>
  <p>Nhưng không phải vì những điều người Huế viết về Huế đã làm tôi yêu Huế. Vì như vậy tôi phải yêu Hà Nội hơn mới có lý. Phải yêu Sài Gòn, phải yêu Ðà Lạt hơn mới phải. Vậy mà tôi yêu Huế, thỉnh thoảng gặp lại một vài người bạn, tôi năn nỉ “mi nói cho tau nghe chút cho đỡ “dzớ” ” . Con gái Huế nói như hát, dịu dàng, đi đứng khép nép nhẹ nhàng. Có một cái gì đó thật mong manh, như tơ, như sương khói, như một điều không có thật trong con người của các cô gái Huế. Tôi có cảm tưởng như họ không phải là một sự hiện hữu. Một chút hương khói hư ảo, chập chờn. Chỉ một tiếng động khẽ dù là tiếng rơi của một chiếc lá, cũng đủ làm tan biến đi tất cả. Mười ba năm qua, chỉ xin nói vài câu cho đỡ nhớ “nhà”. Như thế là yêu đấy, nhiều mới khổ chứ. Dù tôi chỉ biết Huế sau tết Mậu Thân và không quá mười lần ghé Huế. Nhưng tôi yêu Huế bởi từ Huế tôi mới biết thế nào là tình yêu. Tôi không muốn nhắc đến, những điều đã được viết quá nhiều về một nơi chốn. Tôi chỉ muốn nhắc đến “Huế của riêng tôi” và như vậy cũng có nghĩa là mở ra cánh cửa kỷ niệm, của những hân hoan, đau đớn, những ước mơ không thành, những dằn vặt ám ảnh, đeo đuổi tôi suốt mười ba năm qua... mười ba năm đã không thành, không nói. Thì bây giờ lẽ ra càng không nên nói. Bởi dù có thêm 100 năm nữa “Hai mái đầu xanh giờ đã bạc” cũng chẳng còn bao giờ gặp lại nhau. Nếu có chăng thì cũng là kiếp sau. Nhưng “tình tưởng đã yên mà tâm còn động vọng”. Thì ra mười ba năm với tôi vẫn còn là cơn mộng. Chưa thoát ra được. Không thoát ra được. Không muốn thoát ra. Cố gắng bao che, tự dối mình. Chỉ là một cơn mộng. Ðêm sẽ qua, mộng sẽ tàn. Ta sẽ tỉnh. Thấy tóc vẫn còn xanh với lời dặn “chưa qua đèo Hải Vân nhớ cột tóc, kẻo gió bay nghe em”.</p>
  <p>Mộng đã tàn. Tôi đã tỉnh với đau đớn. Thì thầm một mình “khóc đi chứ”. Còn khóc được là biết mình còn sống. Còn khóc được là biết Huế còn đó trong trái tim, trong tận cùng thống khổ, khốn cùng của một kiếp người mà hạnh phúc đồng nghĩa với bất hạnh.</p>
  <p>Tôi vốn là một đứa trẻ mồ côi cha; Cha tôi chết trong trại Ðầm Ðùn sau bốn năm bị giam hãm. Học hành dở dang, vài năm trường Tây, vài năm trường ta. Trường học chẳng dạy tôi điều gì. Gia đình chẳng dạy tôi điều gì. Nên tôi tự dạy tôi ra đời năm 16 tuổi. Ði hát nhưng không bao giờ nghĩ mình sẽ trở thành ca sĩ. Hát vì thích hát. Ðiều này tôi hoàn toàn bị ảnh hưởng bởi ông bố có nhiều nghệ sĩ tính, nhưng lại đi theo kháng chiến và chết đau thương trong lao tù. Không có tình thương của cha, không hợp tính với mẹ. Ngoài ý thích được hát, tôi không biết mình phải làm gì. Ðời sẽ cho tôi những gì và tôi sẽ được những gì. Tôi quờ quạng sống lang thang giữa đám bạn bè tốt bụng, nay đứa này cho bịch gạo, mai đứa kia cho chai nước mắm. Nghèo mà vui, tôi không buồn vì nỗi bị gia đình hắt hủi, từ bỏ. Tôi như một thằng con trai giữa đám bạn trai. Tuy không có cái cảnh vườn đào kết nghĩa nhưng cho đến bây giờ gần 30 năm qua, có đứa đã ra đi mãi, có đứa nửa điên nửa dại, có đứa nhà cao cửa rộng vợ con đùm đề. Thỉnh thoảng gặp lại tưởng 30 năm mà như một ngày. Cũng tưởng đời sẽ mãi lêu bêu cho tới ngày cuối, nhưng nếu định mệnh là điều có thật thì điều đó đã đến với tôi một đêm mưa tại Ðà Lạt. </p>
  <p>Dáng người mảnh khảnh, cặp kính trắng tròn, gọng đồi mồi, cặp mắt bồ câu, vầng trán cao, rộng, sống mũi thẳng, nụ cười đẹp tươi với chiếc răng khểnh. Người con trai đó nói với tôi bằng giọng Huế. Dân Ðà Lạt đa số nói tiếng Huế nhưng hơi lai, nhưng Sơn là “Huế chay”. Sơn với hai bàn tay gầy guộc, những ngón tay dài, tài hoa, tháp cho tôi một đôi cánh, xỏ vào chân tôi đôi hài bảy dặm. Cô bé lọ lem lột xác. Lột xác để từ một đoạn trường này bước sang một đoạn trường khác. </p>
  <p>Từ Sơn tôi đã thành danh, nhưng đó cũng chưa hẳn là điều tôi mong muốn. Tôi có cảm tưởng như vậy. Có phải đời sống là như thế hay sao ? Thế là đủ hay sao ? Nếu thiếu thì thiếu cái gì và tại sao thiếu ? Ðời sống tầm thường thế thôi sao ? Một đứa trẻ mồ côi bị gia đình hắt hủi - luôn thèm một mái ấm gia đình, một lời ngọt ngào của mẹ. Thèm từ một cái áo, một đôi giày. Mà phải gia đình nghèo khó gì cho cam. Chỉ vì... đúng là dưới một ngôi sao không mấy đẹp. Lúc sống lang thang như một thằng lãng tử, tôi thường tự hỏi mình có nhu cầu gì cho đời sống? Sống trong đời sống mình cần có những gì ? Tình, tiền, danh vọng ? Cho đến lúc nghĩ rằng mình đã có đủ những điều mơ ước tôi vẫn luôn luôn âm thầm. Hình như không phải như mình nghĩ. Cuộc sống, đời sống, con người sống trong đời chỉ tầm thường thế sao ? </p>
  <p>Có lúc tôi cảm thấy thèm thuồng cái hạnh phúc nhỏ nhoi của một cặp vợ chồng nghèo, chồng đạp xích lô. Chỉ cần vài cuốc xe đủ tiền ăn một ngày là thôi. Ông ghếch xe lên lề đường làm đỡ tô mì, tô cháo cá cho ấm bụng rồi chở vợ con đi dạo mát. Ở cái hạnh phúc giản dị thiêng liêng đó đâu có tốn kém gì. Mà cần gì phải ông lớn, bà lớn, ca sĩ nọ, tài tử kia. </p>
  <p>Một hôm tôi hỏi Sơn : “Sống trong đời mình cần phải có gì ? Làm gì ?” Sơn cười, ngón tay dài khẽ đẩy cái gọng kính đang trễ xuống. Câu trả lời ngắn gọn : “Cần có một tấm lòng”. Tôi nhìn Sơn: “Một tấm lòng ?”. Ở giữa thế kỷ này, giữa thời gạo châu, củi quế, giữa thời giá trị con người được đánh giá bằng áo quần, nhà cửa, vòng vàng, hột xoàn... Một tấm lòng để làm gì ? Sơn nhìn tôi, ngón tay lại đẩy cao gọng kính. “Sống trong đời ta luôn luôn phải sống với một tấm lòng, phải có một tấm lòng, dù không để làm gì cả, dù chỉ để... gió cuốn đi”. Tôi nhìn sững Sơn, không nhớ là bao lâu, nhưng chắc chắn là lâu lắm. Cứ ngồi nhìn anh, nhìn vầng trán mênh mông, cúi xuống thật thấp, ngón tay gẩy trên những sợi dây đàn. Chiều xuống lúc nào không hay, gió từ sông Hương thổi mạnh. Hình như trời muốn chuyển mưa. Hình như lòng tôi cũng đang chuyển động dữ dội. Một ánh sáng kỳ lạ nào đó vừa chiếu dội vào cõi u tối, ngu muội. Hình ảnh con nhỏ bụi đời lúc hàn vi chợt sừng sững trước mắt tôi. Cái ngõ tối lầy lội đường Phan Thanh Giản, cái nhà sàn cầu sắt Ða Kao. Những buổi chiều nằm trên đồi săn Ðà Lạt, khóc một mình. Tất cả chợt sống lại hay đúng hơn ở một lúc nào đó tôi đã chết. Và chiều nay bên dòng sông Hương êm đềm thơ mộng - vầng trán mênh mông, giọng nói dịu dàng, ánh mắt thăm thẳm bao dung, Sơn đã kéo tôi ra khỏi cái chết ngu xuẩn. Sông vẫn chảy đời sông, suối vẫn trôi đời suối, đời người cũng đã sống và hãy thả trôi đi những miền đau. </p>
  <p>Hai mươi năm qua tôi đã sống như lời Sơn nói, như điều Sơn muốn. “Còn ai thấy được hay không điều đó không cần thiết. Chỉ cần Sơn không thất vọng là đủ rồi”.</p>
  <p>Những ngày tháng ở Huế, gần Sơn và gia đình. Ðó là khoảng thời gian hạnh phúc nhất của đời tôi. Sáng Ðông Ba, chiều Vĩ Dạ, tối họp nhau ở Cercle hay nhà anh chị Lễ, đàn hát, ngâm thơ. Sơn yêu thơ Nguyễn Bính, bắt tôi ngâm đi ngâm lại bốn câu: </p>
  <p>“Mà sao giấc ngủ không dài <br />
  Mà đêm ngắn xuống mà trời cứ mưa <br />
  Ở đây tôi sống như thừa <br />
  Có thêm men rượu tạm vừa lòng nhau”. </p>
  <p>Có bao giờ Sơn hiểu rằng dù rượu có hết mà sầu vẫn không vơi. Sơn ơi! Huế ơi!</p>
  <p>“Nỗi sầu cứ như tóc bạc, cứ cắt lại dài ra...”. </p>
  <p><b>Khánh Ly</b><br />
  (Trích Tạp Chí Văn Nghệ Số 1.2000)
  </p>


title: Khi Bước Chân Ta Về
created: 2007-03-31 19:44:26+00:00
edited: 2007-03-31 20:10:02+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Viết cho ngày giổ lần thứ sáu của Trịnh Công Sơn, HUỲNH NGỌC NGA, Torino, ITALIA – 31.03.2007
url_id: khi-buoc-chan-ta-ve
body:
  <div class="newsImageContainer">
    <a href="tcson05.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="tcson05.jpg/image_mini" /></a>
  </div>
  <p>
  Chàng bước ra khỏi cửa, ngoài kia nắng dọi như hào quang, cảnh sắc thanh êm  như lòng chàng trong lặng. Sân vườn nhà rượi mát màu cây cỏ, dìu dịu hương hoa, những đóa vô ưu nở không đợi vầng dương, không chờ mặt nguyệt. Ngoài cổng nhà, con đường dốc dài hun hút, hình như có sương nhẹ ở cuối đường và cuối đường đó là những ngả rẽ mênh mông. Chàng đã từ một trong những ngả rẽ mênh mông đó một buổi  tìm đến đây, đến nơi thanh tịnh nầy, không biết từ bao lâu rồi, chỉ biết nơi đây không có ngày và đêm, thời gian không còn là ý nghĩa.
  </p>
  <p> 
  Chợt dưng trong tận đáy sâu tiềm thức, một nổi nhớ vô hình xui chàng nhìn vào khoảng khói sương. Tần ngần một thoáng, chàng tiến về phía cổng, ngang chậu hoa vô ưu chàng đưa tay khẻ ngắt một đóa thanh tân và chậm rải bước đi. Con đường trước mặt dốc nghiêng miền hạ, càng tiến về phía trước sương trắng càng lảng bạt bay xa, những ngả rẽ hiện ra cuối đường khi chàng dừng lại, phân vân không biết nên theo lối nào để đến nơi có nổi nhớ gọi mời.
  </p>
  <p> 
  Nhìn về hướng trái, phương đông, cuối chân trời xa sao không thấy nắng mà chỉ toàn phủ những áng mây đen, hình như có cả sấm chớp và thoang thoáng theo gió đưa một mùi tanh của máu. Mùi tanh tưởi đó hơn ba mươi năm về trước chàng và dân tộc chàng đã chịu đựng suốt một chặng đường dài lịch sử của một quê hương luôn bị bào mòn bởi rẻ chia, thù hận. Đưa tay bóp trán, chàng khẻ nheo mắt nhìn về nơi có bầu trời xám xịt. Lâu rồi chàng  mãi chúi mủi làm thơ, viết nhạc và cũng từ dạo theo con đường sương khói về đây chàng ít khi để tâm nhìn về phương hướng đó, nơi mà người đời thường gọi là miền Trung đông, vùng đất của hận thù, của lời nguyền chinh chiến, của vàng đen và khổ đau của bao người dân vô tội. Không, chàng không muốn theo ngả rẽ về hướng đó, đó không có tiếng nhớ đang gọi chàng về.
  </p>
  <p> 
  Quay đầu sang hướng phải, phương tây, xa xa trời êm nhưng chẳng trong xanh, một vòng khói xám, cuồn cuộn từ dưới bốc lên. Nghiêng tai chàng khẻ lắng nghe, có âm thanh gì đó như tiếng nhạc xâp xình hòa lẫn tiếng máy, tiếng xe rộn ràng hổn độn. Chàng nhớ ra rồi, đó là nơi của những quốc gia thường tự cho mình là tiên tiến, luôn nghĩ mình là chủ nhân ông thiên hạ, nay phê phán chổ này, mai định đoạt chổ kia. Quê huơng chàng đã một thời điêu đứng cũng vì những ông nhà giàu đó, và khói đen phủ trời đông bây gìơ chắc chẳng thiếu bàn tay của họ đang múa may làm đạo diễn. Chàng đã bao lần đến những nơi ấy, từ châu Âu đến châu Mỹ để thấy sự phồn hoa, tráng lệ của vật chất, kỹ thuật và cũng để thấy bao bất công giữa sự phung phí tiêu hoang của họ và sự đói nghèo của những nơi mà họ gọi là thế giới thứ ba. Ngả rẽ về hứong đó chẳng có gì lôi cuốn bước chân chàng cả.
  </p>
  <p> 
  Giữa hai hướng đông, tây còn lại con đường trước mặt với triền dốc nghiêng xoải nhiều hơn. Ngang tầm nhìn xuống dốc, một làn sương mỏng chắn ngang. Chàng nhướng đôi mày ra chìu suy nghĩ, xuyên qua bức chắn khói sương chàng thấy lao nhao bóng người, thoang thoáng mùi hương, không phải hương những loài hoa rực rở sắc màu mà là hương lúa, hương đất phù sa, hương cỏ lẫn trong mây ngàn và.. ơ kìa dường như có cả mùi nhang khói với vi vu tiếng gọi tên chàng. Như kẽ mộng du, chàng nương theo những mùi hương đó bước về phía trước, nơi có tiếng rì rào than thở như một bản kinh chiều.
  </p>
  <p> 
  Triền dốc thẳm sâu như vực vậy mà chàng vẫn bước êm cho đến lúc nhũng bóng người lao nhao lúc nãy hiện rõ hơn ra. Chung quanh chàng phố xá rộn ràng, « ngựa xe như nước, áo quần như nêm », chàng thấy như quen quen. Quen vì tên những con đường không thay đổi, giòng sông nước vẫn êm đềm trôi, bến Cảng chưa phai màu hoa phượng đỏ, đại lộ dẫn đến nhà chàng còn đó bờ hồ  tháp rùa, công viên Duy Tân cây dài bóng mát. Ôi, thành phố Saigon của năm tháng cũ đây mà. Đôi chân chàng thoăn thoắt, thoáng đó, thoáng đây, nhẹ nhàng đến độ chàng không ngờ, văng vẳng bên tai chàng tiếng rì rầm mời gọi vẫn lạ lùng thúc dục. Ngang qua một hội quán chàng bỗng thấy tên mình trên bảng hiệu, tiếng nhạc bên trong vọng ra một bài nhạc cũ của chàng ngày nào. Nhưng tiếng rì rầm không phải ở đây, mùi khói nhang dường như còn xa lắm và chàng lại bước, nhũng bước chân theo hương trầm quấn quyện.
  </p>
  <p> 
  Theo con đường hương khói chàng ra hẳn ngoại ô, thỉnh thoảng chàng dừng chân lại trước vài sạp báo như thói quen thuở nào. Thấy tên tuổi, hình ảnh và sự nghiệp mình trân trọng trên trang đầu nhiều tờ báo, chàng chợt mĩm cười và đưa tay xoa mặt, đôi kính cận không có như hình chàng trên báo. Từ ngày rời chốn này ra đi chàng không cần đôi kính đó nữa mà vẫn thấy thật rõ cuộc đời, chẳng bằng ngày xưa kính đeo liền mắt nhưng chàng vẫn không nhìn thấu đáo những điều trước mặt.
  </p>
  <p> 
  Chợt dưng chàng lại nhớ đến chuyện ngày xưa, điều mà từ lâu rồi chàng không quan tâm nữa.  Chân bứoc chậm theo hướng có mùi hương trầm của khói nhang, chàng như nhìn thấy lại mình của một thời xa vắng, từ thuở hội nhập với cuộc đời bên những thăng trầm của quê hương bốn mùa binh lữa, mẹ già, em dại, bạn hữu gần xa. Thời thư sinh áo trắng, thời đi dạy miền cao, thời tránh né chuyện súng đạn sa trường. Và những ngày sáng tác, những buổi trình diễn nhạc giữa các hội quán, các sân trùong đại học. Rồi ngày chiến tranh chấm dứt, niềm vui với đường tàu nối liền non sông một dãy hòa trong nổi đau chia lìa cùng thân nhân, bè bạn kẻ ở người đi. Tất cả như một giấc mơ để rồi sau </b>« bao nhiêu năm làm kiếp con nguời »</b> (*) với cơn bịnh dai dẳng tháng ngày và cuối cùng chàng đã bỏ tất cả để <b>« về bên kia núi »</b> mặc cho sau lưng còn vang vọng bao <b>« tiếng cười khóc giữa đời »</b>.
  </p>
  <p> 
  <b>« Bên kia núi »</b> không có bon chen thù hận, không có gian dối lọc lừa và cũng không có cả sang hèn cách biệt. Ở đó chàng gặp lại mẹ hiền, gặp lại bao nhiêu người một thời vang bóng, tất cả sống trong tỉnh lặng an bình, sự an bình mà chàng đã một thời ao ước. Nhưng cũng thật lạ lùng đến gần như mâu thuẩn vì khi đã tìm ra điều mình mong đợi thì chàng lại nghe thiếu vắng những điều làm chàng chán nản ngày nào. Khi tâm động, thức không an thì bản ngã cũng dễ dàng lắng nghe tiếng gọi mời của nơi chàng đã bỏ đi. Và bây giờ thì chàng đang trở lại,  ngước lên trời cao rồi nhìn xuống đất thấp, mênh mông lòng tự hỏi <b>« trời đất kia, có hay ta về. Một phố hồng, một phố hư không »</b>.
  </p>
  <p> 
  Đúng là phố hư không vì đất trời có thể biết chàng đang trở lại, nhưng người nhân thế chẳng ai nhìn thấy chàng cả. Phố thị đông người vậy mà chàng chẳng có được một lời chào, một cái bắt tay, chàng lửng thửng bước theo mùi trầm hương khói và dừng lại ở trước cổng nghĩa trang Gò Dưa, nơi đây mùi hương thôi không lan tỏa mà cô động trước mộ của một người. Chàng ngẩn ngơ nhìn khung cảnh trước mặt mà cứ ngở như đang đứng trước cảnh quang một ngày hội. Một giàn nhạc với cờ và biểu ngữ giăng đầy, những biểu ngữ tưởng nhớ một người được giăng treo gần mộ phần của người đó, cạnh mộ là tượng hình người đã mất, chung quanh mộ kẻ đứng người ngồi lao xao, có cả chức sắc tôn giáo để lo việc nguyện cầu và những vị đại diện chính quyền văn hóa địa phương nữa. Chàng tò mò nhìn tên trên bia mộ, Trịnh công Sơn, tên chàng đây mà. Ngoảnh đầu lên nhìn hình tượng có  hoa giăng, cờ phất phới bay chàng thấy rõ hơn nhân diện của mình. Trong đám đông người tham dự, chàng nhận ra rất nhiều gương mặt thân quen của bè bạn mới, cũ lẫn lộn. Ngày tháng tử, sinh trên bia mộ cho chàng biết chàng đã bỏ họ ra đi trọn sáu năm dài. Mọi người cười nói vui vẽ, rượu bánh cầm tay, chẳng có ai buồn, chẳng có ai khóc cả. Tiếng kèn saxo, tiếng trống, tiếng đàn hòa cùng tiếng hát của các ca sĩ có mặt đang đưa tha nhân, mặc khách thả hồn mình nhớ lại những ca khúc quen thuộc của chàng.
  </p>
  <p> 
  Chàng lại mĩm cười, bước ra giữa đám đông, đứng trước mặt mọi người nhưng chẳng ai nhận ra sự hiện diện của chàng cả, tất cả đang sinh hoạt với cái tên, cái tượng của chàng trong khi chàng thực sự chỉ là bóng ảo giữa đời, có đấy như không và trong cái không đó thế nhân đang hình dung có chàng để trực diện hội đàm bằng văn bản hoài niệm, bắng các bài ca tưởng nhớ. Trong đám đông có người đang bàn tán về những chốn xa xôi mà từ ngữ quê hương chàng gọi là hải ngoại, họ bảo ở đó vẫn còn nhiều người kết án chàng như một tên đào ngủ, một kẽ phản bội dù họ vẫn hát nhạc chàng bằng hình thức này hay hình thức khác. Chàng lắng nghe bằng sự thờ ơ, đó không là điều lạ lẫm với chàng, với người chọn nơi mình sinh ra làm chốn an thân. Khen chê, thương ghét là chuyện đời thường, máu trong tim còn phải đỏ, đen hai hướng đi, về thì trách sao được lời bình nặng, nhẹ của thế nhân. Dù gì đi nữa có một thời chàng đã khổ đau lẫn say đắm nơi chốn này, chàng đã sống hết lòng, hết tình với chung quanh cho đến ngày chàng nghe thực sự nghe <b>đời mỏi mệt</b> và từ bỏ tất cả để <b>tìm về bên núi đợi</b>. Chàng có cần gì nữa đâu chuyện thị phi trần tục, Zengetsu (*) há đã từng bảo chúng ta đừng bao giờ tranh cải chuyện đúng sai, đừng thèm khát sụ đánh giá nhất thời, hảy sống với nguyên nhân và hảy bỏ lại những thành quả cho đại luật của vũ trụ vận hành, hãy vượt qua mỗi ngày trong sự chiêm ngưỡng thanh bình đó sao ?
  </p>
  <div class="newsImageContainer">
    <a href="tcson06.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="tcson06.jpg/image_mini" /></a><br />
    <p class="discreet">Các thành viên Hội Quán Hội Ngộ và gia đình nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tổ chức buổi ca nhạc tại mộ của cố nhạc sĩ, nghĩa trang chùa Quảng Bình ngày 21-02-2007</p>
  </div>
  <p> 
  Tiếng hát, tiếng cười trước mộ bỗng thưa dần rồi tắt hẳn, buổi tưởng niệm chàng đã tan, mọi người thu dọn vật dụng ra về trả lại sự yên ả cho nghĩa trang. Trời cao nắng dọi, những giọt <b>nắng thủy tinh</b> óng ả trong giòng nhạc của chàng đang soi rọi nhưng bóng chàng chẳng in trên nền đất, chỉ có tượng đá với nhân diện chàng nghiêng nghiêng dọi bóng trước mộ địa có tên chàng. Tượng đá hiện hữu vô hồn, chàng với bản ngã không tìm thấy bóng. Giữa tượng đá và chàng, đâu thực, đâu ảo ? Khói trầm hương không còn nữa và chàng thấy đôi chân mình lại nhẹ nhàng cất bước theo hướng cũ đã đưa chàng đến đây. Đoá vô ưu vẫn còn tươi thắm trên tay chàng từ dạo chàng rời xa triền dốc, đưa cánh hoa ngang trên tầm mắt chàng tự hỏi giữa chốn bụi hồng và <b>bên kia núi đợi</b> đâu là điểm đến, đâu là nơi xa cho trọn lời ca của một chốn đi về và hỏi ơi,  có ai còn nhớ cuộc đời này <b>không có cái chết đầu tiên, và có đâu bao giờ, đâu có cái chết sau cùng</b>.
  </p>
  <p> 
  <b>HUỲNH NGỌC NGA</b><br />
  Torino, ITALIA – 31.03.2007<br />
  <br /> 
  </p>
  <dl>
  <dt>CHÚ THÍCH :</dt>
  <dd>
  (*) Những chữ in đậm là lời trong các nhạc phẩm của Trịnh công Sơn<br />
  (**) Zengetsu, một đại sư Trung hoa sống vào đời Đường
  </dd>
  </dl>


title: Không như mọi ngày
created: 2015-03-02 18:17:48+00:00
edited: 2015-03-02 21:14:26+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: mây phố, 28/02/2015
url_id: khong-nhu-moi-ngay
body:
  <br />
  <p>
  Hôm nay tôi thật hạnh phúc!  Giữa trăm ngàn qua lại của điện thư, điện thoại, tin nhắn, hẹn họp... tôi đã dành ra một khoảng thời gian và không gian riêng để ngồi nhớ đến anh trong ngày sinh nhật. Trịnh Công Sơn ơi, anh có biết là anh rất đặc biệt không?  Trong bao nhiêu tháng, chỉ có tháng 2 là có 28 ngày. Thế mà anh đã được sinh ra vào ngày đó, một ngày cuối tháng không như mọi ngày.</p>

  <div class="newsImageContainer">
     <img src="hp-girl.jpg" /></a>
  </div>
  <p>
  Hôm nay ngồi một mình, ăn sinh nhật anh nơi một góc nhỏ của địa cầu, tôi muốn nghe tiếng anh hát - muốn lắng nghe xem anh có nhắn gởi gì thêm cho cuộc đời này.
  </p>
  <p>
  Hạnh phúc thật đơn sơ nhưng to lớn khi tôi ngồi một mình không vướng bận - chỉ mình tôi và vùng âm thanh chân thật, không nhả nhớn cầu kỳ. Tôi ngồi một mình - không cà phê, không trà xanh, không lẩm nhẩm hát theo, không ý nghĩ.  Tôi cũng không chờ đợi sẽ nghe bản gì, hoà âm ra sao, giọng hát thế nào.  Không, không chờ đợi gì hết.  Chỉ yên lặng mở cánh cửa hạnh phúc và khẽ bước vào vùng yêu thương choáng ngợp mà anh đã để lại cho đời. 
  </p>
  <p>
  Cánh cửa diệu kỳ đã mở toang với tiếng hát anh - tràn ngập Trịnh Công Sơn - nhưng không ai nghe thấy (vì tôi không mở cho ai nghe).  Tôi đã gom hết âm thanh trân quí đó vào chiếc headphones tốt nhất.  Chỉ mình tôi được nghe (cảm giác thật lạ lùng khi anh hát cho mọi người nhưng chỉ riêng tôi được nghe).  Mảnh đất khô hạn của tâm hồn tôi đã mừng vui tiếp đón từng giọt sương sa xuống từ giọng hát anh.  Thấm hết, không một hạt nào rơi ra ngoài vùng tâm tưởng ấy.  
  </p>
  <p>
  Tôi nghĩ đến người yêu của anh, liên tưởng đến nỗi nhớ bao trùm không gian trong những ngày anh mê sảng bên hình bóng ấy.  Tôi nghĩ đến giấc mơ của anh - xin được một ngày bình yên trên đất nước.  Tôi nghe anh nói nếu có ngàn đời thì anh cũng sẽ yêu người cho đến ngàn đời sau.  Tôi đã để cho cảm xúc tự do dâng trào lên xuống tùy theo cường độ cay trên mi mắt. (Tôi chưa từng được khóc trên niềm đau riêng của mình, nên chỉ rưng rưng - rưng rưng nhiều lần những giọt lệ không thành...).  Anh hát hay quá, hay lắm.  Cám ơn anh.   
  </p>
  <p>
  Cám ơn anh đã hát.  Cám ơn anh không những đã phát họa hàng trăm cơn mưa nhạc trên giấy bút và tranh thơ mà còn thưởng cho loài người hơi thở và giọng hát anh.  Anh ra đi không quên chia lại hết cho mọi người, rộng rãi chia đủ tất cả và từng phần của anh.  Ai cũng có phần nấy.  Riêng tôi, mây phố, muốn xin anh chia cho tiếng hát này.  Anh đã rất hạnh phúc khi nhắn gởi đến người yêu và nhân loại qua tiếng hát của mình, đúng không ?
  </p>
  <p>
  Sinh nhật anh, Phố không có món quà nào gởi tặng anh mà lại được hưởng một món quà vô giá: tiếng hát anh.  Hôm nay, Phố đã rất hạnh phúc được ngồi nghe anh hát.
  </p>
  <p>
  Nhớ đến anh, <br />
  <b>mây phố</b>, 28/02/2015
  </p>


title: LẦN THỨ 8 TẠI HỘI QUÁN HỘI NGỘ
created: 2011-11-23 21:07:46+00:00
edited: 2011-11-23 21:27:03+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Thư người bạn, 20/11/2011.
url_id: lan-thu-8-tai-hoi-quan-hoi-ngo
body:
  <br />
  <p>
  Như « thường lệ », tôi xách valise về SGN ngày 1 tháng 11 đúng lúc Hội quán (HQ) Hội Ngộ tổ chức thi hát Trịnh Công Sơn (TCS) hàng năm « như thường lệ ». Lần này là lần thứ 8 (TCS mất năm 2001) nghĩa là vừa mất 2 năm thì những người ái mộ (fans) đã tổ chức thi hát mỗi năm. Thế mà …. !</p>
  <p>
  Được chị BẠCH MAI (BM), trách nhiệm HQ, thông báo và « mời » tham dự với tư cách khách mời. Tôi nhận lời vì chị ấy bặt thiệp, chu đáo, rất thân tình cộng thêm tính tò mò, tôi muốn đi để xem « họ » làm « trò trống » gì đây ? Hơn nữa vốn « khó tính » với ca sĩ thể hiện nhạc Trịnh ngoài ông Thanh Hải, bạn tôi, người diễn tả nhạc TCS hay nhất, đi vào lòng tôi nhất và cô Bống Hồng Nhung, xưa thì có Khánh Ly. Bởi nhạc Trịnh, theo nhiều người, khó hát hay dù dễ hát và nhất là phải « tâm trạng » thế nào mới « nghêu ngao » nhạc Trịnh. Vì những lẽ đó không cứ phải là ca sĩ, sao hay siêu sao mà tôi nghe ra. Bằng chứng, dạo này tôi mua toàn những CD hoà tấu, độc tấu guitare, violon, piano, saxophone ... nhạc TCS.</p>
  <p>
  Tôi đi Bình Quới bằng xe bus vừa rẻ vừa an toàn vừa mát vừa có PBN coi. Tiện lợi trăm bề ! Xuống trạm ngay trước cổng khu du lịch đã thấy những panneaux màu xanh đậm quảng cáo. Trên đường vào HQ cũng có panneaux treo trên thân cây chứng tỏ cũng có quảng cáo rầm rộ nhưng tại chỗ thôi. Gặp chị BM, tay bắt mặt mừng như …. người ở xa về (đã bảo là chị rất thân tình). Bất ngờ đâu tiên: bảo tôi là khách, chị xếp tôi ngồi hàng đầu, cạnh một VK Montpellier và em nhạc sĩ Y Vân. Còn được mời uống nước nữa chứ ! Ngại quá nhưng phải đành vậy.</p>
  <p>
  Tới giờ « mở màn », chị BM là người dẫn chương trình. Sau phần « nghi lễ », chị giới thiệu thành phần Ban giám khảo (BGK) gồm 4 người : nữ ca sĩ Ngọc Lan, nữ ca sĩ Hồng Vân, nam ca sĩ Vinh Hiển và nữ giảng viên nhạc viện thành phố HCM, Ban thư ký, Ban nhạc gồm piano và guitare điện. Chiều hôm nay là vòng sơ khảo, bắt đầu dành cho người từ 36 tuổi đến … 68 tuổi (sinh năm 1944 nghĩa là nhỏ hơn tôi 2 tuổi mà là đàn bà nữa làm tôi phục sát đất. Đúng là GIAMAHA. Bà này còn hơi hướm nên được vào bán kết. Đó cũng là bất ngờ thứ hai). </p>
  <p>
  Tất cả có 219 người ghi tên tham gia, 68 người « đậu » bán kết, 22 vào chung kết. Chứng tỏ phải thế nào mới lọt vào cặp mắt xanh của BGK. Phải nói đến tiêu chí lựa chọn: vòng sơ khảo nên BGK chỉ lấy tiêu điểm là cảm xúc, chất giọng là phụ. Vòng bán kết, 5 tiêu điểm : chất giọng, lời ca, kỹ thuật, phong cách, trang phục. Nhưng nói chung tất cả đều hát đúng nhịp, phong cách cũng đứng đắn. Không ai giống diễn viên, ca sĩ Hàn Quốc, ăn mặc gợi cảm.</p>
  <p>
  Đáng mừng là giới trẻ đông hơn. Vì còn trẻ nên hát mạnh hơn, khá hơn. Điều thú vị là nét chững chạc của tất cả nam cũng như nữ, « tuổi thứ ba », thanh niên hay thiếu niên. Điều đáng nêu là phái nữ đều mặc áo dài, một hai cô còn trẻ mặc váy đầm. Hai điều này chính là ngạc nhiên thứ ba của tôi.</p>
  <p>
  Tóm lại, vòng sơ khảo làm tôi thấy thú vị và niềm cảm xúc dâng trào khi mắt nhìn tai nghe anh chị em hát những ca khúc quen thuộc nói về thân phận con người, nói về tình yêu … một cách nhuần nhuyễn, nghiêm chỉnh nhất là những anh em trẻ tuổi. Vòng bán kết làm tôi ngạc nhiên nhất là buổi chiều chủ nhật, ACE hát rất hay, rất chuẩn khiến tôi « ngẩn người, « chán », không ghi chép gì nữa.</p>
  <p>
  Tôi say sưa theo dõi mà không biết chán, không nhàm tai. Có nhiều bản hát đi hát lại nhưng ACE hát theo cảm xúc của mỗi người. Vả lại như tất cả đều công nhận, lời nhạc của TCS rất chau chuốt, rất thơ. Phải thú nhận là tôi khám phá thêm ngôn từ của TCS trong dịp này. Vì vậy mà tôi ngồi từ chiều thứ bảy qua chiều chủ nhật, vòng sơ khảo qua vòng bán kết. Nếu Trời Phật, Chúa và Đức Mẹ cho phép, tôi sẽ theo đến cùng.</p>
  <p>
  Cuối vòng sơ khảo và vòng bán kết, BGK có vài lời ngỏ cùng ACE thí sinh. Đại diện BGK là nam ca sĩ Vinh Hiển, nữ ca sĩ Hồng Vân và nữ giảng viên nhạc viện Hồng Thái phát biểu. Trong lời nhắn nhủ ACE thí sinh có vài điểm mà tôi muốn góp ý.</p>
  <p>
  <b>1 - BGK không đồng ý ACE « phá cách »</b>:</p>
  <p>
  Nói chung, văn hóa nghệ thuật phải được tự do, phóng túng. Sự tự do, phóng túng đó phải được giới hạn trong vòng đạo lý luân thường của đạo làm người, phải được giới hạn theo bản sắc của một dân tộc, kỷ cương của một quốc gia. Nói riêng về âm nhạc, thanh nhạc không thoát khỏi qui luật đó. Điều chắc chắn : cái gì không hợp với lẽ Trời, không hợp với « giác quan » của con người là bị đào thải không sớm thì muộn thôi.</p>
  <p>
  Nói về nhạc của TCS, đã có những « sao » phá cách rồi. Ngày nay, cách phá của sao không tồn tại vì khán giả không hưởng ứng, không hợp với thẩm mỹ nên nó đã được mồ yên mả đẹp rồi. Hôm nay, một vài ACE thí sinh ngân dài một từ trong lời hát mà bị BGK « đì ». Tôi thấy không công bằng gì hết. Sở dĩ TCS hát « như thường lệ » vì TCS không còn sức để phá cách. Trước khi TCS mất, tuổi của TCS đáng là cha nếu không nói là ông nội hay ông ngoại, còn xảnh xẹ chi cho đám trẻ cười thúi đầu. </p>
  <p>
  <b>Bởi thế cứ cho phá cách thoải mái!</b></p>
  <p>
  <b>2 - BGK phê bình ACE không thuộc bài :</b></p>
  <p>
  Tôi có nghe (có ghi âm) một siêu sao (rất thương tiếc, đã qua đời) hát bài « Đêm Đông » của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương ở các địa phương của nước Pháp nhân dịp nghệ sĩ có công tác qua đây: <i>Thấu tình cố lữ đêm đông không <b>chồng</b></i>. Khán giả là cộng đồng VN định cư ở Pháp gồm nam phụ lão ấu, sĩ nông công thương. Đầy đủ, vậy mà dám hát như thế. Người ta cười một cái rần vì nghĩ là nghệ sĩ « giỡn chơi ». Tôi nghĩ hơi quá đà. Đáng tiếc !</p>
  <p>
  Trường hợp của bạn tôi, ông Thanh Hải, hát nhạc TCS với một tấm lòng (có một lần anh hát bài « Một buổi sáng mùa Xuân » khiến tôi khóc). Nhạc phản chiến của TCS mà ! Thế mà ổng không thuộc bài khi biểu diễn ở Paris nhân dịp những « giỗ » hằng năm do hội Văn hóa TCS tổ chức. Có ai nói gì đâu vì không phải là một hành vi, cử chỉ bất kính hay khinh miệt gì hết. Vả lại một là không trắng trợn thay lời hát, hai là không dễ phát hiện hát sai lời, ba là « sân chơi » như chị « giám đốc » nói.</p>
  <p>
  <b>Bởi thế cứ « bịa » thoải mái <i>nhưng thuộc lời thì hay hơn</i>!</b></p>
  <p>
  <b>3 - BGK có nêu tiêu chuẩn trang phục và cho 1/20 :</b></p>
  <p>
  Chiều CN bán kết, trời mưa, tôi phải đụt mưa ra phía sau. Tình cờ, ngồi cạnh một anh chàng mặc áo « rách vai 2 lỗ ». Trông bề ngoài không có vẻ ngổ ngáo, lập dị, nghĩ rằng anh ta « nghèo » thật. Khán thính giả ngồi nghe hát (khoảng 7-8 chục người), mặc áo rách nghe bạn mình thi hát (chắc cũng « nghèo » như anh) mà BGK đe trừ 1 điểm nếu ăn mặc không « đàng hoàng ». Sao thấy « chạnh lòng », tủi thân dùm anh ấy. Nghèo không là một cái lỗi ! Hơn nữa tôi nhận thấy không ai ăn mặc lố lăng, không giống Hàn quốc (như đã nói ở trên). Mấy bà mấy cô « diện » sang trọng là đằng khác. Theo tôi, nhắc nhở miệng hay ghi trên điều lệ, không nói công khai, giữa quần chúng, hay hơn.</p>
  <p>
  <b>Bởi thế cứ để ăn mặc thoải mái, có cái gì mặc cái đó miễn là cho sạch, cho thơm thôi.<br />
  Hoàn toàn nhất trí với mấy bà mấy cô: phụ nữ phải đẹp … để chúng tôi ngắm chứ!</b></p>
  <p>
  Hẹn bạn vòng chung kết 1 ngày 20 (22 người)  và vòng chung kết 2 + xếp hạng (12 người) (và vài hàng nói về người dẫn chương trình tức bà bầu Bạch Mai).</p>
  <p>
  Trong lúc chờ đợi, xin các AC và các bạn « liệu » dùm.</p>
  <p>
  « CUỘC ĐỜI ĐÓ CÓ BAO LÂU MÀ HỮNG HỜ »
  <p>
  Thăm tất cả.<br />
  <b>Thuỷ T.B.</b>
  <p>


title: Lời Thiên Thu Gọi
created: 2010-06-27 19:31:12+00:00
edited: 2010-06-27 21:38:55+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Festival Huế 2010 đã mở ra chiều ngày 5/6 và khép lại đêm 13/ 6.
url_id: loi-thien-thu-goi
body:
  <br />
  <p class="comment">
  Festival Huế 2010 đã mở ra chiều ngày 5/6 và khép lại đêm 13/ 6. Nhiều chương trình nghệ thuật Việt Nam và quốc tế đã được trình diễn trong không gian văn hoá của thành phố vốn nổi tiếng nên thơ cùng cổ kính. Và giữa màu sắc, âm thanh, chuyển động rộn ràng của nghệ thuật, rất nhiều người đã thả mình tan biến vào đêm tràn dâng lời gọi thiên thu. Chúng đã cất lên, cuốn bay trên bầu trời vườn Cơ Hạ trong mấy ngày hè ấy.<br />  
  <br />
  Báo chí, người viết blog đã thuật lại những đêm nhạc Trịnh Công Sơn diễn ra trong khu vườn vua ngự năm xưa, một trong các chương trình thu hút nhất của lễ hội.<br />
  <br />
  Hội Văn Hoá TCS ghi lại dưới đây một số trích đoạn từ các bài viết ấy.
  </p>
  <br />

  <h1>Gọi Huế từ thiên thu</h1>
  <p><a href="http://tuoitre.vn/Van-hoa-Giai-tri/383796/Goi-Hue-tu-thien-thu.html" target="_blank">tuoitre.vn, 13/06/2010</a></p>
  <p>
  <b>TT - 1. Vườn Cơ Hạ, cái tên ít ai biết về một khu vườn thượng uyển trong Đại nội được vua Thiệu Trị cho xây từ năm 1843.</b></p>
  <p>
  Mưa nắng thời gian và dâu bể chiến tranh đã khiến khu vườn thượng uyển trứ danh khi xưa nay chỉ lan man cỏ dại, bức tường thành trầm mặc còn in dấu những vết đạn chi chít để lộ sắc gạch đỏ như máu ứa, nào biết dấu đạn nào đã có từ hồi Đinh Hợi (1947), vết thương nào từ thuở Mậu Thân (1968), nhưng nhìn vào đó ta nhận ra cả biên niên huy hoàng và đau thương của Huế, như một tượng trưng từ quá khứ!</p>
  <p align="center">
  <img src="lttgoi-01.jpg" /><br />
  <i>Với những đêm nhạc Trịnh, khu vườn Cơ Hạ hoang phế bỗng hiện ra lung linh huyền ảo - Ảnh: L.Đ.Dục</i>
  </p> 
  <p>
  Và rồi những đêm Festival 2010, khu vườn thượng uyển hoang tàn ấy đã thành nơi hội ngộ cho những ai yêu Trịnh Công Sơn. Điều đáng nói là câu chuyện từ vườn Cơ Hạ, nhạc Trịnh và festival, và Huế... những điều ấy lại có sức khái quát cho một câu chuyện dài của Huế trải suốt mười năm nay qua sáu kỳ hội hè.</p>
  <p>
  Vì sao?</p>
  <p>
  Tôi không được dự nhiều đêm nhạc Trịnh, nhất là từ sau khi ông qua đời, nhưng gặp võ sư, thầy giáo Nguyễn Văn Dũng ở vườn Cơ Hạ - một người thuộc thế hệ Trịnh Công Sơn trong đêm nhạc <i>Lời thiên thu gọi</i> - ông cứ tấm tắc: trong đời ông chưa bao giờ được thấy một sân khấu nhạc Trịnh nào mang vẻ đẹp kỳ lạ như thế này.</p>
  <p> 
  Bởi trên khu vườn hoang tàn ấy, còn một ngọn đồi cao tên gọi Tỉnh An Sơn, trên đỉnh Tỉnh An Sơn có một cây đa cổ thụ hắt bóng lên trời đêm và vẻ độc thụ cô đơn của dáng cây càng tôn thêm hình ảnh cây piano đen bóng sang trọng hào hoa, ngồi trước đàn cũng là một người bạn của thế hệ Trịnh, mái tóc trắng như cước, bộ vest lịch lãm, ông là nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9 - cũng là một pianist tài danh cùng thế hệ Trịnh. 
  Và khi những ngón tay ông chạm xuống phím ngà, khi giọng ca của Ánh Tuyết, Nguyễn Hữu Thái Hòa, Thụy Long, Đức Thịnh, Thủy Tiên... cất lên thì tất cả trời đêm u tịch, vườn ngự phế tích, bóng đa trầm mặc, tường thành rêu phong... và hàng trăm khán giả đang ngồi bệt trên cỏ kia như hòa làm một để nghe từ hư không vọng về những ca khúc của Trịnh, những ca khúc đã lãng du giữa trần gian mang “lời thiên thu gọi” cho mỗi phận đời, phận người, yêu thương và cứu rỗi...</p>
  <p>
  Nếu không có những đêm Trịnh ở đây, chắc chắn sẽ khó có ai phát hiện vẻ đẹp kỳ diệu của khu vườn ngự hoang tàn. Cũng như thế, không có festival, sẽ có nhiều vẻ đẹp Huế thật kỳ lạ mà chúng ta sẽ không thể nào biết được.</p>
  <p><b>Lê Đức Dục</b><br />
  </p>
  <br />
  <h1>Lời thiên thu gọi</h1>
  <p><a href="http://www.tienphong.vn/Van-Hoa/503086/Loi-thien-thu-goi.html" target="_blank">tienphong.vn, 11/06/2010 </a></p>
  <p>
  <b>TP - Tại Lời thiên thu gọi, sân khấu là gò đất cao với một cây cổ thụ lớn như nói lên sự cô độc giữa nhân gian của Trịnh. Và chủ đề Lời thiên thu gọi của đêm diễn cũng gợi ra nhiều ý nghĩa</b>
  </p>
  <p>
  Hơn 10 bài hát Trịnh Công Sơn tại đêm nhạc Lời thiên thu gọi, trong khuôn khổ Festival Huế 2010 đã được các ca sĩ Ánh Tuyết, Thủy Tiên, Thụy Long ngẫu hứng trình diễn. </p>
  <p align="center">
  <img src="lttgoi-02.jpg" /><br />
  <i>Ánh Tuyết cùng các nghệ sĩ tại đêm nhạc Lời thiên thu gọi.</i>
  </p> 
  <p>
  Không có một sân khấu hoành tráng, chỉ với cây guitar của Đức Thịnh và tiếng piano tài hoa của nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9, đêm nhạc vẫn thu hút gần 1.000 khán giả ngồi chật cứng vườn Cơ Hạ, Đại Nội Huế. </p>
  <p>
  Những ca khúc Trịnh Công Sơn cất lên trên đồi cao, dưới tán cổ thụ lao xao lá rụng. Nhiều đôi bạn trẻ nhường ghế lại cho những người lớn tuổi, lui ra bãi cỏ, tựa đầu vào vai nhau khi những ca từ trong Chiều một mình qua phố, Để gió cuốn đi, Diễm xưa, Cát bụi, Gọi tên bốn mùa... được ngân lên trong không gian ấm áp, giản dị, yêu thương đúng như ca từ trong âm nhạc của người cố nhạc sĩ. </p>
  <p>
  Đặc biệt, trước khi hát bài Đường xa vạn dặm không nhạc đệm, Ánh Tuyết bộc bạch với khán giả, đây là bài hát được cố nhạc sĩ viết ngay khi mẹ vừa qua đời, ông đã đốt bài hát chôn theo mẹ. Lúc đó, anh chị em nghệ sĩ vì tiếc cho một bài hát hay và mang nặng yêu thương nên đã nhảy vào dập lửa: “Mẹ bỏ tôi đi, đường xa vạn dặm - mẹ bỏ con đi, đường xa mịt mùng...”. Những giọt nước mắt đã rưng rưng trên khóe mắt của nhiều mái đầu điểm bạc. </p>
  <p>
  Đứng hát nhạc Trịnh trên ngọn đồi của vườn Cơ Hạ, nhìn sang bên kia là Duyệt Thị Đường, trước kia là Trường Âm nhạc Huế, nơi lưu nhiều kỷ niệm thời xa xưa của Ánh Tuyết, nữ ca sĩ bâng khuâng xáo trộn nhiều nỗi niềm.</p>
  <p>
  (…)</p>
  <p>
  Âm nhạc của Trịnh Công Sơn rất đời thường, chính vì vậy không đòi hỏi nhiều điều kiện âm thanh, ánh sáng, sân khấu mà càng mộc mạc, càng chân phương bao nhiêu thì ca từ của ông càng đi vào lòng người bấy nhiêu...”.</p>
  <p><b>Lê Quang Minh</b></p>
  <br />

  <h1>Đêm nhạc “Trịnh Công Sơn” trong Đại nội</h1>
  <p><a href="http://www6.vnmedia.vn/newsdetail.asp?newsid=194126&catid=58" target="_blank">www6.vnmedia.vn, 10/06/2010</a></p>

  <p>
  <b>(VnMedia) - Là một trong những chương trình chính tại Festival, đêm nhạc “Lời thiên thu gọi” với những ca khúc của cố nhạc sỹ Trịnh Công Sơn đã thu hút được đông đảo khán giả. </b></p>
  <p>
  Trên sân khấu rất đặc biệt, được xây dựng trên 1 quả đồi nhỏ, các nhạc phẩm nổi tiếng của cố nhạc sỹ Trịnh Công Sơn như “Để gió cuốn đi”, “Lời thiên thu gọi”, “Còn tuổi nào cho em”, “Phôi pha”, “Nối vòng tay lớn”…lại được cất lên. Mỗi nghệ sỹ, mỗi phong cách nhưng tất cả đều hát với niềm yêu thương gửi gắm đến Trịnh Công Sơn. Khán giả, mà đa phần là những người yêu mến nhạc Trịnh đều có chung tâm trạng bồi hồi, xúc động. Đã qua đời gần 10 năm nhưng nhạc sỹ Trịnh Công Sơn vẫn để lại nhiều nỗi nhớ, ấn tượng trong trái tim hang triệu khán giả trong và ngoài nước. </p>
  <p align="center">
  <img src="lttgoi-03.JPG" /><br />
  </p>
  <p>
  Đáng chú ý, trong chương trình lần này, nữ ca sỹ Ánh Tuyết đã thể hiện bài hát “Đường xa vạn dặm”. Đây là ca khúc nhạc sỹ Trịnh Công Sơn sáng tác để tưởng niệm người mẹ đã ra đi. Sau khi sáng tác xong, ông định đem đốt đi, nhưng bạn bè và đồng nghiệp đã can ngăn và “cứu thoát” được bài hát. Đây là một bài hát đặc biệt và còn ít được công chúng biết đến. </p>
  <p>
  Về ý tưởng của đêm diễn, nhạc sỹ, ca sỹ Nguyễn Hữu Thái Hoà cho biết: “Đây là lần đầu tiên đêm nhạc Trịnh Công Sơn được đưa vào chương trình chính thức trong dịp diễn ra Festival. Ý tưởng này được tôi và ca sỹ Ánh Tuyết xây dựng cách đây mấy tháng. Vấn đề đặt ra là phải tìm một địa điểm thích hợp với những ca khúc của nhạc sỹ Trịnh Công Sơn. Và chúng tôi đã chọn địa điểm là vườn Cơ Hạ, nằm ngay trong Đại Nội. Như bạn thấy đấy, đây có lẽ là nơi yên tĩnh, hoang vắng nhất. Sân khấu lại được xây dựng trên một ngọn đồi. Điều này đã tạo nên không khí rất mộc mạc, dân giã, như chính những ca khúc của Trịnh Công Sơn vậy”. </p>
  <p>
  Còn với ca sỹ Ánh Tuyết, chị chia sẻ đây là lần đầu tiên chị biểu diễn trên một sân khấu đặc biệt như vậy. Trên một ngọn đồi nhỏ, nhiều bậc đá nên người nghệ sỹ nhiều khi phải biết giữ thăng bằng. Biểu diễn ở Festival, với rất nhiều khán giả yêu mến nhạc Trịnh cũng tạo cho chị một tâm trạng khá hồi hộp. 
  Có lẽ đêm nhạc “Lời thiên thu gọi” là một trong những đêm nhạc thu hút được nhiều khán giả nhất. Không gian yên bình, sâu lắng của Trịnh ca đã góp phần tạo nên thành công của Festival Huế 2010.  
  </p>
  <p><b>Hoàng Đức Nhã</b></p>
  <br />
  <h1>Lễ hội và sự hội tụ nhân tài</h1>
  <p><a href="http://www.sggp.org.vn/vanhoavannghe/2010/6/228451/" target="_blank">sggp.org.vn, 15/06/2010</a></p>
  <p>
  <b>Vậy là Festival Huế 2010 đã khép lại. Một lễ hội nghệ thuật vô cùng phong phú, không mấy ai đủ sức xem hết. Đêm 12-6, đêm cuối của các chương trình nghệ thuật, tôi mới đến được Vườn Cơ Hạ xem “Lời thiên thu gọi” trình diễn các nhạc phẩm của Trịnh Công Sơn.</b></p>
  <p>
  Nhạc Trịnh thì đã quá quen thuộc với người dân Huế và không chỉ riêng của Huế, nhưng Vườn Cơ Hạ thì rất nhiều người chưa hề nghe nhắc đến, càng chưa đặt chân tới, mặc dù địa chỉ này tồn tại trong Đại Nội đã hơn một thế kỷ. Và mặc dù đã quá quen với nhạc Trịnh, hình như Vườn Cơ Hạ luôn là nơi đông khán giả nhất trong hàng loạt sân khấu tại Festival Huế kỳ này. Vì sức hút của nhạc Trịnh và tài năng của các nghệ sĩ, nhưng chắc rằng cũng vì cái sân khấu độc nhất vô nhị ở đây - một đồi cao, một bóng cây lồng lộng giữa thiên nhiên gần như hoang dã mà thơ mộng. </p>

  <p align="center">
  <img src="lttgoi-04.jpg" /><br />
  <i>Đêm nhạc Trịnh trong Vườn Cơ Hạ.</i></p>

  <p>
  Chợt nghĩ không biết “con mắt xanh” nào đã “chấm” địa chỉ… xanh này làm nơi cho Trịnh trở về Huế những đêm vừa qua? Chỉ một ý tưởng, một “con mắt xanh” đủ làm nên một sự kiện. Liệu còn nơi nào độc đáo như Vườn Cơ Hạ và liệu còn ý tưởng nào làm cho Huế thêm đẹp, thêm giàu đã bị bỏ quên trong những năm qua? Thì chính Trịnh Công Sơn đã phải rời Huế vì không có “đất dụng võ”… Nhìn cảnh hàng ngàn con người “chen vai thích cánh” đến Vườn Cơ Hạ để được gặp lại vị nhạc sĩ tài danh của quê hương qua các bài hát, nhắc chút chuyện cũ để biết Huế đã đổi thay nhiều lắm...</p>
  <p>
  <b>Nguyễn Khắc Phê</b></p>
  <br />
  <h1>Đêm nhạc Trịnh Công Sơn trong Vườn Cơ Hạ, Đại Nội Huế</h1>
  <p><a href="http://vovanluyen.vnweblogs.com/post/7505/236906" target="_blank">vovanluyen.vnweblogs.com, 14/06/2010</a></p>
  <p>
  <b>Lần đầu tiên nhạc Trịnh vào dự một chương trình riêng chính thức của Festival Huế, trình diễn trong một không gian "độc nhất vô nhị" ở Huế. Nơi mà Thái Hoà và mọi người gọi đùa là Vườn địa đàng của âm nhạc Trình Công Sơn.</b></p>
  <p>
  Đêm 9/6, hơn 1000 người đến xem là một kỷ lục của Festival Huế tại Đại Nội. Thế mới biết sức hút của âm nhạc Trịnh Công Sơn là bất biến trong lòng công chúng.</p>
  <p>
  Đây là một số hình ảnh :</p>
  <p align="center">
  <img src="http://vovanluyen.vnweblogs.com/gallery/7505/previews-med/tri2.jpg" width="300" />&nbsp;<img src="http://vovanluyen.vnweblogs.com/gallery/7505/previews-med/trinh%205.jpg" width="300" /><br />
  </p>
  <p align="center">
  <img src="http://vovanluyen.vnweblogs.com/gallery/7505/previews-med/trinh7.jpg" width="300" />&nbsp;<img src="http://vovanluyen.vnweblogs.com/gallery/7505/previews-med/tcs.jpg" width="300" /><br />
  </p>
  <p align="center">
  <img src="http://vovanluyen.vnweblogs.com/gallery/7505/previews-med/tr.jpg" width="300" />&nbsp;<img src="http://vovanluyen.vnweblogs.com/gallery/7505/previews-med/tt.jpg" width="300" /><br />
  </p>

  <p>
   và lời thoại ghi trong poster của Festival Huế :</p>

  <p>
  <i>"...Dù những trầm tư của tác giả đi xa đến đâu, âm nhạc Trịnh Công Sơn vẫn là một cõi riêng dành cho tình yêu: nó làm tươi lại bông hoa đầu tiên mà con nguời đã hái, mang theo từ vuờn địa đàng, đánh thức cả trời mộng mơ tuởng chừng đã quá xa trong đời nguời, để đưa những nguời tình đến ở một lâu đài cổ xưa trong rừng, êm đềm, giản dị mà cao sang lạ huờng"...<br />
  Lòng ta có khi tựa nhu vắng ai, Nhiều khi đã vui cuời, Nhiều khi đứng riêng ngoài, Nhiều dêm muốn đi về con phố xa, Nhiều đêm muốn quay về ngồi yên duới mái nhà , Giòng sông truớc kia tôi về, Bỗng giờ đây đã khô không ngờ, Lòng tôi có kho mơ hồ, Tuởng mình đang là cơn gió... </i></p>
  <p>
  Sẽ có một không gian ấm áp âm nhạc Trịnh Công Son trong Festival Huế với Ánh Tuyết, Nguyễn Hữu Thái Hòa, Thụy Long, Thủy Tiên , Ðức Thịnh và Nguyễn Ánh 9. </p>
  <p><b>vovanluyen</b></p>
  <br />
  <h1>Về Quảng Trị nhớ Trịnh Công Sơn</h1>
  <p><a href="http://ca.cand.com.vn/vi-VN/vanhoathethao/tintucSK/2010/6/164317.cand" target="_blank">ca.cand.com.vn, 20/06/2010</a></p>
  <p>
  Sau những chương trình đêm nhạc Trịnh Công Sơn với chủ đề "Lời thiên thu gọi" trong Festival Huế 2010, Đoàn nghệ sĩ hát nhạc Trịnh Công Sơn đã đến Quảng Trị - mảnh đất này năm xưa là nơi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng khuân đá làm đường sắt Thống Nhất, đi thực tế viết bút ký về đại công trường Nam Thạch Hãn để tiếp tục biểu diễn.</p>

  <p align="center">
  <img src="lttgoi-05.jpg" /><br />
  <i>Cuộc hội ngộ ấm áp, cảm động tại Tích Tường.</i></p>

  <p>
  Cuộc hội ngộ rất "mộc" và rất "Trịnh" trong không gian ấm áp, không khí thắm đượm tình nhân ái. Họ thuộc mọi tầng lớp, từ tiến sĩ, doanh nhân, công chức, nông dân từ mọi miền đất nước và nhiều quốc gia trên thế giới. Cái thế giới "Như một hòn bi xanh"- thế giới đại đồng được nhạc Trịnh Công Sơn góp phần "mai mối" để họ có được cuộc gặp cảm động này! </p>
  <p>
  Nghệ sỹ Thuỷ Tiên bộc bạch: "Mặc dầu lần đầu tiên em đến Quảng Trị, nhưng qua lời kể của bố mẹ nuôi là người gốc Quảng Trị, rồi các ca khúc viết về Quảng Trị nên em đã hiểu về mảnh đất này. Em sinh ra và lớn lên trong một gia đình nghèo tại vùng ven Sài Gòn, từng tập hát nhiều nhạc phẩm, nhưng đến năm 16 tuổi, một hôm nghe nhạc Trịnh Công Sơn, em thấy thích và hát theo một số bài. Nhiều người bảo số em "bén duyên" với nhạc Trịnh Công Sơn và động viên em phát huy khả năng hát nhạc Trịnh. Năm 2004, em được giải nhất cuộc thi hát về nhạc Trịnh Công Sơn do Hội quán Hội Ngộ, TP HCM tổ chức, với nhạc phẩm "Xin cho tôi". Và sau này em đã có những chuyến lưu diễn đến nhiều nước trên thế giới để hát nhạc Trịnh".</p>
  <p> 
  Hiện nay, Thuỷ Tiên làm Phó Chủ nhiệm Hội quán "Đời rất đẹp", trực thuộc Chương trình Khuyết tật và Phát triển Khoa Xã hội học, Đại học Mở TP Hồ Chí Minh. Chị đã thường xuyên, tích cực tham gia các hoạt động xã hội từ thiện ở nhiều nơi trong nước.</p>
  <p>
  Một nghệ sĩ khác được những người yêu mến nhạc Trịnh Công Sơn tặng biệt danh "Người hát nhạc Trịnh xuyên lục địa". Đó là kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái Hoà, Việt kiều Canada. Anh hiện là Tổng Giám đốc chất lượng Khu vực Châu Á -Thái Bình Dương của Tập đoàn Scheinder Electric (Pháp). Là người yêu mến nhạc Trịnh, anh đã phát hành 7 album nhạc Trịnh Công Sơn do mình thể hiện, tham gia nhiều chương trình ca nhạc tưởng niệm Trịnh Công Sơn tại Pháp, Mỹ, Australia, Việt Nam. </p>
  <p>
  Anh đã xuất bản tập sách "Vườn xưa - hành trình âm nhạc Trịnh Công Sơn" (NXB Trẻ) và hiện đang thực hiện tập 2 "Hành trình âm nhạc Trịnh Công Sơn- Giọt lệ thiên thu". <br />
  (...)</p>
  <p>
  <b>Th. Bình - Tr. Dũng</b></p>


title: Lý Quí Chung và Trịnh Công Sơn
created: 2008-04-24 15:20:49+00:00
edited: 2008-04-24 15:46:30+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Lý Quí Chung : "Hồi ký không tên", nxb Trẻ, 2005, 488 trang.
url_id: ly-qui-chung-va-trinh-cong-son
body:
  <p>
  <br />
  <i>Lý Quí Chung sinh sau Trịnh Công Sơn hơn một năm (01/09/1940) tại Mỹ Tho, cũng học trường Chasseloup-Laubat, ban Triết, và mất sau Trịnh Công Sơn 4 năm, ngày 03/03/2005, cũng tại Sài Gòn.</p>
  <p>
  Đọc quyển « <b>Hồi ký không tên</b> », nxb Trẻ, 2005, 488 tr., chúng tôi bắt gặp một số đoạn ông nói về 
  Trịnh Công Sơn, và ảnh hưởng của Trịnh Công Sơn đối với ông ; để bạn đọc tham khảo, xin mạn phép chép lại những đoạn liên quan từ bản điện tử của <a href="http://www.talawas.org">Talawas</a>, chúng tôi có đối chiếu với bản in, và có sửa lại vài lỗi đánh máy hoặc trích sai ca từ Trịnh Công Sơn từ bản in.</i><br />
  <i>(<b>PvĐ</b>, 19/04/2008)</i>
  </p>
  <br />

  <p>-<u>trang 124</u> : </p>
  <p>
  ... Slogan tranh cử Quốc hội lập pháp của tôi – “<i>Một miền Nam trung lập trong một Đông Dương trung lập</i>” 
  – như một thứ công chức hòa bình – theo suy nghĩ của tôi – cho cuộc chiến mà lúc đó tưởng như không thể tìm ra lối thoát. Cái chính là chấm dứt chiến tranh, buộc người Mỹ rút quân, không can thiệp vào vấn đề nội bộ của người Việt Nam. Là một cá nhân độc lập, không đại diện cho bất cứ thế lực chính trị nào, cũng không còn là con cờ của một cường quốc nào – nên rốt cuộc lời kêu gọi của tôi cho công thức này như tiếng kêu giữa sa mạc. Tôi không khác gì một Don Quichotte của nhà văn Cervantès. Tôi cũng ý thức được việc mình làm là “đội đá vá trời” nhưng tôi vẫn tin rằng trong tất cả các cuộc đấu tranh cho những chính nghĩa lớn, tiếng nói của từng người, dù là người rất bình thường, nếu được mạnh dạn bày tỏ công khai cũng có thể góp thành dư luận và sức mạnh. Nhưng mặt khác sự dấn thân và bày tỏ thái độ cũng là nhu cầu tự thân của những thanh niên trí thức như tôi ở vào thời điểm ấy. Vào những lúc này, tôi còn nhớ, nhạc Trịnh Công Sơn cũng là thứ thuốc kích thích tinh thần cho những người như tôi, lên lại “giây cót” mỗi khi cảm thấy buồn nản, bế tắc. Nhạc Trịnh đã thúc đẩy sự dấn thân cho nhiều thanh niên và trí thức đấu tranh vì hòa bình và dân tộc. <br />
  <br />
  </p>
  <div align="center" style="float: right;margin: 0 0 1em 1em;"><br />
    <a href="LyQuiChung&TCS.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="LyQuiChung&TCS.jpg/image_preview" /></a>
    <p class="discreet">Scan lại từ phụ trang ảnh nằm giữa các trang 478-479 trong <b>Hồi ký không tên</b> </p>
  </div>

  <p>-<u>trang 146-154</u> :</p>
  <p> 
  Rõ ràng lập trường “đứng giữa” của tôi lúc đó gây phản ứng với các thế lực chống Cộng như thế. Tôi chấp nhận sự “ngây thơ chính trị” của mình để có thể tự tách mình ra khỏi một chế độ không đáp ứng lý tưởng của mình mà cũng không đại diện nguyện vọng của nhân dân miền Nam. Lập trường “đứng giữa” làm tức tối các phần tử chống cộng, nhưng cũng chính thức không nghiêng về phía cộng sản, nên không có đủ lý do để chính phủ Thiệu đóng cửa tờ báo.  <br />
   <br />
  Với tôi, lúc đó nhạc sĩ Trịnh Công Sơn cũng là một “người Việt cô đơn”, một “người Việt đứng giữa”. Có một hôm tôi mời anh Sơn đến tòa soạn TNDT chơi và trong một giây phút cao hứng tôi đề nghị anh sáng tác một bản nhạc dành cho người Việt đứng giữa. Nhưng Sơn khéo léo nói sang chuyện khác. Tôi biết Sơn ngại dính líu vào chính trị. Dù tôi không tham gia một đảng phái chính trị nào nhưng tôi cũng đang hoạt động chính trị. Sơn vẫn đặt các sáng tác của anh trên những xúc cảm chung nhất của dân tộc: chống chiến tranh, vì hòa bình thống nhất đất nước, vượt lên trên những vấn đề 
  thời sự cụ thể. Anh đau niềm đau chung của dân tộc.  <br />
   <br />
  Nhạc Trịnh Công Sơn có những lúc là cái phao tinh thần cho cá nhân tôi. Nhiều buổi tối trở về nhà chán nản, tâm trạng khủng hoảng, bế tắc sau một cuộc xuống đường mệt mỏi nhưng chẳng lay động được gì chế độ Mỹ - Thiệu, tôi nằm ngay trên sàn nhà, không cần bật đèn, chỉ bật nhạc Trịnh Công Sơn để nghe như nghe chính tâm trạng mình, nhưng đồng thời lại nuôi nấng được trong con tim niềm hi vọng hòa bình và ước mơ được thấy một ngày nào đó, Huế - Sài Gòn – Hà Nội sẽ liền một dải. Thế là nhạc Trịnh làm tươi lại tâm hồn tôi và làm mới ý chí tôi.  <br />
   <br />
  Có những đêm, sau cuộc họp chính trị tại Dinh Hoa Lan (biệt thự của tướng Dương Văn Minh) tôi không về thẳng 
  nhà mình mà đến phòng trà Khánh Lý trên đường Tự Do (nay là Đồng Khởi) để ngồi nghe một mình nhạc Trịnh. Nhạc Trịnh chống chiến tranh nhưng không hề khiến những người yêu nước mềm ý chí. Anh kêu gọi hòa bình nhưng không làm cho những ai đang chiến đấu vì đồng bào và Tổ quốc lại gác súng. Trái lại nó nuôi ý chí làm quật khởi những tâm hồn yêu nước.  <br />
   <br />
  Cuộc sống quá hối hả, dồn dập lắm biến chuyển không có nhiều cơ hội để tôi và Trịnh Công Sơn gặp nhau. Vả lại tôi và Sơn hoạt động ở hai quỹ đạo rất khác nhau. Sau 1975, chúng tôi gặp nhau thường hơn, nhưng vì tôi không uống rượu và cũng không sành về âm nhạc nên cũng không lọt vào cái quỹ đạo đặc biệt của Sơn gồm những bạn rượu và văn nghệ sĩ. Mỗi lần tôi tới chơi nhà Sơn, tôi đều báo trước và thường ngồi nói chuyện với nhau chỉ có hai đứa.  <br />
   <br />
  Khi tôi lấy vợ lần thứ hai (năm 1985) và tổ chức đám cưới tại hội trường báo <i>Tuổi Trẻ</i>, tôi có mời 
  Sơn. Tôi và Sơn rất mê khiêu vũ nên giữa buổi tiệc chúng tôi dẹp bớt đi bàn ghế và cho nhạc trỗi lên. Vào thời 
  điểm này hầu như không ai dám “liều” như chúng tôi. Khai mạc buổi khiêu vũ, Sơn mời cô dâu nhảy đầu tiên, còn tôi mời chị Kim Hạnh, Tổng biên tập báo <i>Tuổi Trẻ</i>. Tôi còn nhớ đó là một bản nhạc theo nhịp Be 
  Bop. Sơn rất thích nhảy Be Bop. Sau này khi bệnh tiểu đường trở nặng, đi đứng khó khăn, Sơn không còn khiêu vũ được, làm anh hối tiếc vô cùng. Có một hôm (khoảng đầu năm 2000) tôi cùng vợ tôi khiêu vũ ở vũ trường Tự Do ở 
  đường Đồng Khởi, đang nhảy ngoài piste, tôi linh cảm có ai nhìn mình từ quầy bar, tôi quay lại và nhìn thấy 
  Trịnh Công Sơn. Đứng bên cạnh là họa sĩ Trịnh Cung. Anh đưa tay lên chào tôi. Khi bản nhạc kết thúc tôi liền 
  đến chỗ anh. Tôi hỏi Sơn: “Ông không nhảy à?”. Giọng Sơn buồn man mác: “Mình đi đứng còn khó khăn thì làm 
  sao nhảy. Thấy toa nhảy, moa thèm quá”. Sơn còn hỏi thêm: “Hình như toa nhảy disco hơi khác người ta phải không?”. Tôi cười trả lời: “Khiêu vũ đâu nhất thiết phải giống như người khác. Mình nhảy theo cảm xúc của mình 
  – như thế tự do và hứng thú hơn”. Nhìn Sơn đứng bên piste mà không nhảy, tôi buồn và thương anh vô cùng. Tôi 
  biết bệnh tình của anh đã tới thời kỳ khá nặng.  <br />
   <br />
  Mùng 5 Tết năm Tân Tị (năm 2001), tôi vào bệnh viện Chợ Rẫy cùng với họa sĩ Trịnh Cung thăm Sơn. Đây là lần 
  cuối cùng tôi gặp mặt người nghệ sĩ tài hoa này. Chỉ một thời gian ngắn sau đó, ngày 1-4-2001, anh vĩnh viễn 
  từ giã bạn bè và tất cả những người yêu thương và ngưỡng mộ anh. Cuộc gặp Sơn tại bệnh viện Chợ Rẫy, tôi có ghi lại thành một bài báo đăng trên tạp chí <i>Đẹp</i> số đầu tháng 2-2001:  <br />
   <br />
  <i>“...Sơn vẫn nằm trên giường khi nói chuyện với chúng tôi, nhưng trông anh vẫn khỏe khoắn, thần sắc tinh anh. 
  Tôi chợt cười thầm trong bụng bởi một ý nghĩ thú vị vụt đến: Con người gầy gò và nhẹ bâng này đang mang nhiều thứ bệnh trong người, tưởng như dễ dàng rơi vào tay tử thần, lại là người chiến đấu cho cuộc sống bản thân dữ dội nhất.</i>  <br />
   <br />
  <i>Cách đây mấy năm, Sơn bị đưa vào bệnh viện cấp cứu trong tình trạng hôn mê. Lần đó, bạn bè thật sự lo lắng cho anh. Cuối cùng Sơn vẫn trở về an toàn. Gặp lại Sơn tại nhà riêng của anh lần đó, tôi tò mò hỏi: “Đúng là ông trở về từ cõi chết, vậy ông suy nghĩ gì về... cái chết?”</i>  <br />

   <br />
  <i>Tôi vẫn gọi Sơn như thế, từ “ông” được dùng theo cách xưng hô thân mật. Có lúc chúng tôi gọi nhau bằng 
  “toa” và “moa”, cách xưng hô giữa những người bạn có thời học trường Pháp. Sơn không cần suy nghĩ, trả lời ngay: “Chết là thiệt thòi. Người Pháp nói: Les absents ont toujours tort. Chết, mình không còn họp mặt với bạn 
  bè, không còn được ngắm cuộc đời rất đẹp này”. Nhớ câu trả lời cách đây mấy năm, tôi tò mò muốn biết nằm trên giường bệnh lần này, anh nghĩ gì. Câu trả lời còn nhanh hon và gọn hơn lần trước: “Mình muốn ra khỏi đây càng sớm càng tốt”.</i> </p>
  <ul>
  <i>Hãy cứ vui chơi cuộc đời  <br />
  Đừng cuồng điên mơ trăm năm sau  <br />
  Còn đây em ngọt ngào  <br />
  Đứng bên ngày yêu dấu  <br />
  Nhìn mây trôi đang tìm về núi cao  <br /></i> 
  («Hãy cứ vui như mọi ngày») 
  </ul>
  <p>
  <br />
  <i>Vóc dáng mảnh khảnh, quen thuộc của anh Sơn với mọi người trong nhiều năm qua, khiến không ai có thể nghĩ rằng Sơn đã có một thời trai trẻ là con nhà thể thao chính cống. Mỗi sáng anh đều quần một hai hiệp quyền Anh. Anh đồng thời còn là đệ tử Vovinam từ những ngày đầu môn này được thành lập ở Sài Gòn, và là vận động viên điền kinh 10 môn. Nếu người em trai của Sơn không tung một cú quật trong một lần luyện võ với nhau, khiến ngực anh đập xuống nền nhà làm vỡ mạch máu phổi phải nằm trên giường suốt hai năm, thì chắc chắn chúng ta chỉ có một vận động viên Trịnh Công Sơn (chưa bảo đảm là xuất sắc) nhưng mất đi một Trịnh Công Sơn tài năng âm nhạc. Đó là khúc quanh cuộc đời của anh. Sơn nói: “Trên giường bệnh mình suy nghĩ rất nhiều...”. Khi rời giường bệnh năm 1957, trong anh đã có một đam mê khác: âm nhạc. Với nhiều người, tác phẩm đầu tay của Sơn là “Ướt mi”. Nhưng Sơn tiết lộ:</i>  <br />
   <br />
  <i>“Bản nhạc đầu tiên đúng nghĩa của mình có tên “Sương đêm”. Không ai biết sáng tác này. Nó đã thất lạc. Bản 
  thân mình cũng không nhớ lời và nhạc như thế nào!”.</i>  <br />

   <br />
  <i>Tác phẩm đầu tiên của Sơn – “Ướt mi” – như công chúng yêu nhạc biết, đã được Thanh Thúy – ca sĩ thời thượng những năm 50, người có giọng ca liêu trai, trình diễn lần đầu tại phòng trà Văn Cảnh. Không như suy nghĩ chung của nhiều người, Khánh Ly không phải là người đầu tiên và duy nhất hát thành công nhạc Trịnh Công Sơn trước năm 1975. Sau Thanh Thúy, một giọng ca lừng danh khác của Sài Gòn thời đó góp phần giới thiệu tác phẩm của Sơn – đó là nữ ca sĩ Lệ Thu.</i>  <br />
   <br />
  <i>Khánh Ly là người thứ ba và là người hát toàn bộ các nhạc phẩm của Trịnh Công Sơn. Lần đầu chính Sơn chủ động tiếp xúc với Khánh Ly tại phòng trà Night Club ở Đà Lạt bằng cách tự giới thiệu mình là tác giả bài “Ươt mi”. Sau một tháng tập bể cả giọng, Khánh Ly cùng Trịnh Công Sơn xuất hiện lần đầu tiên tại sân sau Đại Học Văn Khoa Sài Gòn (hiện là Thư viện Quốc gia) trước 5000 sinh viên. Khánh Ly trình bày luôn 24 sáng tác của Sơn trong đêm đó. Sau đó Khánh Ly đã nói với Sơn: “Trước đây mình chỉ hát trong phòng trà, lần đầu tiên hát trước hàng ngàn sinh viên, tối đó mình không làm sao ngủ được”. Đó là năm 1965, các sáng tác của Sơn bấy giờ đều là tình ca.</i>  <br />
   <br />
  <i>Đến năm 1968, Sơn mới sáng tác nhạc phản chiến.</i>  <br />
   <br />
  <i>Hình như Trịnh Công Sơn có hai bài sáng tác về Hà Nội và chẳng có bài nào viết về Huế. Tôi hỏi anh điều ấy. Sơn không trả lời thắc mắc của tôi mà nói: “Có lần Hoàng Hiệp phát biểu, bài nào của Sơn cũng có Huế trong đó mặc dù không có đề cập Huế trực tiếp”.</i>  <br />
   <br />
  <i>Thêm một thắc mắc, tò mò khác: “Có bao giờ ông nghĩ đến chuyện lấy vợ?”</i>  <br />
   <br />
  <i>- Có một lần thoáng qua lúc mình trẻ. Nhưng thời đó, các cô gái ít chịu lấy mấy ông chồng nghệ sĩ sống bấp bênh.</i>  <br />
   <br />
  <i>- Bao nhiêu phần trăm các sáng tác của ông lấy cảm hứng từ một người đẹp nào đó?</i>  <br />
   <br />
  <i>- Một phần năm mình viết cho một người cụ thể.</i>  <br />
   <br />
  <i>Họa sĩ Trịnh Cung, bạn thân của Trịnh Công Sơn từ thời trẻ, nói chen vào:</i>  <br />
   <br />
  <i>- Theo tôi hơn con số đó. Phải là 40%. Tôi có thể chứng minh bài nào ông viết cho người nào.</i>  <br />
   <br />
  <i>Sơn không phản đối. Tôi lại hỏi Sơn: “Bửu Ý viết </i>Thay lời<i> tựa cho </i>Tuyển tập những bài ca không năm tháng<i> của ông, có đoạn nói rằng ông đã chuẩn bị tinh thần cho cái phút sau rốt cuộc đời bằng cách trích 
  lại 4 câu ở 4 sáng tác khác nhau của ông:</i>  <br />

   <br />
  <i>... một trăm năm sau mãi ngủ yên </i>(“Sẽ còn ai”)  <br />
  <i>... mai kia chào cuộc đời </i>(“Những con mắt trần gian”)  <br />
  <i>...một hôm buồn lên núi nằm xuống </i>(“Tự tình khúc”)  <br />
  <i>...một lần nằm mơ tôi thấy tôi qua đời </i>(“Bên đời hiu quạnh”)  <br />
   <br />
  <i>- Vậy ông có thật sự chuẩn bị cho cái chết?</i>  <br />
   <br />
  <i>- Mình không chuẩn bị cho cái chết. Lạ lùng là sau cơn hôn mê, mình tỉnh lại vẫn không thấy vui mừng. Thế mà ngủ nằm mơ thấy chết, sáng thức dậy lại mừng. Đúng là có những người chuẩn bị hẳn hòi cho cái chết của mình và có những người chẳng chuẩn bị gì cả, coi thường cái chết. Riêng mình hơi khác, mình không sợ cái chết nhưng nếu phải rời bỏ cuộc đời này mình rất luyến tiếc. (Sơn dùng thêm tiếng Pháp regret). Trong khi sống mình đã nuối tiếc rồi, mình sợ mất nó. Mình khát sống.</i>  <br />
   <br />
  <i>- Ông có bao giờ nghĩ đến chuyện viết di chúc?</i>  <br />
   <br />
  <i>- Không. Một cô ca sĩ đã hỏi mình câu đó. Mình có tài sản chi đâu? Với mình cái hiện tại là cái có thật, 
  cùng sống với nó. Còn cái sau đó...</i>  <br />
   <br />
  <i>- Bây giờ nhìn lại cuộc đời đã qua, về tình yêu, ông thấy thế nào?</i>  <br />
   <br />
  <i>- (Không cần suy nghĩ) Thất bại nhiều, thất bại nặng. Thời trẻ sự thất bại mang lại nỗi đau bàng bạc, kéo 
  dài. Bây giờ nó dữ dội, nhưng ngắn. Mình để nó rơi vào quên lãng, không lục soát lại, coi như một xác chết của quá khứ.</i>  <br />
   <br />
  <i>Tôi chuyển sang chuyện khác và hỏi: Ông có kẻ thù không?</i>  <br />
   <br />
  <i>- Có </i>(Rồi dừng lại một giây suy nghĩ)<i>. Đúng ra là không. Dĩ nhiên cũng có người ghét mình. Riêng mình 
  đã loại trong đầu mình khái niệm kẻ thù.</i>  <br />
   <br />
  <i>- Ông là nhạc sĩ dấn thân – engagé?</i>  <br />
   <br />
  <i>- Từng giai đoạn, nhưng nói chung mình chủ trương ‘nghệ thuật vị nhân sinh’ chứ không ‘nghệ thuật vị nghệ 
  thuật’. Cho nên nếu vì một hoàn cảnh nào đó buộc mình đi tu, thì mình sẽ đi tu giữa cuộc đời này.</i>  <br />
   <br />
  <i>- Ông có hối tiếc vì không có con để nối dõi?</i>  <br />
   <br />
  <i>- Không nghĩ tới. Mình chưa bao giờ nghĩ tới một Trịnh Công Sơn con. Tại sao? Để mình xem có lý do nào không? (Sơn suy nghĩ một lúc) Mình không thấy lý do nào cả. Có lẽ cuộc sống vội vàng đi qua, đi qua, rồi... Thỉnh thoảng xưa kia các em mình có nhắc, mẹ mình cũng có nhắc nhưng không ai đặt thành vấn đề, rồi thôi...</i>  <br />
   <br />
  Thoắt một cái người đã 61 tuổi, người đã 62. Nhớ lại lần gặp nhau tại tòa soạn báo <i>Tiếng Nói Dân Tộc</i> 
  ở Sài Gòn năm 1966, thế là đã 35 năm.  <br />
   <br />
  Cùng thời điểm Sơn sáng tác những bài hát phản chiến (bắt đầu từ năm 1968), phần tôi trên báo <i>Tiếng Nói Dân Tộc</i> cũng tổ chức cuộc thi viết phóng sự với chủ đề “<i>Viết cho quê hương, dân tộc</i>” dành cho bạn đọc. Các bài dự thi đều chống cuộc chiến, chống sự can thiệp của người Mỹ, phản ánh tâm trạng và thực trạng khắp miền Nam, tất cả hợp thành một bức tranh xúc động và trung thực của nửa phần Tổ quốc phía Nam. Những bài đoạt giải như “<i>Phục sinh đất chết</i>” nói về hậu quả của chất độc hóa học của quân đội Mỹ rải xuống ruộng vườn; “<i>Khi người Mỹ đến</i>”, mô tả chi tiết quá trình một xã ven đô hiền hòa bị biến thành một nơi buôn hoa bán phấn vì chạy theo đồng đô la Mỹ; hoặc “<i>Ông lão trong vùng oanh kích tự do</i>” bi kịch của một ông lão sống trong vùng đất bị quân đội Mỹ coi là “Free Fire Zone” nhưng nhất định không chấp nhận dời căn lều của mình đi nơi khác v.v...  <br />

   <br />
  -<u>trang 387-388</u> : </p>
  <p>
  Ông Minh nhận trách nhiệm trước lịch sử ở lại đóng nốt vai trò của mình bất kể sự việc kết thúc sẽ ra sao. Sự ra đi của con gái và hai cháu ngoại giúp cho ông nhẹ bớt âu lo chuyện riêng tư. Bà Dương Văn Minh thì vẫn ở lại bên chồng.  <br />
   <br />
  Mãi đến 12 giớ đêm tôi mới về đến nhà ở đường Nguyễn Tri Phương. Vợ tôi chưa ngủ, vẫn thức chờ tôi. Năm đứa con đã ngủ. Đứa lớn nhất Lý Quí Hùng 13 tuổi, kế đó Lý Quí Dũng 11, Lý Quí Trung 9 tuổi, Lý Quỳnh Kim Trinh – con gái duy nhất – 7 tuổi và Lý Quí Chánh nhỏ nhất mới 5 tuổi. Trong giấc ngủ, chúng như những thiên thần. Trong đầu tôi bỗng lóe lên một ý nghĩ: chiếc thuyền tôi đang lèo lái chở khẳm quá, trong khi biển đang sóng to gió lớn, chẳng biết chuyện gì sẽ xảy ra. Nước mắt như chực trào ra. Không biết tại sao. Nhưng tôi kịp ngăn lại. Thay quần áo xong, tôi để một băng nhạc Trịnh Công Sơn vào máy AKAI, bật lên và nằm dài trên thảm. Nhiều lần tôi đã làm như thế sau một ngày chống Thiệu gay go. Với tôi, nhạc Trịnh Công Sơn luôn là một liệu pháp tinh thần kỳ diệu.  
  </p>
  <ul>
  <i>Người con gái Việt Nam da vàng  <br />
  Yêu quê hương như yêu đồng lúa chín  <br />
  Người con gái Việt Nam da vàng  <br />
  Yêu quê hương nước mắt lưng dòng...  <br />
  Em chưa biết quê hương thanh bình  <br />
  Em chưa thấy xưa kia Việt Nam  <br />
  Em chưa hát ca dao một lần  <br />
  ...  <br /></i>
  (“Người con gái Việt Nam”, Ca khúc da vàng)  
  </ul>

   <p>
  <br />
  Cha mẹ tôi chưa biết quê hương thanh bình. Tôi cũng chưa biết quê hương thanh bình một ngày nào. Hy vọng thanh bình ấy sẽ đến với các con tôi chăng? Mây đen đang vần vũ trên bầu trời nhưng ánh sáng tươi đẹp đang ló dạng? 
  Tôi thiếp ngủ lúc nào không biết...  <br />
   <br />
  Bộ mặt của Sài Gòn sáng 29-4-1975 khác hẳn ngày hôm trước. Đó là những dấu hiệu đầu tiên của hoảng loạn. Từ 
  nhà riêng ở đường Nguyễn Tri Phương ra Dinh Hoa Lan, ô tô của tôi được hai chiếc xe Jeep của cảnh sát bảo vệ. Một chiếc chạy phía trước và một chiếc chạy bọc sau.  <br />
  <br />
  Trước khi bước lên xe, tôi nhận ra sự hiện diện của bốn viên cảnh sát đã từng theo dõi tôi đứng trong tư thế sẵn sàng bên chiếc xe đi theo bảo vệ. Khi ông Thiệu bỏ chạy ra nước ngoài, bốn viên cảnh sát này liền liên hệ với những người bảo vệ tôi và ngỏ ý nhập vào toán cận vệ của tôi nếu ông Minh trở thành tổng thống. Và tôi đã chấp nhận. Họ và tôi chẳng có gì để hận thù nhau. Họ chỉ làm phận sự do cấp trên giao.   <br />
  <br />
  </p>
  <p>-<u>trang 420</u> :  <br />
  </p>
  <p>Sau này khi ra Hà Nội nhiều lần tôi thường ghé lại thăm ông Nguyễn Tuân và ông Văn Cao. Khi có dịp vào TP. HCM, hai ông cũng thường đến dùng cơm tại nhà tôi. Hai người có cách sống hoàn toàn khác nhau. Căn phòng của ông Tuân ấm cúng và sắp xếp như một appartement của một người sống độc thân... ở Paris. Căn phòng vừa là nơi ăn ngủ làm việc và tiếp khách. Lúc nào ông cũng có rượu Tây loại ngon. Mùa đông có một lò sưởi cá nhân tự tạo đặt kế bên giường. Ông nói chuyện duyên dáng, dí dỏm và không né tránh những nhận xét đầy hình tượng dành cho các đồng nghiệp hoặc các nhân vật nổi tiếng khác cùng thời. Căn nhà của ông Văn Cao có vị trí thoáng đẹp hơn. Bao giờ ông tiếp khách cũng có vợ ông, bà Băng. Tại phòng khách có treo bức chân dung rất đẹp của bà Băng thời trẻ do ông Văn Cao vẽ. Bất cứ lãnh vực nào mà Văn Cao đặt tay vào cũng đều đạt đỉnh cao từ âm nhạc, thơ cho đến họa. Thường ông ngồi im lặng như pho tượng. Tôi có cảm tưởng: có lẽ người gần như duy nhất gây cho ông sự hứng thú để trao đổi là Trịnh Công Sơn. Cùng với Trịnh Công Sơn bên cạnh, ông đã đồng ý xuất hiện một lần tại Nhà Văn hoá Thanh Niên trong buổi giao lưu với thanh niên TP. HCM. <br />
  <br />
  </p>

  <div align="center" style="float: right;margin: 0 0 1em 1em;"><br />
    <a href="LQC_plaquqette bia.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="LQC_plaquqette bia.jpg/image_preview" /></a>
    <p class="discreet">(Tư liệu PvĐ)</p>
  </div>

  <p>-<u>trang 459</u> :  <br />
  </p>
  <p>Hai ngày sau khi nàng mất tôi đã tổ chức cuộc chia tay cho Cúc Phượng với người thân và bạn bè đúng như nàng đã phác họa. Danh sách bạn bè được mời đến do chính Cúc Phượng nêu tên: Vợ chồng anh Tống Văn Công (cựu tổng biên tập báo Lao Động), anh Vĩnh An, nhà báo Lưu Trọng Văn, vợ chồng nhà báo Hoàng Thoại Châu, vợ chồng nhà báo Trần Trọng Thức, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, anh Nguyễn Trung Dân và vợ là chị Phan Thị Lệ, họa sĩ Trịnh Cung, cô Ý Nhi, hai nhà báo Đặng Hoàng, Thúy Hà và mẹ Thúy Hà.  <br />
   <br />
  Trên chiếc bàn dài, nhiều bó hoa tươi của bạn bè đặt chung quanh di ảnh của Cúc Phượng. Trong ảnh, nụ cười 
  của nàng thật hiền hòa, nụ cười mà tất cả những ai quen biết nàng đều không thể quên được. Một vài người bạn lần lượt đứng lên nhắc lại những kỷ niệm đẹp của mình với Cúc Phượng, riêng anh Lưu Trọng Văn đọc một bài thơ viết tặng nàng:  <br />
  <br />
  <i>THIÊN SỨ </i> <br />
  <br />
  <i>Người đàn bà ấy  <br />
  Từ đâu </i></p>
  <ul><i>Mà tới đây?</i></ul>
  <p><i>Rồi đột ngột đi đâu  <br />
  Người hàng xóm ngớ ra  <br />
  Bầu trời cũng ngớ ra  <br />
  "Người ơi đừng hỏi!" <br />
  Tiếng ai nghe quen vậy?  <br />
  Còn tiếng ai nữa </i></p>
  <ul><i>ngoài người đàn bà ấy  <br />
  suốt một đời chẳng muốn ai  <br />
  bận tâm đến mình</i><br />
  </ul>
  <p><i>Biết trước mình sẽ đi xa  <br />
  Sợ úa lá dâu </i></p>
  <ul><i>không đòi manh áo</i></ul>
  <p><i>Sợ con ong buồn </i></p>
  <ul><p><i>không đòi vòng hoa</i></p></ul>
  <p><i>Sợ đau cánh rừng </i></p>
  <ul><p><i>không đòi ván gỗ</i></p></ul>
  <p><i>Và tôi, </i></p>
  <ul><p><i>Tôi cũng biết trước người đàn bà ấy sẽ ra đi</i></p></ul>
  <p><i>Mà sao không đến chào, tiễn biệt?</i>  <br />
   <br />
  22-8-97 <br />
  <br />
  <br />
  </p>
  <hr />
  <p>
  <b>Lý Quí Chung, "Hồi ký không tên"</b>, nxb Trẻ, 2005, 488 tr. + 26 phụ trang ảnh không đánh số, giấy láng, chen giữa các trang 64-65, 108-109, 314-315, 414-415 và 478-479.<br />
  <br />
  </p>


title: Mới Thôi Mà Đã Tám Năm
created: 2010-12-24 16:45:42+00:00
edited: 2014-06-23 17:28:41+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
author: Lữ Quỳnh
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Lữ Quỳnh, San Jose, 13-12-2010.
url_id: moi-thoi-ma-da-tam-nam
body:
  <br />
  <p>
  Vẫn hẹn với lòng kể từ ngày Bửu Chỉ ra đi là phải viết một cái gì về bạn. Thế mà đã tám năm trôi qua! Tôi còn nhớ cái email cuối cùng Chỉ viết cho tôi vào khoảng cuối tháng 11/2001 báo tin là sẽ vào Sài Gòn để in cuốn sách hội họa của mình, và dặn dò thêm: <i>Vậy Quỳnh coi đây là cái email sau cùng mình gửi từ Huế, mình đang bận rộn thu xếp</i>.</p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <img src="BC.jpg" />
  <p class="discreet">Bửu Chỉ, 1989</p>
  </div>
  <p>
  Không ngờ sự thật đã diễn ra đúng như lời Chỉ dặn. Cái email cuối cùng.</p>
   <p>
  12/12 : 1giờ trưa đi làm về, check mail, nhận tin dữ từ họa sĩ Đinh Cường: Trần Thùy Mai, Nguyễn Đắc Xuân cho biết Bửu Chỉ bị tai biến đưa vào bệnh viện Huế. Tôi liền gửi email cho chị Tường Vy và các cháu. Buổi chiều anh Đinh Cường phone, Chỉ còn hôn mê, trầm trọng quá rồi, bây giờ tụi mình chỉ còn cầu nguyện cho bạn thôi.</p>
   <p>
  13/12 : Suốt ngày điện thoại qua lại với chị Tường Vy và cháu Phương. Tình trạng Chỉ không khả quan. Nam Cali trời gió mưa tầm tả. Tôi đi làm đêm. Dưới ánh đèn cao áp mắt tôi nhập nhòa. Tôi mong đêm chóng qua. Hôm nay thứ sáu, ngày cuối tuần.</p>
   <p>
  14/12 : Nhận tin Bửu Chỉ mất lúc 2giờ25 chiều qua (14/12 ngày VN). Không làm sao nói hết nỗi bàng hoàng, đau đớn này. Như vậy là sau ngày ra đi của Trịnh Công Sơn chưa được hai năm, chúng ta lại mất đi một họa sĩ tài năng đầy sáng tạo và nhân cách.</p>
   <p>
  18/12 : Hôm nay lạnh  0 độ C mà mình quên cái cảm giác buốt cóng. Mấy ngày qua bạn bè ở Huế xúm nhau cùng gia đình lo đám tang Chỉ, người chạy tìm đất kẻ lo tổ chức ma chay. Còn mình bên này  nửa đêm ra dựa lưng thềm cửa, nhìn trời hướng vọng về, cũng giờ này đang là buổi trưa ở quê nhà, đoàn tang lặng lẽ đưa Chỉ về với đất.</p>
   <p>
  <i>Bửu Chỉ ơi,<br />
  Chỉ có biết anh em còn lại chẳng bao nhiêu. Đôi khi mình nhẩm tính, sổ bạn bè từng sống với nhau, từng san sẻ vui khổ với nhau đã ra đi nhiều hơn số ở lại. Nên cuối cùng rồi cũng lần lượt gặp nhau cả thôi. Chỉ hãy an giấc, bạn bè rất yêu thương bạn</i>./.</p>
   <p>
  <b>Lữ Quỳnh</b><br />
  San Jose,13-12-2010.</p>


title: Một bài thơ hay của Trịnh Công Sơn
created: 2006-02-03 11:04:25+00:00
edited: 2006-08-21 14:06:28+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hoàng Ngọc Hiến, 2000
url_id: mot-bai-tho-hay-cua-trinh-cong-son
body:
  <p class="formHelp">
  Ngày Xuân, xin gửi đến các bạn "Một bài thơ hay của Trịnh Công Sơn", mà Đinh Cường đã không ngần ngại tiến cử thêm là bài thơ tình <b>hay nhất</b> thế kỷ (<a href="/ban-be/dinh-cuong/TinhBanHoiSinhConHonMe/">Tình bạn, hồi  sinh cơn hôn mê</a>, ĐC, 2001). Người ta có thể chia sẻ với nhận xét của Hoàng Ngọc Hiến: trước Trịnh Công Sơn, chỉ có phố, chớ chưa hề có không gian thành phố trong thơ nhạc Việt Nam, TCS đã phát hiện chất thơ của thành phố, và tính hiện đại trong thơ TCS là ở cảm quan thành phố. Riêng tôi, rất tâm đắc với nét soi của tác giả về tính "thác đổ" của tình yêu: mãnh liệt mà không hề có sự phá phách của cơn bão. 
  </p>
  <p class="formHelp">
  Cám ơn nhà văn Hoàng Ngọc Hiến  đã tìm lại được và gửi cho chúng tôi văn bản này, và xin mạn phép điểm thêm vào đấy vài dáng nét của một loài hoa mà hương/sắc là nỗi ám ảnh nghệ thuật và tình yêu của họ Trịnh: <i>quỳnh thơm hay môi em thơm</i>. 
  </p>
  <p class="formHelp">
  <a href="mailto:tacgia@gmail.com"><b>PvĐ</b></a>, Tết Bính Tuất.
  </p>
  <p class="formHelp">
  (Các ảnh là do chúng tôi)
  </p>
  <p>
  <br />
  <br />
  <br />
  <br />
  Một nhóm những người yêu thơ mời tôi tham gia chọn một chùm những bài  thơ tình hay của thế kỷ. Tôi  tiến cử một bài, đó là ca từ bài hát <b>Đêm thấy ta là thác đổ</b> của Trịnh Công Sơn. 
  <br /> 
  </p>

  <p><i>
  Một đêm bước chân về gác nhỏ<br />
  Chợt thấy đoá hoa tường vi<br />
  Bàn tay ngắt hoa từ phố nọ<br />
  Giờ đây đã quên vườn xưa</i>
  </p>
  <p><i>
  Một hôm bước qua thành phố lạ<br />
  Thành phố đã đi ngủ trưa<br />
  Đời ta có khi tựa lá cỏ<br />
  Ngồi hát ca rất tự do</i>
  </p>
  <p><i>
  Nhiều khi bỗng như trẻ nhớ nhà<br />
  Từ những phố kia tôi về<br />
  Ngày xuân bước chân người rất nhẹ<br />
  Mùa xuân đã qua bao giờ</i>
  </p>
  <p><i>
  Nhiều đêm thấy ta là thác đổ<br />
  Tỉnh ra có khi còn nghe</i>
  </p>
  <p>   ****   </p>
  <p><i>
  Một hôm bước chân về giữa chợ<br />
  Chợt thấy vui như  trẻ thơ<br />
  Đời ta có khi là đốm lửa<br />
  Một hôm nhóm trong vườn khuya</i>
  </p>
  <p><i>
  Vườn khuya đoá hoa nào mới nở<br />
  Đời ta có ai vừa qua<br />
  Nhiều khi thấy trăm nghìn nấm mộ<br />
  Tôi thấy quanh đây hồ như</i>
  </p>

  <p><i>
  Đời ta hết mang điều mới lạ<br />
  Tôi đã sống rất ơ hờ<br />
  Lòng tôi có đôi lần khép cửa<br />
  Rồi bên vết thương tôi quì<br />
  <br />
  Vì em đã mang lời khấn nhỏ<br />
  Bỏ tôi đứng bên đời kia.</i>
  </p>

  <p>
  Ca từ bài này (tách khỏi nhạc) hoàn toàn đứng được như một bài thơ. Một bài thơ hay.
  </p>
  <p>
  Đọc bài thơ ta đi vào thế giới mơ mơ của gác nhỏ và đốm 
  lửa, của lá cỏ và lời khấn nhỏ, của đoá hoa mới 
  nở và bước chân người rất nhẹ... Trong thế giới nhỏ 
  nhẹ này có thác đổ. Sự mãnh liệt của tình yêu thường 
  được so sánh với bão táp (<i>Cơn bão tới rồi, tiếng 
  rì rầm nước, lửa</i>..., Maiacopxki). Cơn bão nào rồi cũng 
  tan. Trận bão nào cũng để lại tan hoang, phá phách. Thác 
  đổ cũng mãnh liệt. Nhưng đây là sự mãnh liệt vĩnh cửu 
  và không hề có sự phá phách. Thác đổ là "tình yêu 
  vô cùng".
  </p>
  <p>
  Không thể không nói đến không gian thành phố trong bài thơ này.
  </p>
  <p>
  <i>Một hôm bước qua thành phố lạ<br />
  Thành phố đã đi ngủ trưa...</i>
  </p>
  <p>
  Dễ từ Nguyễn Bính, phố đã vào thơ. Và tiếp theo phố tỉnh 
  là phố huỵện, phố nhỏ, phố buồn, phố cảng, phố 
  núi... Nhưng chưa có thành phố. Trịnh Công Sơn phát hiện 
  chất thơ của thành phố: những giấc mơ và những chiều 
  lộng gió, không gian màu áo bay lên và những con đường 
  nằm nghe nắng mưa... (hẳn là thành phố biết ơn người 
  nghệ sĩ đã dốc hết tinh hoa để nhân loại hoá nó). Đồng 
  thời cảm nhận sâu sắc âm hưởng bi kịch của thành phố 
  "hoang vu" , thành phố  "không hồn".
  </p>
  <p><i>
  Vì em đã mang lời khấn nhỏ<br />
  Bỏ tôi đứng bên đời kia.</i>
  </p>
  <p>
  Rất có thể bên đời kia là "sa mạc thành phố", nỗi ám ảnh 
  không riêng gì của người nghệ sĩ du ca.
  </p>

  <p>
  Tình yêu không bao giờ cũ và hình như cũng  không  bao 
  giờ mới. Ấn tượng  tính hiện đại trong thơ Trịnh 
  Công Sơn là ở cảm quan thành phố của tác giả.</p>
  <p>
  Nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát và nhạc sĩ Văn Cao hết sức 
  coi trọng ca từ trong nhạc Trịnh Công Sơn. Nguyễn Xuân 
  Khoát: <i>"Trịnh Công Sơn viết dễ như lấy chữ từ trong 
  túi ra"</i>. Văn Cao: <i>"với những lời,ý đẹp và độc đáo 
  đến bất ngờ, ở Sơn, nhạc và thơ quyện vào nhau 
  đến độ khó phân định cái nào là chính, cái nào là phụ"</i>. 
  Thơ Việt hiện đại không thể thiếu những bài thơ hay 
  trong ca khúc Trịnh Công Sơn.</p>
  <p>     
  <i>"Tài hoa, tinh tuý đã cất cánh từ những ca khúc đầu 
  tay và độc chiếm một đường bay ngoạn mục, sầu muộn 
  của văn chương lãng mạn thế kỷ này"</i> (lời của Kim Ngọc, nhạc sĩ Hà nội trả lời bài phỏng vấn của Hoàng Ngọc Hiến về ca khúc Trịnh Công Sơn).
  </p>
  <p class="formHelp">
  <br />
  <br />
  [Bài này được đăng lần đầu tiên trên báo <b>Người đẹp Việt Nam</b>, số Tết năm 2000.]
  <br />
  <br />
  </p>


title: Một giờ cuối năm với Trịnh Công Sơn ở quán "Không Thời Gian"
created: 2008-08-09 06:48:04+00:00
edited: 2014-07-07 15:21:28+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Lưu Trọng Văn
url_id: mot-gio-cuoi-nam-voi-tcs-o-quan-khong-thoi-gian
body:
  <p>
  <br />
  Quán Nghệ Sĩ còn được mệnh danh là quán "Không Thời Gian" nằm trong khuôn viên Hội Nhạc sĩ Thành phố Hồ Chí Minh, bàn mây xộc xệch, ghế mây xiêu xiêu, bầu trời mây bay lơ đễnh. Phạm Thị Ngọc Liên mặc áo dài đưa tập thơ vừa in xong, đúng ngày sinh lần thứ 35 của mình cho Trịnh Công Sơn.  
  </p>
  <p>
  <b>Sơn</b> : 35 tuổi là tuổi chấm dứt đời người, tạo hoá không cho quyền già hơn nữa ; những tuổi còn lại tôi gọi là tuổi kinh nghiệm.
  </p>
  <p>
  <b>Liên</b> : Anh Sơn vẽ một chân dung tuổi 35 cho em nhá !</p>
  <p>
  <b>Sơn </b>: Tôi uống rượu vô mới vẽ được. Con người lúc nào cũng tỉnh như sáo thì buồn lắm, mơ mơ màng màng nhìn ai cũng thấy đẹp. Nhìn rõ nhau thì chán lắm. Khi mơ màng dễ yêu thương, dễ tha thứ. Lúc tỉnh queo thì thấy cô gái nào cũng không dám cầm tay, không dám hôn.</p>
  <p>
  Cùng ngồi với Sơn còn có hoạ sĩ Trịnh Cung, hoạ sĩ Lữ Quỳnh, một nhà kiến trúc Nhật Bản, và một phụ nữ phương Tây tóc vàng hoe.</p>

  <p><b>Sơn </b>: Đây là Christina Noble người Ái Nhĩ Lan, chị ấy qua Việt Nam thấy trẻ mồ côi, bụi đời, thương quá, quyết định ở lại Việt Nam suốt 4 năm nay. Chị vận động tiền xây dựng một trại trẻ mồ côi và trực tiếp chăm sóc trẻ. Lúc buồn, Christina làm thơ về những đứa trẻ mồ côi bất hạnh.</p>
  <p>
  <b>Christina Noble</b> (đọc thơ) : </p>
  <dd><i>Hỡi ông già Bố của tôi ơi !<br />
  Ông không còn thời gian được nữa<br />
  Từ khi ông bỏ tôi<br />
  Người đàn ông ngu ngốc ấy ơi !<br />
  Ông sẽ chẳng bao giờ lớn nổi<br />
  Nhưng tôi vẫn cần ông biết mấy<br />
  Chỉ có Thượng Đế biết được điều này thôi...<br />
  Tôi vẫn cần ông biết mấy...</i> <br /></dd>
  <p>
  Nhạc của quán Nghệ Sĩ nổi lên một giọng ca buồn, Trịnh Công Sơn lấy bàn tay gầy guộc đập vào vai tôi "Ông Văn chắc chưa nghe bài "Chiều dưới cơn mưa"(*) này của tôi, bài này tôi làm lâu rồi, tặng một cô bé 15 tuổi bị chết".</p>
  <p><b>Sơn</b> (khẽ hát theo băng nhạc) :</p>

  <dd><i>1000 năm trước mây qua, mây qua<br />
  môi em hồng nhạt<br />
  1000 năm nữa mây qua, mây qua môi em hồng vừa.<br />
  Chìm dưới đất kia một người sống yên vui</i></dd>

  <p align="center">
  <br /><br />***<br /><br />
  </p>

  <p>Khi Trịnh Công Sơn chưa tới, có một cô gái 17 tuổi xinh đẹp và hồn nhiên đã ngồi trên chiếc ghế mây, thế rồi cô gái bỏ đi, một cơn gió nhẹ mây trời rớt xuống va vào cây sứ làm rụng một bông sứ trắng muốt. Tôi cầm bông sứ lên, hương thơm dìu dịu, tự dưng tôi nẩy ra ý khi gặp Trịnh Công Sơn sẽ hỏi Trịnh Công Sơn câu này... Và khi gặp tôi đã hỏi :</p>
  <dd>"<b>Ông có sợ mùa xuân không</b> ?"</dd>
  <p>
  <b>Sơn</b> : Sợ. Tôi không chờ đợi mùa xuân. Xuân mở đầu một sự chờ đợi nào đó và cũng chính xuân chấm dứt sự chờ đợi ấy. Tôi e ngại và buồn nhiều khi xuân về.</p>
  <p>Vâng thời gian, những đêm không ngủ, rượu và những tình khúc buồn đã tuốt thân xác chàng nhạc sĩ này tơi tả. Phần hồn chàng đang phiêu bạt cùng các tình khúc đâu đó, nhưng cái phần xác kia thì, cứ tưởng một cơn gió bay qua...</p>

  <dd>
  <b>Này ông Sơn ơi, nếu phải ngẫu hứng ngay bây giờ một ca khúc cho mùa xuân tuổi luống này, ông sẽ viết câu gì ?</b>
  </dd>

  <p><b>Trịnh Công Sơn</b> : Mùa xuân ơi hãy qua đời ta đi và đừng để lại dấu vết nào hết. <br /></p>

  <p align="center">
  <br /><br />***<br /><br />
  </p>

  <p>Từ loa, một bài hát nữa của Trịnh Công Sơn cất lên :</p>
  <dd><i>Nắng có còn hồng trên môi em<br />
  Mưa có còn... </i></dd>
  <br />
  <p><b>Lưu Trọng Văn</b></p>
  <br />
  <br />
  <hr />
  <p>
  (*) Không biết tại người đánh máy hay tại trí nhớ của Lưu Trọng Văn, chứ tên của ca khúc này là: <b>"Chìm dưới cơn mưa"</b>, và <i>chìm dưới đất kia</i> không có người nào <i>sống yên vui cả</i>, mà "Chìm dưới đất kia một người sống thiên thu". (PvĐ, 29/09/2008).
  </p>


title: Một vài kỷ niệm với Trịnh Công Sơn
created: 2009-05-03 19:33:19+00:00
edited: 2014-06-23 16:58:24+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
author: Sâm Thương
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: SÂM THƯƠNG, 2000
url_id: mot-vai-ky-niem-voi-trinh-cong-son
body:
  <br />
  <br />
  <h2>1. KEM KHÔNG ĐƯỜNG</h2>
  <br />
  <p>
  Với những người bị bệnh tiểu đường thì việc kiêng cử ăn uống tất cả những thức ăn có chứa gluco, nói chung là chất ngọt, hoặc tinh bột là điều bắt buộc, nếu không muốn lượng đường trong máu tăng lên, căn bệnh trở nên trầm trọng hơn, dễ đưa tới nhiều biến chứng nguy hiểm đến tính mạnh.  Do đó, người bị tiểu đường đặc biệt rất thèm đồ ngọt, nhất là chè hay kem là những thứ có sức lôi cuốn cực kỳ. Rất nhiều người không khống chế được, đã ăn uống cho thỏa mãn cơn khát thèm nhất thời của mình.<br />
  <br />
  Trịnh Công Sơn và tôi đã từng rơi vào tình trạng dỡ khóc dỡ cười của cơn khát thèm đó.<br />
  <br />
  Vào một buổi chiều, trời đã tắt nắng, Sơn và tôi đi bộ từ nhà hàng TIB trên đường Hai Bà Trưng, định đi ngược đường Điện Biên Phủ trở về nhà của Sơn ở đường Phạm Ngọc Thạch . Theo cách này  sẽ gần hơn rất nhiều so với đi đường Hai Bà Trưng rẽ Nguyễn Đình Chiểu qua Phạm Ngọc Thạch.<br />
  <br />
  Khi vừa từ nhà hàng Tib đi ngược lại, chúng tôi chợt nhận ra bên phải là một  quán Kem, trang trí bằng hình vẽ ngộ nghỉnh, màu sắc tươi vui, có lẽ chủ nhân của nó muốn tạo sự thu hút đối với trẻ em. Vì họ hiểu, trẻ em rất thích ăn kem. Trẻ em đã thích, đã đòi thì cha mẹ chúng chỉ có việc đáp ứng, và rất hạnh phúc để được đáp ứng yêu cầu của con cái mình. Nhưng họ đâu ngờ cái quán Kem với cách trang trí vui nhộn kia lại đập vào mắt những người bị bệnh tiểu đường như Sơn và tôi.  <br />
  <br />
  Sơn đứng lại trước quán quan sát, vào lúc đó quán thật nhộn nhịp. Trên những chiếc bàn nhỏ không chỉ có trẻ em, mà có cả người lớn và những cặp tình nhân nữa… Họ đang ăn kem, nói cười với tất cả vẻ thích thú thỏa mãn trên nét mặt. Ít nhất là trong góc độ nhìn của Sơn và tôi.<br />
  <br />
  Tôi vẫn chưa hiểu Sơn có ý định gì, định nhắc Sơn về nhà, thì Sơn quay lại nói với tôi:<br />
  <br />
  - Mình có thể vào ăn một ly đi.<br />
  <br />
  Tôi lắc đầu: <br />
  <br />
  - Không được đâu Sơn, kem ngọt lắm.<br />
  <br />
  Sơn vẫn kiên trì:<br />
  <br />
  - Tụi mình chỉ ăn một ly thôi, moi (tôi, tiếng Pháp) thấy thèm lắm.<br />
  <br />
  Tôi cũng cảm thấy cơn thèm đã lên tận cổ nhưng vẫn cương quyết nói với Sơn:<br />
  <br />
  - Mỗi khi thấy thèm đều ăn, thì đường huyết sẽ tăng đó.<br />
  <br />
  Sơn vẫn không chịu thua:<br />
  <br />
  - “Toi (anh, hay mầy, tiếng Pháp) máy móc quá, đâu phải ngày nào mình cũng ăn. Lâu lâu mình mới ăn một lần mà.” Như để thuyết phục tôi, Sơn nhấn mạnh- “Bác sĩ vẫn nói với moi thỉnh thoảng có ăn cũng không sao.”<br />
  <br />
  Nhìn thấy khuôn mặt Sơn, tôi thấy thương bạn mình quá, tất cả mọi dũng khí của tôi biến mất. Tôi mỉm cười gật đầu:<br />
  <br />
  - Ừ, thì ăn. Đâu phải moi không thèm, nhưng cố gắng hạn chế được chừng nào hay chừng ấy.<br />
  <br />
  Bước vào quán, chúng tôi chọn cái bàn bên phải phía ngoài, để được nhìn ra đường, nhìn xe chạy và người đi qua đi lại. Tôi vẫn còn dè dặt, hỏi nhân viên phục vụ khi hai chúng tôi đã ngồi vào bàn:<br />
  <br />
  - Ở đây có bán kem không đường (suger free, tức là một loại đường không  phải gluco) không?<br />
  <br />
  Không biết anh nhân viên phục vụ có nghe và hiểu điều tôi muốn nói không, anh nhanh nhẩu trả lời, trên môi điểm một nụ cười thật tươi và hiếu khách.<br />
  <br />
  - Dạ, có.<br />
  <br />
  Sơn nhìn tôi mỉm cười, hứa hẹn một chầu kem thả giàn, có nghĩa là không phải kiêng cử. Tôi cũng háo hức nhập cuộc, vì tin chắc là kem không đường. Chúng tôi mỗi người một ly, rồi thêm một ly nữa. Nhìn Sơn ăn hai ly kem, tôi thầm nghĩ giá như bửa ăn hằng ngày nào Sơn cũng ăn khoẻ như vậy, thay vì uống rượu, chắc anh sẽ mập mạnh hơn nhiều. <br />
  <br />
  Trước khi ra khỏi quán, như để tự thưởng mình, chúng tôi còn mua thêm mỗi đứa một phần, kem được bỏ vào một chiếc bánh như chiếc nón chúc ngược. Trên đường về nhà hai đứa vừa ăn, vừa nói chuyện rôm rã.<br />
  <br />
  Khi qua đoạn đường Điện Biên Phủ, gần tới ngã rẽ vào nhà, Sơn nhìn cây kem trên tay mình, rồi nhìn cây kem trên tay tôi. Sơn bật cười, nụ cười thật hồn nhiên và trẻ thơ. Tôi ngưng ăn, nhìn Sơn ngạc nhiên:<br />
  <br />
  - Sơn cười gì vậy?<br />
  <br />
  Sơn nhìn thẳng vào mắt tôi:<br />
  <br />
  - “Toi” không thấy buồn cười thật sao?<br />
  <br />
  Tôi lắc đầu:<br />
  <br />
  - Không.<br />
  <br />
  Sơn mỉm cười:<br />
  <br />
  - Moi nhớ ông già “moi” hồi đó mới 30 tuổi, đã rất nghiêm chỉnh, đạo mạo, đâu có chuyện cầm cây kem ăn ngoài đường. Còn toi và moi bây giờ đã là U. 60 mà mỗi đứa một cây kem, cầm ăn nghênh ngang ngoài đường, thì không phải là chuyện đáng cười sao?
  </p>
  <p align="center">7.1996</p>       
  <br />
  <br />
  <h2>2. RƯỢU GIẤU Ở ĐÂU?</h2>
  <br />
  <p>
  Cuối tháng 4, đầu tháng 5 năm 2000, dù không được Ban tổ chức mời, nhưng chúng tôi vẫn ra Huế dự Festival Huế 2000. Vì như Sơn nói: “Mình là những đứa con của Huế , ngày vui của gia đình sao mình lại không có mặt”. Chuyến đi do Phạm Phú Ngọc Trai, một người bạn của chúng tôi tổ chức. Một nhóm đã đi theo đường bộ trước như Trần Long Ẩn, Từ Huy... Còn Sơn, Trịnh Xuân Tịnh, Bảo Phúc, Phạm Phú Ngọc Trai, Phi Long và tôi thì đi bằng máy bay, hẹn cùng gặp mặt ở Đà Nẳng. Chúng tôi ở Đà Nẳng hai đêm, thăm viếng một vài nơi trước khi đi đường bộ ra Huế.  Đến Huế, chúng tôi ngụ tại khách sạn Ngô Quyền, ở đường Ngô Quyền, vì khách sạn Morin đã không còn chỗ cho tất cả đoàn của chúng tôi.<br />
  <br />
  Từ khi biết có Sơn thì ở đây như một rạp hát, người ra vô tấp nập. Không chỉ có bạn bè cũ của Sơn mới tìm đến thăm Sơn, mà khán giả, phần lớn là sinh viên học sinh của đất Thần kinh cũng tìm cách gặp gỡ trao đổi với Sơn, thần tượng của họ trong gần suốt thời gian Sơn trú ngụ tại khách sạn này.<br />
  <br />
  Buổi tối hôm đó, sau khi đã tham dự chương trình biểu diễn thời trang của nhà tạo mẫu Minh Hạnh tại cung Diên Thọ trở về: <br />
  <br />
  Buổi tiệc vui bắt đầu vào khoảng 10 giờ đêm ở khoảnh sân rộng phía sau của khách sạn. Đã có hẹn trước, ngoài những người bạn của chúng tôi từ Sàigòn ra, buổi nhậu có mặt  Bửu Ý, Định Giang, Bội Trân…Có thể còn một vài người nữa, nhưng tôi không nhớ rõ.<br />
  <br />
  Cái gì có thể thiếu, nhưng không bao giờ thiếu rượu đối với Sơn, nhất là trong những dịp họp mặt bạn bè vui vẻ như thế này. Không những thế, ai cũng yêu quý Sơn, biết tính Sơn thích uống rượu, ai cũng muốn góp vào cuộc vui, mỗi người một chai. Đối với Sơn “Trò chơi uống rượu gần gủi với đời hơn. Nó là người bạn, người tình, nó là niềm vui và cũng là nỗi buồn, nó là lời an ủi, là niềm phấn khích, nó chia sẻ rồi lại bù đắp. Tóm lại, với người biết uống rượu như một trò chơi tao nhã thì nó là tất cả. Uống rượu để thấy yêu đời, yêu người hơn và thậm chí yêu cả những lập lòe đom đóm ma trơi tình phụ (Trịnh Công Sơn, Trò Chơi, bản viết tay). Việc bạn bè cưng chìu Sơn, yêu thương Sơn luôn muốn thỏa mãn yêu cầu về rượu của Sơn là hành động thật khó phán xét. Vì cả hai đều tự nguyện.<br />
  <br />
  Trước mặt tôi, chỉ có thấy chai và chai. Tôi thật sự choáng ngợp dù chưa uống một giọt nào, rồi khi nhìn lại, thấy thân thể gầy còm của Sơn. Tôi thương bạn mình đến thắt ruột. Bao giờ ở bên Sơn, trong những cuộc rượu tôi luôn sống trong một tâm trạng mâu thuẩn. Một mặt, tôi muốn lao mình vào cuộc chơi, sống đến tận cùng với nó, vì tôi cũng rất thích uống và có thể uống được nhiều nữa. Nhất là khi ở bên cạnh tôi còn có Sơn, giữa đám bạn bè thân thiết. Mặt khác, tôi lại không muốn Sơn dự vào cuộc rượu và càng không muốn cuộc rượu kéo dài. Đơn giản là vì tâm trí tôi luôn luôn lãng vãng số lượng rượu mỗi ngày Sơn đổ vào cái dạ dày mong manh của mình. Nó sẽ giết chết dần, chết mòn Sơn. Đó là điều tôi không muốn. Có điều may mắn đối với tôi là Sơn hiểu rất rõ tâm trạng của tôi, nhưng không phải bất cứ lúc nào Sơn cũng nghe lời can ngăn của tôi.<br />
  <br />
  Nhìn vào thái độ hưng phấn của Sơn và mọi người giữa bàn tiệc, tôi chỉ biết im lặng và tốt nhất là cùng tham dự vào cuộc rượu. Và cũng không mấy khi tôi hòa nhập vào cuộc rượu một cách tự nguyện như hôm nay. Vì bên cạnh tôi có Sơn, giữa bầu không khí bạn bè anh em, nơi miền đất tôi đã sinh ra và trải qua suốt quãng đời thơ ấu, và cũng phải nhiều năm tôi mới có cơ hội  quay về.<br />
  <br />
  Cuộc rượu vẫn kéo dài dù đã hơn một giờ sáng, ai nấy đều mệt mỏi, Sơn cũng đã chếnh choáng, nhưng vẫn tiếp tục uống. Dù đã uống khá nhiều tôi bắt đầu thấm mệt, nhưng tôi nhìn thấy trên bàn hai chai Chivas Rigal còn nguyên chưa mở. Tôi thầm nghĩ, nếu cứ tiếp tục, sức khỏe Sơn sẽ có vấn đề ngay. Chắc chắn sáng mai  Sơn không thể làm gì được với những công việc đã có dự tính trước. Tôi nghe nói sáng mai Sơn có ý định đi thăm mộ của ba Sơn. Mộ ba Sơn đã được chôn ở Ngự Bình, chỉ có mộ mẹ Sơn và bà ngoại là chôn ở nghĩa trang Gò Dưa. Tôi muốn cuộc rượu ngưng ở đây, nên đã rất kín đáo tìm cách giấu đi hai chai rượu còn lại.<br />
  <br />
  Khi trên bàn đã hết rượu, tôi tuyên bố tạm ngừng cuộc rượu ở đây cho Sơn nghỉ và vì đêm cũng đã khuya. Tất cả mọi người đều tán đồng, Sơn cũng không phản đối, hay không đủ sự tỉnh táo để phản đối, vì anh đã không gượng nổi. Khi Sơn được dìu lên phòng, thì Bửu Ý và Định Giang mới ra về. Định Giang đi xe đạp, chúng tôi bắt Giang để xe lại khách sạn, gọi taxi về. Nhưng Định Giang nhất dịnh không chịu, cứ đòi về bằng xe đạp của mình. Sau đó mọi người ai về phòng nấy.<br />
  <br />
  Sáng sớm hôm sau, thức dậy tôi bước nhanh qua giường của Sơn, vì tôi ở chung một phòng với Sơn. Tôi muốn biết tình trạng sức khoẻ của Sơn thế nào, vì tôi biết Sơn uống nhiều. Nhưng vừa thấy tôi bước vào, Sơn đã lên tiếng hỏi:<br />
  <br />
  - Hai chai rượu hôm qua “toi” giấu ở đâu? <br />
  <br />
  Tôi hơi bất ngờ trước câu hỏi của Sơn, chỉ còn biết  nhìn Sơn cười thú nhận. 
  </p>
  <p align="center">5.2000</p>
  <br />
  <br />
  <h2>3. MỘT CUỘC GIAO LƯU</h2>
  <br />
  <p>
  Tối hôm đó, khoảng giữa tháng 9.2000. Sơn và tôi đang chuẩn bị đến rạp hát Long Phụng 
  ở đường Lý Tự Trọng để tham dự chương trình <b>Giao lưu Âm nhạc và Hội họa</b> của họa sĩ Trịnh Cung. Nhưng khi chúng tôi vừa xuống tới nhà dưới thì bất ngờ một người bạn của Sơn, anh mới vừa từ Pháp về, xuống máy bay là anh đi thẳng tới nhà Sơn. Gặp lại bạn cũ Sơn rất mừng, mà đối với Sơn thì không kể bạn mới hay bạn cũ khi họ đến nhà, Sơn đều rất trân trọng và thân tình, nên Sơn đã nán lại tiếp bạn. Chúng tôi ngồi với nhau, rót rượu, uống một vài ly theo thói quen của Sơn.
  </p>
  <p>
  Ngồi được một lát thì điện thoại bàn của Sơn vang lên. Sơn nhấc máy. Bên kia có tiếng nói, tôi đưa mắt nhìn Sơn dò hỏi. Sơn hiểu ý gật đầu: </p>
  <p>
  - Trịnh Cung gọi. "Lui" muốn "moi" tới cho kịp khai mạc. </p>
  <p>
  Sơn nhìn người bạn từ xa về hơi có phần lúng túng, nhưng rồi Sơn nói một cách chân 
  tình:</p>
  <p>
  - Hôm nay, Trịnh Cung có một chương trình Giao lưu Âm nhạc và Hội họa, có mời "moi" 
  tham dự, hay "toi" đi đến đó dự với tụi "moi" luôn. Vì cũng là anh em cả mà.</p>
  <p>
  Người bạn của Sơn đứng dậy:</p>
  <p>
  - Xin lỗi anh Sơn, vì nôn nóng muốn gặp anh, nên tôi đi thẳng đến nhà anh mà không báo trước. Vậy anh Sơn cứ đi dự chương trình như đã dự định, tôi xin phép về khách sạn tắm rửa nghỉ mệt, hôm sau sẽ liên lạc với anh. Lần nầy tôi về được hai tuần, chỉ dự hội nghị 
  có 3 ngày.</p>
  <p>
  Tất cả đứng dậy, bước xuống những bậc cấp. Sơn nắm tay người bạn:</p>
  <p>
  - "Toi" nhớ  liên lạc với "moi", trong tuần nầy "moi" không bận lắm. Thỉnh thoảng ghé nhà "moi" ăn cơm. </p>
  <p>
  Tôi cũng theo Sơn tiễn người bạn ra cửa. Bất chợt lại có tiếng điện thoại bàn của Sơn reo lên, tôi quay lại nhấc máy. Bên kia giọng Trịnh Cung có vẻ nôn nóng:</p>
  <p>
  - Sơn đã đi chưa? </p>
  <p>Tôi đáp:</p>
  <p>
  - Đã ra tới cửa rồi.</p>
  <p>
  Tiếng Trịnh Cung trách:</p>
  <p>            
  - Đã tới giờ khai mạc rồi, "moi" đang sốt ruột chờ Sơn đây. Không có Sơn là không được. "Toi" thúc Sơn giúp "moi".</p>
  <p>
  - Ừ, để "moi" nói với Sơn. </p>
  <p>
  Khi chúng tôi đến rạp Long Phụng thì đã  22g05. Vì chương trình gồm hai phần: phần 
  đầu là ca nhạc bình thường từ 20g – 21g45 ; và phần hai, sẽ bắt đầu từ 22g.</p>
  <p>
  Khi đến trước cửa rạp, bỗng Sơn quay lại nói với tôi:</p>
  <p>
  - Phải mua một bó hoa, hồi chiều "moi" vô ý quên bảo mấy đứa ở nhà mua trước. </p>
  <p>           
  Tôi đưa tay nhìn đồng hồ, rồi nói với Sơn:</p>
  <p>
  - Ai bán hoa cho chúng ta vào giờ này?</p>
  <p>          
  Tuy nói vậy, nhưng tôi quay lưng bước ra, băng qua đường Trương Định, ngược đường Lê Thánh Tôn đi về phía những gian hàng bán hoa ở chợ Bến Thành. Đúng như tôi dự đoán, không còn một quầy nào bán hoa, đèn  đóm tắt ngúm. Tôi thất vọng, định quay trở lại, tôi bất ngờ thoáng thấy 
   trước xe gắn máy của một người đàn ông đang mua gì đó bên một gian hàng tạp hóa còn 
  sót lại… Tôi tiến tới trước mặt người đàn ông:</p>
  <p>          
  - Anh có thể nhượng bó hoa này cho tôi được không?</p>
  <p>          
  Người đàn ông nhìn tôi lắc đầu:</p>
  <p>          
  - Không. Tôi mua có công việc.</p>
  <p>          
  Tôi cố kiên nhẫn thuyết phục:</p>
  <p>          
  - Ông thông cảm, tôi cần bó hoa để tặng trong một buổi lễ sắp tới giờ khai mạc. Nếu ông chấp thuận, tôi có thể trả ông gấp đôi?</p>
  <p>
  Không biết vì bộ mặt thảm hại của tôi hay vì cái giá tôi bất ngờ đưa ra mà chỉ một phút lưỡng lự, người đàn ông gật đầu cầm bó hoa trao cho tôi:</p>
  <p>
  - Ông không cần phải trả gấp đôi đâu. Tôi đã mua với giá 150.000đ.</p>
  <p>
  Tôi móc tiền ra trả, cầm bó hoa, rồi chạy vội về rạp. Khi về đến cửa rạp tôi vẫn thấy Sơn lóng ngóng trước cửa chờ tôi, mặc dù chương trình đã bắt đầu. Tôi trao bó hoa cho Sơn rồi cùng bước vào trong.</p>
  <p>
  Trên sân khấu họa sĩ Trịnh Cung đang phát biểu gì đó, có lẽ đang nói về mình.</p>
  <p>
  Khi nghe tiếng MC mời Sơn lên sân khấu tặng hoa cho họa sĩ Trịnh Cung, Sơn vội vàng cầm bó hoa 
  trên tay bước lên những bậc cấp của sân khấu, phần dành cho tiết mục biểu diễn thời trang, cao khoảng 1, 2 m. Vừa lên khỏi bậc cấp, Sơn bước thẳng trên sàn diễn tiến đến trước mặt Trịnh Cung định trao hoa, nhưng Sơn vô ý vấp phải một vật gì đó ngã sấp xuống. Hàng trăm 
  đôi mắt im lặng sững sờ đổ dồn về phía Sơn. Tôi đứng ở dưới, gần chỗ Sơn ngã, nhưng có lẽ sự việc bất ngờ và nhanh quá, người tôi cứng đơ không một phản ứng. Nhưng còn bất ngờ hơn, thay vì ngã sấp xuống, tự nhiên như có một phép mầu, thân thể Sơn như một chiếc 
  lá, lật ngửa người bay lơ lửng, rồi rơi xuống thật nhẹ. Sơn ngất 
  đi. Nhạc sĩ Trần Tiến, bác sĩ Trương Thìn và tôi ôm xốc Sơn ra ngoài làm cấp cứu. </p>
  <p>
  Khoảng mấy phút sau Sơn tỉnh dậy. Chung quanh Sơn có Trịnh Xuân Tịnh, Trương Thìn, Trần Long Ẩn, Bùi Huỳnh Anh, Phi Long, Lê Phước Bốn, Phạm Phú Ngọc Trai, Huỳnh Thiện ...và tôi. Như một thói quen, tôi đưa mắt nhìn quanh, không thấy có Trịnh Cung. Có lẽ Trịnh Cung đang bận bịu một chuyện gì đó quan trọng hơn.  <br /></p>
  <p>
  Sơn mở mắt nhìn quanh một lượt, anh biết anh đang gần gũi với những người bạn rất yêu thương trân quý anh. Anh mỉm cười, hơi chút bối rối, vì bị bắt buộc đẩy bạn bè vào tâm trạng lo lắng. Nhìn thân thể yếu đuối của Sơn là vậy, nhưng Sơn rất mạnh mẽ, luôn quan tâm đến người khác mà không muốn ai quan tâm đến mình, nhất là trong tình trạng hiện tại.</p>

  <p>
  Chúng tôi đưa Sơn về nhà. Kiểm tra kỹ, điều đáng ngạc nhiên là Sơn không bị một vết thương nhỏ, dù chỉ ngoài da, chỉ có phần hơi mệt. </p>
  <p>
  Khi Sơn đặt lưng xuống giường, tất cả chúng tôi đều muốn rút lui cho Sơn nghỉ, thì Sơn đã ngước lên nói:</p>
  <p>
  - Các bạn hãy ở lại với mình! Xíu (tên cô gái giúp việc) sẽ mang rượu ra cho các bạn uống. Mình không uống được, nhưng mình vẫn muốn nghe tiếng nói cười của các bạn. 
  </p>
  <p align="center">9.2000</p>


  <br />
  <br />
  <p><b>SÂM THƯƠNG</b></p>   
  <br />


title: Một vài kỷ niệm với Trịnh Công Sơn (tiếp)
created: 2009-07-02 10:33:14+00:00
edited: 2014-06-23 16:58:24+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
author: Sâm Thương
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Sâm Thương, 2001
url_id: mot-vai-ky-niem-voi-trinh-cong-son-tiep
body:
  <br />
  <h2>4. CÁI BẮT TAY</h2>
  <br />
  <p>Tối hôm đó, nếu tôi nhớ không lầm thì đó là ngày 07.4.2001 tức một tuần sau ngày Trịnh Công Sơn mất, tôi được mời dự buổi  tưởng nhớ Trịnh Công Sơn tại Quán Hội Ngộ ở Bình Quới do Cao Lập tồ chức.
  </p>
  <p>Trong buổi tưởng niệm, Ban Tổ chức có mời một số người lên bày tỏ cảm tưởng về nỗi niềm đau đớn và tiếc thương Trịnh Công Sơn do một số bạn bè thân quen với Trịnh Công Sơn phát biểu. Tôi không nhớ kỹ lắm những ai đã phát biểu và nội dung như thế nào, nhưng tôi không thể quên được lời phát biểu của hoạ sĩ Trịnh Cung, anh cũng vừa mới từ Mỹ về Việt Nam sau sự kiện Sơn mất. Trước đó 3 tháng chính Trịnh Công Sơn và tôi đã có mời một bữa ăn tối để tiễn Trịnh Cung lên đường đi Mỹ. Sơn vẫn luôn có thái độ ân cần và chăm sóc bạn bè như thế, chứ không riêng gì với Trịnh Cung.
  </p>
  <p>Trước mấy nghìn khán giả tối hôm đó, Trịnh Cung phát biểu: ..<i> Một sự tình cờ của lịch sử, mà hai họ Trịnh (sic) đã được số phận an bài: một người là Trịnh Công Sơn thì vừa ra đi, còn một người họ Trịnh nữa là tôi, Trịnh Cung cũng chuẩn bị ra đi…</i> Tôi nghe đến đó, không nghĩ gì nhiều, lòng cảm thấy buồn thương cho số phận của bạn bè, buồn thương cho chính mình: lại thêm một người nữa sắp từ biệt cõi đời.
  </p>

  <p> Trước đó tôi được một số bạn bè ở Mỹ cho biết Trịnh Cung đã trải qua một cuộc phẫu thuật, do bạn bè cưu mang giúp đỡ, mà không biết có qua khỏi không. Bây giờ Trịnh Cung nói thẳng ra vậy, thì dù thường ngày tôi và Trịnh Cung không thân lắm , nhưng chúng tôi cũng gặp gỡ đi lại với nhau nhiều qua Trịnh Công Sơn, tôi cũng cảm thấy ngậm ngùi, nên sau buổi tưởng niệm tại Bình Quới tôi cố đi tìm gặp Trịnh Cung để nói một vài lời an ủi, nhưng đông người quá, tôi đã không gặp được Trịnh Cung. 
  </p>
  <p>Đến khuya, sau buổi tưởng niệm, Phạm Phú Ngọc Trai, một người bạn của Trịnh Công Sơn đã có ý mời tất cả những anh em thân quen tham dự buổi tưởng niệm đến nhà uống với nhau một vài ly trước khi chia tay như thói quen của Trịnh Công Sơn trước đây. 
  </p>
  <p>Tại đây, trước khi ngồi vào bàn rượu, chợt nhìn thấy Trịnh Cung, tôi đứng dậy, lách đám đông bước tới trước mặt Trịnh Cung chìa tay ra bắt vì nghĩ từ hôm cùng Trịnh Công Sơn tiễn Trịnh Cung đi Mỹ đến đó cũng đã hơn 3 tháng. 
  </p>
  <p>Nhưng thật bất ngờ, Trịnh Cung hất tay tôi, không thèm bắt, rồi quay người tránh đi chỗ khác trước ánh mắt của mọi người lúc đó đang đổ xô nhìn chúng tôi ngạc nhiên. Nhưng tôi cố gắng giữ trầm tĩnh, không muốn mọi người chú ý thêm. Trong lòng tôi lúc đó thật sự không giận, không buồn, và cũng không bẽ mặt, vì nghĩ, có lẽ như Trịnh Cung vừa cho biết trước đó, anh đang trong tình trạng nguy hiểm sau lần phẫu thuật, nên thái độ bất thường đó của anh tôi có thể cảm thông được. 
  </p>

  <p>Câu chuyện cái bắt tay bị khước từ bẽ bàng tối hôm đó, cũng tưởng đã dần lãng quên, thì khoảng một tuần hay mười ngày gì đó, tôi đến nhà Trịnh Công Sơn để thắp cho Sơn một nén hương như tôi vẫn thường làm từ khi Sơn mất. Trong khi tôi đang ngồi nói chuyện với Lê Thế Chuyết, em rể của Sơn, bất ngờ điện thoại của Chuyết reo, Chuyết bắt máy nói chuyện, tôi không để ý Chuyết đang nói chuyện với ai và nói chuyện gì, thì Chuyết quay lại nói với tôi:
  </p>
  <p>- Trịnh Cung gọi. 
  </p>
  <p>Tôi gật đầu không nói gì. Sau khi đã trao đổi với Trịnh Cung khá lâu, Chuyết nói thêm mà quên hỏi ý kiến tôi
  </p>
  <p>- Có Sâm Thương ngồi đây. Nếu ông muốn nói chuyện với Sâm Thương thì mình chuyển cho Sâm Thương. </p>

  <p>Và hình như ở đầu máy bên kia, Trịnh Cung yêu cầu chuyển máy cho tôi. Tôi chưa kịp xua tay từ chối lắc đầu thì Chuyết đã vội trao máy cho tôi.</p>
  <p>Tôi cầm máy và tự giới thiệu: </p>
  <p>-Sâm Thương đây!</p>
  <p>Thế là sau đó một mình Trịnh Cung nói, tôi nghe:</p>
  <p>- Tôi nói cho ông biết, không phải như cách ông suy nghĩ. Không phải tôi bất thường hay bệnh hoạn gì đâu. Tôi rất tỉnh táo. Tôi thật sự cố tình không bắt tay ông, gạt tay ông vì ông đối xử tàn tệ, bất công với tôi. </p>
  <p>Ông nghĩ lại xem coi tôi nói có đúng không. Những ngày Sơn hấp hối, tất cả tin tức về bệnh trạng của Sơn từng ngày, từng phút chính ông đã liên lạc bằng điện thoại, email hay tin nhắn trả lời cho bạn bè khắp nơi trên thế giới biết tin. Trong khi đó, tôi cũng nằm trên giường bệnh, cũng rơi vào tình trạng thập tử nhất sinh thì ông chẳng một chút quan tâm. Ông không hề điện thoại cho tôi một tiếng, không nhắn cho tôi một câu, không viết cho tôi một lá thư. Tại sao? Sơn có gì hơn tôi ??? </p>

  <p>Nói xong Trịnh Cung tắt máy, không đợi tôi nói thêm câu nào. Mà thật ra, tôi cũng không biết gì để nói, lòng thầm nghĩ:</p>
  <p>- Ừ! Mình cũng tệ thật!</p>
  <p>
  <br />
  <b>Sâm Thương</b>, 2001<br />
  </p>


title: Mưa bay trên tầng tháp cổ
created: 2012-03-02 15:37:55+00:00
edited: 2012-03-03 09:09:37+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hà Đình Nguyên, thanhnien.com.vn, 23/02/2012.
url_id: mua-bay-tren-tang-thap-co
body:
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="diem-xua.jpg/image_view_fullscreen"><img src="diem-xua.jpg/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">Bìa nhạc phẩm Diễm xưa của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn<br /> Ảnh: Tư liệu</p>
  </div>

  <p>
  Chắc rằng nhiều người biết đến những giai điệu tha thiết, lãng mạn trong ca khúc Diễm xưa của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Giai điệu thì biết nhưng có nhiều giai thoại lý thú khác có lẽ ít ai biết.</p>

  <p><strong>“Chiều nay còn mưa </strong><strong>sao em không lại...”</strong></p>

  <p>Tâm hồn người nghệ sĩ vốn đa cảm. Riêng ở chàng nhạc sĩ họ Trịnh sự đa cảm phát tiết rất sớm. 17 tuổi đã có sáng tác đầu tay. Dạo ấy, thân phụ anh còn sống. Gia đình Trịnh Công Sơn ở trong căn hộ tầng một đầu cầu Phủ Cam (nay là đường Nguyễn Trường Tộ), trước nhà có một hàng cây long não đón gió. </p>

  <p>Trịnh Công Sơn đã có thời gian dài “say đắm” những tà áo tím như thế, nhưng cái kiểu say đắm của anh cũng khá lạ đời. Anh viết trong hồi ký: “...Có một người con gái rất mong manh, đi qua những hàng cây long não lá li ti xanh mướt để đến Trường đại học Văn khoa ở Huế. Nhiều ngày, nhiều tháng của thuở ấy, người con gái vẫn đi dưới những vòm cây long não. Có rất nhiều mùa nắng và mùa mưa cũng theo qua. Những mùa nắng ve râm ran mở ra khúc hát mùa hè trong lá. Mùa mưa Huế, người con gái ấy đi qua nhòa nhạt trong mưa giữa hai hàng cây long não mờ mịt. Nhà cô ấy ở bên kia sông, mỗi ngày phải băng qua một cây cầu rồi mới gặp hàng long não để đến trường. Từ ban công nhà tôi nhìn xuống, cái bóng dáng ấy đi đi về về mỗi ngày bốn bận... Trừ những người nhà quá xa phải đi xe đạp, còn lại đa số cứ đến trường bằng những bước đi thong thả hoàng cung. Đi để được ngắm nhìn, để cảm thấy âm thầm trong lòng mình là một nhan sắc... Người con gái ấy đã đi qua một cây cầu bắc sang sông, qua những hàng long não, qua những mùa mưa nắng khắc nghiệt, để cuối cùng đến một nơi hò hẹn. Hò hẹn nhưng không hứa hẹn một điều gì. Bởi vì trong không gian liêu trai ấy hứa hẹn chỉ là một điều hoang đường. Giấc mơ liêu trai nào cũng sẽ không có thực và sẽ biến mất đi...”. </p>

  <p>Mỗi ngày, Trịnh Công Sơn đều lên gác, nôn nao chờ đợi dáng người thanh mảnh, nhỏ nhắn, chầm chậm ôm cặp đi về ngang qua nhà anh. Ngày nào cũng thế, anh ngồi lặng lẽ ngắm nàng qua kẽ lá của hàng cây long não. Yêu thì chưa hẳn đã yêu, chỉ là một nỗi đam mê nhẹ nhàng, đơn phương... Dù chưa một lần gặp mặt trực diện, nhưng sau thời gian anh cũng biết được tên nàng: Bích Diễm. Nàng là con gái của thầy Kh. - người Hà Nội, dạy Pháp văn tại Trường Đồng Khánh và Trường Quốc Học Huế. Bích Diễm giống bố, người dong dỏng cao, nét mặt thanh tú, bước đi thong thả nhẹ nhàng.</p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <img src="bich-diem.jpg" />
  <p class="discreet">Bà Bích Diễm hiện nay <br /> Ảnh: Tư liệu</p>
  </div>

  <p>Mùa mưa xứ Huế bắt đầu cũng là lúc báo hiệu mùa hè tới. Rồi mùa hè cũng qua đi. Tiếng trống khai trường rộn rã như tâm hồn Sơn. Anh lại lên gác, ngồi vào vị trí cũ, náo nức chờ đợi: một ngày, hai ngày... rồi một tuần, hai tuần... chỉ còn: “Nghe lá thu mưa reo mòn gót nhỏ, đường dài hun hút cho mắt thêm sâu...”. Bóng  dáng người con gái tên Diễm dù đã biệt mù bóng chim tăm cá nhưng Sơn vẫn chưa hết hy vọng, hy vọng trong khắc khoải: “Chiều nay còn mưa sao em không lại? Nhớ mãi <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Sic"><b>[sic]</b></a> trong cơn đau vùi. Làm sao có nhau? Hằn lên nỗi đau, bước chân em xin về mau...” (Diễm xưa). Và rồi anh thở dài, ghi vào hồi ký: “Người con gái đi qua những hàng cây long não bây giờ đã ở một nơi xa, đã có một đời sống khác. Tất cả chỉ còn là kỷ niệm. Kỷ niệm nào cũng đáng nhớ nhưng cứ phải quên. Người con gái ấy là Diễm của những ngày xưa”. </p>

  <p>Nghe nói, sau này nhạc sĩ Trịnh Công Sơn có gặp lại Diễm ở Sài Gòn. Nàng lúc này đã là mẹ của một gia đình hạnh phúc. Mối tình đơn phương ngày thơ trẻ ấy như là một định mệnh vận vào cuộc đời người nhạc sĩ tài hoa, nhưng ca khúc Diễm xưa lại được mọi người biết đến như một trong những bản tình ca hay nhất của mọi thời đại. </p>

  <p><strong>“Trùm” giang hồ Quy Nhơn</strong></p>

  <p>Theo nhà thơ Lê Văn Ngăn, bạn của Trịnh Công Sơn, thì nhạc sĩ từng được phong là “đại ca” của giới giang hồ Quy Nhơn. Dạo đó (đầu thập niên 1960), ở TP.Quy Nhơn có bar Phi Điệp nổi tiếng. Khách thường xuyên đến đây không chỉ là giới ăn chơi mà cả những người lính trận thường chọn làm điểm xả hơi sau những chuyến hành quân, rồi đám giang hồ, bảo kê do một gã sừng sỏ có tên Thành “đầu bò” làm đại ca. Tóm lại bar Phi Điệp là một nơi dữ dằn. Vậy mà không hiểu sao Trịnh Công Sơn lại lớ ngớ vào đấy. Bản tính nghệ sĩ, nên anh chỉ ngồi ngước mắt lên trời nhìn mây nước mà không quan tâm đến mọi việc chung quanh, kể cả đôi mắt cú vọ đang theo dõi. Cái kiểu “nhìn thấy ghét” của Sơn đã làm cho Thành “đầu bò” xốn mắt, nghĩ “nó” không coi mình ra gì bèn sai một tên đàn em đến lột mắt kính cho bõ ghét. Tên đàn em bước đến trước mặt Sơn, lừ lừ mắt, rồi gằn giọng: “Thằng kia! Tháo kính ra! Đưa đây và... cút!”. Trịnh Công Sơn mặt cắt không còn giọt máu, lập cập gỡ cặp kính cận ra trao cho tên này rồi líu ríu rời chỗ... </p>

  <p>Mấy hôm sau, đám du đãng báo cáo lại với với Thành “đầu bò”: “Cái thằng hôm trước đại ca lột kính, đá đít ra khỏi quán là nhạc sĩ đặt bài “Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ...”. Thành “đầu bò”giật mình. Gì chứ bài hát này thì hắn thuộc lòng. “Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ” là viết về... tháp Bánh Ít của Quy Nhơn chớ còn gì nữa! Chết thật... Tâm hồn hắn dù đã chai sần, sỏi đá nhưng ai đã tôn vinh quê hương thì hắn không thể đối xử bạc ác được.</p>

  <p>Vậy là Thành “đầu bò” ra lệnh cho đàn em đi tìm nhạc sĩ họ Trịnh. Không khó, bởi Quy Nhơn nhỏ xíu. Trịnh Công Sơn nhận được mảnh giấy ghi nguệch ngoạc: “Mời nhạc sĩ tới bar Phi Điệp nói chuyện”. Anh thoáng rùng mình. Thế rồi tại bar Phi Điệp, sau khi ân cần xin lỗi người đã làm ra bài hát về... tháp Bánh Ít, Thành “đầu bò” trịnh trọng tuyên bố: “Từ nay, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn là... “đại ca” của giới giang hồ Quy Nhơn”.  </p>

  <p style="text-align:right"><strong>Hà Đình Nguyên</strong></p>


title: Muà xuân với Trịnh Công Sơn
created: 2009-01-26 14:07:21+00:00
edited: 2009-02-03 21:03:39+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Nguyễn Đặng Trí Tín, diendan.org, 21/01/2009
url_id: mua-xuan-voi-trinh-cong-son
body:
  <div style="float: left; margin: 1em 1em 1em 0;">
     <a href="/peintures/portraits/P14.jpg/image_fullscreenview">
        <img src="/peintures/portraits/P14.jpg/image_preview" alt="tranh Trinh Cong Son" /></a>
     <br />
     <p class="discreet">tranh Trịnh Công Sơn</p>
  </div>

  <p>
  <b><i>
   <br />
  Ru em từng ngón xuân nồng</i></b><i> là 
  một khúc ru đẹp, đơn giản như khúc ru của mẹ; 
  ở đây là ru em, nhạc sĩ ru em ngủ vì giấc ngủ hồn nhiên 
  ấy nuôi cả một đời người còn 
  đang ngụp lặn với biết bao vọng 
  động cuồng si.</i></p>
  <p>Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn 
  mất ngày 01/04/2001. Dù không hò hẹn, hằng năm vào độ 
  đầu tháng tư trong thành phố này và trên hầu khắp đất 
  nước, các phòng trà, các quán cà phê nhạc, trên truyền 
  hình hay các tụ điểm “hát với nhau” mọi người đang 
  nghe, đang hát, hay cùng hát cho nhau nghe những ca khúc bất 
  hủ của anh. <i>Khi bạn hát một bản tình ca là bạn đang 
  muốn hát về cuộc tình của mình. Hãy hát đi đừng e ngại. 
  Dù hạnh phúc hay dở dang thì cuộc tình ấy cũng là một 
  phần máu thịt của bạn rồi.</i> Có lẽ thế, và hơn nữa 
  vì trong nhạc của anh ai ai cũng bắt gặp trong đó những 
  bóng dáng của đời mình. <br />
  <br />
  <br />
  </p>

  <h2>Những bài hát về mùa xuân</h2>
  <p>Xuân về tết đến, những 
  người nghe nhạc TCS như bỗng thấy thiếu một điều gì 
  đó gắn liền nhạc sĩ này với mùa xuân, với tết. Lục 
  lại những ca khúc anh viết về mùa xuân thật ít ỏi, những 
  sáng tác trước 1975 viết riêng về không khí rộn ràng 
  mùa xuân lại càng hiếm, thậm chí đôi bài nói về mùa 
  xuân với nỗi u buồn và xót xa, khi đất nước bị chia 
  cắt, khi bom đạn đang cày xé trên quê hương hình chữ 
  S này.</p>
  <p>Chúng ta hãy nghe một đoạn 
  trong bài <b><i>Xuân nguyện</i></b> với tiếng hát của Khánh 
  Ly, bài hát với nhịp điệu nhanh theo kiểu hành khúc, kêu 
  gọi mọi người cùng nhau đem hoà bình cho đất nước, 
  đem cơm áo cho dân nghèo, cho dù con đường nào để đến 
  đích, đấu tranh dưới ngọn cờ nào, tác giả còn mơ hồ:</p>
  <ul><ul><ul><p><i>Xin cho lá 
  mùa xuân xanh trên rừng hoạn nạn 
   <br />
  Xin cho những bàn chân hãy nối trên tật nguyền 
   <br />

  Xin cho mặt đường lặng lẽ 
  đêm đêm  <br />
  Xin cho bầu trời rộn tiếng chim muông 
   <br />
  Và còn bao cánh đồng đang chờ 
  lúa mới lên thơm</i></p></ul></ul></ul>
  <p><i>Trên quên hương còn 
  lại, ta đi qua nửa đời chưa thấy 
  được ngày vui</i><a name="sdfootnote1anc" href="#sdfootnote1"><sup><b><u>1</u></b></sup></a>. Với hoàn cảnh như vậy, một 
  nhạc sĩ dấn thân với nỗi đau trần thế như anh không 
  thể có tâm trạng “Xuân trong tôi đã khơi trong một đêm 
  vui” <a name="sdfootnote2anc" href="#sdfootnote2"><sup><b><u>2</u></b></sup></a>. Mùa xuân đã thay lá ở đất 
  trời ngoài kia nhưng ở đây lòng vẫn nghe ơ hờ :</p>
  <p><i>Dù 
  mùa Xuân đã đến đây  <br />
  Sao lòng vẫn ơ hờ  <br />
  Nhìn ngoài sân thay lá cây  <br />

  Biết rằng đã sang mùa  <br />
  Một bàn chân bước thêm  <br />
  Rời dĩ vãng chưa rời máu xương</i></p>
  <p><i>[Xanh lòng phai tàn]</i></p>
  <p>Chúng ta hãy nghe thêm một 
  bài có vẻ đượm chất xuân hơn, vì ở đây có tình yêu 
  chắp cánh, có núi đồi bình yên, có đàn chim chiều chiều 
  rung cánh bay trên hồ biếc :</p>
  <p><i>Mùa 
  xuân yêu em đồi núi thênh thang 
   <br />
  Hồ nước long lanh ngàn cánh vàng 
   <br />
  Ngày ta yêu em màu lá thanh xuân 
   <br />
  Chờ đến thu sang rồi hãy tàn 
   <br />

  Đàn chim bên sông chiều chiều rung cánh 
   <br />
  Người ngồi trên bến nhớ mênh mông</i></p>
  <p>Nhưng có lẽ cái nỗi 
  đau triền miên cũng không khỏi ám ảnh tác giả khi viết 
  bài này :</p>
  <p><i>Mặt 
  đất âm u ngày tháng hoang vu 
   <br />
  Chợt thấy em qua rợp bóng cờ 
   <br />
  Nhìn ra quanh đây đồi núi reo ca 
   <br />
  Chờ nắng lên thưa rồi hãy về 
   <br />
  Bàn chân đi xa người về bỗng nhớ 
   <br />
  Từng đêm nghe gió ru ơ hờ ...</i></p>

  <p>[Người về bỗng nhớ]</p>
  <p>Nghe kĩ, tác giả còn cất 
  giấu một điều <i>giấu kín trong tim</i> mà chúng ta còn 
  chưa giải mã được. Khi người yêu về thì đồi núi reo 
  ca, nắng lên thưa, nhưng khi bàn chân đi xa rồi thì từng 
  đêm nghe gió ru ơ hờ. </p>
  <p>Một bài ca đẹp, giai 
  điệu khoan thai rung lên những cung bậc tình yêu; lại được 
  sáng tác lúc anh đang còn sung sức nên dù mang trong mình 
  nỗi sầu nhân thế, vẫn rộn tiếng ca vang về tình yêu 
  về cuộc đời. Nét nhạc mềm mại bay bổng hơn những 
  bài tình ca viết sau 1975. Về lời thì như hai khổ thơ đẹp, 
  lời một, chỉ cần vài điểm chấm phá nhẹ nhàng cũng 
  đã vẽ nên khung cảnh thơ mộng của một vùng trời lãng 
  mạn, bình yên. Lời hai, như ảnh ảo của lời một, chứa 
  đầy tâm trạng, và như bao bài tình ca khác, tình yêu đang 
  cứu chuộc thân phận, cứu chuộc cuộc đời, cứu cả 
  mùa xuân. Một bài tình ca viết về mùa xuân và tình yêu 
  sao nghe buồn quá !</p>
  <p>Chúng ta hãy nghe một số 
  bài về mùa xuân sau 1975. Bài <i>Sài gòn 
  mùa xuân</i> viết năm 1982, có thể do hoàn cảnh giai đoạn 
  đất nước đang chuyển mình (từ 1976 đến 1984), cái tôi 
  phải được dấu đi, hơn nữa cái tôi phải biến thành 
  cái ta chung; cái buồn cũng phải là buồn tích cực không 
  phải là cái buồn bi luỵ, nhưng làm sao phân tích hết buồn 
  nào là bi luỵ, buồn nào là tích cực một cách rốt ráo. 
  Có lẽ thế nên giai đoạn này nhạc của Trịnh Công Sơn 
  không còn những hình ảnh như : <i>mặt 
  đất âm u, ngày tháng hoang vu; 
  đời người mãi âm u</i>; <i>đang ngồi khóc khi rừng chiều 
  đổ mưa</i> hoặc nhẹ hơn, <i>em nghe sầu lên trong nắng, 
  nghe tháng ngày chết trong thu vàng. </i>

  Hoặc những hình ảnh, những ý tưởng đẹp bất ngờ, 
  mà người đời còn nhắc mãi, cho dù họ không thuộc hết 
  bài hát như : <i>đường phượng bay mù không lối vào, nước 
  dâng lên hồn muôn trùng, vòng tay 
  đã xanh xao nhiều, chiều đã 
  đi vào vườn mắt em, ngồi khóc tình 
  đã nghìn thu, dài tay em mấy thuở 
  mắt xanh xao…</i>đẹp hơn nữa,<i> lá 
  hát từ bàn tay thơm tho, tóc em từng sợi nhỏ 
  rớt xuống đời làm sóng lênh 
  đênh… </i></p>
  <p>Trong tay tôi đang cầm 
  cuốn <i>Những tình khúc Trịnh 
  Công Sơn</i> do tác giả tự ấn hành trước 1975, gồm 13 
  bài tình khúc, bất cứ bài nào cũng có 
  thể nhặt nhiều hình ảnh đẹp đi vào tâm khảm của nhiều 
  thế hệ.<i> </i></p>

  <div style="float: right; margin: 0 0 1em 1em;">
     <a href="/photos/album-2/tcs-1980.jpg/image_fullscreenview">
        <img src="/photos/album-2/tcs-1980.jpg/image_preview" alt="anh Trinh Cong Son" /></a>
     <br />
     <p class="discreet">Trịnh Công Sơn, 1980</p>
  </div>

  <p>Trở lại bài <b><i>Sài 
  gòn mùa xuân</i></b> :</p>

  <p><i>Sài gòn 
  mùa xuân còn thoáng lá vàng bay, <br />
  Có mùa thu nào đang ở lại, <br />
  Mặt đường bình yên nằm ngoan như 
  con suối, <br />
  Kết hoa vàng cho lộng lẫy đời.</i></p>
  <p>Trước đó trong bài <i>
  Rồi như đá ngây ngô</i>, đôi khi tác giả <i>thấy trên 
  lá cây một dòng suối</i>; ở đây đẹp hơn, những chiếc 
  lá vàng tơi tả trên đường phố, thứ mà phải quét đi 
  để khỏi làm nghẽn ống nước, nhưng bằng con mắt của 
  người nghệ sĩ, những chiếc lá vàng kia đang kết thành 
  bông hoa dâng tặng cho đời. </p>
  <p>Đặc biệt hai chùm nốt <i>

  đang</i> <i>ở lại</i> và <i>lộng lẫy 
  đời</i>, rất độc đáo, rất Trịnh Công Sơn, rất gần 
  với âm điệu ngọt ngào, âm vực thấp của giọng Huế. 
  Vẫn hay, vẫn độc đáo, nhưng với tôi lại ít cuốn hút, 
  mặc dù bài này là một trong ít bài tác giả viết về 
  mùa xuân.</p>
  <p><i>Cây sẽ 
  cho lộc và cây sẽ cho hoa  <br />
  Xuân đến bên kia đồi trời mở 
  ra cánh én  <br />
  Em đến bên tôi ngồi đời mở 
  ra cuộc tình  <br />
  Đời sẽ cho lộc và đời sẽ cho hoa 
   <br />
  Em líu lo bên đời dạy tôi biết xa gần</i></p>

  <p><i>[Hoa 
  xuân ca]</i></p>
  <p>Gần đây hơn, bài Hoa 
  xuân ca (1986), một bài hát viết trên lưng của một người 
  bạn khi bạn chở anh trên đường về nhà, ngôn ngữ trong 
  sáng, ý tứ đầy tính chiêm nghiệm; nghe kĩ lại thì hình 
  như Trịnh Công Sơn đang ngắm tình yêu chứ không phải 
  yêu như người trong cuộc, như cái thuở <i>nhỡ mai trong 
  cơn đau vùi</i>. Thời kì này đã có nhiều cởi trói trong 
  văn hoá văn nghệ, nhưng ở tuổi 47 tình yêu không còn bay 
  bổng, không còn <i>ngồi hát mây bay ngang trời </i>
  hay<i> </i><i>ghi</i><i> dấu chân chim qua trời. </i>
  Có lẽ tình yêu đến với anh lúc này để tìm một cõi 
  bình yên, để từ đó chàng nhạc sĩ thấy <i>xa gần</i> 
  cũng vô thường như <i>nắng mưa,</i> để hoá giải tâm 
  trạng chứ không phải để yêu. Với tuổi trẻ thì hơi 
  khác, yêu và đang yêu vẫn là tuyệt vời nhất. </p>


  <div style="float: right; margin: 0 0 1em 1em;">
     <a href="/photos/album-2/tcs-1985.jpg/image_fullscreenview">
        <img src="/photos/album-2/tcs-1985.jpg/image_preview" alt="anh Trinh Cong Son" /></a>
     <br />
     <p class="discreet">TCS, Đỗ Quang Em và Tôn Thất Văn</p>
  </div>

  <p>Trong một dịp xem tranh 
  của Anh với Đinh Cường và Tôn Thất Văn tại nhà riêng, 
  tôi có dịp hỏi điều này, anh trả lời nhẹ nhàng, đại 
  ý như sau : Nhiều người cũng đặt câu hỏi như em, hiện 
  tại tôi muốn viết những điều lạc quan mang đến cho 
  cuộc sống những nét tươi vui trong đời thường. Đọc 
  những bài phỏng vấn anh giai đoạn này tôi cũng thấy như 
  vậy. </p>
  <p>Giai đoạn cuối đời 
  của anh nét nhạc có khác hơn. Lúc đó ám ảnh của cái 
  chết, của <i>một lời chia tay</i>, <i>tiến thoái lưỡng 
  nan</i> một cõi đi về nên trong âm nhạc của anh mang đầy 
  tính triết lí về thân phận và hoá giải tâm trạng, giai 
  đoạn này nhạc buồn hơn vì vậy cũng gần với đời hơn.</p>

  <br />
  <h2>Tình yêu là mùa xuân của đất trời</h2>
  <p>Tôi muốn bàn đôi chút 
  về những bản tình ca của anh, những bản tình ca đã <i>
  đi nhẹ vào đời </i>của mỗi người, những bài hát dù 
  buồn, dù có tuyệt vọng nhưng khi hát lên con người cao 
  sang hơn, sống với nhau tốt đẹp hơn; những bài hát mở 
  ra cho tôi những chiều kích không gian mới trong cõi vô thường 
  đầy mông lung biến ảo. </p>

  <p>Ngay thời còn trẻ, khi 
  tuổi xuân thì còn cầm trong tay, TCS đã cảm nhận được 
  cái phi lí của cuộc đời như kiếp dã tràng xe cát. Bốn 
  mùa trong năm thật đẹp, thật diệu kỳ, mùa nào cũng có 
  buồn, có vui, nhưng đời có ý nghĩa hơn khi có bước chân 
  của em, em làm ấm khoảng trời cô đơn lạnh giá từ thuở 
  hồng hoang.</p>
  <p>Mùa hạ, khi em gọi thì <i>
  từng cơn mưa thì thầm dưới chân ngà</i>. Rồi mùa thu 
  dù <i>hàng cây khô</i> cành có <i>bơ 
  vơ</i> nhưng chỉ cần được cái ân huệ đưa em về thôi 
  thì <i>giọt nắng </i>cũng<i> nhấp nhô</i>. Không biết giọt 
  nắng có nhấp nhô không, nhưng Trịnh đã nhấp nhô rồi. 
  Mùa Đông có nhạt nhoà, có <i>lạnh từng ngón sương mù</i> 

  cũng tô điểm thêm cho cuộc đời ngắn ngủi đáng yêu 
  bởi nó là cột mốc cho mùa xuân sắp nở <i>nụ 
  xuân xanh, cành thênh thang</i>. Có thể nói rằng mùa xuân 
  chỉ là ước lệ, bất cứ mùa nào có tình yêu dâng tràn 
  trong lòng người nghệ sĩ cũng được coi là mùa xuân diệu 
  vợi.</p>
  <p>Nhưng rồi mùa xuân cũng 
  không về, mùa thu cũng ra đi, mùa đông vời vợi, mùa hạ 
  chỉ còn khói mây, không có mùa nào ở lại; để lại trái 
  tim chàng nhạc sĩ mang tin buồn, cái buồn <i>từ 
  ngày mẹ cho mang nặng kiếp người.</i> Đặc biệt chú ý 
  ở đây tác giả nói lên lòng mình bằng ngôi thứ hai, em. 
  Sao vậy, em là em, tôi là tôi, hai chủ thể khác nhau cơ 
  mà. Đó là cái độc đáo của Trịnh, bạn cứ nghe đi rồi 
  sẽ nhận ra, “em là tôi, và tôi cũng là em”. Bài hát <i>
  Gọi tên bốn mùa</i> là tiếng kêu tuyệt vọng, là tiếng 
  hót của loài chim gởi vào giữa hư không rằng hãy yêu 
  nhau và yêu cuộc đời này. </p>
  <p>Trong ca khúc của TCS, mang 
  lại mùa xuân không phải nắng vàng, chẳng phải gió, chẳng 
  phải mai vàng hay bánh chưng xanh. Mặc dù đôi khi một vài 
  hình ảnh đó cũng tồn tại trong một số bài hát của 
  anh, nhưng đó chỉ là hiện tượng như là hiện tượng 
  của thời tiết mà thôi. Mùa xuân chỉ về trong anh khi tình 
  yêu chắp cánh cho những tháng ngày hiu quạnh, khi tia nắng 
  ấm xua tan đi cái lạnh của nỗi cô đơn, hoặc khi vô tình 
  bắt gặp nụ cười chào nhau giữa con đường. [xin chào 
  nhau giữa con đường/ Mùa xuân phía trước miên trường 
  phía sau<a name="sdfootnote3anc" href="#sdfootnote3"><sup><b><u>3</u></b></sup></a>]. Hay chỉ đơn giản khi Trịnh 
  ngắm bàn tay em ngủ, bàn tay kết nụ, nuôi cả cuộc đời, 
  khi đó chẳng cần nắng vàng, chẳng cần mai nở… thì 
  mùa xuân cũng đến. </p>

  <p>…<i>mưa ru em ngủ, tay 
  em kết nụ, nuôi trọn một đời, nuôi một 
  đời người, mùa xuân vừa đến</i>…</p>
  <p>[Ru em từng ngón xuân nồng]. </p>
  <p>Ngày xưa Mãn Giác có câu 
  : “Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết, đêm qua sân trước 
  một nhành mai”, nhờ tu tập, thiền sư thấy được mùa 
  xuân trong tâm thức vẫn đến dù vạn vật có đổi thay. 
  Đối với Trịnh, cần thêm một thứ trợ giúp đó là bóng 
  dáng của tình yêu, tình yêu hoá giải mọi nỗi đau, tình 
  yêu mang mùa xuân đến cho đất trời. Xét về nhạc đó 
  là một khúc ru đẹp, giai điệu đơn giản như khúc ru của 
  mẹ; ở đây là ru em, nhạc sĩ ru em ngủ vì giấc ngủ hồn 
  nhiên ấy nuôi cả một đời người còn đang ngụp lặn 
  với biết bao vọng động cuồng si. Về lời, chỉ cần 
  các câu đã đề cập ở trên đã cho thấy đó là một 
  bài thơ kiểu Haiku Việt, ngắn gọn mà tràn đầy. </p>
  <p>Mùa thu mưa bay, khi em bước 
  âm thầm qua công viên, không cần đi theo không cần nhìn 
  trời đất cũng biết ngoài kia gió mây đang về ngàn, cỏ 
  cây lên màu nắng. Phải chăng mùa thu chỉ là cái cớ để 
  Trịnh nói lên niềm ấp ủ trong lòng mình, đó cũng là 
  mùa xuân ngập tràn trong lòng nhạc sĩ, cũng như trong mỗi 
  chúng ta.</p>
  <p>Với một nhạc sĩ mà 
  nắng có khi lại buồn hơn mưa, có thể đón gió heo may 
  trên từng góc phố để dệt nên những ước mơ hư ảo 
  của tình yêu, phố đang ngập lụt có thể xem như phố <i>
  là dòng sông uốn quanh, </i>thì mùa xuân có thể đến trong <i>
  mùa đông nhạt nhoà</i>, với <i>mùa hạ 
  khói mây</i> hay <i>mùa thu tàn tạ</i>.</p>

  <p>Những bài hát này TCS 
  viết khi rất còn trẻ<i>, thời của những giấc mộng ngổn 
  ngang, của những viễn tưởng phù 
  phiếm non dại. Cái thời tuổi trẻ 
  xanh mướt như trái quả đầu 
  mùa ấy…</i>Ôi, nhờ những viễn tưởng phù phiếm non 
  dại ấy đã đánh động biết bao thế hệ, tốn biết bao 
  bút mực, dù người đời cũng như anh biết rằng điều 
  ấy chỉ là hư ảo. Độc giả chỉ tiếc rằng cái tuổi 
  trẻ xanh mướt ấy không kéo dài thêm một thời gian nữa.</p>
  <p>Mùa xuân, tết đến, bạn 
  muốn vui tươi mang chút nỗi buồn vô thường hãy cùng tôi 
  nghe Nắng thuỷ tinh, Gọi tên bốn mùa, Mưa hồng, Diễm 
  xưa, Ru em từng ngón xuân nồng, Tôi ru em ngủ, Như cánh 
  vạc bay, ... Dù trời có mưa bay bay, trời có lạnh giá hay 
  đang nóng bức bạn cũng thấy nắng nhẹ đang trải dài 
  trên phố, hàng cây xanh biếc đang nở nụ cười như bàn 
  tay ai đang vẫy gọi. </p>
  <p>Với nhạc Trịnh Công 
  Sơn, những bài hát về mùa xuân không riêng cho mùa xuân, 
  những bài tình ca không nhắc đến mùa xuân cũng tràn đầy 
  hơi ấm mùa xuân. </p>
  <br />
  <p><b>Nguyễn Đặng Trí</b><br />
  <a href="http://www.diendan.org">www.diendan.org</a>, 21/01/2009<br />
  <br />
  <br />
  <hr />
  <div id="sdfootnote1">
  <p align="justify"><a href="#sdfootnote1anc">1</a> Những con mắt trần gian</p>
  </div>
  <div id="sdfootnote2">
  <p align="justify"><a href="#sdfootnote2anc">2</a> Xuân ca (Phạm Duy)</p>
  </div>
  <div id="sdfootnote3">
  <p align="justify"><a href="#sdfootnote3anc">3</a> Thơ Bùi Giáng</p>
  </div>


title: Mười Một Năm, Cũng Chỉ Là Khoảnh Khắc
created: 2012-03-28 12:51:05+00:00
edited: 2014-06-23 17:28:41+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
author: Lữ Quỳnh
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Lữ Quỳnh, San Jose, 3-2012.
url_id: muoi-mot-nam-cung-chi-la-khoanh-khac
body:
  <br />
  <p><i>Gửi Phi Long và các bạn còn, mất một thời.</i></p>
  <p>
  Lần nào về cũng thế, tôi dành ngày đầu tiên đến thăm anh. Và lần nào cũng thế, Xí ra mở cổng với câu chào <i>cậu mới về</i>, rồi trong lúc tôi thắp một cây hương cho anh, Xí pha xong tách cà phê đặt trên chiếc bàn nhỏ cạnh chỗ ngồi. Bàn thờ anh lúc nào cũng đầy hoa với vài chai rượu mà lúc sinh thời anh thường uống. Chiếc pc <i>màu nắng</i> không còn thấy ở cạnh, có lẽ nó được cất đi để mở rộng cửa thông ra phòng trước, vừa kê sẳn chiêc bàn dài với ghế để tiếp khách. Cũng gần tới sinh nhật của anh rồi.
  Tôi ngồi nhìn chân dung anh, một trong số ảnh từng được cùng nhau xem để chọn in catalogue trong những lần triển lãm với Đinh Cường và các bạn. Bức ảnh hôm nay, sau gần mười một năm, thêm màu thời gian và khói hương trở nên buồn bã thế nào.</p>
   <p>
  Cây hương tỏa khói, đang lụn dần.</p>
   <p>
  Đêm cuối trước khi rời quê hương cách nay mười mấy năm, tôi đã không ngồi với anh. Đó là một đêm Sài Gòn mưa lớn, tôi với Tôn Thất Văn và bạn bè ngất ngưởng trong những tiệc rượu tiễn đưa, nối nhau từ quán này qua quán khác. Sáng hôm sau từ phi trường tôi áy náy gọi về chào anh, anh chúc tôi lên đường và tôi hẹn anh sẽ trở về sớm. Sài Gòn không còn mưa, nhưng bầu trời ở phi trường hôm đó thật ảm đạm.</p>
   <p>
  Nợ anh một ly rượu giã từ, để mãi xót xa, khi nghe bạn bè kể lại, trong những lần gặp nhau, anh thường trách tôi, tại sao phải ra đi. Trách tôi không phải vì không có người đi lang thang với anh trong thành phố lúc bốn năm giờ sáng, nhìn những bếp lửa hồng của người lao động mở hàng sớm bên đường. Trách tôi không phải vì không biết gọi cho ai lúc nửa đêm để chỉ kể về một giấc mơ. Trách không phải từ nay không còn thỉnh thoảng ghé nhà  uống rượu nghe cháu Hải chơi guitar classique. Cũng không phải ngồi với nhau trên sân thượng lúc bốn giờ sáng chờ ngày ửng hồng để ra quán miến gà đường Lê Thánh Tôn, không phải để ăn, mà để nhìn thành phố chuyển động trong đôi mắt nồng nàn của một thiếu phụ.Rồi đến studio của anh Đinh Cường.</p>
   <p>
  Tôi biết anh trách tôi vì anh nghĩ rằng tôi sẽ không hạnh phúc ở xứ người.Tôi làm sao vui được khi thiếu bằng hữu chung quanh. Ở nơi đó tôi sẽ san sẻ với ai những niềm vui nỗi buồn. Tôi phải làm việc mỗi ngày nhiều hơn tám tiếng để tồn tại. Tôi sẽ không còn tiếng cười vui của những buổi trưa uống rượu vang, nghe Xu kể chuyện tiếu lâm ở tầng bảy Saigon Center. Từ nay trên đất khách làm sao tôi đón được giao thừa như ở Việt Nam. Nhớ những năm cũ, anh thường ghé tôi sau khi đón giao thừa ở nhà, ngồi uống với nhau ly rượu đầu năm lúc hai giờ sáng. Anh thường lên nhà với Tịnh. (Tịnh còn nhớ không một giao thừa năm 1986(?), không nhớ âm lịch là năm gì, Tịnh lái xe đưa anh Sơn và Hà qua quận 8, lên nhà mình lúc bấy giờ ở tầng 2 chung cư Phạm Thế Hiển, mang theo chai Ararat hiếm hoi, uống với nhau một ly rồi về). Ôi cái thời nghèo khó mà ấm áp làm sao. Cúng giao thừa bằng một bình hoa cau rẻ tiền, mà xúm nhau khen là hoa trắng ngần quá đẹp. Chiếc bánh chưng mà cứ mỗi sáng ba mươi tết hằng năm, anh Đinh Cường trên chiếc mobylett đem cho. Các cháu giờ đây tuổi đã trên dưới bốn mươi vẫn nhớ các anh  mỗi  lần nhắc những kỷ niệm.</p>
   <p>
  Mười một năm cũng chỉ là khoảnh khắc thôi. Đến một tuổi nào đó người ta sẽ nghĩ về thời gian như ngắm một mặt sông phẳng lặng, tưởng nó ngừng trôi mà thực ra đang âm thầm chảy. Ở một tuổi nào đó người ta sẽ lần lược mất  đi những người bạn. Chỉ mất đi mà không có sự bù đắp. Một hôm anh Đinh Cường gửi cho tôi tấm ảnh chụp chung, trong đó hai người bạn thân thiết đã ra đi, với giòng chữ <i>chỉ còn lại chừng này, thôi hãy giữ mình và sống như từng sống với nhau</i>. Lời anh làm tôi bần thần mãi.</p>
  <p align="center">
  <a href="LQuynh-TTVan--DCuong-TCung-TCS.jpg/image_view_fullscreen"><img src="LQuynh-TTVan--DCuong-TCung-TCS.jpg/image_preview" /></a><br />
  Đã hai người đi…
  </p>

   <p>
  Mười một năm. Tấm ảnh anh ở bìa sau một cuốn sách được đặt khiêm tốn trên kệ sách phòng riêng tôi. Một góc nhỏ dành cho anh. Không hương, không hoa. Chỉ có chiếc ly thủy tinh và chai black label, chập chờn ngày tháng cũ….</p>
   <p>
  <b>LỮ QUỲNH</b><br />
  San Jose, 3-2012.</p>



   


title: Ngày cá tháng tư: Nói thật về Trịnh Công Sơn
created: 2012-11-02 09:14:07+00:00
edited: 2012-11-02 09:38:57+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Báo Điện tử Tổ Quốc, 01.04.2012
url_id: ngay-ca-thang-tu-noi-that-ve-trinh-cong-son
body:
  <br />
  <p><strong><em>Báo Điện tử Tổ Quốc: </em></strong>Sống thật lòng, yêu thật lòng, nhạc cũng thật lòng. Đó là Trịnh Công Sơn. Oái oăm, những người lạ lại thường gặp số phận lạ. Ông mất đúng vào Ngày nói dối (01/04/2001). Độc giả yêu Sơn cho đó là Ngày nói dối huyền thoại dành cho một thiên tài âm nhạc. Hàng năm cứ đến ngày ấy, những người quen biết Sơn lại hay nhắc đến tên của người nghệ sỹ này như một chỉ dấu kỷ niệm. Một bàn trà nhỏ có nhạc sỹ Hồng Đăng &#8211; người được biết đến với <strong>Hoa sữa</strong>, nhạc sỹ Văn Dung với <strong>Những bông hoa trong vườn Bác</strong>, nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo với <strong>Khúc hát sông quê</strong> và nhà thơ Mai Linh, người rất mê nhạc Trịnh cùng trò chuyện về những kỷ niệm <em>thật</em> với Trịnh.</p>

  <div align="center">
  <img src="doithoai1.jpg" />
  <p class="discreet">Từ trái sang phải: Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo, nhạc sỹ Văn Dung,<br />nhạc sỹ Hồng Đăng và nhà thơ Mai Linh - Ảnh: Ngọc Thành</p>
  </div>

  <p>
  <em>Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo</em>: Tôi nhớ có một bài hát mà Trịnh từng hát một lần duy nhất tại Sài Gòn năm 84 cho tôi và Nguyễn Thụy Kha nghe mà giờ không nghe thấy ở đâu nữa, đó là “Dung Hòa ca”. Dung Hòa là cô gái Hà Nội “rất bụi”, có giọng hát khàn khàn lạ lạ, khuôn mặt rất đẹp.</p>
  <p>
  <em>Nhạc sỹ Văn Dung</em>: Sơn thì gặp ai cũng viết được bài hát hết. Sơn từng bảo: “Moa gặp Nguyệt viết Nguyệt ca, gặp Diễm viết Diễm ca, gặp Dung Hòa viết Dung Hòa ca, gặp Oanh hay gặp bất kỳ ai cũng thành bài hát hết”.</p>
  <p>
  <em>Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo</em>: Sau này gặp Dung Hoà, Dung Hòa lấy chồng nước ngoài, làm doanh nghiệp, bảo “em cũng chưa nghe bài đó bao giờ”.</p>
  <p>
  <em>Nhạc sỹ Văn Dung</em>: Trịnh Công Sơn và một nhóm anh em du ca như Trần Long Ẩn, Trần Tiến, Hoàng Hiệp đã từng bị cụ Võ Văn Kiệt gọi lên nhắc nhở: “các anh muốn làm gì thì làm, nhưng âm nhạc là chính trị, không thể  chỉ là du ca đâu nhé”.</p>
  <p>
  Trịnh Công Sơn biết chuyện: “Chỉ có bạn bè là vui thôi” rồi cầm đàn hát “Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui, chọn những bông hoa chọn những nụ cười, và như thế tôi sống vui từng ngày…”</p>
  <p>Nói về chuyện chết của Trịnh Công Sơn, có một chuyện rất đặc biệt. Ngày 2/8/1997, tôi vào Sài Gòn và đến nhà Diệp Minh Tuyền chơi. Lúc đó chỉ có vợ và hai cô con gái ở nhà chuẩn bị dọn nhà, cô con gái bảo “bố cháu đi chuẩn bị làm hậu sự cho chú Sơn rồi”. Nhưng lần đó Sơn không chết, mà đùng một cái đến tháng 11 thì Diệp Minh Tuyền chết. Hóa ra Tuyền ủ bệnh từ lúc nào không hay.</p>

  <div align="center">
  <img src="doithoai2.jpg" />
  <p class="discreet">Nhà thơ Mai Linh hát tại Quán cà phê nhạc Trịnh<br />(Trà quán Dương Tùng) tại Đà Lạt.</p>
  </div>

  <p style="text-align:left;" align="center"><em>Nhà thơ Mai Linh</em>: Khi Sơn chết thật, tờ báo đầu tiên đăng bài của tôi về kỷ niệm với Trịnh Công Sơn ở Huế năm 1977 là tờ <strong><em>Thể thao ngày nay</em></strong> do Đỗ Hóa làm. Báo ra lúc 5g sáng ngày 2 tháng 4. Đỗ Hóa đùa bảo: “Trịnh Công Sơn chết rồi mới biết chơi thể thao. Cả đời chỉ biết  cử tạ (nâng ly và đặt ly), nhưng lại được ông Mai Linh cáo phó ở báo Thể thao”. Đỗ Hóa là võ sư nổi tiếng và cũng nổi tiếng về sự hào hiệp. Đỗ Hóa chết sau Trịnh 5 năm vì ung thư xương. Buồn quá. Người tốt lại thường đoản mệnh.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Văn Dung</em>: Mình rất thích chuyện về đám cưới 3 người mà Tạo viết trên báo Gia đình xã hội, nhưng văn học là văn học, báo là báo, ông đừng hư cấu đấy nhé, ta phải sòng phẳng thế.</p>
  <div align="center">
  <img src="doithoai3.jpg" />
  <p class="discreet">Nhạc sỹ Trịnh Công Sơn và nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo</p>
  </div>

  <p><em>Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo</em>: Chuyện thật, đó là bài báo cơ mà. Hôm đó, Trịnh Công Sơn nói với Đinh Cường và Trịnh Cung là muốn  làm đám cưới với Thanh Thúy (Tàu).  Thanh Thúy chỉ là ca sỹ nghiệp dư thôi. Thế là ba ông đến quán bar, đợi Thanh Thúy hát xong, Trịnh Công Sơn bẽn lẽn rút ra một món quà cưới. Trời ơi, đó là cái nhẫn bằng mê ca do Đinh Cường và Trịnh Cung sắm cho. Trịnh Công Sơn rất trang trọng đeo vào tay Thanh Thúy. Sơn kể: “Lúc ấy Sơn thấy một giọt nước mắt (thật) rơi xuống lưng bàn tay Sơn nóng bỏng”.</p>
  <p>Đưa Sơn và Thanh Thúy về nơi ở của Thúy thì Đinh Cường và Trịnh Cung đi về, đi được một đoạn thì thấy tiếng chân rất hớt hải chạy đằng sau. Hóa ra là Sơn. Sơn bảo: “Sơn thấy lần đầu tiên ở một  mình trong phòng cùng với một người phụ nữ, thấy nó cứ vô lý thế nào ấy”.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Văn Dung</em>: Lại chuyện Sơn và các cô gái. Một lần Sơn ra Hà Nội ở Khách sạn Đồng Lợi, Sơn đến đây bao giờ cũng mướn phòng 202, mà Sơn đến khách sạn nào người ta cũng giành riêng cho phòng 202. Tất cả ngồi uống say be bét, còn mình với Sơn ngồi lại, lúc đó là 1g chiều, bỗng có người điện thoại. Sơn bảo “Em đến đi, phòng 202 nhé” rồi quay ra bảo mình: “Văn Dung, ông cứ giả vờ ngủ say không biết gì nhé. Khi cô gái kia đến, hai người nói chuyện tíu tít,  “anh ra Hà Nội bao lâu mà em không gặp được”, “thôi chết, em quên mất rồi, em để quên chìa khóa dưới xe”. Khi cô ấy xuống thì Sơn khóa cửa trong lại và bảo tôi: “Văn Dung ơi, moa không biết cô bé này là cô bé nào”. Tôi bảo: “nói chuyện một lúc hỏi han thân thiết như thế mà gặp nhau còn phải hỏi”. Sơn bảo: “ai moa cũng quen như thế”. Nhưng một người tài hoa như thế thì nhớ hết các fan hâm mộ làm sao được.</p>
  <p>Rồi một lần mình dẫn Sơn đến nhà trung đoàn trưởng trung đoàn phi công.</p>
  <p>Chủ nhà mừng rơn khi gặp Sơn và việc đầu tiên là mở rượu. Ba người làm hết cả chai. Trên đường đưa Sơn về, mình và Sơn còn rẽ vào nhà Thái Bá Vân, hôm ấy chỉ có Mì ở nhà, Sơn lại hỏi “ở nhà có chi không”, lại tìm được chai rượu, mình bảo mình mệt rồi, mình đi nằm đây. Sơn ngồi uống một mình đến 12h đêm thì mình tỉnh dậy. Mình bảo Sơn: “mình phải về nhà với vợ con”. Sơn bảo: “Bây giờ Văn Dung về thì đến lượt Moa nằm”. Thế là Sơn hồn nhiên khò một giấc đến sáng.</p>
  <p>Chỉ có thằng nghệ sỹ đích thực thì mới thoải mái đến thế.</p>
  <p>Sơn bảo: Thái Bá Vân vào Sài Gòn đến  nhà Sơn nhưng thực ra ông ấy có ở đâu. Ông ấy uống rượu, say, ngủ”.</p>
  <div align="center">
  <img src="doithoai4.jpg" />
  <p class="discreet">Nhà thơ Mai Linh : Thái Bá Vân đẹp trai lắm, đẹp như tạc. Đó là người làm chữ giỏi, gieo chữ quá siêu đi.</p>
  </div>

  <p><em>Nhà thơ Mai Linh</em>: Thái Bá Vân đẹp trai lắm, đẹp như tạc. Đó là người làm chữ giỏi, gieo chữ quá siêu đi.</p>
  <p><em>Nhac sỹ Nguyễn Trọng Tạo</em>: Lúc đầu, đoạn đường ven hồ Tây có ngã ba với đường Văn Cao định đặt tên Đỗ Nhuận, nhưng Dương Trung Quốc phát biểu: “Đỗ Nhuận là nhạc sỹ cách mạng, nên để cái đường to. Còn Trịnh Công Sơn thì là một người yêu Hồ Tây, đường tuy nhỏ nhưng lại hợp với cái lãng mạn thơ mộng của nhạc sỹ”. Toàn hội nghị đặt tên đường đều tán thành.</p>
  <p>Sau khi Sơn mất 1 năm, tôi có nói với ông bạn làm Chủ tịch Thừa Thiên Huế là Nguyễn Xuân Lý nên đặt tên đường Trịnh Công Sơn ở Huế. Ông Lý nói quy định phải sau khi chết 5 năm mới được đặt tên đường, sau 5 năm tôi hỏi vẫn chưa được đặt tên. Mãi đến đầu năm 2011 mới đặt, một con đường rất đẹp, nằm dọc sông Hương.</p>
  <p><em>Nhà thơ Mai Linh</em>: Hà Nội đặt tên con đường bên Hồ Tây là Trịnh Công Sơn thật khéo. Thế là từ Văn Cao đến Trịnh Công Sơn đúng với cái tên Đài truyền hình Nhật Bản đã làm phim về hai người.</p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <img src="doithoai5.jpg" />
  <p class="discreet">Nhạc sỹ Trịnh Công Sơn và nhạc sỹ Văn Dung (TP.HCM 18-10-2000)</p>
  </div>

  <p><em>Nhạc sỹ Văn Dung</em>: Tại sao lại “<em>từ</em>”, Văn Cao nói: “Sơn là 1 người hát thơ, dù tôi rất yêu Sơn nhưng Sơn chỉ là người hát thơ, chuyển tải thơ bằng âm nhạc”. Sơn tự nói: Tôi đến âm nhạc ban đầu là một thầy giáo, tôi chỉ là một người học sư phạm ở Quy Nhơn<em>.</em></p>
  <p><em>Nguyễn Trọng Tạo</em>:  Văn Cao dùng chữ: “Trịnh Công Sơn là người thơ ca”.</p>
  <p>Nếu nhìn TCS bằng ca khúc thì có nhiều kiểu: ca khúc có thể là hát thơ, có thể là một bản nhạc mà bỏ lời đi vẫn tồn tại độc lập như Hạ trắng. Ca khúc TCS có lớp lang, khúc thức rất chuẩn, rất classic, còn hát thơ thường bị thơ dẫn dắt.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Văn Dung</em>: Tất cả những cái đó là khuôn mẫu. Quan họ không phải là phát triển hay cải biên quan họ, một bài hát của Phó Đức Phương hay Nguyễn Trọng Tạo là tôi tạo ra một tác phẩm phát triển trên ngôn ngữ của các cụ chứ không giống các cụ.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Hồng Đăng</em>: Giới nhạc Hà Nội tiếp xúc với TCS vào năm 75, 76. Hồi đó tôi còn ở trong một cái nhà tranh vách đất ở Lý Thường Kiệt thì Trần Tiến dẫn Sơn  đến gặp tôi. Tiến gõ cửa nói: “Anh Đăng ơi, Tiến đây, có ông bạn hay lắm đến gặp anh đây này”</p>
  <p>Tôi thấy một người lơ phơ, gầy gầy nói tiếng Huế, chưa biết là ai cả.</p>
  <p>Người đó giới thiệu: “Tôi là Trịnh Công Sơn, sáng mới gặp Văn Cao, chiều đến đây gặp anh”.</p>
  <p>Bọn tôi ngày đó ít có điều kiện để nghe nhạc Trịnh Công Sơn, nhưng nghe loáng thoáng một số bài thấy ông là  một người rất đặc biệt. Viết mà có bút pháp đặc biệt thì rất ít. Khen Sơn thế thì Sơn nói: “Sơn có học hành chi mô”.</p>
  <p>Sau đó, chúng tôi đi bộ quay trở lại nhà Văn Cao. Văn Cao thấy tôi thì mừng lắm “ôi giời ơi, ông Đăng ơi, thế thì hôm nay phải làm bữa rượu”.</p>
  <p>Buồn cười nhất là trên đường đi bộ đến nhà Văn Cao, Sơn nhìn thấy một tấm biển con con bằng bìa trên viết dòng chữ “Ở đây Quy Gai Xốp”, Sơn hỏi: “ở đây có ông Quy Gai Xốp là ông nào thế, là người Liên Xô à?Lúc biết được nơi sản xuất bánh quy, bánh gai, bánh xốp thì mọi người cười rũ ra.</p>

  <div align="center">
  <img src="doithoai6.jpg" />
  <p class="discreet">Nhạc sỹ Trịnh Công Sơn và nhạc sỹ Hồng Đăng</p>
  </div>
  <p><em>Nhà thơ Mai Linh</em>: Cuộc lưu diễn cuối cùng của Trịnh Công Sơn tại Hà Nội là ở Cung Hữu Nghị năm 95,96 gì đó. Trịnh Vĩnh Trinh vừa về nước, lúc đó không có điện thoại, tôi đến đầu tiên nhìn thấy bà Cầm, Phu nhân của Thủ tướng Võ Văn Kiệt ngồi hàng trên cùng với vợ chồng ông Nguyễn Khoa Điềm. Lúc đó ông Điềm là Bộ trưởng Bộ Văn hóa -Thông tin. Anh Sơn bảo “Em lên hàng trên ngồi” nhưng tôi từ chối, ngồi hàng hai. Sơn lúc đó chắc chỉ 39kg, gầy khủng khiếp mà hát gần nửa  chương trình. Lúc kết thúc, mọi người đi ra dần. Tôi để ý thấy bà Cầm nán lại và ủng hộ cho quỹ từ thiện 10 triệu đồng.</p>
  <p>Tôi hỏi: sao anh không làm ở Nhà Hát lớn cho sang? Anh Sơn nói “Chỗ ni có 4 mặt tiền. Nhà hát Lớn nó kênh kiệu quá. Còn để Dương Minh Long nó phát hành đĩa.</p>
  <p>Người hát hay nhất bài hát của mình là Trịnh Công Sơn. Sau Trịnh Công Sơn là Trần Tiến.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Hồng Đăng</em>: Người quý Trịnh Công Sơn là bà Mão, giám đốc khách sạn Đồng Lợi. Có 1 năm ông Sơn ra, ngồi tán phễu với nhau.</p>
  <p><em>Nhà thơ Mai Linh:</em> Hình như chính ông Thái Bá Vân xui Trịnh Công Sơn vẽ.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo</em>: Lần đầu tiên gặp Sơn, Tạo phụ trách đoàn văn công xung kích đóng quân tại Lệ Kỳ, Quảng Bình. Tự nhiên gần trưa có anh trực ban vào báo cáo có khách, khách lạ, tóc dài, mặc áo măng tô màu cánh gián, đi xe đạp mini, cười có răng khểnh. Tôi mới đi ra cổng lính,  người khách giới thiệu: “Mình là Sơn, Trịnh Công Sơn”. “Ô, tôi có nghe nhạc anh”. Tôi rất bất ngờ là tại sao Trịnh Công Sơn  đến một mình thì Sơn bảo: “Ở ngoài giếng có mấy anh em văn nghệ sĩ đang rửa chân còn Sơn không rửa”. Các vị Vĩnh Nguyên, Xuân Hoàng, Võ Quê, Lâm Thị Mỹ Dạ&#8230; đi xe đò từ Huế ra Quảng Bình, mang theo cả xe đạp, xe đò hỏng đúng ở Quán Hàu, nghĩ đến tôi, liền đạp xe đến chơi. Tôi đón đoàn vào. Tôi hỏi cô quản lý nhà bếp: “có gì ăn không”, “báo cáo thủ trưởng có 5 cân thịt lợn tươi, trong kho còn 1 tạ giò cừu hộp”, “rượu còn không?”, “còn 28 chai rượu chanh HN”, còn thuốc lá thì chính trị viên chạy sang người bạn làm quân nhu lấy về một tút.</p>
  <p>Trưa ăn cơm uống rượu xong, Sơn bảo “Thích quá, nhưng cho Sơn ngủ một tí, Sơn mệt quá”.</p>
  <p>Chiều tôi bảo “giờ anh Sơn có thích nghe văn công bộ đội hát không”, Sơn bảo “Thích. Sơn chưa được nghe bao giờ”. Tôi tổ chức một hội trường lợp bằng cây rừng, tập hợp bốn chục người lại nghe các nhà thơ đọc thơ. Giới thiệu Trịnh Công Sơn hát, Sơn bảo Sơn mệt, không hát được, cho Sơn ngồi nghe. Sau khi nghe anh em văn công bộ đội diễn mấy tiết mục, Trịnh Công Sơn bỗng hứng lên, bảo “cho Sơn mượn cái đàn ghita Sơn hát một bài với các anh chị”. Và Sơn hát “Rừng núi dang tay nối lại biển xa…”. Đến khi Trịnh Công Sơn đi rồi, anh em cứ hát mãi “nối liền một vòng tử sinh”. Bài hát của Trịnh Công Sơn để lại cho anh em một ấn tượng lạ lùng. Đến giờ thì đã thành bài hát của thanh niên hát trong các hội trại.</p>
  <p>Cuộc gặp bất ngờ nhưng cái gì cũng đủ, mà chia tay thì lưu luyến.</p>
  <p>Sau 7 năm, gặp lại Trịnh trong ngày sinh nhật Văn Cao 60 tuổi ở Hội Nhạc sỹ. Sơn, Trần Long Ẩn từ Sài Gòn bay ra. Văn Cao đánh đàn bằng nắm đấm và cùi chỏ tay, âm thanh chói tai vô cùng, sau cùng kết thúc bằng một ngón tay trỏ đánh vào nốt đô. Người ta vỗ tay không thể tả được. Văn Cao bảo: “Đánh như thế là vì tay nó bị đau, do bị cái xe húc vào. Hai là vì mình không thể chơi đàn như một nhạc công được vì mình là thằng sáng tác, làm thế mới độc đáo chứ”. Sơn bảo “Sơn chưa bao giờ hình dung Văn Cao là một người ghê gớm thế”, “âm nhạc của anh Văn Cao là núi, âm nhạc của Sơn là đồng bằng”. Tôi bảo: “đi núi mỏi thì cũng phải đi xuống đồng bằng, đó là sự nối tiếp, sự bù trừ”.</p>
  <p>Trịnh Công Sơn hiền, nhưng khi cảm xúc thực sự, anh luôn quên cả mình.</p>
  <p><em>Nhà thơ Mai Linh</em>: Sơn tán gái bằng sự im lặng.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo</em>: Ông Hoàng Phủ Ngọc Tường hay phê phán Trịnh Công Sơn vì rượu, “Bạ ai mời Sơn cũng đi, người ta biến Sơn thành cây cảnh để người ta trang trí, Sơn phải biết phân biệt chỗ nào nên đi, chỗ nào không nên đi”. Sơn cười: “Sơn biết chi mô, người ta mời mình là người ta quý mình thì mình quý lại, biết chi mô”.</p>
  <p>Khi làm tập sách “Trịnh Công Sơn &#8211; một người thơ ca, một cõi đi về” (cuốn sách do Nguyễn Trọng Tạo, Nguyễn Thụy Kha, Đoàn Tử Huyến làm sau ngày mất TCS), dư luận đánh giá rất cao, có bài báo đã nói “Trịnh Công Sơn là một thiên tài”.</p>
  <p><em>Nhà thơ Mai Linh:</em> Văn Cao rất trọng Trịnh Công Sơn.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo</em>: Sau triển lãm tranh với Đinh Cường, Trịnh Công Sơn  bảo Trọng Khôi đưa cho một đĩa màu, rồi ngồi vẽ, nhìn ai cũng vẽ, Trịnh Công Sơn vẽ có thể không giống nhưng rất đẹp.</p>
  <p><em>Nhà thơ Mai Linh</em>: Sơn hỏi Mai Linh “anh vẽ có đẹp không”, Mai Linh bảo “anh vẽ giống như em làm nhạc”.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Hồng Đăng</em>: Trịnh Công Sơn có cảm tình với các cô gái Hà Nội. Khánh Ly, Lệ Thu, Vân Anh, Hồng Nhung đều là người Bắc.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Văn Dung</em>: Một lần Sơn nói với mình “có một lần, 2 giờ rưỡi đêm tự nhiên Moa lại thấy nhớ Hồng Nhung, liền đi xích lô một vòng đến nhà Hồng Nhung gõ cửa, thì người ra mở cửa lại là Lê Viện (bố Hồng Nhung), Sơn bảo: “moa không hiểu tại sao đang đêm lại nhớ Viện”.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Nguyễn Trọng Tạo</em>: Một buổi tối, có 4 người: Linh mục Nguyễn Ngọc Lan, Nguyễn Quang Sáng, Đinh Cường, Trịnh Công Sơn, thêm tôi với Nguyễn Thụy Kha là 6 người. Thế mà nhoáng cái đã hết một chai Vodka ngựa đen, Sơn gọi “dì ơi, dì cho tiếp 2 chai nữa nhé”. Bà giúp việc lên xích lô mua thêm hai chai vodka nữa. Uống một hồi lại “dì ơi, 2..”, tổng cộng bốn lần “dì ơi”. Sau đó Sáng về trước. Tôi, Kha, Linh mục Nguyễn Ngọc Lan, Đinh Cường rời nhà Sơn, đi vào một quán ăn trứng chim cút. Chia tay nhau đã 2h sáng thế mà vẫn mò được về nhà Nguyễn Duy. Đến cổng gặp một bóng người lại tưởng là ăn mày, ăn xin. Gọi Duy xuống mở cổng thì thấy người đó đứng bật dậy hỏi “Tạo à”. Hóa ra là lão Trần Mạnh Hảo.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Văn Dung</em>: Trịnh Công Sơn lần nào đi uống xong cũng bảo đi karaoke, nhưng đến quán là ngủ gật.</p>
  <p><em>Nhà thơ Mai Linh</em>: công bằng mà nói bài Phú Quang và Hồng Đăng về Hà Nội nó ẩm ướt hơn, bài của TCS trẻ quá, tươi sáng quá,</p>
  <p>Ở Đà Lạt có một thằng cha rất hay. Hắn ta rất yêu Trịnh Công Sơn nhưng chưa bao giờ gặp mặt. Hai vợ chồng hắn tuy rất nghèo nhưng cũng vay mượn bạn bè để mở một cái quán để tụ tập những người yêu Trịnh. Hắn tên là Phương, hát rất hay, chơi các loại nhạc cụ rất giỏi. Quán Dương Tùng của Phương như một hoài niệm rất êm ái về Trịnh. Lần nào vô Đà Lạt tôi cũng đến đấy để nhâm nhi Trịnh cùng với những người mình chưa quen biết bao giờ.</p>
  <p><em>Nhạc sỹ Văn Dung</em>: Sơn không bao giờ nói ra để truyền tải những gì mình hiểu biết, mà dùng âm nhạc để truyền tải. Sơn viết nhạc không phải là những gì anh thấy mà là những gì anh nghĩ.</p>
  <p>Cuối tháng chạp năm 1976, tôi đưa anh Sơn đến Hồ Tây, trước đền Quán Thánh, Sơn nói: “Moa đã đọc rất nhiều, nghe rất nhiều về Hồ Tây. Nhưng hôm nay moa đến đây  mới thấy Hồ Tây đẹp hơn tất cả những gì moa nghe, đọc”. Bài Nhớ mùa thu Hà Nội là bài hát viết trong thời điểm mùa đông, viết về anh những gì anh nghĩ, ở đó tất cả Hà Nội hiện lên với những cung bậc trong suy nghĩ của anh Sơn. Nhờ Sơn, chính người Hà Nội mới hiểu về cây cơm nguội vàng, người Hà Nội ăn cốm nhiều nhưng không biết đến cốm sữa. Sơn là thế, ra Hà Nội vào mùa đông nhưng viết Hà Nội về mùa thu. Trịnh Công Sơn biết nhiều nhưng trong cuộc sống ông ít nói. Tất cả những gì ông biết, những khát khao, ước vọng đều được truyền tải qua âm nhạc.</p>
  <p>Thế là Trịnh. Đã khuất núi mà vẫn hoàn nguyên kỷ niệm. Những người tài vẫn bên cạnh chúng ta. Giai phẩm của họ vẫn sống mãi.</p>
  <p>
  Nguồn : <a href="http://nhathonguyentrongtao.wordpress.com/2012/04/01/ngay-ca-thang-t%C6%B0-k%E1%BB%83-th%E1%BA%ADt-v%E1%BB%81-tr%E1%BB%8Bnh-cong-s%C6%A1n/">nhathonguyentrongtao.wordpress.com</a></p>


title: Ngôn ngữ Trịnh
created: 2009-11-23 15:40:04+00:00
edited: 2009-11-23 21:25:47+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Chu, tháng 4 năm 2008.
url_id: ngon-ngu-trinh-1
body:
  <p>       
  Trịnh Công Sơn tự đắp cho mình một “nấm mồ”, để rồi ngồi trên đó mà trầm tư không dứt về thân phận kiếp người, cho dù thể phách và tinh anh chưa một lần vỗ cánh bay đi. Thi thoảng trong đời thấp thoáng những bóng giai nhân - như nàng Kiều ngày xuân đi tảo mộ - “<i>buồn chân ghé chơi”</i> “ngôi mộ” bằng thơ và bằng nhạc do chính bàn tay người nhạc sĩ tài ba có cái “gien” lau sậy ấy xây nên. Tuy “hồn ma” Trịnh Công Sơn đã thoát thai và đang thênh thang trong cõi riêng của mình, nhưng xem chừng Trịnh Công Sơn còn nặng nợ với trần gian này lắm! Và sau những lần tao ngộ ấy, những giai điệu diễm lệ ra đời, góp phần đưa chàng trai họ Trịnh đi vào tình sử. Đó là hệ quả của cuộc hôn phối giữa “cõi mộng” và “trần gian”. Từ đó ông khoác vào chữ “buồn” hai hình hài: “đẫm lệ” và “diễm lệ”!</p> 
  <p>     
  Trên chặng đường phát triển ngôn ngữ tiếng Việt, Trịnh Công Sơn như một nhà phù thủy của ngôn từ, ông khoác vào ngôn ngữ mẹ đẻ một quầng ảo vọng, chắp cánh cho tưởng tượng và đã biến thành hạc vàng bay vút trên bầu trời thơ siêu thực đang dậy thì lứa ô mai nhị độ ở thế kỷ XX mà theo tôi có lẽ ngàn năm sau cũng khó có người Việt nào đạt đến trình độ điêu luyện ấy. Ông như một vị tướng tài ba, điều động đội quân ngôn ngữ một cách diệu xảo. Những sự vật tầm thường nhưng khi được “chiếc đũa thần” của Trịnh gõ vào thì lập tức biến thành lạ thường. “Nắng” thì ai chả thấy, nhưng chỉ có Trịnh Công Sơn mới thấy “<i>Nắng Thuỷ Tinh”</i>. “Mưa” đương nhiên ai chả biết nhưng “<i>Mưa Hồng”</i> thì chỉ chàng trai họ Trịnh mới hay! Hạ là hè. Mùa hạ tức mùa hè. Điều đó có gì lạ! Lạ chăng là bởi sau chữ Hạ, Trịnh Công Sơn thêm chữ Trắng đầy diễm tuyệt trong ca khúc “<i>Hạ Trắng”</i>. “Mắt xanh xao” có lẽ đối với các nhà bệnh lý học thì đấy là triệu chứng của một bệnh nào đấy, nhưng đối với Trịnh thì <i>“mắt xanh xao”</i> lại là điểm nhấn cho một hình ảnh liêu trai, đài các: <i> “Dài tay em mấy thuở mắt xanh xao”</i> (Diễm Xưa).</p> 
  <p>       
  Do yêu cầu của bài viết tôi đã làm cái việc “động trời” là đụng đến Nguyễn Du - một bậc thầy về ngôn ngữ. Tôi không có ý so sánh, chỉ cúi xin cụ tha thứ nếu như kẻ hậu sinh này có phần thất lễ với cụ. Tôi chỉ muốn bàn về nghệ thuật sử dụng ngôn từ giữa hai con người tài danh này mà thôi. Dẫu sao cụ cũng đã trở thành người cha già của thi ca và tư tưởng Việt Nam, cũng thênh thang nơi đỉnh Hồng Lĩnh tiêu dao đồng lộng với gió quê nhà và là một trong năm nhà thơ vĩ đại nhất Đông Phương. Thì tôi tin rằng nếu mình có bất kính với cụ một chút chắc cụ cũng không chấp cái kẻ hậu sinh xảo ngôn này, nên tôi mạnh dạn viết ra chủ ý của mình vậy. Tuy nhiên cái hay, cái đẹp thì muôn hình vạn trạng, lại thêm “gu” thưởng lãm nghệ thuật của mỗi người mỗi khác. Vì cái đẹp là vô cùng, e không chiều được tất thảy mọi người, tôi đành chiều theo sở thích riêng của mình!</p> 
  <p>       
  Ở Nguyễn Du, tiếng Việt chỉ đẹp bởi sự chính xác, mang tính triết lý cao, và xem ra cái “mỹ” ở đây chỉ là cái “mỹ” của hiện thực. Còn cái “đẹp” của Trịnh Công Sơn lại là cái “đẹp” bảng lãng, sương khói của siêu thực, ấn tượng, bởi vì ông có khả năng tạo nên độ bóng của ngôn từ. Sự vật nào được Trịnh Công Sơn đụng đến cũng bớt thật đi, và được khoác lên một thứ ánh sáng mới, đủ sức bước ra sân khấu của ngôn từ với vẻ mặt trang trọng.</p> 
  <p>       
  Vũ trụ quan và nhân sinh quan của Nguyễn Du là tài - mệnh tương đố và dù nàng Kiều - giai nhân toàn bích nhất trong suốt hai thế kỷ qua cũng chưa thể có thêm đôi cánh để thoát khỏi mớ đèo bòng tài - mệnh. Ngược lại, những cô gái trong <i>Diễm Xưa</i>, <i>Biển Nhớ</i>, <i>Nắng Thủy Tinh</i>, <i>Như Cánh Vạc Bay</i> ... thì đích thị họ là những nàng tiên, bởi họ có đôi cánh tin yêu, toả ánh sáng nghê thường xuống chốn nhân gian này. Cái biệt tài của Trịnh Công Sơn là vậy! Những từ, tổ hợp từ như <i>Phúc Âm Buồn</i>, <i>Vết Lăn Trầm</i>, <i>Biển Nhớ</i>, <i>Diễm Xưa</i>, <i>Tuổi Đá Buồn</i>, <i>Rồi Như Đá Ngây Ngô</i>... thì phải chờ đến con người tài danh Trịnh Công Sơn mới đủ khả năng để gọi tên sự vật một cách diệu ảo.</p> 
  <p>       
  Khác với Nguyễn Du tạo nên nàng Kiều - một giai nhân toàn bích - nhưng cái đẹp toàn bích không làm Trịnh Công Sơn rung động, giữa cái toàn bích ông chấm một nét hỏng và chính nét hỏng đó làm say lòng người: </p>
  <dd>
  <i>“Gió sẽ mừng vì tóc em bay<br />
  Cho mây hờn ngủ quên trên vai<br />
  Vai em gầy guộc nhỏ<br />
  Như cánh vạc về chốn xa xôi”</i><br />
  (Như Cánh Vạc Bay).
  </dd> 
  <p>       
  Cụ Nguyễn Tiên Điền có lúc phải thốt lên một câu: <i> “Yêu nhau lại hóa bằng mười phụ nhau”</i>. Trịnh Công Sơn thì sao? Chẳng sao cả! Ông bình thản trước mọi tráo trở của cuộc đời. Ông lớn tiếng công bố: <i>“Yêu em yêu thêm tình phụ / Yêu em lòng chợt từ bi bất ngờ”</i>. Đây là lời chú mở lối Thiên Thai, là tình yêu cứu rỗi, chung cùng, vượt qua ranh giới thiện ác, vị kỷ của con người.</p> 
  <p>       
  Cái đẹp và cái buồn của Trịnh Công Sơn, có cái gì đó khác người. Như một nhà hiền triết Phương Đông, ông nhận ra cái tất yếu của cô đơn, cái hào hoa của thất bại, cái quyến rũ của triền dốc, cái ma lực của chén đắng. Đời dành cho ông lên đến đỉnh buồn và xuống tới vực thẳm một cái “Tâm Linh Thị” nhìn ra mọi lẽ đời, do đó bóng dáng cổ tích không hề xuất hiện trong các ca khúc của Trịnh, tình yêu cũng siêu hình, nỗi đau cũng siêu hình, tức là ít nhiều nhuốm màu sắc ý chí của kẻ chủ trương đồng thời nhạt bớt hương vị của thường tình. Tình yêu trở thành ý niệm. Vì vậy dù thật buồn, bao giờ cũng có một câu hé nắng. Đó là cái diệu tài của Trịnh.</p> 
  <p>       
  Hình như máu lửa quê hương và sự ám ảnh về cái chết đã làm cuộc hôn phối cho một thế giới vừa hư vừa thực trong các ca khúc của Trịnh Công Sơn. Ông nhìn thấy cái “tan” ngay khi cái “hợp” đang thành tựu, cái biến dịch ngay trong cái khởi nguyên. <i>“Ngày nào vừa đến đã xa muôn trùng”</i> (Rồi Như Đá Ngây Ngô), <i> “Từ lúc đưa em về là biết xa nghìn trùng”</i> (Như Cánh Vạc Bay) hay <i>“Có chút lệ nhoà trong phút hôn nhau” </i> (Bay Đi Lặng Thầm), <i>“Trong xuân thì thấy bóng trăm năm”</i> (Gần Như Niềm Tuyện vọng), <i> “Đã có nghìn trùng trên môi người tình/ Đã dấu nụ tàn bên trọng nụ hồng/ Có chớm lạnh lùng trên môi nồng nàn/ Có thoáng gập ghềnh trên con đường mòn”</i> (Như Một Vết Thương)... Dưới con mắt ông thần chết không đáng sợ như ta tưởng mà thần chết cũng có cái gì đó rất duyên(!). Ông tâm sự: <i>“Cuối cùng không có gì khác hơn là sống và chết. Sống làm thế nào cho tràn đầy sự có mặt và chết cho tràn ngập cõi hư không. Phải đi đến tận cùng của hai cõi sống chết để làm tan biến những giấc mộng đời không thực”</i>. Bởi mọi sự vật đều thường biến, biến thiên theo những chu kỳ nhất định, không có cái gì trường cửu, kể cả tình yêu. Vì vậy nghe ông chúng ta thường bắt gặp một cái nhìn đầy ưu tư về thân phận.</p> 
  <p>       
  Có lẽ Trịnh Công Sơn là “ma” trong chốn riêng của mình, ông làm mưa làm gió, ông thoắt ẩn thoắt hiện, ông dịch chuyển vũ trụ, ông phân chia con người. Chưa bao giờ ngôn ngữ mẹ đẻ lại có một bộ mặt liêu trai, lạ lẫm đến như vậy: <i>“Chợt hồn xanh buốt cho mình xót xa”</i> (Diễm Xưa), <i>“Vòng tay quen hơi băng giá”</i> (Nghe Những Tàn Phai), <i>“Tay rong rêu muộn màng”</i> (Ru Ta Ngậm Ngùi), <i> “Ngủ đi em tay xanh ngà ngọc”</i> (Em Hãy Ngủ Đi), <i> “Bàn tay xanh xao đón ưu phiền”</i> (Nắng Thủy Tinh) ...</p> 
  <p>       
  Hãy trở lại với cụ Nguyễn Du, và xem cụ Nguyễn tả cảnh. Tôi xin trích ra đây hai câu thơ trong Kiều: <i>“Cỏ non xanh rợn chân trời/ Cành lê trắng điểm một vài bông hoa”</i> –<i> </i> một vẽ đẹp toàn bích của hội họa tả thực. Trịnh Công Sơn: <i>“Ôi áo xưa lồng lồng đã xô dạt trời chiều”</i> (Tình Nhớ), <i>“Nghe tháng ngày chết trong thu vàng” </i> (Nhìn Những Mùa Thu Đi) thì lại là đỉnh cao của ấn tượng, siêu thực.</p> 
  <p>        
  Nhóm tâm trạng của Nguyễn Du: <i>“Từ nay góc bể chân trời</i>/ <i>Nắng mưa thui thủi quê người một thân”</i>. Trọng âm nằm ở chữ “một”<i> </i> âm trắc, chữ “thân” âm bằng theo sau tạo thành âm hưởng buồn như một kết tốt đen của sự cô quạnh. Câu thơ đạt đến sự chuẩn mực của nền văn học cổ điển.</p> 
  <p>       
  Cũng là một thân, cũng là sự cô đơn vô tận của kiếp người trong cõi trần ai nhưng Trịnh Công Sơn lại dùng chữ “với” cực hay. <i>“Đời như vô tận/ Một mình tôi về/ Một mình tôi về,  với tôi”</i> (Lặng Lẽ Nơi Này). Nói về sự trống lạnh cô đơn mà ông dùng liên từ “với” làm tôi lạnh người. </p> 
  <p>       
  Dưới đôi cánh thi ca thiên tài của mình, Trịnh Công Sơn một lần nữa đưa ngôn ngữ mẹ đẻ vỗ cánh bay lên. Ông khái quát hoá sự vật thành biểu tượng, khi chúng ta nghĩ ngợi đến cùng đích cộng với sự thăng hoa tình cảm thì lại gặp ông. Ngôn ngữ của ông có sức len lỏi vào những tế bào người nghe và làm cho các tế bào bừng tỉnh, cộng hưởng, run rẩy không thôi. Và ở một góc độ nào đó, Trịnh Công Sơn không chỉ dừng lại ở nhà phù thủy của ngôn từ mà còn là nhà sáng tạo ngôn ngữ.</p> 
  <p>        
  Trên đây là toàn bộ cảm nhận của tôi về cách sử dụng ngôn ngữ của hai con người tài danh: Nguyễn Du - Trịnh Công Sơn. Là hai vĩ nhân của ngôn từ: một người là đỉnh cao của hội họa tả thực, một người thuộc trường phái ấn tượng, siêu thực. Tôi không có ý so sánh, chỉ muốn khẳng định một điều: Nguyễn Du là tuyệt đỉnh nhưng không có nghĩa cái đẹp đến đấy thì chấm dứt. Vả lại đây là hai kênh khác nhau: hiện thực và siêu thực… ·  <br /> 
  <br />
  <br />
  <b>Trịnh Chu</b><br />
  tháng 4 năm 2008.<br />
  <br />
  <i>Nguồn : tác giả gửi</i></p>


title: Ngôn ngữ Trịnh
created: 2013-04-21 06:14:02+00:00
edited: 2013-04-21 06:24:37+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trịnh Chu, baolamdong.vn, 20/03/2011
url_id: ngon-ngu-trinh-1
body:
  <br />
  <p><span style="font-weight: bold;">Trịnh Công Sơn tự đắp cho mình một “nấm mồ”, để rồi ngồi trên đó mà trầm tư không dứt về thân phận kiếp người, cho dù thể phách và tinh anh chưa một lần vỗ cánh bay đi. Thi thoảng trong đời thấp thoáng những bóng giai nhân - như nàng Kiều ngày xuân đi tảo mộ - “buồn chân ghé&#160; chơi” “ngôi mộ” bằng thơ và bằng nhạc do chính bàn tay người nhạc sĩ tài ba có cái “gien” lau sậy ấy xây nên. Tuy “hồn ma” Trịnh Công Sơn đã thoát thai và đang thênh thang trong cõi riêng của mình, nhưng xem chừng Trịnh Công Sơn còn nặng nợ với trần gian này lắm! Và sau những lần tao ngộ ấy, những giai điệu diễm lệ ra đời, góp phần đưa chàng trai họ Trịnh đi vào tình sử. Đó là hệ quả của cuộc hôn phối giữa “cõi mộng” và “trần gian”. Từ đó ông khoác vào chữ “buồn” hai hình hài: “đẫm lệ” và “diễm lệ”!</span></p>

  <p align="center">
  <img src="tcs.jpg" alt="Cố nhạc sỹ Trịnh Công Sơn" />
  </p>

  <p>Trên chặng đường phát triển ngôn ngữ tiếng Việt, Trịnh Công Sơn như một nhà phù thủy của ngôn từ, ông khoác vào ngôn ngữ mẹ đẻ một quầng ảo vọng, chắp cánh cho tưởng tượng và đã biến thành hạc vàng bay vút trên bầu trời thơ siêu thực đang dậy thì lứa ô mai nhị độ ở thế kỷ XX mà theo tôi có lẽ ngàn năm sau cũng khó có người Việt nào đạt đến trình độ điêu luyện ấy. Ông như một vị tướng tài ba, điều động đội quân Việt ngữ một cách diệu xảo. Những sự vật tầm thường nhưng khi được “chiếc đũa thần” của Trịnh gõ vào thì lập tức biến thành lạ thường. “Nắng” thì ai chả thấy, nhưng chỉ có Trịnh Công Sơn mới thấy “Nắng Thủy Tinh”. “Mưa” đương nhiên ai chả biết nhưng “Mưa Hồng” thì chỉ chàng trai họ Trịnh mới hay! Hạ là hè. Mùa hạ tức mùa hè. Điều đó có gì lạ! Lạ chăng là bởi sau chữ Hạ, Trịnh Công Sơn thêm chữ Trắng đầy diễm tuyệt trong ca khúc “Hạ Trắng”. “Mắt xanh xao” có lẽ đối với các nhà bệnh lý học thì đấy là triệu chứng của một bệnh nào đấy, nhưng đối với Trịnh thì “mắt xanh xao” lại là điểm nhấn cho một hình ảnh liêu trai, đài các: “Dài tay em mấy thuở mắt xanh xao” (Diễm Xưa).<br />
  <br />
  Do yêu cầu của bài viết tôi đã làm cái việc “động trời” là đụng đến Nguyễn Du - một bậc thầy về ngôn ngữ. Tôi không có ý so sánh, chỉ cúi xin cụ Nguyễn tha thứ nếu như kẻ hậu sinh này có phần thất lễ với cụ. Tôi chỉ muốn bàn về nghệ thuật sử dụng ngôn từ giữa hai con người tài danh này mà thôi. Dẫu sao cụ cũng đã trở thành người cha già của thi ca và tư tưởng Việt Nam, cũng thênh thang nơi đỉnh Hồng Lĩnh tiêu dao đồng lộng với gió quê nhà, và là một trong năm nhà thơ vĩ đại nhất Đông Phương. Thì tôi tin rằng nếu mình có bất kính với cụ một chút chắc cụ cũng không chấp cái kẻ hậu sinh xảo ngôn này, nên tôi mạnh dạn viết ra chủ ý của mình vậy. Tuy nhiên cái hay, cái đẹp thì muôn hình vạn trạng, lại thêm “gu” thưởng lãm nghệ thuật của mỗi người mỗi khác. Vì cái đẹp là vô cùng, e không chiều được tất thảy mọi người, tôi đành chiều theo sở thích riêng của mình!<br />
  Ở Nguyễn Du, tiếng Việt chỉ đẹp bởi sự chính xác, mang tính triết lý cao, và xem ra cái “mỹ” ở đây chỉ là cái “mỹ” của hiện thực. Còn cái “đẹp” của Trịnh Công Sơn lại là cái “đẹp” bảng lãng, sương khói của siêu thực, ấn tượng, bởi vì ông có khả năng tạo nên độ bóng của ngôn từ. Sự vật nào được Trịnh Công Sơn đụng đến cũng bớt thật đi, và được khoác lên một thứ ánh sáng mới, đủ sức bước ra sân khấu của ngôn từ với vẻ mặt trang trọng.<br />
  Vũ trụ quan và nhân sinh quan của Nguyễn Du là tài - mệnh tương đố và dù nàng Kiều - giai nhân toàn bích nhất trong suốt hai thế kỷ qua cũng chưa thể có thêm đôi cánh để thoát khỏi mớ đèo bòng tài - mệnh. Ngược lại, những cô gái trong Diễm Xưa, Biển Nhớ, Nắng Thủy Tinh, Như Cánh Vạc Bay ... thì đích thị họ là những nàng tiên, bởi họ có đôi cánh tin yêu, tỏa ánh sáng nghê thường xuống chốn nhân gian này. Cái biệt tài của Trịnh Công Sơn là vậy! Những từ, tổ hợp từ như Phúc Âm Buồn, Vết Lăn Trầm, Biển Nhớ, Diễm Xưa, Tuổi Đá Buồn, Rồi Như Đá Ngây Ngô... thì phải chờ đến con người tài danh Trịnh Công Sơn mới đủ khả năng để gọi tên sự vật một cách diệu ảo.<br />
  <br />
  Khác với Nguyễn Du tạo nên nàng Kiều - một giai nhân toàn bích - nhưng cái đẹp toàn bích không làm Trịnh Công Sơn rung động, giữa cái toàn bích ông chấm một nét hỏng và chính nét hỏng đó làm say lòng người:<br />
  Gió sẽ mừng vì tóc em bay<br />
  Cho mây hờn ngủ quên trên vai<br />
  Vai em gầy guộc nhỏ<br />
  Như cánh vạc về chốn xa xôi<br />
  (Như Cánh Vạc Bay)<br />
  <br />
  Cụ Nguyễn Tiên Điền có lúc phải thốt lên một câu: “Yêu nhau lại hóa bằng mười phụ nhau”. Trịnh Công Sơn thì sao? Chẳng sao cả! Ông bình thản trước mọi tráo trở của cuộc đời. Ông lớn tiếng công bố: “Yêu em yêu thêm tình phụ/ Yêu em lòng chợt từ bi bất ngờ”. Đây là lời chú mở lối Thiên Thai, là tình yêu cứu rỗi, chung cùng, vượt qua ranh giới thiện ác, vị kỷ của con người.<br />
  <br />
  Cái đẹp và cái buồn của Trịnh Công Sơn, có cái gì đó khác người. Như một nhà hiền triết Phương Đông, ông nhận ra cái tất yếu của cô đơn, cái hào hoa của thất bại, cái quyến rũ của triền dốc, cái ma lực của chén đắng. Đời dành cho ông lên đến đỉnh buồn và xuống tới vực thẳm một cái “Tâm Linh Thị” nhìn ra mọi lẽ đời, do đó bóng dáng cổ tích không hề xuất hiện trong các ca khúc của Trịnh, tình yêu cũng siêu hình, nỗi đau cũng siêu hình, tức là ít nhiều nhuốm màu sắc ý chí của kẻ chủ trương đồng thời nhạt bớt hương vị của thường tình. Tình yêu trở thành ý niệm. Vì vậy dù thật buồn, bao giờ cũng có một câu hé nắng. Đó là cái diệu tài của Trịnh.<br />
  <br />
  Hình như máu lửa quê hương và sự ám ảnh về cái chết đã làm cuộc hôn phối cho một thế giới vừa hư vừa thực trong các ca khúc của Trịnh Công Sơn. Ông nhìn thấy cái “tan” ngay khi cái “hợp” đang thành tựu, cái biến dịch ngay trong cái khởi nguyên. “Ngày nào vừa đến đã xa muôn trùng” (Rồi như đá ngây ngô), “Từ lúc đưa em về là biết xa nghìn trùng” (Như Cánh Vạc Bay) hay “Có chút lệ nhòa trong phút hôn nhau” (Bay Đi Lặng Thầm), “Trong xuân thì thấy bóng trăm năm” (Gần Như Niềm Tuyệt Vọng), “Đã có nghìn trùng trên môi người tình/ Đã dấu nụ tàn bên trọng nụ hồng/ Có chớm lạnh lùng trên môi nồng nàn/ Có thoáng gập ghềnh trên con đường mòn” (Như Một Vết Thương)... Dưới con mắt ông thần chết không đáng sợ như ta tưởng mà thần chết cũng có cái gì đó rất duyên(!). Ông tâm sự: “Cuối cùng không có gì khác hơn là sống và chết. Sống làm thế nào cho tràn đầy sự có mặt và chết cho tràn ngập cõi hư không. Phải đi đến tận cùng của hai cõi sống chết để làm tan biến những giấc mộng đời không thực”. Bởi mọi sự vật đều thường biến, biến thiên theo những chu kỳ nhất định, không có cái gì trường cửu, kể cả tình yêu. Vì vậy nghe ông chúng ta thường bắt gặp một cái nhìn đầy ưu tư về thân phận.<br />
  <br />
  Có lẽ Trịnh Công Sơn là “ma” trong chốn riêng của mình, ông làm mưa làm gió, ông thoắt ẩn thoắt hiện, ông dịch chuyển vũ trụ, ông phân chia con người. Chưa bao giờ ngôn ngữ mẹ đẻ lại có một bộ mặt liêu trai, lạ lẫm đến như vậy: “Chợt hồn xanh buốt cho mình xót xa” (Diễm Xưa), “Vòng tay quen hơi băng giá” (Nghe Những Tàn Phai), “Tay rong rêu muộn màng” (Ru Ta Ngậm Ngùi), “Ngủ đi em tay xanh ngà ngọc” (Em Hãy Ngủ Đi), “Bàn tay xanh xao đón ưu phiền” (Nắng Thủy Tinh) ...<br />
  <br />
  Hãy trở lại với cụ Nguyễn Du, và xem cụ Nguyễn tả cảnh. Tôi xin trích ra đây hai câu thơ trong Kiều: “Cỏ non xanh rợn chân trời/ Cành lê trắng điểm một vài bông hoa” – một vẽ đẹp toàn bích của hội họa tả thực. Trịnh Công Sơn: “Ôi áo xưa lồng lồng đã xô dạt trời chiều” (Tình Nhớ), “Nghe tháng ngày chết trong thu vàng” (Nhìn Những Mùa Thu Đi) thì lại là đỉnh cao của ấn tượng, siêu thực.<br />
  <br />
  Nhóm tâm trạng của Nguyễn Du: “Từ nay góc bể chân trời/ Nắng mưa thui thủi quê người một thân”. Trọng âm nằm ở chữ “một” âm trắc, chữ “thân” âm bằng theo sau tạo thành âm hưởng buồn như một kết tốt đen của sự cô quạnh. Câu thơ đạt đến sự chuẩn mực của nền văn học cổ điển.<br />
  <br />
  Cũng là một thân, cũng là sự cô đơn vô tận của kiếp người trong cõi trần ai nhưng Trịnh Công Sơn lại dùng chữ “với” cực hay. “Đời như vô tận/ Một mình tôi về/ Một mình tôi về,&#160; với tôi” (Lặng Lẽ Nơi Này). Nói về sự trống lạnh cô đơn mà ông dùng liên từ “với” làm tôi lạnh người.<br />
  <br />
  Dưới đôi cánh thi ca thiên tài của mình, Trịnh Công Sơn một lần nữa đưa ngôn ngữ mẹ đẻ vỗ cánh bay lên. Ông khái quát hóa sự vật thành biểu tượng, khi chúng ta nghĩ ngợi đến cùng đích cộng với sự thăng hoa tình cảm thì lại gặp ông. Ngôn ngữ của ông có sức len lỏi vào những tế bào người nghe và làm cho các tế bào bừng tỉnh, cộng hưởng, run rẩy không thôi. Và ở một góc độ nào đó, Trịnh Công Sơn không chỉ dừng lại ở nhà phù thủy của ngôn từ mà còn là nhà sáng tạo ngôn ngữ.<br />
  <br />
  Trên đây là toàn bộ cảm nhận của tôi về cách sử dụng ngôn ngữ của hai con người tài danh: Nguyễn Du - Trịnh Công Sơn. Là hai vĩ nhân của ngôn từ: một người là đỉnh cao của hội họa tả thực, một người thuộc trường phái ấn tượng, siêu thực. Tôi không có ý so sánh, chỉ muốn khẳng định một điều: Nguyễn Du là tuyệt đỉnh nhưng không có nghĩa cái đẹp đến đấy thì chấm dứt. Vả lại, đây là hai kênh khác nhau: hiện thực và siêu thực…</p>
  <p><b>TRỊNH CHU</b><br />
  <a href="http://baolamdong.vn/vhnt/201103/Ngon-ngu-trinh-2039452/">baolamdong.vn</a>, 20/03/2011
  </p>


title: “Người con gái Việt Nam da vàng”
created: 2010-03-08 21:21:10+00:00
edited: 2010-03-08 21:28:20+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: GIAO CHỈ, SJ-ViệtTribune, 26/02/2010
url_id: nguoi-con-gai-viet-nam-da-vang
body:
  <br />
  <p>
  <strong>Anh em nhà họ Lâm</strong></p> 
  <p>
  Tối Chủ nhật vừa qua chúng tôi có dịp tham dự bữa ăn có văn nghệ giúp vui quả thật là đặc biệt. Nếu được hỏi về lý do và nội dung, không biết phải trả lời làm sao. Lời mời qua Email của chị Trươnggia Vy tóm tắt như thế này. “Xin mời quí vị tham dự cơm tối tổ chức gấp rút để tiễn đưa cô bác sĩ đi nhà thương. Quý vị, phần lớn trong gia đình y khoa gồm các ca sĩ tài tử sẽ hát nhạc Trịnh công Sơn. Vì cô bác sĩ đi chữa bệnh nan y lại thích nhạc của ông họ Trịnh.”</p> 
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
       <img src="http://www.viettribune.com/vt/files/vol04num200/lv6.jpg" />
  <p class="discrett">
  Từ phải, Trương Gia Vy tặng tượng Phật Quan Âm cho BS Lâm Việt<br />
  bên trái là Hoàng Mộng Thu. Photo Cao Sơn/Tin Việt </p>
  </div>
   
  <p>
  Câu chuyện thật đơn giản như vậy nhưng đã quy tụ được khá nhiều người tham dự. Vai chính hết sức xa lạ nhưng là nhân vật làm thành câu chuyện đau thương trong cộng đồng Việt Nam từ mấy tuần qua. Cô bác sĩ độc thân 37 tuổi mắc bệnh nan y phải vào nhà thương điều trị tên là Lâm Việt.</p> 
  <p>
  Chị Trươnggia Vy và chị Hoàng Mộng Thu đã kể đi kể lại câu chuyện buồn của Lâm Việt trên báo chí, Radio và TV tại San Jose. Xin được nhắc lại như sau.</p>
  <p> 
  Anh em họ Lâm sinh trưởng ở Mũi Né, Phan Thiết. Cha mẹ chia tay. Cha có gia đình khác vào Saigon đem theo 2 con lớn là Lâm Bình và Lâm Tuyết Ni. Hai chị em cô nhỏ Lâm Mỹ Việt và Lâm Mỹ Linh ở lại với mẹ.<br /> 
  Năm cô út Mỹ Việt 4 tuổi, mẹ qua đời. Người anh 13 tuổi từ Sài Gòn trở về Mũi Né đùm bọc các em. Khi Bình 18 tuổi dẫn 2 em Mỹ Linh 14 và Mỹ Việt 11 “canh me” vượt biên. Các em thành công và đến Hoa Kỳ. Hai em gái nhỏ được các gia đình nhận làm cha mẹ nuôi bảo trợ về Michigan. Cậu Lâm Bình đã trưởng thành tự lo lấy thân đã ghi danh vào Job Corps.</p> 
  <p>
  Từ đó các cô gái nhỏ của miền quê nghèo Mũi Né lầm lũi xây dựng cuộc đời. Không ai biết được rằng trải qua hơn 20 năm đèn sách, cả hai đều tốt nghiệp bác sĩ. Mỹ Linh là bác sĩ gây mê, làm việc tại San Francisco và Mỹ Việt là bác sĩ nội thương làm việc tại Kaiser, San Rafael. Hoa Kỳ quả thực là đất đãi người hiếu học. Anh em họ Lâm đến Mỹ năm 1985, hai mươi năm sau đã mở cánh cửa vàng bước vào Cali với những ước mơ thành sự thực..</p> 
  <p>
  Riêng cô út Lâm Việt năm 2006 tốt nghiệp bác sĩ y khoa 33 tuổi đã nguyện suốt đời sẽ theo đuổi 1 ngành cao quý nhất của xã hội. Nhưng chỉ 2 năm sau, 2008 cô phát hiện bị bệnh ung thư máu, căn bệnh y hệt câu chuyện tình Love Story đã từng làm Hoa Kỳ và cả thế giới nhỏ lệ khóc thương. Tại nhà thương Kaiser, cô bác sĩ trẻ trở thành bệnh nhân. Suốt 2 năm theo đuổi hóa trị, nhưng bây giờ hy vọng rất mong manh. Giai đoạn cuối là đang trông cậy vào việc tìm người hiến tủy. Giấc mơ cũng tương tự như trúng số vì hàng triệu người mới có 1 người trùng hợp và vui lòng hiến tủy. Hy vọng nhiều nhất trong khối người Việt và người Á châu. Với hàng trăm triệu người trên thế giới, phải có 1 người trùng hợp, nhưng người đó bây giờ ở đâu?</p> 

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
       <img src="http://www.viettribune.com/vt/files/vol04num200/lv7.jpg" />
  <p class="discrett">
  Từ Phải, Lâm Việt, chị Nga (ICAN), Quỳnh Mai, Ngọc Quyên (ICAN),<br />
  BS Nguyễn Hoàng Tuấn. Photo Trương Xuân Mẫn/Việt Tribune </p>
  </div><p>
  Trong khi chờ đợi, tối Chủ nhật tháng 2 năm 2010, trời mưa tầm tã, những ca sĩ tài tử của gia đình y khoa lên hát Trịnh Công Sơn cho “Người con gái Việt Nam da vàng” thưởng thức. Ngồi cùng bàn với cô Lâm Việt là bà con xa gần của Phan Thiết mới tìm lại được qua câu chuyện buồn trên tin tức truyền thông. Đồng thời có cả cô chị cả Lâm Tuyết Ni, hiện là bác sĩ thú y từ Việt Nam qua thăm em. Như vậy cả gia đình có 3 chị em thì cả ba đều là bác sĩ.</p> 
  <p>
  <strong>Người con gái Việt Nam da vàng- TCS</strong></p> 
  <p>
  Trước khi gặp mặt cô Lâm Việt, được nghe kể rằng cô bác sĩ này dù bị bệnh hết sức hiểm nghèo nhưng vẫn vui vẻ lạ thường. Chúng tôi nghe thì biết vậy, nhưng lòng những phân vân. Tuổi trẻ đứng trước chuyện tử sinh, có thể bên ngoài thấy vậy nhưng không phải vậy. Lại được biết rằng, em rất thích nhạc Trịnh công Sơn. Chuyện này xem ra cũng khác thường.</p> 
  <p>
  Cô bé miền duyên hải, mồ côi mẹ năm lên 4 , lủi thủi một mình cho đến năm 11 vượt biên. Rồi lần lượt vào ở với 4 gia đình nhận nuôi trẻ vị thành niên. Tuổi thơ đầy những kỷ niệm buồn tủi. Sau đó nội trú đại học Mỹ. Ngày đêm lo học ngành y, thì giờ đâu mà thong thả. Từ nhà các bà mẹ nuôi của sở xã hội cho đến khuôn viên đại học, bạn Việt Nam không có, tiếng Việt quên dần. Còn chỗ nào cho Trịnh công Sơn. Nhưng trong buổi tối Chủ nhật đó, ngồi cùng bàn với Lâm Việt, tôi thấy quả thực là chuyện lạ. Cô bác sĩ bệnh nhân ung thư máu hết sức hồn nhiên và vui vẻ. Niềm vui với sức sống mãnh liệt hoàn toàn chân thực. Và cô nàng quả nhiên mê nhạc Trịnh công Sơn. Trên sân khấu các ca sĩ trình bày. Dưới bàn Lâm Việt theo dõi từng lời ca với ánh mắt long lanh.</p> 
  <p>
  Bầy tỏ riêng với tôi, Lâm Việt nói là rất tiếc chưa thấy mọi người thật vui và chưa hết lòng nghe từng bài hát. Ở góc chúng tôi ngồi, khán giả hơi ồn ào, không giữ yên lặng để thưởng thức. Riêng hình ảnh Lâm Việt cho tôi thấy cô gái này hết sức kiên cường dù sống với niềm vui tính từng ngày. Và cô có quen thuộc nhạc Trịnh công Sơn</p> 
  <p>
  Tại sao lại yêu được nhạc Việt, và tại sao lại Trịnh công Sơn. Tôi sẽ phải đi tìm cho được câu trả lời.</p> 
  <p><strong>“Yêu quê hương như yêu đồng lúa mới&#8230;”</strong></p> 
  <p>
  Chiều thứ Hai, ngay sau khi đi lấy máu thử nghiệm thêm 1 lần nữa trong số hàng trăm lần từ bao năm qua, Lâm Việt gọi điện thoại lại cho bác Giao Chỉ. Xem ra từ khi về Cali, tiếng Việt của Lâm Việt đã khá rồi. Bác hỏi thực, tại sao tên cháu lại như tên con trai vậy. Cô tiết lộ bí mật. Con là út, ở nhà chỉ gọi là út em. Tên mẹ đặt là Thuận. Khi vượt biên, anh Bình muốn em út nhớ nguồn gốc nên làm giấy tờ cho con là Việt. Ông nội con là người Hoa, lấy bà nội người Việt. Cha mẹ con là người Việt. Và bây giờ con chắc chắn mình là người Việt. Không phải Mỹ, không phải Hoa. Con là Lâm Việt. Cảm ơn anh Bình. Em là Việt.</p> 
  <p>
  Tôi chẳng biết anh Lâm Bình là ai, nhưng 12 tuổi khi mẹ chết đã từ Saigon trở về Mũi Né nuôi 2 em nhỏ. Năm 18 tuổi dẫn 2 em vượt biên, đến trại làm ngay giấy tờ khai cho em út lấy tên là Việt. Ở đâu ra mà có được đứa bé ngon lành như thế. Em gái Lâm Việt tiếp tục ca ngợi anh chị trong 1 hoàn cảnh gia đình hết sức đoàn kết thương yêu nhau. Bác lại hỏi con theo đạo gì. Lâm Việt nói rằng lúc còn nhỏ cháu biết cha mẹ theo đạo Phật, nhưng rất mơ hồ. Qua Mỹ cháu theo gia đình cha mẹ nuôi đi nhà thờ Tin Lành, nhưng bây giờ cháu muốn trở về đạo Phật, thực sự muốn về lại cội nguồn.</p> 
  <p>
  Lại hỏi cháu gặp nhạc Trịnh công Sơn ở đâu, và em nhớ gì về quê hương. Lâm Việt dường như cố tập trung để tìm câu trả lời trong ký ức và cũng cố dẫn giải bằng Việt Ngữ. Mẹ em chết năm em 4 tuổi. Mẹ chết cùng đứa em bé của em chưa sinh ra đời. Lúc đó em khóc theo anh chị. Từ đó cho đến năm 11 tuổi em có tuổi thơ bên quê nhà Mũi Né, rất nghèo nàn nhưng không gian tràn ngập mùi thơm nước mắm. Em nhớ biển, nhớ bãi cát, con cua, vựa cá và nhất là nước mắm rồi đến những bài ca Trịnh công Sơn của anh Bình. Qua đến Hoa Kỳ, may còn 2 chị em cùng sống trong gia đình bảo trợ, Người anh thần tượng và chỗ dựa duy nhất đã tách lìa. Chị em đi học. Tiểu học rồi trung học. Một thế giới xa lạ rồi quen dần, Nhưng vẫn còn nhớ nước mắm Phan Thiết quay quắt. Chị em mua xì dầu vì nhà Mỹ không chịu được mùi Phan Thiết. Và cũng đôi khi tìm nghe nhạc Trịnh công Sơn. Ở Michigan không dễ gì kiếm được. Nhưng khi vào nội trú đại học thì mua cả chai nước mắm về chan với cơm. Tưởng hồn ai bay về Mũi Né. Nhạc Trịnh công Sơn réo rắt đêm ngày. Nhạc tình, nhạc chiến tranh, nhạc quê hương đủ cả. Vì vậy cháu nói với chị Vy là nguyện ước được nghe mọi người hát nhạc Trịnh công Sơn.</p> 
  <p>
  Đêm Chủ nhật vừa qua là món quà đẹp đẽ nhất mà cháu nhận được từ mọi người. Từng bàn và từng bàn, mọi người đến với em. Những bài ca của Trịnh công Sơn réo rắt trên sân khấu về khuya. Nhà hàng Thành Được dọn thực đơn Việt Nam. Hương vị nước mắm quê nhà, nào ai biết là Phan Thiết, Phước Tĩnh hay Phú Quốc.</p> 
  <p>
  <strong>Em ơi đừng tuyệt vọng</strong></p> 
  <p>
  Bây giờ bác mới hỏi cháu về chuyện bệnh tật. Cháu có dịp xem phim Love Story chưa. Thưa bác, cách đây khoảng 8 tháng, tình cờ cháu thấy anh Bình có phim đó. Hoàn toàn vô tình, cháu đem ra xem. Ai ngờ thấy cô đó bị bệnh giống mình. Xem xong cháu muốn quên ngay. Cháu không muốn gặp kết cục như vậy. Từ năm 2008, khi bắt đầu thử nghiệm, thấy kết quả ung thư, cháu cho rằng lầm lẫn, không thể như thế được. Mình khỏe mạnh đâu có gì là bệnh đâu. Nhưng rồi thử đi thử lại, đành phải chấp nhận. Nhưng cháu quyết chiến đấu đến cùng. Cháu không biết sẽ còn được bao lâu và sẽ ra sao, nhưng cháu quyết không chịu thua. Không đầu hàng. Bây giờ vẫn còn tiếp tục chữa bệnh ở Kaiser. Khi hiến tủy thì sẽ lên Stanford. Bác hỏi cháu nếu qua khỏi được sẽ làm gì. Hiện nay cháu theo ngành y là đã quyết 1 lòng cho nghề y. Nhưng nếu qua khỏi bệnh này chắc cháu sẽ trở thành 1 người khác. Khác làm sao, chưa biết được. Nhưng sẽ cố tốt hơn, hiểu biết bệnh nhân nhiều hơn. Và cháu sẽ trở về cội nguồn. Cội nguồn Việt Nam ngay tại Hoa Kỳ.</p> 
  <p>
  Cháu đã có bạn trai chưa? Thưa bác, cháu đã từng có bạn trai những năm trước, nhưng nay đã chia tay rồi.</p> 
  <p>
  Sau khi bác cháu nói chuyện xong. Lâm Việt điện thoại trở lại và khẩn khoản nói rằng, Xin bác hắn gửi mọi người hãy hướng về ý nghĩa chung để cùng yểm trợ chương trình nhân đạo trong y khoa, nhưng không phải cho riêng cháu. Tôi ghi nhận thiện ý của em, nhưng tiếp tục trở về câu chuyện. &#8211; Cháu có nghĩ rằng bệnh của cháu có thể ngày càng xấu đi không? &#8211; Chắc chắn có ra sao thì cháu cũng phải chấp nhận, nhưng cháu không nghĩ đến chuyện đó. Cháu phải nỗ lực từng ngày, sẽ phải sống vui từng ngày, để đáp lại sựỳ bảo trợ thương yêu của anh chị em, của mọi người. Tôi nói rằng: Con làm như vậy là đúng đấy. Nếu đã thích nhạc Trịnh công Sơn thì phải nhớ những lời này, Đây là lời bài Đừng tuyệt vọng mà chị Vy đã chuẩn bị hát cho Lâm Việt, nhưng nghẹn ngào chẳng nên lời.</p> 
  <dd>
  <em>Đừng tuyệt vọng, em ơi đừng tuyệt vọng.<br /> 
  Em hồn nhiên, rồi em sẽ bình minh.<br /> 
  Có đường xa và nắng chiều quạnh quẽ.<br /> 
  Có hồn ai đang nhè nhẹ sầu đêm.?</em><br />
  ***
  </dd> 
  <p>
  Đừng tuyệt vọng, con ơi đừng tuyệt vọng&#8230; <br />
  <br />
  GIAO CHỈ<br />
  <a href="http://www.viettribune.com">SJ-ViệtTribune</a>, 26/02/2010
  </p> 

   


title: Người nữ trong nhạc Trịnh Công Sơn
created: 2009-05-18 15:38:01+00:00
edited: 2009-06-08 16:24:59+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: KHUẤt ĐẨU, 02/04/2009
url_id: nguoi-nu-trong-nhac-trinh-cong-son
body:
  <p>
  <br />
  Sau khi anh <i>đi bỏ lại con đường</i>, nhiều người đã nói tới những người nữ mà theo họ là người tình của anh. Một cô con gái yêu của người thầy dạy tiếng Pháp. Một nữ giáo sinh ở sư phạm Qui Nhơn. Một ca sĩ thời danh mà anh viết tặng Ướt Mi. Một người đã có chồng hai con ở Blao. Sau này còn có cả nột nữ doanh nhân thành đạt. Đó là chưa kể đã hai lần, để làm vui lòng mẹ, anh suýt nữa đã lên xe hoa. Có người còn ồn ào tự cho mình là người tình cuối! Nói chung, ai cũng muốn tìm ra một Mộng Cầm hay T.T.KH, những người nữ đã để lại bóng hình khá lộng lẫy trong văn chương Việt.
  </p>
  <p>
  Nhưng, nhà văn Sâm Thương, bạn thân anh, lại bảo chẳng có người phụ nữ nào in đậm bóng hình lên cuộc đời anh. Tôi cũng tin như vậy mặc dù ai cũng bảo còn Diễm đó. Diễm là ai mà anh gọi thiết tha đến thế trong những cơn <i>mưa trên tầng tháp cổ</i> hay trong những <i>căn gác đìu hiu chiều chủ nhật buồn</i>? Theo tôi Diễm không là ai cả. Diễm là Đẹp, là Nhan Sắc như Nguyên Sa đã từng gọi.
  </p>
  <p>
  Đã là nghệ sĩ, đương nhiên anh yêu cái Đẹp. (Yêu cái Đẹp chứ không phải gái đẹp). Một người nữ chân dài với ba vòng có số đo tuyệt hảo chưa chắc đã là người Đẹp dưới mắt nhìn của anh.
  </p>
  <p>
  Người nữ của anh trước hết phải là một <i>người con gái Việt Nam da vàng yêu quê hương như yêu đồng lúa chín.</i> Anh yêu <i>tóc em từng sợi nhỏ</i> nhưng không phải tóc vàng như Cung Trầm Tưởng. Lại càng không phải là gái Phù Tang dù có người đã từng lặn lội sang tìm anh, học tiếng Việt, làm luận án về anh và được trao bằng tiến sĩ.
  </p>
  <p>
  Nàng <i>đứng</i><i> bên trời tự do, yêu đời thiết tha, </i>luôn<i> cười đâu đó trong </i><i>lòng</i><i> phố xá đông vui</i>. Nàng đi lễ chùa, lễ nhà thờ, <i>qua công viên</i>, với <i>tà áo rộng</i>, với <i>hài nhung gấm</i>, thanh thoát đài trang nhưng không quá 
  kiêu kỳ. Nàng chỉ <i>cười</i> mà <i>không nói</i>, chỉ ngồi <i>hát</i> khi <i>mây bay ngang trời</i>. Nàng <i>muời sáu </i>tuổi<i> </i>với<i> môi hồng đào, tay măng trôi trên vùng tóc dài.</i> Nàng rất gần mà cũng rất xa, rất thực mà cũng rất kỳ ảo. Nàng rất bình thường nhưng không tầm thường. Một người như thế sẽ được Bùi Giáng thốt lên:
  </p>

  <dd>
  <i>Em ơi em đẹp vô củng</i><br />
  <i>Vì em có cái lạ lùng bên trong. </i> 
  </dd>
  <p>
  Cái lạ lùng bên trong là cái Đẹp, chỉ có những nghệ sĩ sâu sắc như anh hay thi sĩ họ Bùi mới cảm nhận được. Cái Đẹp của <i>hồn thơm cây trái</i> của <i>môi hôn lần đầu, </i>của <i>một chiều kia có em buồn buồn</i>. Cái đẹp thay màu rất chậm, đến nỗi <br />
  </p>
  <dd>
  <i>Một ngàn năm trước(...) môi em hồng nhạt</i><br />
  <i>Một ngàn năm sau môi em hồng vừa.</i> 
  </dd>
  <p>
  Cái Đẹp gần như ngừng lại, hay anh muốn chậm lại. Vì sao? <i>Vì tôi cần thấy em yêu 
  đời, yêu hoài</i>. Hãy nghe anh nói:
  </p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="ToiXinLamMayEm_bbt.jpg/image_view_fullscreen">
  <img src="ToiXinLamMayEm_bbt.jpg/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">Phổ ảnh ca từ TCS bởi PvĐ.<br /><i>Mise en image des mots de TCS par PvĐ.</i>
  </p>
  </div>

  <dd>
  <i>Tôi xin làm chút gió</i><br />
  <i>Mát thêm những bờ vai</i><br />
  <i>Tôi xin làm hôm nay</i><br />
  <i>Cho đời em trẻ mãi </i> <br />
  <br />
  <i>Tôi xin làm mây êm</i><br />
  <i>Trôi vào trang nhật ký</i><br />
  <i>Hay tôi làm mực hồng</i><br />
  <i>Chờ em giữa trang thư. </i> 
  </dd>
  <p>
  Như thế, anh mãi mãi là người tình của tuổi học trò, của Tuổi Trẻ, không chỉ một thời mà của nhiều thời, không chỉ hôm nay mà của cả ngàn sau.  
  </p>
  <dd>
  <i>Môi em cho ta một cánh hồng</i><br />
  <i>Lụa là phút ấy chưa quên. </i> <br />
  </dd>

  <p>
  <i>Một cuộc tình nhỏ bé, bên đôi môi hồng đào</i> thì không có chi là ồn ào, không có chi là đớn đau dù có hơi xót xa, dù có <i>hôn nhau lần đầu </i>cũng là <i>hôn nhau lần cuối. </i>Cho dù anh bảo
  </p>
  <dd>
  <i>Em phụ tôi một thời bé dại</i><br />
  <i>Thơ dại ra đi không nhớ gì tôi </i> <br />
  </dd>
  <p>
  Phụ, là cách nói để tiếc thương cho tuổi trẻ đã qua hay đã mất. <i>Mười năm xưa nàng đứng bên bờ dậu khiến lòng anh như khăn mới thêu</i>. Nhưng chỉ <i>mười năm sau, nhìn nhau ôi cũng như mọi người, </i>nên lòng anh buồn<i> như nắng qua 
  đèo. </i>
  </p>
  <p>
  <i>Từng người tình bỏ ta đi như những giòng sông nhỏ</i>. Buồn nhưng không thể không để sông về với biển, không thể không để các nàng <i>đi về nơi bế bồng</i>. Họ không thể không lớn lên, không thể không lấy chồng, đẻ con.
  </p>
  <dd>
  <i>Thuyền nào đã chở mất thuyền quyên</i><br />
  <i>Với những thuyền bườm lớp lớp ra sông</i><br />
  <i>Xin có lời mừng giữa chén rượu nồng </i> <br />
  </dd>

  <p>
  Phải vậy thôi. Phải rất đàn ông, từ bi, độ lượng. <i>Xin có lời mừng</i>. Không đau đớn tiếc thương đến nỗi phải gào lên như Vũ Hoàng Chương "Tố của Hoàng nay Tố của ai!". Hay như Phạm Duy đắm đuối quằn quại "ngày nhà em pháo nổ, anh cuộn mình trong chăn, như con sâu làm tổ trong trái vải cô đơn, tâm hồn anh nhuốm máu, ôi nhấp chén hư vô"</p>
  <dd>
  <i>Yêu em lòng chợt từ bi bất ngờ. </i>
  </dd>
  <p>
  Rất bình yên tự tại, bỡi vì còn rất nhiều em bên đời, tuổi mười sáu như mưa vẫn tiếp nối làm đầy nhiều con sông nhỏ khác. Và đời anh <i>vẫn bốn mùa thay lá</i>, vẫn nhớ em và <i>
  nằm mộng suốt đêm trong thiên đường. </i>
  </p>
  <br />
  <p>ĐÓA  HOA  VÔ  THƯỜNG</p>
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="TuDoEmLaSuong_bbt.jpg/image_view_fullscreen">
  <img src="TuDoEmLaSuong_bbt.jpg/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">Phổ ảnh ca từ TCS bởi PvĐ. <br /><i>Mise en image des mots de TCS par PvĐ.</i>
  </p>
  </div>

  <p>
  Đây là bản nhạc lạ thường nhất của anh. Ai cũng bảo anh yêu một nữ tu. Có một vidéo, người ta dàn dựng người nhạc sĩ vội vã chở chiếc chuông đi như chạy trốn một cách phản 
  cảm.
  </p>
  <p>
  Theo tôi đây là một bản tụng ca Đức Phật, có thể là Phật Quan Âm.
  </p>
  <p>
  Người nữ ở đây không mười sáu tuổi, không <i>một chiều kia có em buồn buồn</i>, 
  không <i>cười đâu đó trong phố xá đông vui</i>. Một người mà anh đã đi tìm trong<i> xa gần đất trời rộn ràng, trong sương hồng, trong chiều bạc mệnh</i>, tìm trong đàn chim <i>ngậm hạt sương bay</i>. Tìm ngày tìm đêm, bền bĩ một cách lạ thường không bao giờ tuyệt vọng.
  </p>
  <p>
  Và anh đã gặp một người<i> mình hạc xương mai</i>, với <i>nụ cười mong manh. </i>Nàng tinh khiết như cội nguồn nguyên thủy, nàng ngát hương giữa đôi giòng kinh.
  </p>
  <p>
  Nàng là Đạo, hay Đạo được anh hoá thân thành Nàng cho gần với Đời. Và nàng tắm gội dưới mưa <i>bốn bề</i> toả <i>ngát hương trầm</i>. Nàng dạy dỗ anh, tan chảy trong anh.
  </p>
  <p>
  Đạo thấm vào anh, gần gũi đến nỗi có <i>tôi trong dáng em ngồi trước sân</i>. <i>
  Từ đó hoa là em, một sớm kia rất hồng, nở hết trong hoàng hôn</i>. Nhờ có kinh đắp bồi, 
  nên từ đó anh<i> là đêm nở đóa hoa vô thường.</i>
  </p>
  <p>
  Khi cái Đẹp lên ngôi (lời  kinh là những cái Đẹp) thì sự phụng thờ của anh, một nghệ sĩ suốt đời đi tìm và tôn thờ cái Đẹp, cuộc trùng phùng chỉ là một tất yếu.
  </p>
  <br />
  <p>NGƯỜI NỮ ĐẦU TIÊN VÀ NGƯỜI NỮ CUỐI CÙNG</p>
  <br />
  <p>
  Đó là người đã mang anh đầy bụng. Người đã ru anh từ tiếng khóc ban đầu, ru anh qua cả cuộc đời, và ru anh cho đến lúc bạc đầu.
  </p>
  <p>
  Người ấy đã ru anh với <i>tiếng hát trên trời </i>để anh được<i> ngủ trên mây</i>.</p>

  <p>
  Người nữ đó không ai khác hơn là Mẹ.</p>
  <p>
  Người anh chịu ơn đầu tiên và chịu ơn cuối cùng. Người dù đã đi về nơi cuối trời vẫn chờ anh để ru anh hoài <i>ru mãi ngàn năm. </i>
  </p>
  <br />
  <p>NGƯỜI NỮ CAO CẢ VÀ VĨ ĐẠI</p>
  <br />
  <p>
  Đó là mẹ của những <i>em bé loã lồ khóc tuổi thơ đi</i>. Mẹ cùa những đứa con <i>hai mươi năm</i> đã <i>lớn ra ngoài chiến trường, </i>những đứa <i>con cùng cha </i>vẫn<i> 
  không quên hận thù</i>. Đó còn là người đàn bà hoá điên khi <i>vỗ tay reo mừng xác con, </i>chảy dài<i> giọt lệ ăn năn </i>trong những đêm ngồi nghe <i>đại bác dội về thành phố.</i>
  </p>
  <p>
  Đó là Mẹ của một<i> nước Việt buồn. </i></p>
  <p>
  Có thể kết một lời, trong văn học Việt Nam chưa có một tác giả nào yêu người nữ sâu sắc, tinh tế, từ ái và trân quý đến mức phụng thờ như Trịnh Công Sơn./.  
  </p>
  <p>
  <b>KHUẤt ĐẨU</b><br />
  02 tháng 4 năm 2009<br />
  <a href="http://www.vanchuongviet.org/" target="_blank">http://www.vanchuongviet.org/</a>
  </p>
  <br />
  <br />
  <hr />
  <p>
  <b>Ghi chú</b> :<br />
  So với bản đăng trên vanchuongviet.org, để các bạn dễ nhận diện, chúng tôi mạn phép chỉnh nghiêng tất cả các ca từ TCS, và ngược lại trở đứng lời văn của tác giả ẩn trong những dòng trích ca từ, và cũng có khi chúng tôi sửa lại cho đúng với nguyên bản ca từ TCS được trích. 
  </p>
  <p>
  Muốn nắn được một <i>người nữ</i> đẹp “Trịnh” như thế, tác giả cũng đã phải nằm lòng gần ba mươi ca khúc tâm đắc, mà chúng tôi chép tên lại đây, theo thứ tự xuất hiện, để các bạn đỡ thắc mắc, đôi khi: <i>Em đi bỏ lại con đường, Diễm xưa, Lời buồn thánh, Tuổi đời mênh mông, Hoa vàng mấy độ, Ru tình, Thương một người, Còn tuổi nào cho em, Môi hồng đào, Níu tay nghìn trùng, Chìm dưới cơn mưa, Vì tôi cần thấy em yêu đời, Quỳnh hương, Như một vết thương, Có một dòng sông đã qua đời, Tình xa, Vườn xưa, Ru em, Cho đời chút ơn, Đoá hoa vô thường, Lời mẹ ru, Người già em bé, Gia tài của mẹ, Ngủ đi con, Hát trên những xác người, Ca dao mẹ, Đại bác ru đêm. </i>
  </p>
  <p>
  Và chúng tôi cũng rất hân hạnh phụ hoạ theo hai bức “phổ ảnh ca từ TCS”. Cám ơn vanchươngviet.org đã cho phép chúng tôi đăng lại bài này.</p>
  <p>
  (PvĐ, 16/05/2009).</p>


title: Người nuôi nấng những giấc mơ bằng âm nhạc
created: 2015-04-26 22:05:29+00:00
edited: 2015-04-26 22:07:36+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Bình Nguyên Trang, ANTG, 25/04/2015
url_id: nguoi-nuoi-nang-nhung-giac-mo-bang-am-nhac
body:
  <p><b>Nhạc Trịnh, là cơn mưa thấm vào từng ngày tháng tuổi trẻ, nuôi nấng một loài cây rất lạ, rất mơ hồ huyền hoặc khói sương trong tâm hồn. Tôi đã phải lòng thứ âm nhạc ấy, và đó cũng là cái cớ để bất kỳ ai yêu nhạc Trịnh đều là bạn của mình, như một nhẽ đương nhiên của đời sống.</b></p>
  <p>Thực sự, có rất nhiều lúc đau buồn, tưởng như không thể gượng dậy, lạ kỳ thay một câu thơ, một giai điệu, một giọng hát lại có thể mạnh hơn toàn bộ đời sống thực ngoài kia. Nó cho mình vịn vào, nương tựa. Như một bàn tay xoa nhẹ sau lưng mình, vỗ về, an ủi. Như một lời thì thầm từ sâu thẳm tiềm thức, cho mình thêm những hân hoan để tiếp tục con đường. Vì đã cảm nhận như vậy, nên có nhiều khi tôi băn khoăn tự hỏi, thực và mộng trong đời, cái gì có thể nuôi nấng mình nhiều hơn. Đôi khi là mộng vậy.</p>
  <p>Năm tôi 15 tuổi, một buổi chiều mưa đi qua ký túc xá trường chuyên, bất ngờ gặp một giọng hát. Một giọng hát vọng ra từ chiếc đài quay băng cũ kỹ của một chị học chuyên văn, lớp 12. Một giọng hát đặc biệt đến nỗi làm tôi bần thần. Tưởng như đó là tiếng hát từ ngàn trùng nào rơi xuống, từ một vùng đất rất xa xôi nào vang tới. Tôi đã nghe và gần như ngay lập tức có thể thuộc giai điệu của bài hát đó. Có một sự thay đổi nào đó trong tôi, không thể gọi thành lời. Nó khiến tâm hồn tuổi 15 của tôi xao động mạnh, trong một ngày mưa. Sau này tôi mới biết đó là bài hát <b>Biển nhớ,</b> biết đến giọng hát Khánh Ly, và biết có một người nhạc sĩ tên là Trịnh Công Sơn.</p>
  <p>Tôi đã gặp nhạc Trịnh vào những năm rất đẹp của đời người. Những năm tôi đi học ở một ngôi trường ở một thành phố tỉnh lẻ nơi tôi sinh ra, mỗi ngày viết những câu thơ nhỏ để dưới ngăn bàn hay kẹp trong cuốn vở. Những năm mà nỗi buồn tuổi trẻ bắt đầu dò dẫm tìm đến mảnh đất ngây thơ của tâm hồn. Những chủ nhật lang thang khắp các tiệm bán băng đĩa trong thành phố, mua tất cả những gì liên quan đến nhạc Trịnh bằng tiền nhịn ăn sáng của mình.</p>
  <p>Suốt những năm học đại học, đối với tôi, nhạc Trịnh là một phần thực đơn của đời sống. Những ca từ đẹp và buồn của Trịnh làm nên những buổi chiều ký túc xá, những ngày cuối tuần không tình yêu, những chớm nở và cả những héo tàn của một mối quan hệ không đầu chẳng cuối. Nhạc Trịnh, là cơn mưa thấm vào từng ngày tháng tuổi trẻ, nuôi nấng một loài cây rất lạ, rất mơ hồ huyền hoặc khói sương trong tâm hồn. Tôi đã phải lòng thứ âm nhạc ấy, và đó cũng là cái cớ để bất kỳ ai yêu nhạc Trịnh đều là bạn của mình, như một nhẽ đương nhiên của đời sống.</p>
  <p>Những ngày tháng xa gia đình, quay quắt với cuộc đời cơm áo sau khi đã bước chân ra khỏi giảng đường. Những cú đập đầu tiên của cuộc đời khắc nghiệt không khỏi làm tôi bấn loạn, hoang mang tự hỏi mình là ai, mình đến từ đâu và sẽ đi về đâu. Những lúc như vậy, tôi ngồi lại trong nhạc Trịnh, cảm thấy mình được sẻ chia an ủi.</p>
  <table border="0" cellpadding="0">
  <tbody>
  <tr>
  <td>
  <p><img alt="" /></p>
  </td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <p>Nhưng tài sản lớn nhất của tuổi trẻ không thể không nhắc đến, là Tình yêu. Trong cõi Tình mênh mông vô bờ vô bến ấy, nhạc Trịnh mới thực sự chạm vào cánh cửa tâm hồn tuổi trẻ của tôi và bạn bè tôi. Tôi nhớ Hà, một người bạn gốc Huế. Chúng tôi thường ngồi với nhau từ trưa sang chiều từ chiều sang đêm trong góc một cái quán nhỏ gần trường Tổng hợp. Và trôi trong nhạc Trịnh. Trong những <b>Ru đời đi nhé, Níu tay nghìn trùng, Bốn mùa thay lá, Trong nỗi đau tình cờ hay Đóa hoa vô thường</b>. Hà thường bị những cơn đau dạ dày hành hạ vì uống rượu nhiều. Những cái quán với không gian nhiều cây, hơi tối tối, trầm trầm nuôi nấng chúng tôi một sự sẻ chia không thể gọi thành lời. Chúng tôi đều ít nhiều từng bị vết thương trong tình yêu.</p>
  <p>Và ngay cả những câu chuyện đã xảy đến thật mơ hồ, chỉ ám một chút khói sương tâm trạng cũng có thể chiều chuộng một cảm xúc buồn, một ý nghĩ mất mát khó nguôi ngoai khiến chúng tôi tưởng như mình là những kẻ tuyệt vọng nhất trên đời. Ngẫm lại, cơ chế tự nhiên kích hoạt và khuếch đại những đau buồn chính là hương vị của tuổi trẻ mà về cơ bản chúng ta càng sống càng tỉnh táo, càng nhanh chóng đánh mất những ảo vọng đó đi. Có phải vì thế chăng, mà những giấc mơ cũng rời bỏ chúng ta nhanh chóng. Có phải vì thế chăng, mà chúng ta thường hay nhớ về tuổi trẻ của mình trong sự tiếc nuối khôn cùng.</p>
  <p>Rồi một hôm bất chợt nhận ra, căn nguyên của sự tiếc nuối ấy bắt đầu từ khát khao quay về tìm kiếm những dư âm của tình yêu - một thứ bờ cõi mà dù có sống bao nhiêu năm tháng trên đời chúng ta vẫn luôn bị ám ảnh bởi mùi hương của nó. Nói như Trịnh Công Sơn, cuộc sống không thể thiếu tình yêu. Và, nếu thiếu tình yêu, đời người sẽ tẻ nhạt nhường nào.</p>
  <p>Phải, nhạc Trịnh đã vỗ về những tuyệt vọng tình yêu tuổi trẻ, và để lại dấu vết trong tuổi trẻ của tôi bằng nhiều kỷ niệm. Tôi nhớ Vinh, cô bạn cùng khóa yêu và hát hay nhạc Trịnh. Vinh thường ngồi bên cửa sổ, trong bóng tối, chất giọng khàn khàn rất gần với Khánh Ly, triền miên từ bài hát này qua bài hát khác. Sau này Vinh rời bỏ thủ đô, theo người đàn ông bạn yêu, đến một vùng đất khác. Thỉnh thoảng gặp nhau trên Facebook, chúng tôi vẫn nói với nhau về nhạc Trịnh.</p>
  <p>Mỗi năm tháng mỗi thời điểm nghe Trịnh, chúng tôi ngộ ra một góc khác trong đời sống của mình. Và trong dằng dặc những lo toan, những công việc thường ngày của một người đàn bà tuổi gần 40, Vinh vẫn luôn dành những thứ 7 cho nhạc Trịnh, trong một cái quán mà bạn yêu thích, nghe giọng hát của một người ca sĩ mà tên tuổi của họ nếu gõ Google chưa chắc đã tìm thấy. </p>
  <p>Trước tôi và sau tôi, có biết bao người nghe và yêu nhạc Trịnh, tìm thấy mình trong nhạc Trịnh. Mỗi người sẽ có một cuộc tình riêng với âm nhạc của Trịnh. Và một câu chuyện riêng để kể, về phút họ bắt đầu nhìn thấy những giai điệu rơi vào thế giới của mình. Sức lan tỏa ấy trong âm nhạc của Trịnh từ đâu. Tôi đã nghĩ nhiều đến hai chữ tự do. Là tự do trong biểu đạt của người cầm bút. Làm thế nào đó mà âm nhạc của Trịnh đã chảy trong đời sống, như một dòng sông bình thản nhất, không lệ thuộc vào những hệ lụy khác. Những sân khấu lớn nhất không dành cho nhạc Trịnh. Những ngôi sao chói sáng nhất không dành cho nhạc Trịnh. Những phù phiếm lấp lánh nhất của ngành công nghiệp biểu diễn không dành cho nhạc Trịnh.</p>
  <p>Tôi nghĩ, khi bắt đầu gặp nhạc Trịnh, người nghe có thể có chút kinh ngạc mà không hề choáng ngợp. Kinh ngạc vì nhận ra những gì vang lên trong những ca từ và giai điệu ấy, giống như đóa hoa vô thường từ lâu đã nở sẵn trong tâm hồn mình. Nhạc Trịnh không mang đến những phát hiện, mà chỉ là gọi ra những mùi hương, những dấu vết đâu đó trong mỗi người, vào mỗi sớm mai họ ngồi trước hiên nhà và tự hỏi về thân phận của mình trong đời sống bao la rất thực và cũng rất ảo này.</p>
  <table border="0" cellpadding="0">
  <tbody>
  <tr>
  <td>
  <p><img alt="" /></p>
  </td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  <p>Tôi chưa từng được gặp Trịnh Công Sơn ngoài đời, nhưng tôi có một kỷ niệm nhỏ để kể về ông. Đấy là năm 18 tuổi, tôi in tập thơ đầu tay có tựa là <b>Lối về</b>. Tôi đã rất băn khoăn khi nghĩ đến bìa tập thơ đó. Một tập thơ của tuổi hoa niên, những trong vắt của tâm trạng, về quê nhà, về Mẹ, về những nỗi buồn thiếu nữ chưa hình hài chưa định dạng. Tôi muốn cầm tập sách nhỏ ấy trên tay trước khi bước vào cổng trường đại học. Và cuối cùng tôi chọn một bức tranh của Trịnh Công Sơn để làm bìa sách, từ sự gợi ý của một người bạn. Một bức tranh tĩnh vật với những hoa liti màu trắng. Bức tranh cho tôi một cảm giác rất nhẹ, rất trong, một chút mùi hương tưởng tượng như mùi hoa cúc chi mà bà nội tôi vẫn thường dùng làm vị thuốc chữa bệnh an thần.</p>
  <p>Tháng Tư năm 2000, khi ấy tôi vừa rời cổng trường đại học, bắt đầu đi làm báo. Qua một người bạn, tôi gửi tập thơ đầu tay có sử dụng tranh của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn làm bìa, để tặng ông. Nhạc sĩ nhận cuốn sách đó trong một cuộc ngồi uống cùng bạn bè tại nhà riêng của nhà văn Nguyễn Quang Sáng. Và ngẫu hứng, ông nhìn tên của tôi trên bìa tập thơ mỏng - một cái tên chắc chắn là xa lạ vô cùng với ông, rồi viết họa hai câu thơ: “<i>Bình Nguyên ấy em đi về một bận/ Giữa Trang thư anh lận đận vô cùng</i>”. Buổi đó, trong bạn bè của nhạc sĩ có nhạc sĩ Từ Huy. Nhạc sĩ Từ Huy tếu táo họa thêm mấy câu thơ lấy cảm hứng từ cái tên bút danh Bình Nguyên Trang của tôi ở góc trái trang giấy.</p>
  <p>Rồi một hôm, tôi nhận được kỷ vật đó. Một trang giấy với nét chữ của người nhạc sĩ mà âm nhạc của ông đã tri kỷ cùng tôi suốt những năm tháng tuổi trẻ. Tôi cầm điện thoại và gọi cho nhạc sĩ, chỉ để nói cảm ơn ông. Nhưng đầu dây bên kia là chất giọng Huế, của một người phụ nữ đã lớn tuổi. Tôi không biết đó là ai. Khi tôi nói tôi xin gặp nhạc sĩ, người phụ nữ đó nhỏ nhẹ thông báo: “Ông Sơn hôm nay mệt”. Đó là thời điểm cuối tháng 6 năm 2000, gần 1 năm trước ngày nhạc sĩ vĩnh viễn ra đi.</p>
  <p>Tôi đã giữ trang giấy có bút tích của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn như một kỷ vật quý giá. Những năm tuổi hai mươi, vật vờ công việc, thuê nhà làm công dân hầu khắp các quận ở thủ đô, tôi thường bỏ lại rất nhiều đồ vật sau mỗi cuộc dịch chuyển. Chỉ có những cuốn sách hay là luôn được tôi mang theo. Và trong chiếc túi đựng những kỷ vật quý, luôn có trang giấy khổ A4 phẳng phiu có bút tích của người nhạc sĩ mà trong âm nhạc của ông tôi ngộ ra nhiều lý lẽ cuộc đời. 15 năm, nhìn lại, nhạc sĩ cũng đã thiên thu 14 năm tròn. Những người bạn của ông có mặt trong buổi ấy, nhạc sĩ Từ Huy, nhà văn Nguyễn Quang Sáng, cũng đã từ biệt nhân gian để đi về miền cát bụi. </p>
  <p>Tôi còn nhớ, đêm 1 tháng 4 năm 2001, sau khi truyền thông đưa tin nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua đời, Đài Truyền hình phát sóng ca khúc<b> Đóa hoa vô thường </b>do ca sĩ Hồng Nhung thể hiện. Khi ấy, tôi đang ở thành phố tỉnh lẻ, nơi tôi đi học thời trung học, nơi tôi lần đầu nghe bài hát <b>Biển nhớ</b> của Trịnh Công Sơn qua giọng hát Khánh Ly. Và tôi đã viết bài thơ<b> Gửi người hát rong thế kỷ</b>, sau này in trong tập thơ<b> Chỉ em và chiếc bình pha lê biết,</b> như một lời tiễn biệt ông. Bài thơ có những câu: “<i>Nhưng đêm nay/ Một thế kỷ sau lưng tôi/ Và trăm năm phía trước/ Tôi níu vào nốt nhạc màu thân phận/ Ngồi nhìn mặt trời lên/ Để nhìn thấy mặt người...”.</i></p>
  <p>Mỗi người trong chúng ta đều sống phần đời sống của riêng mình, với đủ mọi cung bậc thăng trầm, biến cố. Nhưng đời sống chỉ cao hơn đời sống đang có, khi chúng ta biết chạm tay vào giấc mơ. Nghệ thuật sinh ra từ đó, từ cuộc hạnh ngộ của con người với giấc mơ, để mở cửa một thế giới khác, sâu thẳm hơn, kỳ lạ hơn, yêu thương và trắc ẩn hơn.</p>
  <p>Và tôi nghĩ, mỗi người yêu âm nhạc Trịnh Công Sơn đều có một cuộc hạnh ngộ như vậy, khai sáng những khoảng không im lặng phía sau những nhạt nhẽo thường tình của đời sống. Điều này lý giải vì sao nhạc Trịnh chứa đựng một đời sống âm thầm mãnh liệt đến thế, trong trái tim người nghe nhiều thế hệ...</p>
  <p><b>Bình Nguyên Trang </b></p>
  <p>http://antgct.cand.com.vn/Nhan-vat/Nguoi-nuoi-nang-nhung-giac-mo-bang-am-nhac-348719/</p>
  <p><b><br /></b></p>


title: Người vẫn quanh đây
created: 2007-03-31 19:29:29+00:00
edited: 2007-04-14 07:56:49+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Đoàn Thạch Hãn, nld.com.vn, 30-03-2007.
url_id: nguoi-van-quanh-111ay
body:
  <div class="newsImageContainer">
    <br />
    <a href="/photos/album-1/a021.jpg/image_view_fullscreen">
       <img src="/photos/album-1/a021.jpg/image_mini" /></a>
  </div>

  <p>
  <br />
  Sáu năm, thời gian đủ để nhiều người lãng quên một cuộc tình, song với nhiều người yêu nhạc, Trịnh Công Sơn vẫn còn hiển hiện . Các ca khúc của anh vẫn còn đó, trên sân khấu, ở quán cà phê, trong lời thầm thì của những lứa đôi...Những năm tháng cuối cùng trước khi trở về cát bụi, Trịnh Công Sơn đã có một bài viết ngắn như những lời tạ từ cái cõi tạm mang tên trần gian mà anh đã sống trọn đời bằng tất cả yêu thương và tận hiến. Bài viết đó mang tựa đề: "Tôi đã mơ thấy chuyến đi của mình".
  </p>
  <p>
  Vẫn là chữ nghĩa của Trịnh Công Sơn nhẹ nhàng, sâu lắng, chẳng lẫn vào đâu được, anh mở đầu thật buồn bã: "Càng sống nhiều ta càng thấy cái chết dễ dàng đến với bất cứ một ai. Chết quá dễ mà sống quá khó. Hôm qua gặp nhau đấy ngày mai lại mất nhau. Sống thì có hẹn hò hôm nay hôm mai. Chết thì chẳng có cuộc hẹn hò nào trước...". Rồi đang trăn trở về lẽ tử sinh của kiếp người, anh lại nói về tình yêu với một chút đắng cay nhưng ngập tràn độ lượng: "...Càng yêu ta càng thấy có tình yêu thì khó mà mất tình thì quá dễ. Hôm qua mới yêu nhau đấy, hôm nay đã mất rồi. Mất sạch như người đi buôn mất hết vốn liếng. Cứ tự an ủi mình khi nghĩ rằng mình đau khổ thì có kẻ khác đang hạnh phúc... Có người bỏ cuộc đời mà đi như một giấc ngủ quên. Có người bỏ cuộc tình mà đi như người đãng trí. Dù sao cũng đã lãng quên một nơi này để đi về một chốn khác. Phụ đời và phụ người hình như cũng vậy mà thôi...". Quả thực, không dễ dàng để thuộc lòng một bài văn xuôi như những tình khúc bất hủ của anh, nhưng không ít người đã đọc đi đọc lại đoạn văn này nhiều lần bởi họ đã bắt gặp nỗi niềm của riêng mình trong đó.
  </p>
  <p class="pullquote">
  "Con đường duy nhất đi đến với người khác trên mặt đất không phải là sự độc ác mà chính là lòng nhân ái vô biên" (Trịnh Công Sơn)
  </p>
  <p>
  Bây giờ đã là ngày cuối tháng ba, chỉ còn một hôm nữa là đến ngày cá tháng tư (l-4), ngày nhạc sĩ Trịnh Công Sơn bỏ cuộc đời mà đi như một giấc ngủ quên. Mới đó mà đã sáu năm tròn, thời gian đủ để nhiều người lãng quên một cuộc tình. Thế mà với Trịnh Công Sơn thì dường như chỉ mới hôm qua, vẫn mơ hồ chưa có cuộc chia ly nên cho dù anh đã xa mặt vẫn chưa đủ để cho người ở lại cảm thấy cách lòng. Tính ra, kể từ năm 1958, khi viết ca khúc đầu tiên mang tên Ướt mi cho đến ngày tim anh ngừng đập, Trịnh Công Sơn đã có 43 năm sống thủy chung với dòng nhạc riêng mình bằng cảm xúc ca từ tuyệt vời đến độ xuất quỷ nhập thần. Không ai có thể đưa ra được con số chính xác trong suốt 43 năm sáng tác đó, Trịnh Công Sơn đã để lại cho đời bao nhiêu ca khúc? Có người nói 800, có người nói 1.000, nhưng cho dù là bao nhiêu đi nữa thì âm nhạc của anh đã lắng sâu vào lòng người để trở thành bất tử. Năm 1972, người Nhật trao tặng anh giải Đĩa Vàng với bài hát Ngủ đi con (dành cho đĩa nhạc nước ngoài phát hành trên hai triệu bản) và người Pháp đã trân trọng ghi tên anh vào từ điển bách khoa Encyclopédie de tous les pays du monde cũng đủ để xác nhận Trịnh Công Sơn là một trong những thiên tài âm nhạc của nhân loại. Nhưng anh lại là một con người quá cô đơn, cô đơn bởi tâm hồn anh quá lớn, khó tìm được một tri kỷ để chứa đựng hết cảm xúc, trăn trở chất chứa trong tim. Vì thế mà anh độ lượng với đời, chan hòa với người, gửi gắm, sẻ chia, với từng bằng hữu, mỗi người một ít, dù thân hay sơ cũng được anh đón nhận bằng tất cả chân tình.
  </p>
  <p>

  Không ít người chưa một gần gặp Trịnh Công Sơn, nhưng khi anh đi rồi, họ lại tiếc thương như một người ruột thịt. Trên đường Âu Cơ, quận Tân Bình - TPHCM, một cô gái chủ một quán cà phê đã đúc một pho tượng Trịnh Công Sơn bằng đồng đặt chính diện quán, suốt ngày nghi ngút khói hương. Một nhà giáo trên đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3 đã làm hai trang thờ đối diện nhau trong phòng khách với hai bức di ảnh được phóng lớn: một bên là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, một bên là nhà thơ Bùi Giáng...
  </p>
  <p>

  Với nhiều người yêu nhạc, Trịnh Công Sơn mãi mãi vẫn còn trong tim họ, vẫn còn hiển hiện giữa đời. Từng ngày đi qua, những ca khúc của anh vẫn vang vọng tưởng chừng như anh chưa hề có chuyến đi xa. Và như thế Trịnh Công Sơn đã quá linh thiêng khi thảng thốt viết lên những lời tiên tri: "Người ngỡ đã đi xa, nhưng người vẫn quanh đây..."
  </p>
  <p>
  <b>Đoàn Thạch Hãn</b><br />
  <a href="http://www.nld.com.vn/tintuc/van-hoa/184593.asp">nld.com.vn</a>, 30-03-2007.
  <br />
  &lt;/P


title: Nhớ Trịnh Công Sơn
created: 2012-11-02 08:45:32+00:00
edited: 2012-11-02 08:56:57+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Trần Mạnh Hảo, Sài Gòn, ngày 30-03-2012.
url_id: nho-trinh-cong-son
body:
  <br />
  <p><i>Nhân ngày mất Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (1.4.2001-1.4.20012)</i></p>
  <br />
  <p><strong>Tôi cho rằng một số nhạc sĩ chê phần nhạc của Trịnh Công Sơn là đều đều, đơn điệu… là vô căn cứ nếu không phải là do đố kị tài năng. Nhạc Trịnh bỏ lời đi, vẫn vô cùng quyến rũ, vẫn làm mê mẩn hàng triệu người. Phần lời của nhạc Trịnh quả tình siêu việt, là thi ca được hát lên… </strong></p>
  <p align="center"><img src="trinhcongson2.jpg" /><br />
  Trịnh Công Sơn và em gái.
  </p>
  <p>
  Mười một năm qua, Trịnh Công Sơn đã đi vào cõi bất tử. Anh chọn ngày cá tháng tư- ngày nói dối toàn thế giới để ra đi. Hóa ra, tin anh đi khỏi cuộc đời này, về thực chất là một tin bịa đặt. Trịnh Công Sơn không bao giờ chết khi các ca khúc tuyệt vời của anh còn sống mãi với dân tộc.</p>
  <p>Trịnh Công Sơn là bạn với cả nước. Hỏi có gia đình Việt nào không một lần mê mẩn vì các ca khúc “gây nghiện” của anh.. Trong chừng mực ấy, kẻ viết bài này cũng là bạn của Trịnh.</p>
  <p>
  Nhớ cuối năm 1992, ngồi uống café với Trịnh Công Sơn trước Hội Âm nhạc TP.HCM. Anh bảo : “Hảo có thơ gì mới đọc cho mình nghe với ?”. Hầu như lần nào gặp nhau, có cơ hội yên lặng là anh hỏi tôi có làm được bài thơ nào mới, đọc cho “moi” nghe chơi ! Thơ phú lênh láng một hồi xong, Trịnh Công Sơn bảo : “Mình sắp in một tập nhạc có tựa đề: “Bên đời hiu quạnh”, đã xin được giấy phép, do Hội Âm nhạc thành phố đứng ra in, đây là tập nhạc đầu tiên của mình được phép ra trong chế độ mới (CS) nên phải cẩn thận. Từng bản nhạc đã được “cơ quan chức năng” duyệt, kể cả lời tựa do bạn mình là Bửu Ý viết. Mình muốn Hảo viết cho mình mấy dòng in trân trọng nơi bìa bốn, đồng ý chứ?”. Tôi hơi bất ngờ, bảo anh: “ Anh Sơn này, theo Hảo, anh nên mời anh Nguyễn Quang Sáng hoặc anh Nguyễn Duy, hai bạn nhậu của anh viết cho có phải thú vị hơn không?”. Anh Sơn bảo: “Sáng và Duy có viết về mình mấy bài in báo, nhưng dài quá, không thể trích mấy dòng nơi bìa bốn của tập nhạc được; vậy “moi” mới nhờ Hảo, cũng muốn có một kỷ niệm với Hảo cho vui…”. Tôi đồng ý!</p>
  <p>Hai ngày sau tôi chưa kịp viết thì anh Trịnh Xuân Tịnh, người em trai thứ hai của anh Sơn tìm tôi giục, rằng: “ Bìa một đã làm, anh Sơn bảo chờ mấy dòng của anh Hảo mới làm tiếp bìa bốn của tập nhạc…”. Tôi ngồi viết ngẫu hứng mấy dòng sau đưa cho anh Tịnh<strong>: “Nghệ thuật hi vọng của Trịnh Công Sơn là nghệ thuật băng qua tuyệt vọng, có đi qua lò bát quái của phần số, nhân tính mới còn cơ phát lộ. Trong lò lửa luyện ngục của anh, chúng ta được gặp cái mát lành của tuyết đầu mùa. Anh chỉ ra rằng băng tuyết cũng có thể dùng để sưởi ấm. Anh làm ta tin vào khả năng lặng im của loài quạ. Thực ra thiên chức của nghệ thuật là thức tỉnh nỗi cô đơn cùng tận của con người. Chính cô đơn là hình ảnh tư duy của chàng Hamlet. Chừng như sự chết và hư vô là hai tên gọi khác của nỗi cô đơn? Thức tỉnh nỗi cô đơn, nghệ thuật đồng thời cũng thức tỉnh cả cái chết và niềm hư vô. Âm nhạc của Sơn làm ta có cảm giác vừa rơi lên đỉnh vực nỗi cô đơn. Chỉ có thể đi hết cái tôi, chúng ta mới có cơ gặp cả loài người</strong>” &#8211; Trần Mạnh Hảo 10-1992 (Bìa bốn, tập nhạc BÊN ĐỜI HIU QUẠNH –TRỊNH CÔNG SƠN -Tình khúc -Nhân Bản 1993 &#8211; Hội Âm Nhạc TP-Giấy phép xuất bản số 345 ngày 9 tháng 01 năm 1993 &#8211; In và nộp lưu chiểu tháng 06 năm 1993)</p>
  <p>Bằng thiên tài của mình, quả thực Trịnh Công Sơn đã đi hết nỗi cô đơn kiếp người, đi hết niềm hư vô và đi băng qua cái chết để đến với sự bất tử của anh trong lòng dân tộc ViệtNamvà thế giới. Trịnh Công Sơn không chỉ là một hiện tượng âm nhạc hậu bán thế kỷ thứ XX của ViệtNam; anh còn là một hiện tượng văn hóa của dân tộc đau thương và bất hạnh vào bậc nhất của thế giới này. Tuồng như không phải anh cô độc ôm đàn hát lên nỗi niềm day dứt mê ly của mình mà chính là những vết thương của lịch sử đang cất tiếng hát, vết thương của nỗi cô đơn, vết thương của tình yêu, vết thương của bất hạnh và hạnh phúc, vết thương của vô thường, vô ngã, vô vi, vô ưu, vô vọng, vô biên, vô lượng … cùng cất tiếng hát.</p>
  <p>Trịnh Công Sơn, chính anh mới là cây đàn của mẹ ViệtNam. Mẹ ViệtNamđã ôm anh vào lòng như bức tranh người đàn ông ôm cây Tây Ban Cầm của Pablo Picasso để hát lên tình yêu và nỗi buồn vô tận của kiếp người. Hay nỗi buồn mượn anh mà hát lên những giai điệu có thể làm “đá ngây ngô” cũng ứa nước mắt ? Hay cỏ cây, mây trời, núi sông, ruộng đồng… đã mượn anh mà hát lên nỗi niềm vạn thưở của Nguyễn Trãi, Nguyễn Du…?</p>
  <p>Âm nhạc của Trịnh Công Sơn không chỉ là ma thuật giai điệu hài hòa với phần lời rất thi ca sâu thẳm mà còn là thiền học, triết học cất lời, rót vào tâm hồn người cả nỗi ưu tư của đất trời, những thắc thỏm, u hoài trần thế, những băn khoăn, day dứt, sầu thương, hoài vọng, hoài nghi, hụt hẫng, ngơ ngác nhân sinh. Tôi cho rằng một số nhạc sĩ chê phần nhạc của Trịnh Công Sơn là đều đều, đơn điệu… là vô căn cứ nếu không phải là do đố kị tài năng. Nhạc Trịnh bỏ lời đi, vẫn vô cùng quyến rũ, vẫn làm mê mẩn hàng triệu người. Phần lời của nhạc Trịnh quả tình siêu việt, là thi ca được hát lên. Bằng chứng là rất nhiều bài hát Trịnh Công Sơn được hòa tấu không lời vẫn cứ tuyệt vời, làm thổn thức hàng triệu triệu trái tim người nghe.</p>
  <p>Đánh tên Trịnh Công Sơn lên công cụ tìm kiếm Google, sẽ thấy rất nhiều bài báo vu cho Trịnh là Việt Cộng nằm vùng, là tên văn công hạng bét, là phản bội Việt Nam cộng hòa, nơi đã sản sinh ra thiên tài Trịnh… Ngay cả một người bạn thân của anh Sơn là họa sĩ T.C. cũng cho Trịnh có ý đồ chính trị… Không, Trịnh Công Sơn trước hết là một con người phi chính trị, một văn nghệ sĩ thuần túy. Âm nhạc của anh vượt lên mọi đối kháng chính trị trong suốt cuộc chiến Việt Nam. Nếu Trịnh từng là Việt Cộng nằm vùng, không đời nào năm Mậu Thân 1968, anh lại viết bài hát “Tôi đã thấy”: <em>“Chiều đi lên Bãi Dâu hát trên những xác người…”</em> than khóc cho hàng nghìn người bị tàn sát ? Nếu Trịnh là Việt Cộng nằm vùng, không bao giờ anh viết về cuộc chiến Việt Nam là: <em>“hai mươi năm nội chiến từng ngày”</em>? Nếu Trịnh là Việt Cộng, không bao giờ anh dám viết bài hát (Requiem &#8211; Kinh cầu hồn) “Cho một người nằm xuống” là đại tá Lưu Kim Cương bị quân đỏ bắn chết năm Mậu Thân 1968 tại sân bay Tân Sơn Nhất? Nếu Trịnh là Việt Cộng nằm vùng, sau năm 1975, sinh viên Huế sao lại dám mang nhạc anh ra đấu tố, anh phải đi lao động cải tạo trồng sắn trên núi; và quan trọng hơn là nhạc của anh mấy năm liền vẫn bị cấm hát? Anh phải bỏ Huế vào Sài Gòn sống với mẹ và các em.</p>
  <p>Sau năm 1975, tôi có dịp sinh hoạt chi bộ với nhà văn Nguyễn Quang Sáng lúc anh Sáng bắt đầu cặp kè với Trịnh Cộng Sơn như bóng với hình. Chi bộ hỏi anh Sáng về chuyện đó, anh Sáng khai: <em>“Thành ủy và anh Sáu Dân (Võ Văn Kiệt) chỉ thị cho tôi bám sát Trịnh Công Sơn để lôi kéo anh ta về phía cách mạng. Trên bảo: nhạc sĩ này là thành phần đáng ngờ, có thể anh ta từng làm việc cho CIA, cần phải theo dõi anh ta trong mọi nơi mọi lúc”</em>. Có thể vì chưa hiểu được nhiệm vụ cách mạng này của nhà văn Nguyễn Quang Sáng mà nhà văn Đặng Tiến (bên Pháp) mới viết rất không đúng rằng: <em>“Nguyễn Quang Sáng và Nguyễn Duy điếu đóm cho Trịnh Công Sơn”</em> chăng? Có thể vài bài hát của Trịnh Công Sơn như: “Huyền thoại mẹ”, “Em ở nông trường em ra biên giới”, “Ngọn lửa Matxcơva”… anh làm trong lúc bị “phê” rượu Tây với sự tranh thủ hết sức thân tình của Nguyễn Quang Sáng chăng? Nếu anh Sơn là Việt Cộng, anh đã để cho nhà nước tổ chức đám tang mình ở Hội văn nghệ hay tại nhà tang lễ Lê Qúy Đôn giành cho những cán bộ công khai và cán bộ ngầm có công với hai cuộc kháng chiến. Anh Sơn trối lại cho các em là tang lễ anh sẽ chỉ tổ chức tại nhà mình 37D Phạm Ngọc Thạch mà thôi ! Nếu anh Sơn là Việt Cộng nằm vùng, ít nhất anh đã được giải thưởng quốc gia về văn học nghệ thuật ?</p>
  <p>Trịnh Công Sơn không phải người của quân đỏ hay quân xanh. Anh là con của mẹ Việt Nam, đến đất mưa bom bão đạn này để hát lên niềm hi vọng về nỗi tuyệt vọng con người, hát lên tình yêu bi thảm kiếp người, hát lên nỗi buồn mang mang thiên cổ  nhân sinh của một gã du tử đến từ khu vườn các thiên sứ.</p>
  <p>Chừng như từ khi sinh ra Trịnh Công Sơn đã bị thần thi ca, thần âm nhạc Apollon cướp mất cả hồn xác, biến anh thành âm nhạc, thành thi ca thuần túy . Bao nhiêu người đàn bà đẹp mê anh, yêu anh chừng như đã không giành được thân xác anh và linh hồn anh mãi mãi ? Tình yêu anh đã hiến tế cho âm nhạc, thi ca, cho triết học, thiền học, không còn chỗ cho phái đẹp cư trú. Những người đàn bà ghé qua âm nhạc anh trú ngụ ít ngày rồi cũng  “bỏ ta đi như những dòng sông nhỏ”. Nói cho cùng, tình yêu của Trịnh Công Sơn dành cho các người đẹp là một tình yêu thiên sứ. Mà thiên sứ thì chỉ yêu bằng tâm hồn thôi ! Còn thể xác anh đã tận hiến cho đất trời, cho cát bụi, cho Phật, cho Chúa…cho âm nhạc của mình muôn thưở trường tồn cùng dân tộc ViệtNam. Mười một năm trước, Trịnh Công Sơn đã mang nguyên vẹn niềm trinh nguyên thiên sứ của mình về với cát bụi để mãi mãi thủy chung cùng cõi hư vô, thủy chung cùng thần Apollon mà bất tử với cây đàn Lia vĩnh cửu trên Niết Bàn ẩn cư trong trái tim mỗi người Việt yêu nhạc Trịnh.,.</p>
  <p><b>Trần Mạnh Hảo</b><br />
  <em>Sài Gòn ngày 30-03-2012</em></p>


title: Như những dòng sông (I)
created: 2007-04-01 00:00:00+00:00
edited: 2014-06-26 14:46:48+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hoàng Tá Thích. nld.com.vn, 01-04-2007.
url_id: nhu-nhung-dong-song-i
body:
  <br />
  <h2>Những dòng sông nhỏ</h2>
  <br />

  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/books/nhu-nhung-dong-song/nhu-nhung-dong-song.jpg" alt="" title="" /></a>
  </div>
  <p>
  Người con gái đầu tiên bước vào đời Trịnh Công Sơn là một 
  cô gái đẹp của thành phố Huế thời bấy giờ. Chỉ là một cuộc tình lãng mạn thời 
  niên thiếu, khi anh mới 18 và cô gái xinh tươi như một 
  vùng cỏ non liên thiên bích ấy vừa tròn 17. Thuở đó, 
  tình yêu của lứa tuổi này được viết bằng chữ 
  A lớn (Amour), mà một cái nắm tay đủ 
  làm cho nhau ngây ngất, một nụ 
  hôn vụng về tưởng suốt đời không thể 
  nào quên. Hơn nữa, trong cái thành phố 
  nhỏ bé đầy những thành kiến bảo thủ 
  ấy, anh chỉ có thể để lòng mơ mộng đến một cuộc 
  tình nhẹ nhàng đầy tính lãng mạn. </p>
  <p>Cho đến một hôm 
  nghe tin người mình yêu sắp từ giã con đường Huyền Trân 
  Công Chúa, anh bỗng thấy lòng vấn vương một nỗi buồn 
  man mác. Con đường đó anh vẫn thường đi qua. Ngôi nhà 
  của nàng nằm cao cao bên bờ sông Bến Ngự, đối với 
  anh quen thuộc biết bao. Những buổi chiều tà, cùng ngồi 
  với nhau trong phòng đọc sách, anh có thể nhìn thấy, một 
  chút nắng vàng vẩn vơ đọng trước hiên nhà phía trước. 
  Cuộc tình trôi qua như thoáng mây bay, chẳng có một gắn 
  bó hứa hẹn nào, nhưng lại sống mãi trong tác phẩm nổi 
  tiếng Nhìn những mùa thu đi (1960): <i>“Anh nghe buồn mình 
  “trên ấy”, chuyện chúng mình ngày xưa, anh ghi bằng nhiều 
  thu vắng, đến thu này thì mộng nhạt phai”.</i> Anh thường 
  gọi cái buồn man mác đó là la melancolie, nỗi buồn nhẹ 
  nhàng như đang ngồi trong một khu vườn nhìn buổi chiều 
  tà tắt nắng. </p>
  <p><i>Ướt mi</i> được 
  viết từ những giọt lệ trên khóe mắt ca sĩ Thanh Thúy 
  lúc được chính anh yêu cầu cô hát bản Giọt mưa thu ở 
  phòng trà Vân Cảnh (Sài Gòn) năm 1958. <i>“Buồn dâng lên 
  đôi môi, buồn đau hoen ướt mi ai rồi”</i>. Hồi đó Thanh 
  Thúy còn rất trẻ, chưa đủ tuổi để ký hợp đồng khi 
  đi vào nghề ca hát mà đã sớm mất mẹ. Anh cũng chưa quen 
  biết nhiều cô ca sĩ này, nhưng nhìn những giọt nước 
  long lanh trên đôi mắt to tròn ấy, anh đã xúc động không 
  cùng. Sau khi trở về Huế, anh ghi lại cảm xúc của mình 
  và bài hát được gửi vào Sài Gòn cho Thanh Thúy. Ca khúc 
  Ướt mi, có thể gọi là tác phẩm đầu tay của anh trong 
  những năm 1959-1960, qua tiếng hát liêu trai của Thanh Thúy 
  tại khắp các phòng trà, vũ trường Sài Gòn, đã làm cho 
  cái tên Trịnh Công Sơn trở thành một dấu hỏi, vì thật 
  ra ít ai biết tác giả là người như thế nào. </p>

  <p>Một bài nhạc khác 
  cũng được anh viết cho Thanh Thúy, như là một kỷ niệm 
  của người nhạc sĩ một hôm bất chợt thấy thương cho 
  người ca sĩ lặng lẽ trở về ngõ tối sau một đêm tràn 
  ngập ánh đèn màu: <i>“Thương ai về 
  ngõ tối, sương rơi ướt đôi môi... Thương ai về 
  xóm vắng, đêm nay thiếu ánh trăng (Thương một người-</i>1959). </p>
  <p>Đầu năm 1962, gia 
  đình dời nhà từ đường Phan Bội Châu qua Nguyễn Trường 
  Tộ. Đối diện nhà là khuôn viên của tòa Tổng giám mục 
  Huế. Đứng trên ban-công, có thể nhìn thấy một đoạn 
  đường phía bên kia cầu Phú Cam. Con đường đó, ngày ngày 
  người con gái mang tên Diễm trong chiếc áo lụa trắng của 
  trường Đồng Khánh, vẫn thường đi ngang, băng qua cầu, 
  rẽ tay mặt về nhà. Hình ảnh người con gái thùy mị mang 
  nét kín cổng cao tường rất cổ điển đó đã làm cho 
  anh không ngày nào không nhìn xuống đường chờ đợi: </p>
  <dd>
  <i>Lụa áo em qua phủ mặt đường </i><br />
  <i>Gót nhỏ xanh xao tựa khói sương </i>
  </dd>
  <p>Diễm mang đến cho 
  anh một mối tình nhẹ nhàng và lãng mạn như hai chữ Diễm 
  xưa. Có hôm thức dậy muộn, nhìn thấy bên cửa sổ có 
  cài một nhành dạ lý hương, anh biết người đẹp đã 
  đi qua nhà mình. Và mỗi lần thức dậy anh đều mong nhìn 
  thấy cành hoa cài trên cửa: <i>“Chiều nay còn mưa, sao 
  em không lại, nhớ mãi trong cơn đau vùi, làm sao có nhau, 
  hằn lên nỗi đau, bước chân em xin về 
  mau”. </i></p>
  <p>Diễm xưa ra đời, 
  nhanh chóng nổi tiếng khắp miền Nam, đến độ mọi người 
  đều cho đó là một mối tình lớn của Trịnh Công Sơn. 
  Nhưng không phải thế, vì chưa đầy một năm sau thì đôi 
  mắt nai ngây tròn của người em mới thực sự làm anh ngây 
  ngất. Cuối năm 1962, lúc anh bắt đầu cuộc sống xa nhà 
  ở Quy Nhơn rồi Bảo Lộc, thì những cánh thư tình đã 
  bắt đầu qua lại với Dao Ánh. Từ đôi mắt trong như nắng 
  thủy tinh của nàng, rất nhiều ca khúc viết tiếp theo đều 
  dành cho người con gái này. <i>“Còn tuổi nào cho em”</i> 
  đây? “Thuở đó, tình đẹp như cơn <i>“Mưa hồng”</i> ươm nắng. Anh thổ lộ <i>“em đã cho tôi quên đi muộn 
  phiền”</i>. Đến độ anh đã tưởng rằng <i>“áo xưa 
  dù nhầu, cũng xin bạc đầu, gọi mãi tên nhau”. </i></p>
  <p>
  Nhưng trước sau Trịnh Công Sơn vẫn là một nghệ sĩ lãng du, chưa có ý định 
  dừng chân ở bến đỗ nào. Còn cô gái khuê các Dao Ánh 
  lại không thể sống mãi với mối tình lãng mạn chẳng 
  một lời một hứa hẹn. Và cuối cùng cuộc tình đã kết 
  thúc sau nhiều năm gắn bó: </p>
  <dd>
  <i>Em đi bóng đổ đường dài </i><br />
  <i>Để tôi ở lại miệt mài nỗi đau </i>
  </dd>
  <p>
  Đầu năm 1970, trong những ngày tháng lang thang trên vùng đồi núi Đà Lạt, 
  anh gặp một cô gái xinh đẹp đã liều lĩnh leo rào nội 
  trú Trường Yersin để hẹn hò với anh – P.T.L môi đỏ 
  má hồng, mắt long lanh như nước hồ Đà Lạt, đã đem 
  đến cho anh nguồn vui mới. Trên những con đường của 
  thành phố ngàn thông mơ mộng, anh cùng người đẹp lang 
  thang khi xuống phố khi leo đồi. Nhưng rồi cuộc tình lại 
  cũng như thoáng mây bay, chưa kéo dài bao lâu đã phải chia 
  tay vội vàng. Khoảng cuối năm 1970, anh đang ở Huế bỗng 
  nhận được điện tín nhắn vào Sài Gòn gấp. Vài hôm 
  nữa đã là ngày giỗ thân phụ nhưng anh vẫn vội vã lên 
  máy bay để chỉ kịp đến phi trường tiễn đưa người 
  tình rời quê hương đến một phương trời xa xôi biền 
  biệt: </p>

  <dd>
  <i>Em đi pháo đỏ nhuộm đường </i><br />
  <i>Tôi ngồi với nỗi tiếc thương bạc lòng. </i>
  </dd>

  <p>
  Biết không bao giờ có thể gặp lại, làm sao giây phút tiễn đưa chẳng khỏi 
  chạnh lòng: <i>“Từ lúc đưa em về, là biết xa nghìn trùng... 
  ta nghe nghìn giọt lệ, rớt xuống thành hồ 
  nước long lanh (Như cánh vạc bay </i>
  - 1970)”. </p>
  <p>(Hơn 20 năm sau, nhân 
  qua Canada thăm các em vào năm 1992, anh lại trùng phùng với 
  người cũ ở Ottawa, được gia đình nàng đón tiếp như 
  một người khách quý). </p>
  <p>Năm 1981, anh gặp 
  Hoàng Lan. Cô gái lúc nào cũng sống động vui tươi này 
  gợi lên hình ảnh một đôi hài ba lê duyên dáng gõ trên 
  phím dương cầm thánh thót. Tóc mây buông xõa, môi cười 
  họa mi, đóa hoa vàng đã nhập vào hồn làm anh ngây ngất. 
  Nhân ngày sinh của người đẹp, anh mang đến tặng nàng 
  21 cánh hoa hồng màu vàng: <i>“Yêu em 
  một đóa hoa vàng, yêu em một phút hoàng lan tình cờ”. </i></p>
  <p>Bài hát anh viết 
  cho Hoàng Lan năm 1981 mang tên Một thuở hoa vàng, sau được 
  đổi thành Hoa vàng mấy độ lúc xuất bản: <i>“Em đến 
  bên đời, hoa vàng một đóa, một thoáng hương bay, bên 
  trời phố lạ, nào có ai hay, ta gặp tình cờ”. </i></p>
  <p>Hồi đó, Trịnh Công 
  Sơn vừa đến ngưỡng 40. Nếu quả thật anh đã mệt mỏi 
  đôi chân muốn tìm một nơi ngơi nghỉ, biết đâu người 
  con gái này có thể là người bạn đời của anh. Nhưng 
  rồi cuộc tình cũng trôi qua. Không do phụ rẫy, không bởi 
  nhạt phai, mà chỉ vì anh muôn thuở là chàng lãng tử. </p>
  <p>(Những ngày ở Canada, 
  hơn 10 năm sau, anh cũng đã gặp lại Hoàng Lan. Đóa hoa vàng 
  giờ đây đã được cắm vào một mái ấm gia đình ở 
  Toronto). </p>

  <p>Khoảng năm 1990, V.A 
  đến với anh bằng những nồng nàn của người con gái 
  tuổi đôi mươi có nhan sắc tuyệt vời và thân hình chuẩn 
  mực của một á hậu. V.A thường xuyên đến thăm anh ở 
  nhà Duy Tân. Tiếc thay, cuộc tình chỉ kéo dài chưa đầy 
  năm. Có lần, anh nhờ một người bạn trẻ đưa V.A về. 
  Đến khi biết ra thì quá muộn màng, chàng trai ấy đã mang 
  nàng tiên ra đi không trở lại. Chẳng biết, anh có đau 
  khổ vì mất người yêu hay không, chỉ biết V.A có lần 
  nhắn tin cho anh Sơn khi cô nằm trên giường bệnh, nhưng 
  anh đã không đến thăm. Cuộc tình này chấm dứt để lại 
  cho chúng ta ca khúc. Còn hai con mắt (1990): <i>“Còn hai con 
  mắt khóc người một con, còn hai con mắt một con khóc người, 
  con mắt còn lại nhìn một thành hai, nhìn em yêu thương, 
  nhìn em thú dữ”.</i> Không hiểu anh nghĩ gì khi viết nhìn 
  em yêu thương, nhìn em thú dữ, chỉ biết rằng mỗi lần 
  nhắc đến tên V.A hình như anh có chút chi băn khoăn trong 
  lòng. </p>
  <p>Năm 1992, sau khi đi 
  Canada về anh thường lui tới với Hồng Nhung. Cô ca sĩ nhạc 
  pop người Hà Nội với thân hình bé như hạt tiêu dường 
  như làm cho anh trẻ lại. Hồng Nhung chỉ bằng nửa tuổi 
  của anh Sơn, nhưng ngay từ đầu cô vẫn hồn nhiên xưng 
  hô với anh một cách thân mật như người bằng vai phải 
  lứa. Mặc dù đôi khi anh trách yêu cô là “hỗn”, nhưng 
  lại tỏ vẻ rất thú vị. </p>
  <p>
  Khi bắt đầu chuyển 
  sang hát nhạc Việt, Hồng Nhung trình bày ca khúc Hạ trắng 
  với thể điệu rock. Một số khán giả yêu nhạc Trịnh 
  Công Sơn đã bày tỏ sự không bằng lòng vì cho rằng không 
  phù hợp phong cách nhạc Trịnh. Nhưng anh Sơn lại cười 
  hiền hòa: “Chẳng sao, bởi vì Hồng Nhung hát bình thường 
  sẽ không thể nào tranh được với Khánh Ly”. Dù biết 
  là anh chỉ nói đùa, nhưng điều đó chứng tỏ anh rất 
  thương cô gái bé bỏng này. Và có lẽ Hồng Nhung là người 
  ca sĩ duy nhất được Trịnh Công Sơn viết riêng cho đến 
  ba bài hát <i>(Thuở Bống là người, Bống không là bống, 
  Bống bồng ơi). </i></p>
  <p>Tuy rất được yêu, 
  nhưng cũng có lúc Bống làm anh buồn. Hay có lúc Bống đã 
  muốn nhảy lên bờ, bỏ mặc anh đợi chờ dưới suối. 
  Như anh đã viết: <i>“Có một con đường em không đi tới, 
  vui buồn hội ngộ trong kiếp người”</i>. Phải chăng đó 
  là một lời trách móc người bạn bé nhỏ đã không chia 
  sẻ những vui buồn trong cuộc đời với anh? </p>
  <p>Cuối năm 1992, một 
  người tình cũ từ Hoa Kỳ trở về thăm anh:<i> 
  “Người ngỡ đã đi xa, nhưng người bỗng lại về” 
  (Tình nhớ)</i>. Dao Ánh vẫn trong tà áo lụa ngày nào, vẫn 
  đôi mắt của nắng thủy tinh, vẫn là đóa hướng dương 
  vô thường, đã làm anh như sống lại với những kỷ niệm 
  xa xưa. Không khác gì ngày xưa, vẫn chọn một chỗ hẹn 
  hò dưới phố. Buổi chiều, anh nhờ các em gái chọn giúp 
  một chiếc sơ mi để mặc đi đến chỗ hẹn. Năm ấy là 
  mùa pháo Tết cuối cùng ở Việt Nam, anh bồi hồi nhìn 
  người yêu trở lại: <i>“Hai mươi năm xin trả 
  nợ người, trả nợ một đời em đã phụ 
  tôi, bao nhiêu năm em nợ bạc đầu, trả 
  nợ một đời không hết tình đâu.” (Xin trả 
  nợ người</i> - 1993). </p>

  <p>Rồi lại bồi hồi 
  nhìn người yêu ra đi về nơi ngút ngàn xa cách. Những cánh 
  thư đi về nối lại chuyện tình hai mươi năm về trước. 
  Lại tiếp tục những cuộc hẹn hò, kéo dài cho đến ngày 
  anh nằm bệnh. Trong số các khuôn mặt người tình, có lẽ 
  Dao Ánh là người anh yêu thương sâu đậm nhất. Phần đông 
  những người cũ khi gặp lại đều đã thuộc về người 
  khác, anh luôn giữ mối tương kính bạn bè. Riêng Dao Ánh 
  đã làm cho tình cảm trong anh sống lại, hai mươi năm vơi 
  cạn lại đầy... </p>
  <p>Khánh Ly không có 
  một cuộc tình với Trịnh Công Sơn, nhưng định mệnh như 
  đã gắn liền cái tên cô với tên anh. Cô ca sĩ này đã 
  chân đất giã từ thành phố Đà Lạt để theo Trịnh Công 
  Sơn hát cho sinh viên lúc chỉ hơn 20 tuổi. Nhiều người 
  đã cho rằng trời sinh ra Khánh Ly để hát nhạc Trịnh Công 
  Sơn. Cô yêu thương anh như một người bạn, một người 
  anh, một người thầy, và cả một người tình. Đôi khi 
  trước mặt những người khác, anh đã la rầy Khánh Ly như 
  một cô học trò nhỏ. Khánh Ly cũng chỉ cười buồn. </p>
  <p>Suốt mười năm bên 
  cạnh anh, Khánh Ly đã trở thành một cái gì không thể 
  tách rời với cái tên Trịnh Công Sơn. Khánh Ly thường 
  nói: “Tuy không một ca khúc nào của Trịnh Công Sơn viết 
  riêng cho tôi, nhưng tôi vẫn có cảm tưởng hầu hết tất 
  cả những ca khúc của Trịnh Công Sơn đều được viết 
  cho Khánh Ly”. Có lẽ vì vậy mà có thể nói cô là một 
  trong những người hiểu rõ nhất từng ca từ cũng như những 
  tâm ý trong một số lớn ca khúc của anh. Sau nam 1975, Khánh 
  Ly rời Việt Nam lang thang khắp thế giới với nghiệp cầm 
  ca, nhưng không lúc nào cô rời bỏ cái tên Trịnh Công Sơn 
  bên cạnh cuộc đời mình. Khánh Ly từng nói rằng, cô đã 
  chết nửa cuộc đời theo Trịnh Công Sơn sau ngày anh nằm 
  xuống. </p>
  <p>Đối với Trịnh Công Sơn, anh chỉ thấy Khánh Ly là một gắn bó định mệnh. 
  Hơn mười lăm năm sau mới hội ngộ nhau ở Canada, đối 
  diện với anh Sơn vẫn là Khánh Ly nhỏ bé ngày xưa, luôn 
  luôn yêu thương và kính trọng người anh, người thầy 
  của mình... </p>
  <p>Một điều chắc chắn là bất cứ người con gái nào tới với anh, đem đến 
  cho anh dù chỉ một chút tình, anh vẫn nâng niu đón nhận. 
  Ngay cả khi anh đã qua độ tuổi bồng bột mà, như anh thường 
  nói, đôi khi ngồi bên một người đẹp chưa chắc anh đã 
  thú vị bằng ngồi ngắm ánh nắng buổi chiều tà hay cơn 
  mưa phùn buổi sáng, thì vẫn có rất nhiều phụ nữ vì 
  yêu tài mà tìm đến anh. </p>
  <p>Anh biết ơn tất cả, bởi bản chất anh là luôn trân trọng hết thảy mọi 
  phụ nữ mình từng quen biết trong đời. 
  </p>
  <p>
  <br />
  Hồi ức của <b>Hoàng Tá Thích</b><br />
  <br />
  </p>


title: Như những dòng sông (II)
created: 2007-04-04 00:00:00+00:00
edited: 2014-06-26 14:35:35+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hoàng Tá Thích. tuoitre.com.vn, 04-04-2007.
url_id: nhu-nhung-dong-song-ii
body:
  <br />
  <h2>Người mẹ huyền thoại</h2>
  <br />
  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/books/nhu-nhung-dong-song/nhu-nhung-dong-song.jpg" alt="" title="" /></a>
  </div>

  <dd>
  <i>Mẹ là nước chứa chan, trôi giùm con phiền muộn  <br />
  Cho đời mãi trong lành, mẹ chìm dưới gian nan</i><br />
  <b>(Huyền thoại Mẹ)</b>
  </dd>

  <p>
  TTO - Anh em chúng tôi thường  nói với nhau rằng, khó  mà hiểu hết anh Sơn nếu không  biết nhiều về Má. Bởi đối với  anh Sơn, Má là một người bạn  tri kỷ và gần gũi với anh hơn  một người mẹ bình thường. Chính vì vậy mà khi Má nằm xuống, coi như đã đem theo nửa cuộc đời của anh.</p>
  <p>Anh Sơn khóc Má bằng ca khúc Mẹ bỏ con đi Người mẹ Huyền Thoại  mà mỗi lần hát lên anh đều không cầm được nước  mắt, và sự mất mát này đối với anh là không thể đo  lường được.  Má ra đi khi bước vào tuổi 70, mà gần phân nửa  quãng đời đó hầu như luôn chìm dưới gian nan, chẳng  lúc nào được thanh thản trong lòng. Má mất đi không  để lại di chúc. Có lẽ bà vẫn nghĩ rằng mình còn phải  nặng lo cho con cái nhiều năm nữa, không phải chỉ khi  chúng tới tuổi cổ lai hy như Má lúc ấy, mà là khi nào  con cái không cần đến sự săn sóc của Má nữa.</p>
  <p>Có vẻ như Má nằm xuống mà vẫn chưa được yên  lòng. Trong thời gian 49 ngày sau lễ tang, tuần nào  anh em chúng tôi cũng lên mộ cúng Má. Những hôm  trời nắng gắt, hễ có mặt anh Sơn là bó nhang cắm  trước mộ lại cháy bùng lên. Anh Sơn buồn bã nói: “Má sợ anh mệt nên không muốn anh ở đây, thôi cùng về  đi”. Quả thật, hôm nào không có anh thì thôi, còn hôm  nào anh lên viếng mộ y như rằng chuyện nhang cháy  cũng xảy ra. Có thể người ngoài sẽ cho rằng đây là  chuyện khó tin, nhưng tất cả anh em chúng tôi đều có  chung cảm giác Má vẫn đang hiện diện đâu đó quanh  đây để trông chừng con cái, như hồi Má còn sống.</p>
  <p>Tôi đến với gia đình Trịnh Vĩnh Tâm - em gái của  anh Trịnh Công Sơn - từ khi cô mới lên sáu, còn Trịnh  Vĩnh Thúy, chị lớn nhất cũng chỉ được chín tuổi. Thời kỳ  này tôi thường xuyên lui tới sinh hoạt với gia đình và  vẫn gọi mẹ Tâm bằng Má một cách rất tự nhiên trong  nhiều năm, trước khi trở thành con rể trong nhà.  Tôi không biết nhiều về người cha, vì ông đã mất  trước đó hơn một năm. Tuy vậy Ba vẫn luôn hiện diện  trong mỗi bữa ăn hàng ngày của gia đình, qua chiếc  ghế trống đặt ở đầu bàn cùng với đầy đủ chén đũa và  cả một ly rượu vang, thức uống quen thuộc của ông hồi  sinh tiền. Điều này cho thấy Ba có một chỗ đứng rất  sâu đậm trong lòng vợ con.</p>

  <div class="newsImageContainer">
       <img src="me-huyen-thoai/image_mini" /><br />
       <p class="discreet">Người mẹ huyền thoại</p>
  </div>

  <p>Không những thế ông còn  là cột trụ chính vững chắc để mái nhà gia đình tựa hẳn  lên đó, cho đến khi ông đột ngột qua đời vì tai nạn xe  vào năm 40 tuổi. Cột trụ gãy, tất cả gánh nặng gia đình trút lên  vai người đàn bà 34 tuổi đang còn xuân sắc, cùng bảy  người con và một bào thai trong bụng, với một cơ ngơi  làm ăn dang dở! Giờ đây nhìn lại những tấm hình Má  chụp trong thời kỳ ấy với áo dài tha thướt, tóc vấn  đoan trang, thật không thể hình dung được người phụ  nữ trẻ trung dường này mà đã có đến tám người con.</p>
  <p>Hơn thế nữa, ở bà lại hội tụ đầy đủ tính cách nhẫn  nại của một người đàn bà và lòng bao dung vô bờ của  một người mẹ.  Đối với Má, con cái là hàng đầu và bạn bè của con  cái cũng không kém phần quan trọng. Đổi lại, hầu hết bạn bè của các con cũng đều thương mến gọi bà là Má.  Gia đình lúc ấy đang có một cửa hàng buôn bán xe đạp ở số 79 đường Phan Bội Châu (nay là Phan Đăng Lưu) tại Huế. Sau khi Ba mất, việc buôn bán không được  phồn thịnh như trước, vì nhiều lý do. Cái chết của Ba đã là một cú sốc lớn lao đối với anh Sơn nên sau đó  anh ngã bệnh gần cả năm trời. Má vừa lo chăm sóc anh Sơn lại phải nuôi nấng cả một đàn con chưa đủ khôn  lớn vốn quen ăn sung mặc sướng. Vai gồng vai gánh tất  bật đến đâu cũng không thể nào quán xuyến hết việc  trong việc ngoài.</p>
  <p>
  Vả lại, nỗi đau mất mát đã làm cho Má không còn thiết tha với mọi thứ trên đời. Nếu  không vì đàn con thơ còn nhỏ dại, hẳn bà có thể chết  theo chồng. Vào khoảng 1957, trong nhà xảy ra một vụ mất  trộm làm xôn xao cả khu phố. Hôm đó Má sơ ý quên  đóng cánh cửa tủ sắt, một chú thợ trẻ trong nhà động  lòng tham vơ hết tiền bạc rồi bỏ trốn.</p>

  <div class="newsImageContainer">
    <a href="http://nohost/tcshome/ban-be/articles/nguoi-me-huyen-thoai/tcs/image_view_fullscreen">
       <img src="tcs/image_mini" /></a>
  </div>

  <p>
  Anh Trịnh Quang  Hà - em trai kế anh Sơn - cùng một số bạn bè của gia  đình đã lặn lội về tận làng của chú thợ này ở khá xa  thành phố, nhưng cũng chỉ bắt được người còn của cải  chú ta đã tiêu tán hết nên không thu lại được bao  nhiêu. Chú thợ vốn tứ cố vô thân nên khi bị bắt giam  không ai lui tới thăm viếng. Cuối cùng chính Má phải  cho người mang thức ăn vào thăm nuôi và đứng ra làm  đơn xin bãi nại. Má xưa nay vốn vẫn thế! Chú thợ nhỏ  tuy phạm tội nhưng vì là người làm trong nhà nên Má  vẫn thương.  Đối với thợ thuyền còn như vậy huống hồ đối với  bạn bè của con cái.</p>
  <p>Tôi còn nhớ nhà văn Hoàng Ngọc  Tuấn, một người bạn trẻ của gia đình, có lần do đào ngũ nên bị bắt giam trong một trại quân cảnh. Gần  như tuần nào tôi cũng phải chở Má lên trại thăm và  bới thức ăn cho Tuấn. Có hôm do kẹt xe nên đến hơi  trễ hơn thường lệ, anh chàng tỏ vẻ không vui. Má chỉ  cười. Hay anh Cương - bạn anh Hà - đi lính bị thương  nằm bệnh viện ở Mang Cá. Gia đình anh ở tận Đà  Nẵng nên Má cũng lo bới xách hàng ngày. Vậy mà có  lần do hai ba ngày Má không thay đổi thức ăn đã bị  anh nhăn nhó. Má cũng chẳng để bụng. Hồi anh Sơn phải vào trại nhập ngũ, Má và chị Thuý theo vào Đà Nẵng để lo săn sóc. Lúc anh Sơn trở lại Huế thì đã gầy đi quá nhiều.</p>

  <p>Hàng ngày Má đều  đặn sáng sâm tối yến để bồi dưỡng cho anh. Yến mua  nguyên cả ổ mang về còn đầy lông chim. Người giúp  việc hoặc mấy cô em gái thay nhau ngồi nhặt từng sợi  lông li ti cho sạch để má chưng với đường phèn, vì người ta nói ăn yến tốt cho phổi. Anh Sơn mấy năm  trước chơi thể thao bị thương ở ngực ảnh hưởng đến phổi và Má đã chưng yến cho anh từ hồi đó. Đôi lúc anh Sơn kiệt sức không tự ăn được, Má  phải ép nước thịt bò và đích thân đổ từng muỗng vào miệng anh. Suốt nhiều năm như thế, ngay cả lúc anh  Sơn đã hết bệnh, Má vẫn giữ thói quen sáng sáng nhẹ  bước đem tách sâm lên phòng anh và dọn chén yến  anh ăn tối qua. Hễ hôm nào anh quên ăn Má lại lầu bầu nên đôi khi anh Sơn phải giả vờ ngủ. Hễ anh Sơn  kêu khó ngủ Má lại chưng táo cho anh. Bất cứ thức ăn  gì có thể bồi bổ cho sức khoẻ anh Sơn, Má đều làm tất. (Sau này Má không còn, khi mấy anh chị em cùng  nhau chung lo cho anh Sơn trong những ngày anh bệnh  nặng, mọi người nhớ lại mới thấy thán phục mẹ.</p>
  <p>Một  mình bà không phải chỉ lo săn sóc mình anh Sơn mà  còn quán xuyến cả gánh nặng gia đình, nhưng không  bao giờ thấy Má tất bật như mọi người bây giờ, chỉ tập  trung lo cho sức khỏe của anh Sơn mà lại không chu  đáo bằng). Anh Sơn ốm yếu phải bồi dưỡng đã đành. Anh Hà  siêng tập thể dục thân hình lực lưỡng, Má lại chịu khó  hàng ngày cho nấu chè để ăn sau buổi tập. Nhưng anh  Hà không chỉ tập một mình mà thường rủ rê cả nhóm  bạn cùng tập với nhau, thế là phải nấu cả nồi chè hàng  mấy chục chén. Bữa ăn thường ngày trong nhà cũng phải chiều  theo ý thích của anh Sơn, tuy ăn ít nhưng anh đòi hỏi  phải có nhiều món. Đặc biệt hiếm bữa nào lại không có  thêm vài người bạn của mấy anh tham dự. Thật ra Má  cũng ít xuống bếp mà thường chỉ vẽ cho người giúp  việc. Nhưng những món nào Má đích thân nấu như  canh nấm tràm, cháo lươn … thì ngon không chê vào  đâu được.</p>
  <p>Tôi trước giờ vốn không thích lươn nhưng  sau một lần ăn món cháo lươn của Má thì đâm ra mê  luôn món này. Có lẽ nhờ vậy mà mấy cô con gái trong  nhà người nào nấu ăn cũng giỏi. Trong mấy chị em,  Trịnh Vĩnh Ngân có lẽ học được ở Má nhiều nhất vì lúc  nào cô cũng theo sát phụ giúp mỗi lần Má nấu ăn và  tính Ngân lại tỉ mỉ, cẩn thận.  Dịp năm hết Tết đến, Má lên một danh sách những  người cần phải biếu xén như các bác sĩ chăm sóc cho  anh Sơn, hoặc những người Má từng liên hệ nhờ giúp  đỡ cho anh Hà, hoặc đôi khi để biếu bạn bè của các  con. Những món quà của bà tuy không đắt tiền nhưng  lại rất độc đáo. Đó là những lọ me dầm, mứt cam quất,  mứt cà chua được làm hết sức công phu mà ít người có  thể sánh bằng. Từ đầu tháng Chạp đã phải mua me về,  xẻ lưng, ngâm muối, rồi ngâm đường cho hết vị mặn.  Việc tách hột trong trái me là khâu khó nhất, sau đó  găm đường thêm mấy ngày mới xong. Mứt cam quất  cũng công phu không kém, nhất là phải chích lỗ để lấy  hột ra mà không làm hỏng trái quất.</p>
  <p>Thuý thường được  giao làm việc này vì rất khéo tay. Mứt làm xong, chỉ  nhìn những quả quất trong vắt đã thấy thèm. Mứt cà  chua cũng đòi hỏi nhiều công sức và tỉ mỉ mà không  mấy người làm được ngon như Má.  Má thường dạy các con muốn thức ăn được ngon  thì phải có nguyên vật liệu thật tốt. Má có cách đi chợ  khá đặc biệt, luôn mua rất nhanh và không hề mất  công chọn lựa như các bà nội trợ khác. Bà quan niệm  người mua khó phân biệt được món hàng tốt xấu bằng  người bán, vì vậy hễ người bán nói giá bao nhiêu chẳng  những bà không cò kè mà còn trả thêm chút ít, kèm  theo yêu cầu họ chọn giúp cho những thứ ngon nhất.  Được cái hầu hết những người bán hàng ở cả chợ Bến  Ngự lẫn chợ Đông Ba đều quen biết Má nên không ai  nói thách. Nhờ vậy nên món nào Má mua về cũng tươi  tốt, từ me, cam quất, cà chua, trái nào trái nấy đều  nhau nên khi làm xong, chưa bàn đến chất lượng thì đã  phải tấm tắc về mỹ thuật.  Năm 1964 anh Hà phải nhập ngũ, Má đích thân đưa  vào tận trường huấn luyện ở Thủ Đức. Từ đó Má ra vào  Huế - Sài Gòn như đi chợ, thỉnh thoảng lại ở hẳn trong  Sài Gòn để tiện theo dõi trông nom. Ngày anh Hà ra  trường, Má âm thầm chạy vạy khắp nơi để cuối cùng  anh được chuyển về một đơn vị tương đối an toàn.</p>
  <p>Nhiều người thấy Má thường đi chơi bài tứ sắc, cứ tưởng Má mê  đánh bài. Thật ra chiếu bạc cũng là một phương tiện để  có thể mở ra được những mối quan hệ giao tế tốt.  Má cũng không hề bỏ sót buổi trình diễn nào của  anh Sơn. Hồi gia đình còn ở đường Nguyễn Trường Tộ  tại Huế, có lần cây đàn của anh bị hỏng, Má mau mắn  chạy ngay qua nhà hàng xóm mượn đàn để anh hát cho  mấy người bạn nghe. Ướt mi là ca khúc đầu tiên được  ấn hành lúc anh Sơn chưa đầy 20 tuổi và được anh trân  trọng đề tặng Má.  Năm 1968 xảy ra chiến sự vào những ngày Tết  Nguyên đán Mậu Thân. Mới sáng sớm tiếng súng bắt  đầu nổ và mọi người đều nhận ra chiến tranh đã bao  trùm thành phố. Má vội vã xuống cửa hàng tạp hóa  gần đó mua tất cả thuốc lá còn lại. Quả thật lúc bấy giờ  thuốc lá là một nhu cầu thiết yếu đối với mọi người  trong nhà, nhất là vào những lúc căng thẳng âu lo.  Tiếng súng nổ liên hồi khắp nơi, Má không ngừng đốt  thuốc cho chúng tôi và liên tục trấn an mọi người.</p>
  <p>Trong không khí hiểm nguy của lửa đạn, Má rõ ràng  trở thành người đầu đàn, chẳng những của hết thảy  con cái mà cả bạn bè của các con, mặc dù chúng tôi ai  nấy đều đã lớn. Má như một con gà mái giương rộng  đôi cánh để che chở đàn con dại. Nhìn Má lâm râm  niệm Phật, tôi nghĩ có lẽ không phải nhờ niệm danh  hiệu Đức Quán Thế Âm Bồ Tát mà chính ý thức che  chở, giữ gìn mạng sống của đàn con đã cho Má cái uy  lực vô song ấy.  Cũng với tinh thần chở che như vậy, mỗi lần cả  nhà thuê xe đi đâu xa bao giờ Má cũng lựa chỗ ngồi  gần hoặc ngay sau lưng người tài xế. Má luôn miệng  trò chuyện, thỉnh thoảng lại đưa một lát sâm để tài xế  ngậm cho tỉnh táo. Rõ ràng trong lòng Má lo sợ anh ta  buồn ngủ có thể nguy hiểm cho các con của mình, nhưng  bên ngoài lúc nào Má cũng bình tĩnh tươi cười.  Anh Sơn mới 26, 27 tuổi đã nổi tiếng với những ca  khúc bất hủ về chiến tranh và thân phận quê hương.  Anh có rất nhiều tác phẩm mang hình ảnh của người  mẹ: Lời mẹ ru, Ca dao mẹ, Huyền thoại mẹ, Sao mắt mẹ  chưa vui, Bà mẹ Ô Lý…, với những bà mẹ suốt đời hy  sinh cho con, những bà mẹ đau lòng nhìn con ra chiến  trường, những bà mẹ khóc con ra đi không trở lại. Tôi  nghĩ nỗi buồn chiến tranh mà anh Sơn cảm nhận được  một cách sâu sắc chính là qua hình ảnh của Má. Anh  nhìn thấy và hiểu thấu những âu lo của Má hơn ai hết.</p>
  <p>Ngay lúc tôi chưa kết hôn với Trịnh Vĩnh Tâm, Má  đã xem tôi như một đứa con của bà. Đến khi tôi xúc  tiến những thủ tục cưới xin và khá lúng túng trước  nhiều ý kiến của người này người khác, Má chính là  người nâng đỡ tinh thần tôi nhiều nhất. Thậm chí Má  nói rằng ngay cả khi người tôi cưới không phải là Tâm  thì Má cũng vẫn đứng ra tổ chức đám cưới cho thật chu  đáo! Ngày cháu Tib – con gái đầu lòng của vợ chồng tôi  – sắp sửa chào đời ở bệnh viện Sùng Chính, Má tỏ ra  lo lắng không kém gì tôi. Thật lạ, Má đã hơn tám lần  vượt cạn vậy mà đến lượt con gái mình sinh đẻ Má lại  không giữ được bình tĩnh. Thấy Má đi đi lại lại ngoài  phòng chờ với nét mặt căng thẳng, tôi càng thêm lo âu.  Mãi đến khi nghe tiếng khóc oe oe, hai mẹ con mới  nhìn nhau thở phào nhẹ nhõm.  Đến năm 1975, lúc đơn vị tôi sắp rã ngũ, viên chỉ  huy trưởng trực tiếp đến nhà định đón tôi vào doanh  trại. Má đích thân tiếp ông ta và cho biết không đồng  ý để tôi rời bỏ gia đình trong hoàn cảnh đó.</p>
  <p>Rồi thời gian sau, khi tôi đang ở trong một trại học  tập tại Katum gần sát biên giới Campuchia, Má đã cùng  với Tâm và Tib – mới hơn hai tuổi – lặn lội dưới cơn  mưa lũ tầm tã đến thăm nuôi tôi. Thức ăn bới lên phần  nhiều do Má tự tay nấu, trong đó có món thịt thưng đối  với tôi lúc đó ngon hơn bất cứ cao lương mỹ vị nào.  Khi tôi được đưa về Tây Ninh, Tâm lên thăm tôi gần  như mỗi ngày. Con đường Sài Gòn - Tây Ninh tuy chưa  đầy 100 cây số nhưng phải mất không dưới năm tiếng  đồng hồ đi đường, nên hàng ngày Tâm phải dậy thật  sớm chuẩn bị để hai ba giờ sáng rời nhà. Má xót con,  biết là đường đi vừa nguy hiểm vừa cực nhọc nhưng  không bao giờ lên tiếng can ngăn.  Rời trại học tập, tôi về sống với gia đình tại nhà số  47C Phạm Ngọc Thạch. Mỗi tuần có mấy hôm tôi phải  theo nhóm dân phòng đi canh gác quanh khu phố về  đêm. Má suốt ruột thỉnh thoảng lại ra trước nhà đứng  chờ, thậm chí đi theo tôi quanh khu phố. Mấy tháng  sau tôi kiếm được việc làm ở Bình Dương cách Sài Gòn  khoảng 30 cây số. Sáng đi sớm, chiều tối mới về bằng  xe gắn máy. Chiều nào về đến đầu ngõ tôi cũng đã  thấy Má đứng chờ.</p>
  <p>Những năm sau này Má hút thuốc liên tục. Thỉnh  thoảng Má đi chơi bài với mấy bà bạn, chẳng qua là để  giết thì giờ và bớt suy nghĩ. Còn ở nhà lúc nào cũng thấy  Má ngồi với bộ bài tây trải trên giường. Buổi tối máy  truyền hình vẫn bật suốt đêm. Giấc ngủ chỉ có thể đến  tình cờ với Má chứ không êm đềm nhẹ nhàng như mọi  người. Tôi biết đó là vì Má không bao giờ ngưng những  âu lo suy nghĩ. Anh Sơn uống quá nhiều rượu cũng làm  cho Má lo. Anh thức khuya Má lo, dậy sớm Má cũng lo.  Thấy anh cứ ở lì trong nhà ít ra ngoài, Má lại lo.  Những ngày vợ chồng chúng tôi chuẩn bị rời khỏi  Việt Nam, tuy không phản đối nhưng tôi biết Má không  phút nào được yên lòng. Đến năm 1989, khi ba người  con gái đều đã định cư tại Canada nên dù không muốn  rời bỏ Việt Nam, Má cũng đồng ý làm giấy tờ để đi đoàn  tụ. Quãng đường di chuyển dài nửa vòng trái đất không  làm khó được Má. Nhưng mời Má đi thăm mấy dì cậu  bên Pháp bà lại từ chối. Má chịu khó bay hơn hai mươi  bốn tiếng đồng hồ chỉ là vì mấy đứa con của mình.</p>

  <p>Cũng may nhà mấy chị em gần nhau, cùng trên  một con đường. Vợ chồng chúng tôi có một nhà hàng  ăn và căn hộ để ở nằm ngay bên trên. Chiều nào Má  cũng từ trên lầu ghé xuống tiệm ăn đem cho tôi tách  sâm, trước khi tản bộ tới nhà chị Thúy cách đó không  xa. Má chăm sóc tôi chu đáo, chẳng những không khác  gì con ruột mà còn làm cho tôi có cảm giác mình lúc  nào cũng vẫn là một đứa bé. Có hôm tôi bị té bầm vai,  ngày nào Má cũng chịu cực xát dầu. Má bảo con cái dù  đã có vợ có chồng, dù già bao nhiêu tuổi thì vẫn là  những đứa trẻ đối với Má.  Qua Canada được vài tháng, Má lại lên máy bay trở  về Việt Nam. Trong nhà lúc ấy còn lại anh Sơn với  Trịnh Vĩnh Ngân và Trịnh Hồng Diệu. Hai anh Trịnh  Quang Hà, Trịnh Xuân Tịnh đều đã lập gia đình và ra ở  riêng. Má lại tiếp tục chăm lo bữa ăn hàng ngày cho anh  Sơn và bạn bè của anh. Thỉnh thoảng khi đi chợ, Má  mua thêm thức ăn rồi kêu xích lô mang tới nhà hai anh  Hà và Tịnh.</p>
  <p>Thì giờ rảnh, Má đi chơi bài với mấy bà  bạn. Trông Má lúc nào cũng ung dung nhưng lòng không  bao giờ tự tại. Tôi biết như thế. Ngân, Diệu và anh Tịnh  sắp sửa đi Canada. Anh Hà có thể sẽ đi Mỹ. Má sẽ phải  cách xa con cái hàng nửa trái đất.  Đầu Xuân năm 1990, Má lại khăn gói lên đường  qua Canada. Vài tháng sau khi Má trở về Việt Nam thì  anh Tịnh, Ngân, Diệu cùng gia đình lại lần lượt rời  Việt Nam. Má chỉ còn lại anh Sơn và anh Hà. Hàng  ngày nếu không đi chơi bài với các bà bạn giải khuây  thì Má nằm trên giường xem truyền hình hay bói bài  cho qua thì giờ. Tay cầm cây bài, mắt xem truyền hình,  môi không rời điếu thuốc, nhưng tâm trí Má viễn du  ngàn dặm với con cái.  Má những tưởng nhờ thuốc lá và các quân bài để  giảm bớt căng thẳng trong đầu, nhưng cuối cùng chính  thuốc lá là đồng phạm đã đánh Má gục ngã.</p>
  <p>Vì vậy mà  lúc đặt một cây xe xanh xuống chiếu để kết thúc một  ván bài với mấy bà bạn, thì Má cũng kết thúc những âu  lo của mình vĩnh viễn.  Cái chết của Má là một vết thương không bao giờ  lành của anh Sơn. Có thể nhận ra được nỗi đau ấy qua  những câu viết của anh – như một điếu văn - khắc  trên mộ bia của Má, đồng thời cũng đề cập đến tình  thương biển trời bao la của Má đối với con cái. Nhưng  tôi nghĩ chừng đó cũng vẫn chưa nói hết được về Má.  Má hy sinh cả cuộc đời cho con cái và xem đó là chuyện  bình thường. Tôi chỉ là một trong những người con rể  của gia đình mà cũng được yêu thương như thế. Thậm  chí cả bạn bè của các con cũng được Má bảo bọc chăm  lo.</p>
  <p>Thử hỏi đối với con ruột của Má, có chữ nghĩa nào  đủ để diễn tả được cái tình cảm vô biên đó hay không?  Giờ đây anh Sơn đã được nằm cạnh Má, đúng với ý  nguyện của anh trước khi nhắm mắt. Phía trên tấm bia  bằng đá cẩm thạch khắc bài điếu văn của anh Sơn có  đặt một bức tượng nhỏ của Trương Đình Quế, tạc dáng  hình một bà mẹ âu yếm cúi nhìn đứa con đang bế trong  tay. Bức tượng đơn sơ này diễn đạt đầy đủ cuộc đời và  tình cảm của Má. Con cái là một phần thân thể và cuộc  đời của Má. Và tất cả những gì liên quan đến con cái  Má đều xem đó là trách nhiệm của mình.</p>
  <p>
  <br />
  Hồi ức của <b>Hoàng Tá Thích</b><br />
  <br />
  trích từ sách: <b>Như những dòng sông</b> (Công ty văn hóa Phương Nam và Nhà xuất bản Văn Nghệ ấn hành
  </p>

  <p>
  <br />
  <a href="http://www3.tuoitre.com.vn/Tusach/Book/ArticleView.aspx?ArticleID=194623&amp;ChannelID=371">www.tuỏite.com.vn</a>, 04-04-2007<br />
  <br />
  </p>


title: Như những dòng sông (III)
created: 2007-04-05 00:00:00+00:00
edited: 2014-06-26 14:37:34+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hoàng Tá Thích. tuoitre.com.vn, 05-04-2007.
url_id: nhu-nhung-dong-song-iii
body:
  <br />
  <h2>Yêu thương mọi người</h2>
  <br />
  <dd>
  <i>Một ngày bỗng thấy, yêu thương mọi người   <br />
  Mọi người đã tới, vây quanh cuộc đời   <br />
  Từng giờ tiếc nuối, chia tay ngậm ngùi</i> <br />
  <b> (Vẫn nhớ cuộc đời)</b>
  </dd>

   
  <p>
  <br />TTO - Suốt đời anh Sơn luôn thích có bạn bên mình, hay nói cách khác, anh không thể sống mà thiếu tình bạn. Bạn bè  của anh ở khắp nơi  trên thế giới, tuy không phải tất cả đều  là thâm giao, nhưng đa số là tình bạn trong sáng và bền vững. Mọi người đến với anh vì lòng ngưỡng mộ tài năng, yêu anh vì tính cách đặc biệt và quý anh ì tấm lòng nhân 
  ái. </p>
  <p>
  Ngay từ hồi trẻ, anh cũng đã có nhiều bạn, những  giao du không thể không có đối với một người nghệ sĩ  đa tài và nổi tiếng khá sớm. Thân thiết nhất lúc bấy  giờ gồm có Ngô Kha, Đinh Cường, Tôn Thất Văn, Bửu  Ý, Hoàng Phủ Ngọc Tường, Trịnh Cung … là những văn  nghệ sĩ cùng thời và đồng trang lứa mười tám, đôi  mươi. Họ thường lui tới gặp gỡ, đọc 
  cho nhau nghe  những vần thơ mới làm xong hay thảo luận một câu  chuyện văn chương. </p>
  <p>Thỉnh thoảng, anh Sơn đạp xe đến  xưởng vẽ của Đinh Cường ngồi nhìn bạn lên màu trên khung vải và làm quen với hội họa từ đó. Bạn thân của anh thời kỳ ấy còn là những  Ng.C.Đàm, H.D.Lễ, những L.K.Cương …, tuy không trong  giới văn nghệ nhưng có tâm hồn nghệ sĩ. Bạn anh còn  là một người tên Đỉnh ẩn cư tận trên dãy Pyrénées  giữa Pháp và Tây Ban Nha, thỉnh thoảng gọi điện cho anh kể về đời sống đơn độc của mình trên triền núi, chỉ làm bạn cùng con chó trung thành. Hay N.C.Trung, giáo sư toán học ở Đức, thỉnh thoảng gửi thư cho anh  không phải bàn chuyện khoa học mà chỉ là những vần  lục bát vừa làm xong. Bạn anh còn là cặp vợ chồng bác sĩ Chi - Hoàn, từ khi định cư ở Cananda chưa một lần  
  về lại Việt Nam nhưng lúc nào cũng quan tâm đến  chứng dị ứng trên da mặt của anh. </p>

  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/articles/yeu-thuong-moi-nguoi/images/dc-ttv-son-lq.jpg" alt="Đinh Cường, Tôn Thất Văn, anh Sơn và Lữ Quỳnh" title="Đinh Cường, Tôn Thất Văn, anh Sơn và Lữ Quỳnh" /><br />
       <p class="discreet">Đinh Cường, Tôn Thất Văn, anh Sơn và Lữ Quỳnh</p>
  </div>

  <p>
  Bạn anh cũng là  một N.C.Phú ở Pháp luôn bận bịu với công việc nhưng  không bao giờ quên gửi quà vào đúng ngày sinh nhật 28 tháng 2 cho anh. Mấy chục năm về trước, ngày Ngô Kha hy sinh cho lý tưởng cách mạng, anh đau đớn vì mất một người bạn  thâm giao. Khi Lưu Kim Cương bỏ mình trong bom  đạn, anh cảm khái nhớ đến nhiều bạn bè khác đã lần  lượt ra đi vì chiến tranh. Nhiều người nghĩ rằng ca khúc “Cho một người vừa nằm xuống” anh viết riêng cho Lưu Kim Cương. Thật ra không phải hoàn toàn  như thế. Anh viết cho bao nhiêu bạn bè cả hai bên đã  nằm xuống trong cuộc chiến dai dẳng này. Là một sĩ quan cao cấp trong quân đội miền Nam, nhưng Lưu Kim Cương đến với anh không phải bằng  chức tước hoặc uy quyền mà bằng tấm chân tình, xuất phát từ lòng ngưỡng mộ một người nghệ sĩ trẻ. Nhiều lúc muốn gặp anh, Lưu Kim Cương phải cho một chiếc xe quân sự đi tìm, vì biết chẳng những anh không bao giờ tự ý đến gặp ông, mà còn vì lý do anh tránh đi lại  nhiều để khỏi bị rắc rối do tình trạng trốn quân dịch. </p>
  <p>
  Có lần Lưu Kim Cương đã đề nghị tặng anh danh hiệu  “sĩ quan không phi hành” để khỏi bị những rắc rối với  quân cảnh ngoài đường phố. Nhưng anh đã nhẹ nhàng  từ chối với lý do thoạt nghe rất buồn cười: “Lỡ gặp  phải sĩ quan nào cao cấp hơn muốn làm khó dễ bắt  phải chào mà mình không thích chào thì còn …. rắc rối  hơn”. Tính khí khái của anh 
  khiến họ Lưu càng quý  trọng hơn, ngược lại anh cũng rất mến Lưu Kim Cương  vì mối chân tình ấy. Sau năm 1975, 
  khá nhiều bạn bè anh rời khỏi đất  nước. Bù lại, anh có thêm một số bạn từ miền Bắc vào,  như các nhà văn 
  Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Quang Sáng;  các nhà thơ Xuân Diệu, Phạm Tiến Duật, Nguyễn Duy,  rồi nhà phê bình nghệ thuật Thái Bá Vân hay nhà nghiên cứu Hoàng Thiệu Khang …Tất cả đều đã biết  tiếng tăm Trịnh Công Sơn qua những 
  ca khúc vang  vọng khắp hai miền đất nước trong thời kỳ chiến tranh, nay họ đến tìm anh và trở thành những người 
  bạn mới. Rồi anh gặp Nguyễn Tuân và cả hai nhanh chóng  trở thành đôi bạn vong niên. </p>
  <p>
  Nhà văn lão thành đánh  giá cao ca từ trong những nhạc phẩm của anh, mà một người giàu chữ nghĩa như ông vẫn cho rằng khó có thể  tìm thấy ở một nhạc sĩ khác. Còn anh nể nang Nguyễn  Tuân về phong cách hào sảng, lúc nào cũng lịch sự, nho  nhã. Những lúc cùng ngồi với nhau bên ly rượu, anh  luôn say sưa lắng nghe người bạn già kiến thức vô cùng phong phú này ca tụng những món ăn ngon khắp cả ba  miền đất nước. Mấy năm sau, anh có thêm một người bạn vong  niên là nhạc sĩ Văn Cao, bậc đàn anh mà lâu nay anh  vẫn mong ước được gặp mặt. Lần đó anh ra Hà Nội  tham dự một đại hội âm nhạc và đã bỏ về nửa chừng để  đến thăm Văn Cao đang ngã bệnh. Yêu tài và mến đức  nhau, cả hai chóng 
  trở nên thân thiết mặc dù tuổi tác  khá cách xa. Với thời gian, Nguyễn Tuân rồi Văn Cao lần lượt ra đi. Anh gặm nhấm những tiếc thương trong lòng.  Nhưng cái chết khiến anh bị chấn động nhiều là của  anh Hoàng Thiệu Khang. Anh Khang chuyên về mỹ  học nên thường cùng anh luận bàn về cái đẹp, những  điều nên thơ trong cuộc sống. Gần như chiều nào anh  Khang cũng ghé nhà chuyện trò với anh Sơn một lúc sau giờ làm việc. </p>
  <p>
  Có hôm rảnh rỗi anh ngồi đến khuya, nhờ đó anh Sơn có dịp vẽ cho anh một bức chân dung.  Tuy quen nhau chưa đầy mười năm, nhưng tình thân giữa hai người càng ngày càng sâu đậm. Buổi chiều hôm ấy anh Khang điện báo tin bị mệt nên không đến chơi. Chứng huyết áp – căn bệnh nguy hiểm mà anh vẫn rất coi thường – đã quật ngã anh ở cái tuổi mới  trên 60. Khi nghe tin dữ, anh Sơn ngồi bất động hàng  giờ trên chiếc ghế bành trong phòng khách, nhìn mãi  lên chiếc máy lạnh trên tường mà không tin rằng bạn mình đã vĩnh viễn không còn. Chiếc máy lạnh này anh Khang vừa đem đến đổi chiếc máy cũ cho anh Sơn không lâu.  Một sự ra đi khác cũng khiến anh hụt hẫng là cái chết của Thái Bá Vân, người chỉ hơn anh khoảng vài tuổi. Thái Bá Vân vào tìm anh Sơn không bao lâu sau ngày đất nước thống nhất. Tuy Hà Nội - Sài Gòn cách trở, thỉnh thoảng anh Thái Bá Vân mới vào Nam, nhưng mối giao  tình vẫn ngày càng thắm thiết. Đôi khi nhớ bạn, anh Sơn gửi vé máy bay mời bạn vào chơi. Mỗi lần hội ngộ, rượu không bao giờ vơi, chuyện nói với nhau không 
  bao giờ cạn. Hôm được tin Thái Bá Vân qua đời, anh Sơn cũng đã ngồi hàng giờ trước ly rượu với một nén nhang 
  và chiếc ly thứ hai bên cạnh dành cho người quá cố.  </p>

  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/articles/yeu-thuong-moi-nguoi/images/son-voi-tre-mo-coi.jpg" alt="Anh Sơn với trẻ mồ côi" title="Anh Sơn với trẻ mồ côi" /><br />
       <p class="discreet">Anh Sơn với trẻ mồ côi</p>
  </div>

  <p>
  Lúc này, khi đã bước vào độ tuổi tri thiên mệnh, những mất mát thật là một gánh nặng vì hơn bao giờ  hết anh rất cần có những người bạn tâm giao. Nếu thời  kỳ trước năm 1975 có rất nhiều người thuộc mọi giai  cấp, kể cả những quan chức, tướng lĩnh của chế độ cũ yêu thương anh bằng một tình bạn thuần túy, thì thời kỳ sau năm 1975 cũng có rất nhiều người thuộc đủ  thành phần trong xã hội ngưỡng mộ tài năng mà yêu mến Trịnh Công Sơn với sự chân thành. Nhưng những bạn bè cũ đã ra đi thì không biết được gì về đời sống  của Trịnh Công Sơn sau ngày đất nước thống nhất, ngược 
  lại những người bạn mới lại không biết rõ cuộc đời anh trước đó. Những lúc buồn, anh hay để tâm trí quay về thời  còn trẻ và chỉ ước ao có được một người bạn thuở xa xưa bên cạnh để cùng nhau tâm sự, nhắc nhở những kỷ  niệm đã qua. Bạn bè cùng thời không còn lại bao nhiêu, Bửu Chỉ, Bửu Ý đều ở cả ngoài Huế, Đinh Cường thì xa xôi cả nửa vòng trái đất, Bùi Giáng giờ đây đã không  còn. Nhưng nếu có Bùi Giáng thì chắc cái huyên náo không ngừng của thi sĩ độc đáo ấy cũng sẽ 
  làm cho anh thấy mệt mỏi. Ở tuổi 50, anh cần sự tĩnh lặng. </p>
  <p>
  Những lúc cảm thấy quá cô đơn, anh thường bắt điện thoại gọi bất cứ người nào quen biết. Rất may, những bạn trẻ như Phạm Phú Ngọc Trai, Huỳnh Thiện,  Huỳnh Phi Long, Sâm Thương… lúc nào cũng sẵn lòng  bỏ thì giờ để đến với anh. Tuy hầu hết không phải là  nghệ sĩ nhưng họ đều quý thương anh, xuất phát từ  lòng ngưỡng mộ ban đầu và về lâu dài chính 
  là từ sự trải lòng của anh đối với bạn bè.Trong số này, có thể nói Phạm Phú Ngọc Trai là người có nhiều kỷ niệm nhất với anh Sơn. Dù chỉ hơn 10 năm quen biết, anh đã  xem Trai như một người bạn thâm giao, còn Trai quan tâm chăm sóc anh chẳng khác nào ruột thịt. Những  dịp đang viễn du xứ người, bận rộn đến đâu anh cũng  dành thì giờ viết thư về cho Trai, dù chỉ vài dòng thăm  hỏi. Nhìn bức chân dung anh vẽ cho Trai, mọi người có  thể thấy được tình cảm anh đối người bạn này. Xưa nay anh ít khi viết nhạc cho một người bạn trai, nhưng  “Sóng về đâu?” là bản nhạc anh Sơn viết tặng riêng  Trai. Đó là vào một buổi tối trên bãi biển Nha Trang,  trong tiếng sóng vỗ ầm ì vào bờ cát anh tưởng như  nghe được tiếng 
  thở dài của người bạn trẻ đang đương  đầu với con sóng lớn của cuộc đời. Anh lâm râm niệm  một câu kinh Bát Nhã: Yết đế, Yết đế, Bala yết đế, Bala  tăng yết đế, Bồ đề, Tát bà ha ! Và thầm thì với biển:  “Biển sóng, biển sóng, đừng xô (bạn) tôi, đừng xô (bạn)  tôi ngã dưới chân người”. </p>
  <p>
  Bình thường trong bữa ăn, Huỳnh Phi Long lúc nào cũng được anh quan tâm. Bất cứ lúc nào anh cần sự có  mặt của một người bạn bên cạnh chỉ để nói chuyện gẫu,  thì Sâm Thương hay Lữ Quỳnh đều sẵn sàng có mặt. Cũng có những người bạn rất thân nhưng lại không  thường gặp nhau dù cùng ở trong một thành phố. Họa  sĩ Nguyễn Trung chẳng hạn. Anh quý chất nghệ sĩ thực  sự của người bạn tài hoa này và vẫn tán dương vẻ sang  trọng của tranh Nguyễn Trung, kể cả tranh trừu tượng. Ngược lại, Nguyễn Trung nhận định dù không được đào tạo chính quy nhưng Trịnh Công Sơn là một họa sĩ  đích thực, chưa kể chính nhờ không qua trường lớp mà anh có thể đưa lên khung vải những ý tưởng của mình một cách tự do.  Hoặc những giao tình của anh với những bạn bè như Trần Trọng Thức, Lý Quí Chung, Nguyễn Công Khế, mà mỗi lần nhắc đến họ anh đều bày tỏ lòng quý mến sâu sắc. </p>

  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/articles/yeu-thuong-moi-nguoi/images/son-21-02-2007.jpg" alt="Tưởng niệm anh Sơn ở mộ phần (21/2/2007)" title="Tưởng niệm anh Sơn ở mộ phần (21/2/2007)" /><br />
       <p class="discreet">Tưởng niệm anh Sơn ở mộ phần (21/2/2007)</p>
  </div>

  <p>Trong những ngày sức khỏe anh kiệt quệ, không  thể tự lo cho mình được, thì các em trai em gái trong  gia đình thay nhau chăm sóc anh. Nhưng thỉnh thoảng, anh cũng thuận để cho Huỳnh Thiện đút cơm, cho thấy anh rất quý thương người bạn trẻ này. Ngược lại Huỳnh Thiện lúc nào cũng hết lòng vì anh. Anh luôn luôn tỏ ra thân ái và lịch sự với tất cả  mọi người, ngay từ lần đầu tiên gặp gỡ. Có lần sau buổi  thăm viếng, một thanh niên trẻ đã xúc động nói: “Em  không ngờ lại có ngày được ngồi đối diện với chú Sơn  và được chú chuyện trò như một người bạn”. Trịnh Công Sơn là như thế. Mặt khác, anh cũng chịu khó chia sẻ với bạn bè,  chẳng hạn người ta có thể bắt gặp - trong một góc  quán nước nào đó dưới phố - anh ngồi yên lặng chăm  chú lắng nghe người bạn tên Xu tâm sự. Còn Đoàn Khoa vẫn giữ một kỷ niệm đẹp với anh Sơn từ khi người đạo diễn này còn chưa thành danh. </p>

  <p>
  Trong lần gặp gỡ tình cờ tại một quán nước, Đoàn Khoa được giới thiệu với anh Sơn. Hôm ấy Khoa khiêm  tốn ngồi im lặng bên ly nước cam lắng nghe câu chuyện rôm rả giữa những bậc đàn anh. Sau đó mọi người kéo nhau về nhà anh Sơn tiếp tục vừa uống rượu vừa trò  chuyện. Anh Sơn bảo người nhà đi mua một chai nước cam cho Đoàn Khoa, vì anh chú ý nãy giờ chỉ mình chàng trai trẻ ấy không uống rượu. Điều này khiến  Đoàn Khoa hết sức xúc động và nhớ mãi không bao giờ  quên. Không phải chỉ với Đoàn Khoa anh Sơn mới tỉ mỉ như thế mà đó chính là tính cách của anh. Khi nghe bạn bè kể 
  việc một đại gia có căn nhà to lớn lộng lẫy, anh trầm trồ thán phục; nghe nói về một  người tài năng xuất chúng trong bất cứ lãnh vực nào,  anh đều lấy làm thú vị; ai đó bàn chuyện một doanh nhân thành công giàu có ức triệu, anh cũng lắng nghe. </p>
  <p>
  Nhưng khi chính những nhân vật đó ngồi trước mặt thì anh cư xử với họ niềm nở và thân tình không khác bất cứ một người bạn nào lâu nay vẫn thường đến chuyện  trò với mình. Có lần một người bạn ở xa lâu ngày không gặp, khi về nước đã mời anh đến nghe buổi nói chuyện về một  đề tài triết học khá mới mẻ. Hỏi cảm tưởng của anh sau khi tham dự buổi 
  nói chuyện này, anh cười: “Trong hàng ngàn câu chuyện lạ lẫm mà họ nói, dẫu sao mình  cũng thu lượm được một 
  vài điều chưa biết”.  Anh Sơn là như thế, lúc nào cũng khiêm tốn và chịu lắng nghe, lại luôn luôn nhã nhặn, lịch sự với mọi  người. Ngay cả với bạn bè thân thiết nhau lâu năm,  hiếm khi thấy anh mặc áo quần ngủ để tiếp khách đến chơi nhà.  Hồi trẻ, anh Sơn vẫn thích rày đây mai đó để có cơ hội gặp gỡ nhiều người. Ở cái tuổi cần có bạn bè nhất anh lại ít di chuyển vì sức khỏe không cho phép. Nhưng  vẫn không thể thiếu bạn bè. Thường gọi điện mời anh Tương Lai đến để thảo luận về một suy nghĩ mới. Hay  vui vẻ lắng nghe Thanh Tùng hát một đoạn nhạc vừa  mới sáng tác. Thú vị với một Mạnh Đạt với cây  accordeon – đôi lúc làm phiền giấc ngủ hàng xóm –  biểu diễn vài ca khúc anh đã sáng tác từ 
  rất lâu mà chính anh cũng đã quên. </p>
  <p>
  Cảm thấy êm ả với tiếng kèn saxo thổi bài “Hạ trắng” hay “Tiến thoái lưỡng nan”  ngay khi Mạnh Tuấn chưa bước chân hẳn vào nhà. Đôi khi có khá nhiều người biết chơi piano ngồi quanh, nhưng những lúc hát cho bạn bè nghe ở nhà thì anh chỉ  muốn kiến trúc sư Trần Minh Tâm hoặc Bùi Thân Thiện Khanh đệm đàn cho mình.  Trong những ngày không thể uống rượu được nữa,  anh vẫn bảo người nhà chuẩn bị sẵn sàng nước đá và  soda cho bạn bè sắp đến chơi, rồi thoải mái ngồi 
  nhìn Huỳnh Phi Long, Từ Huy, Bảo Phúc … nhấm nháp chút  rượu. Không được uống rượu thật là một hình phạt đối  với anh. Một điều chắc chắn là lúc nào anh cũng thèm rượu như thèm bạn bè. Nhưng rượu thì có thể đành đoạn  dứt bỏ, chứ bạn bè thì không. Đó là một trong những tiến thoái lưỡng nam của anh, bởi vì dù không phải bạn bè đến với anh chỉ nhằm mục đích uống rượu, nhưng  rượu là thứ không thể thiếu lúc họ ngồi với nhau. </p>
  <p>
  Bửu Chỉ khi quá chén thường ăn nói bừa bãi đôi  khi làm nhiều người không vui, nhưng riêng anh chỉ  ngồi cười. Bởi dưới mắt anh đó không phải là một đệ  tử lưu linh đang say mèm mà vẫn là một Bửu Chỉ từ  hơn 20 năm qua lúc nào cũng ở cạnh anh, người từng  cắm cúi vẽ minh họa cho các tuyển tập Kinh Việt Nam, Ta phải thấy mặt trời của anh mấy chục năm về trước. Ngày mồng một tháng tư, Bửu Chỉ đã từ Huế bay vào  gục trên quan tài anh mà khóc như một đứa trẻ. Giờ  thì họ đã hội ngộ ở nơi xa xôi ấy. Anh không cần phải  rót một ly rượu để tưởng nhớ người đã khuất.  Kể cho 
  hết những bạn bè của anh Sơn, thực chẳng  phải dễ dàng. Còn biết bao nhiêu người bạn trong mọi  lãnh vực, tuy không 
  thường đến với nhau, nhưng luôn luôn giữ lòng thương yêu ngưỡng mộ đối với anh. Bởi dù họ có kém anh mười lăm mười bảy tuổi, anh cũng đều gần  gũi. Hay lớn hơn mười lăm mười bảy tuổi, cũng là bạn vong niên tri kỷ. Nguyên tắc của Trịnh Công Sơn là hễ ai thương yêu mình thì mình cũng quý trọng người đó. Thật ra, trong đời anh cũng gặp phải vài người bạn  bỗng nhiên trở mặt. Và anh cũng đã từng từ chối mời rượu một người trước đó vốn rất thân thiết. Anh cũng có lần sắp sửa hạ bút ký tên trên một bức thư gửi cho bạn bè tuyên bố chấm dứt quan hệ với một người bạn thân khác. </p>
  <p>Anh lại từng phàn nàn về một người bạn tưởng rất thân thiết không ngờ đã ngỏ ý không muốn  thấy anh ngồi thản nhiên uống rượu trước mặt họ. Nhưng cuối cùng anh lại thở dài với hai chữ “thôi kệ”  quen thuộc, để rồi nhanh chóng quên đi những muộn  phiền và không bao giờ giữ mối hiềm khích trong lòng. Cũng như chẳng bao giờ anh có thể đoạn tuyệt với  
  người nào trước đây đã từng là bạn. Anh có thể nuốt  vào lòng một nỗi đắng cay để sau đó hồn hậu nở một nụ cười nhân ái với mọi người. Đó chính là tính cách Trịnh Công Sơn. Vô chiêu thắng hữu chiêu. Những người đã có lúc làm anh phiền lòng, vì nhiều lý do – đôi khi chỉ vì chút  danh vọng hảo – lại quay về với anh. </p>
  <p>
  Không bao giờ  anh nhắc đến chuyện cũ.  Nếu tình yêu là một thứ hạnh phúc thì bạn bè là một nhu cầu quan trọng trong suốt cả cuộc đời anh. Khi  tình bạn đạt đến mức sâu sắc cao độ thì giữa Lưu Chính Phong và Khúc Dương chẳng còn nhìn nhau là tà hay là  chính, sự khác biệt đã được hóa giải giữa hai tâm hồn  đồng thanh, đồng điệu, đồng cảm để chỉ còn lại một  khúc Tiếu ngạo giang hồ thâm sâu tri kỷ, không phân  biệt tuổi tác, không câu nệ vị trí xã hội hay tài năng.  </p>

  <p>
  <b>Hoàng Tá Thích</b><br />
  <br />
  <a href="http://www3.tuoitre.com.vn/Tusach/Book/ArticleView.aspx?ArticleID=194851&amp;ChannelID=371">tuoitre.com.vn</a>, 05-04-2007<br />
  <br />
  </p>


title: Như những dòng sông (IV)
created: 2007-04-06 00:00:00+00:00
edited: 2014-06-26 14:40:23+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hoàng Tá Thích. tuoitre.com.vn, 06-04-2007.
url_id: nhu-nhung-dong-song-iv
body:
  <br />
  <h2>Người anh cả trong gia đình</h2>
  <br />
  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/articles/nguoi-anh-ca-trong-gia-dinh/images/me-son-va-cac-em.jpg" alt="Mẹ anh Sơn và các em" title="Mẹ anh Sơn và các em" /><br />
       <p class="discreet">Mẹ anh Sơn và các em</p>
  </div>
  <p>
  TTO - Không chỉ đối với bên ngoài, mà cả trong nhà, anh Sơn cũng là một gentleman. Buổi sáng lúc anh 
  ra khỏi phòng thì áo quần đã tươm tất như sắp sửa tiếp khách. Nói chuyện với mọi người, kể cả với các em, lúc nào anh cũng ôn nhã, không bao giờ lớn tiếng. </b>
  </p>
  <p>
  Phải nói là chưa bao giờ anh Sơn quên tặng quà sinh nhật cho những người thân trong gia đình. Thường thì một bó hoa kèm theo vài câu chúc trong một tấm thiệp xinh xinh. Một bức điện tín, hay một cú phôn cho những người em ở xa, tận bên kia địa cầu. Ngay cả các cháu cũng được cậu Sơn nhớ đến. May mắn cho người nào ở gần anh đúng ngày sinh nhật, không những được tặng hoa mà còn có thể kèm theo một bức chân dung anh vẽ nhanh làm quà. </p>
  <p>
  Đối với bạn bè, dĩ nhiên anh hiếm khi thiếu sót. Đi chơi ở các vũ trường, quán bar, lúc nào anh cũng hào   phóng. Khoản tiền tip rộng rãi cho nhân viên phục vụ thường là đề tài cho các bạn đi theo bình luận và thậm chí phê phán là anh đã chơi …. phá giá. Anh Sơn thường rất chăm chút việc ăn mặc. Mẩu chuyện nhỏ sau đây minh họa rõ tính cách ấy của anh. Khoảng năm 1995, Hội các nhà báo thế giới dự định tổ chức buổi trình diễn ca nhạc tại Huế để kỷ niệm mấy   trăm phóng viên đã bỏ mình trên chiến trường Việt Nam, Campuchia và Lào trong cuộc chiến tranh vừa qua. Thành phần tham dự gồm nghệ sĩ của những quốc gia từng gửi quân tham chiến tại Việt Nam. Trịnh Công Sơn, Khánh Ly và Hồng Nhung cũng nằm trong danh  sách những nghệ sĩ được mời. Nhưng cuối cùng, vì một   lý do nào đó, việc tổ chức không thành. Khi hay tin này anh Sơn đã cười thoải mái: “Hay quá, vì moa rất phân vân chẳng biết phải ăn 
  mặc thế nào để lên sân khấu”. </p>
  <p>
  Người ngoài có thể lấy làm lạ về câu nói này, nhưng em út trong nhà hiểu rất rõ băn khoăn của anh. Việc tham   dự một chương trình khá quan trọng như vậy, dĩ nhiên anh cũng thích, nhưng điều anh quan tâm hơn, lại là   chuyện phải ăn mặc như thế nào vào hôm ấy. Không chỉ chú trọng chuyện ăn mặc cho bản thân, mà với các em anh cũng để mắt đến, đặc biệt anh luôn khuyến khích các em gái phải chưng diện. Trong những năm 60, mỗi lần có dịp vào Sài Gòn, dù bận công việc anh vẫn thu xếp thì giờ đi phố mua sắm cho gia đình, nhất là cho các em gái. Vải may áo dài phải là loại   hàng hiếm, nhập cảng số lượng ít. Giày thì anh đích thân chọn kiểu và đặt đóng riêng. Anh quan niệm: “Phải giữ gìn thể diện, không chỉ đơn thuần là giữ tư cách đúng đắn hay không làm chuyện sai quấy, mà phải lưu ý chăm sóc cả bề ngoài của mình”, như anh đã viết trong một bài hát: “Môi xinh ở đậu người xinh, đi đứng ở trọ đôi chân Thuý Kiều (Ở trọ). Anh hướng dẫn các em tập tướng đi dáng đứng cho đẹp bằng cách đặt một chồng 
  sách lên đầu rồi bước tới lui với dáng điệu khoan thai. </p>
  <p>
  Đã thành thói quen, trước khi đi dự tiệc cưới hay tham gia buổi dạ hội nào các cô em gái đều đến trình diện” để anh có ý kiến từ trang phục đến kiểu tóc và cả giày dép sao cho phù hợp. Lúc còn trẻ, anh luôn tự mình sắm sửa áo quần, giày vớ và là khách hàng ruột của các cửa hiệu danh tiếng ở Sài Gòn như tiệm giày Trinh, cửa hàng may áo quần Tân Tân, Văn Quân. Áo quần anh mặc luôn phải giặt ủi thẳng nếp, hài hòa với màu sắc của giày vớ, tuy đơn giản nhưng rất thanh lịch. Về sau khi lớn tuổi, việc mua sắm đều do các em và bạn bè lo cho anh. Mỗi lần sắp tham dự tiệc tùng hay lễ lạc anh đều tin cậy giao các em chọn trang phục cho mình. </p>
  <p>
  Biết tính anh thích chải chuốt nên không chỉ các em út trong nhà mà cả bạn bè gần xa mỗi khi đến thăm đều biếu anh áo quần, giày dép hàng hiệu kiểu mới nhất. Do đó anh có cả một tủ quần áo toàn đồ hàng hiệu, giày thì nhiều không đếm xuể, sắp hàng  hàng lớp lớp trên các kệ gỗ và cả bên dưới bàn làm   việc. Bạn bè thân thiết nhìn thấy đều trầm trồ, đôi khi làm ra vẻ ganh tỵ một cách thân mật với anh. Quả thật ít ai được như anh. Ngoài bảy người em cùng với chừng đó em dâu và em rể, cộng với biết bao bạn   bè nam nữ – nhất là các cô bạn gái – ở rải rác khắp nơi trên thế giới, mà người nào cũng tỉ mỉ, chịu khó chọn cho  được những thứ mới nhất, đẹp nhất để mua cho anh. Phần nhiều lúc nhận được quà anh đều lên “bộ cánh” ngay sau đó. </p>
  <p>
  Tuy vậy, cũng có những bộ áo quần anh chưa hề   mặc qua và nhiều đôi giày chưa xỏ chân lần nào. Chọn quà cho anh Sơn thật là một công khó của em út và bạn bè, vì phải mất khá nhiều thì giờ, bởi tìm cho được món quà vừa là hàng hiệu lại vừa đúng sở thích của anh không phải chuyện đơn giản. Nhất là gần như không có loại hàng nào anh không có. Tôi còn nhớ có lần nhân ghé qua Luân Đôn, nhìn thấy một đôi bally thật đẹp tôi vui mừng mua ngay và chắc mẩm thế nào anh cũng vừa lòng về món quà này. Về đến Việt Nam, mới biết hồi này anh đã… đổi gu, chuyển sang mang những loại giày trẻ trung, mạnh mẽ và hơi thô ráp một chút. Cũng may, anh tỏ ra thích thú   với kiểu dáng thanh nhã của đôi giày bally nên nói rằng sẽ bổ sung vào “bộ sưu tập” của mình. Nhưng khoảng một năm sau, tôi tình cờ nhìn thấy đôi giày ấy còn nằm nguyên trong bao treo lủng lẳng trên tường! Hỏi sao không mang, anh trả lời đôi giày tuy đẹp   nhưng mang không vừa chân. Tôi ngạc nhiên vì chân anh Sơn cũng bằng cỡ chân tôi, khi lấy đôi giày xuống   xem kỹ mới hay lúc xỏ vào anh lơ đễnh không rút bỏ mớ giấy độn phía trước mũi giày (để giữ cho khỏi bị   xẹp). Tôi rút mớ giấy ra và đưa anh mang thử, quả   nhiên rất êm ái vừa vặn! Mỗi lần nhận được một món quà, anh Sơn đều tỏ ra vui thích như một đứa trẻ. </p>
  <p>
  Anh thường nói nhận được quà thì ngay cả ông cụ 80 cũng vui đừng nói chi đến người trẻ. Có lẽ vì suy nghĩ như thế nên anh Sơn rất thích tặng quà cho mọi người, xem như một thú vui của anh. Ca khúc Ướt mi xuất bản năm 1959 lúc anh vừa tròn 20 tuổi, Má là người được anh viết tặng đầu tiên, sau đó là các em trong gia đình. Bản quyền ca khúc được tặng cho ca sĩ Thanh Thúy, kèm theo món nữ trang bằng vàng do anh đích thân chọn mua. Có một dạo anh hay lui tới phòng trà Vân Cảnh tại Sài Gòn và thường khiêu vũ với một cô vũ nữ xinh đẹp. Mấy năm sau, khi tình cờ gặp lại, anh đã tặng cô một chiếc nhẫn để kỷ niệm, vì vậy bạn bè thường trêu chọc có lẽ anh muốn cưới cô vũ nữ này làm vợ. Hồi qua Moskva, tình cờ gặp một cô gái Nga xinh đẹp trên đường, anh chào hỏi làm quen dù không nói được tiếng Nga và cởi ngay sợi dây chuyền đang mang trên cổ để tặng cô. Anh là người tỉ mỉ, thường lưu tâm đến từng chi tiết nhỏ. </p>

  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/articles/nguoi-anh-ca-trong-gia-dinh/images/son-vinh-trinh.jpg" alt="Anh Sơn và Vĩnh Trinh" title="Anh Sơn và Vĩnh Trinh" /><br />
       <p class="discreet">Anh Sơn và Vĩnh Trinh</p>
  </div>

  <p>
  Trong những ngày nằm chữa bệnh ở Chợ Rẫy (năm 1997), tuy không nói chuyện nhiều nhưng anh vẫn chú ý quan sát mọi người chung quanh. Một hôm anh nói với Tâm: “Đến một tuổi nào đó, phụ nữ không nên mặc áo tay ngắn để khỏi phô ra cùi tay của mình. Da khuỷu tay bao giờ cũng nhăn sớm, dễ làm cho người ta tưởng mình già hơn tuổi thật”. Đặc biệt anh luôn thích phụ nữ gầy nên thường nhắc nhở các em gái giữ gìn vóc dáng đừng để cho béo mập. Không chỉ em gái hay bạn bè mà ngay cả người giúp việc, anh cũng không thích chọn những người … có da có thịt. Anh thường nói, chỉ nhìn qua tướng tá béo tròn là đã thấy mệt lắm rồi. Vậy mà một hai năm trước khi anh mất, một hôm Trịnh Vĩnh Trinh nửa đùa nửa thật hỏi anh: “Thầy bói nói rằng hễ càng mập em sẽ càng giàu, anh thấy sao?” Suy nghĩ một lúc, anh cười nói: “Ừ, thôi thì mập hơn một chút cũng chẳng sao”. Chẳng qua Trinh lúc đó đã ngoài 40, chứ nếu trẻ hơn thì chắc chắn anh sẽ không tán thành. Thích ăn ngon mặc đẹp, nhưng cả đời anh Sơn lại ít quan tâm đến tiền bạc. Hồi trong độ tuổi sinh viên, anh Sơn và tôi đều vào học ở Sài Gòn. </p>
  <p>
  Tôi được gia đình chu cấp vừa đủ để sinh hoạt học hành hàng tháng, còn anh nhận được khoản tiền nhiều gấp ba lần, chưa kể anh còn có thêm vài thu nhập lẻ tẻ khác. Thường thì chưa đến cuối tháng, cả hai đều cạn túi. Những ngày đó thay vì đi khiêu vũ, chúng tôi vào vũ trường ngồi trên quầy bar uống một chai bia, nghe vài bài hát rồi tản bộ về nhà. Vậy mà khi Nhà xuất bản An Phú trả tác quyền ca khúc Thương một người khá lớn, bằng khoản tiền anh nhận được hàng tháng, anh lập tức dùng để mua quà cho mọi người trong gia đình hết nhẵn. Mấy năm sau, nhạc của anh phổ biến rộng rãi trên thị trường cả miền Nam bằng mọi hình thức, nhưng tiền tác quyền đến tay anh chẳng có bao nhiêu. Một người bạn là luật sư đề nghị anh nên tiến hành khởi kiện, có khả năng thu hồi được khoản tiền lớn. Anh tò mò hỏi bao nhiêu, người bạn trả lời có thể được một triệu (lúc bấy giờ tương đương 10.000USD). Anh cười: “Đã mất đến hàng chục triệu, kiện cáo cũng chỉ lấy  được một triệu, lại còn mang tiếng, chẳng thà bỏ luôn. </p>
  <p>
  "Thôi kệ”. Hai chữ “thôi ke” đã trở thành lời cửa miệng quen thuộc nổi tiếng, nói lên hết tính cách “chín bỏ   làm mười” của anh. Bất cứ hoàn cảnh nào, hay đụng vào vấn đề gì mà có thể gây phiền toái cho mình thì anh đều thôi kệ và sau đó quên ngay. Nói anh Sơn không thích tiền thì chẳng đúng. Tiền bạc ai mà chẳng thích. Nhưng nói rằng anh tham tiền thì hoàn toàn sai. Đôi khi anh cũng đưa ra nhiều ý kiến sáng suốt góp ý người khác trong việc kinh doanh, những chưa bao giờ anh đặt vấn đề kinh doanh các tác phẩm của mình. Thật ra, chỉ cần có một chút khái niệm làm giàu thì với hàng trăm bản nhạc nổi tiếng của mình anh đã có thể trở thành triệu phú từ lâu. Việc khai thác những ca khúc của anh hầu hết đều giao cho Trịnh Xuân Tịnh – em trai anh – đảm nhiệm, anh không bao giờ hỏi đến. Thật ra nếu không có anh Tịnh   thì trong gia đình chẳng ai đủ khả năng đảm đang công việc đó. Mấy ai biết rằng, trước kia cũng như sau này, anh Sơn đã từng từ chối không biết bao nhiêu lời đề nghị của những người quyền hế muốn giúp đỡ trực tiếp cho anh, hoặc qua các em của anh, để có thể dễ dàng trong chuyện làm ăn và làm giàu. </p>
  <p>
  Nhưng anh không bao giờ muốn nhận một ân huệ của ai, để khỏi bị lệ thuộc vào một quyền lực nào. Anh Sơn thường nói, tiền có thể mua được một cái giường thật êm nhưng không mua được một giấc ngủ ngon. Anh sống ung dung tự tại và được cái may là suốt đời chưa bao giờ bị thiếu thốn về vật chất. Anh luôn tận hưởng cuộc sống và thường lập lại câu nói đùa của một người bạn: “Chẳng thà giàu mà … sung sướng còn hơn nghèo mà …. cực khổ”. Vì vậy khi căn nhà ở đường Duy Tân (Phạm Ngọc Thạch hiện nay) vừa hoàn thành năm 1974, nhiều người nước ngoài hỏi thuê với giá cao nhưng anh đều từ chối và nói rằng: “Không gì vô lý hơn khi xây xong một căn nhà đẹp, vừa ý, lại đem cho thuê lấy tiền để rồi phải qua ở một chỗ khác không được tiện nghi bằng”. Nói về tiện nghi thì thật ít có người được như anh. Không chỉ có đến …. 14 người em – trai, gái và dâu, rể – lúc nào cũng sẵn sàng phục vụ mà còn có vô số những bạn trẻ thường xuyên lui tới, người nào cũng tỏ tường về nết ăn cách ở để mà chiều chuộng anh. </p>
  <p>
  Hầu như ngoài giờ ngủ và những lúc cần yên tịnh một mình để sáng tác, không lúc nào bên cạnh anh lại không có ít nhất một người bạn. Hồi còn trẻ, đôi khi anh còn đi kiếm bạn, đến lúc lớn tuổi anh chỉ ngồi nhà chờ bạn bè. Nếu chẳng ai đến thì anh bắt phone mời gọi. Thậm chí, những đêm mất ngủ, hai ba giờ sáng   anh lại gọi và bạn bè vẫn đến với anh. Mọi người đều yêu thương anh, chiều chuộng anh, không chỉ vì sức khỏe hao mòn của anh mà còn vì tấm chân tình của anh đối với họ. Bữa ăn được dọn xong, trừ khi có đông đủ các em, không thì anh vẫn ngồi chờ cho đến khi có một người   bạn đến, anh mới cầm đũa. Anh Sơn ăn uống không bao nhiêu, có những món ăn anh không hề đụng tới, nhưng bữa ăn vẫn phải phong phú. Mỗi bữa ăn luôn phải có bốn năm món – dù chỉ cho hai ba người ăn – và một dĩa nước mắm xắn ớt thì nhất định không bao giờ được thiếu. </p>
  <p>
  Trước kia là Gái, sau là Xí đều biết ý anh không khi nào dọn lại những món đã ăn hôm trước. Anh thường chống đũa ngồi nhìn bạn bè hay các em và mời người này người nọ những món ăn mới. Vì vậy ai ngồi vào bàn cũng “bị” anh nhắc nhở một cách thân mật: “hôm nay sao ăn ít thế?”, hay “hôm nay ăn khá quá!”. Các em ngồi chung bàn đôi khi cũng mất tự nhiên vì luôn phải giữ gìn ý tứ. Bữa ăn là cơ hội họp mặt đầy đủ gia đình và cũng là lúc mà nề nếp gia phong được biểu hiện rõ nhất. Các em được anh Sơn nhắc nhở ngay từ bé, nhỏ phải xới cơm cho người lớn, em gái phải xới cơm cho anh trai, ăn uống phải ngồi nghiêm chỉnh, không được phép gắp những món ăn mà người lớn chưa đụng đũa …. Lúc Má còn sống, trong nhà lúc nào cũng đông đúc. Bữa ăn thường được dọn trên một bàn dài trong cái sân nhỏ trước nhà bếp. Lúc cơm nước đã sẵn sàng, Má rung một tiếng chuông báo cho mọi người ngồi vào bàn. Sau ngày Má mất, các em phần lớn đi xa, nhà trở nên vắng vẻ nên bữa ăn được dọn trong phòng khách nhỏ trên lầu. </p>

  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/articles/nguoi-anh-ca-trong-gia-dinh/images/son-va-cac-chau.jpg" alt="Anh Sơn và các cháu" title="Anh Sơn và các cháu" /><br />
       <p class="discreet">Anh Sơn và các cháu</p>
  </div>

  <p>
  Bây giờ, tiếng chuông không còn để gọi cả nhà họp mặt mà chỉ để gọi người giúp việc. Trong căn phòng nhỏ dùng để tiếp bạn bè, anh Sơn luôn ngồi trong chiếc ghế riêng với cái chuông nhỏ bên cạnh. Hễ nghe tiếng chuông thì người giúp việc lập tức có mặt. Dần dà ai nấy đều biết rõ chuông rung lúc nào là cần phải phục vụ những gì. Chẳng hạn tiếng chuông rung sau bữa ăn là anh gọi dọn bàn. Đang lúc tiếp khách thì tiếng chuông cho biết anh đang cần thêm nước đá hoặc soda để uống rượu. (Chính vì vậy mà từ khi anh ra đi, trong nhà không ai dám động đến cái chuông. Mọi người đều sợ nghe tiếng chuông mà chẳng thấy được người). Thông thường có ít nhất hai người giúp việc lo cho anh, một nấu ăn, một dọn phòng. Sau này khi sức khỏe sa sút thêm người thứ ba chuyên xoa bóp tay chân cho anh. Những cái tên Xí, Ti, Hạ lâu ngày trở thành quen thuộc với bạn bè. Nhiều lúc anh thức thâu đêm, các cô cũng thức theo để lo nào rượu, nào soda, nào thức ăn cho anh và bạn bè. Hoặc khi anh cao hứng muốn vẽ tranh thì một cô liền nhanh nhẹn trải lên hai chân anh một tấm khăn, mang cọ đến và chuẩn bị nặn màu lên palette theo đúng ý. </p>
  <p>
  Không chỉ thuần túy giúp việc nhà mà Xí và Hạ cũng đồng thời là người bảo vệ. Cú điện thoại của người lạ muốn tiếp xúc với anh luôn được các cô hỏi cặn kẽ, và nếu ai đến vào lúc anh đang ngủ thì nhất định bị từ chối không cho vào. Đó cũng là lý do nhiều người lần đầu tiên đến tìm anh phải phàn nàn và đôi lúc hiểu lầm, khi không qua được cửa ải của người giúp việc. Suốt cả đời, lúc nào anh Sơn cũng nghĩ tới đại gia đình. Anh từng ước ao khi nào có điều kiện sẽ mua một miếng đất thật lớn, cất một căn nhà rộng rãi chính giữa cho Má ở với anh, chung quanh xây thêm bảy căn nhà cho bảy anh em. Mỗi gia đình đều sinh hoạt riêng rẽ nhưng đến bữa ăn thì cùng nhau tề tựu tại nhà anh. Anh nói rằng sẽ sắm một cái chuông thật to để khi rung lên sẽ âm vang đến tất cả mọi nhà. Ngoài ra anh cũng muốn có một cái xe lớn đủ cho cả nhà cùng đi một lúc. Có lần một người bạn hỏi đùa: “Nếu trúng số 10   triệu đô la, anh sẽ làm gì”. Anh trả lời ngay lập tức:  “Sẽ chia đều cho bảy em mỗi đứa một triệu, Má một  triệu, moa một triệu và một triệu cho cơ quan từ thiện”. Tuy chỉ là chuyện đùa nhưng cách trả lời không cần suy nghĩ như thế chứng tỏ lúc nào anh cũng quan tâm đến người thân của mình trước hết. Những năm cuối đời, tình trạng sức khỏe sa sút khiến tinh thần anh cũng xuống thấp. </p>
  <p>
  Một hôm, trong lúc bàn luận về gia đình, về hạnh phúc, anh trầm ngâm: “Mình nhận ra gia đình thật là quan trọng. Nhất là những lúc đau yếu, bệnh tật, chỉ có gia đình là chỗ duy nhất có thể nương tựa”. Những hôm phải ngồi bất động trên chiếc ghế, đến bữa ăn anh cũng không muốn dùng riêng một mình trong phòng. Việc chăm sóc vệ sinh cá nhân cho anh do các em trai – anh Hà và anh Tịnh – đảm nhiệm. Đôi khi anh Sơn cũng chịu ngồi trên một chiếc ghế trong phòng tắm cho các em gái – Thuý, Tâm hay Diệu – tắm rửa, gội đầu. Trinh phụ trách nhuộm tóc, cắt móng tay. Diệu lo nấu nướng những thức ăn kiêng. Tâm hàng ngày phải kiểm soát lượng đường trong cơ thể anh. Ngân đút thức ăn, lúc nào cũng thong thả,cẩn thận vừa ý anh Sơn. Một chút hạnh phúc hừng lên trên khuôn mặt mệt mỏi vì bệnh hoạn mỗi lần anh được các em chăm sóc như một đứa bé. Anh Sơn thường nói, người nổi tiếng thường là người cô đơn, vì đôi khi nhất thời không thể biết được mọi người đến với mình vì chút hào quang bên ngoài hay vì con người thật của mình. Một điều chắc chắn là anh Sơn không bao giờ cô đơn. Gia đình là nơi nương tựa cuối cùng, như anh vẫn nói, và những người ruột thịt không phải yêu anh vì lòng ngưỡng mộ hay vì một Trịnh Công Sơn tài hoa, mà yêu anh vì tấm lòng bao la của một người anh cả.      </p>
  <p><b>Hoàng Tá Thích</b><br />
  <br />
  <a href="http://www3.tuoitre.com.vn/Tusach/Book/ArticleView.aspx?ArticleID=194853&amp;ChannelID=371">tuoitre.com.vn</a>, 06-04-2007<br />
  <br />
  </p>


title: Như những dòng sông (V)
created: 2007-04-07 00:00:00+00:00
edited: 2014-06-26 14:42:04+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hoàng Tá Thích. tuoitre.com.vn, 07-04-2007.
url_id: nhu-nhung-dong-song-v
body:
  <br />
  <h2>Nhạc Trịnh</h2>
  <br />
  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/books/nhu-nhung-dong-song/nhu-nhung-dong-song.jpg" alt="" title="" /></a>
  </div>

  <p>
  TTO - Người Việt Nam có họ Trịnh khá nhiều và những người hoạt động âm nhạc mang họ Trịnh cũng không ít. Nhưng bây giờ, chỉ cần nói nhạc Trịnh, dòng nhạc Trịnh, đêm nhạc Trịnh, thì mọi người đều hiểu ngay đó là nhạc của Trịnh Công Sơn.<br />
  <br />
  Nước ta lại có hàng ngàn, hàng vạn nhạc sĩ mang nhiều họ khác nhau. Nhưng lại không nghe ai đề cập đến nhạc Trần, nhạc Phạm hay nhạc Nguyễn … Chừng đó đã nói lên được đôi điều về cái tên Trịnh Công Sơn, cũng như âm nhạc Trịnh Công Sơn đã đi vào đời sống công chúng như thế nào. Ngày anh Sơn mất, có không biết bao nhiêu người đến đưa tiễn, không đại diện cho một cơ quan, một đoàn thể nào.<br />
  <br />
  Họ là những chị em buôn bán, người lái xe taxi, anh đạp xích lô, những người già yếu, nghèo khó, những người tàn tật … Chỉ muốn đến tiễn đưa một người gần gũi với mình, để được nhìn mặt lần cuối người nhạc sĩ mà mình thương mến. Họ Trịnh đã đi vào lòng người như thế. Nhạc Trịnh Công Sơn không phải là nhạc “sến”, nhưng “ sến” khắp nơi vẫn hát nhạc Trịnh. Đồng thời nhạc Trịnh vẫn thường được tổ chức một cách sang trọng, trên những sân khấu cao cấp, hoành tráng. Nhạc Trịnh không phải là loại nhạc hòa tấu, nhưng những băng đĩa hòa tấu Trịnh Công Sơn vẫn được phổ biến rộng rãi, bởi vì dù không thuộc ca từ, thì những âm điệu quen thuộc đó vẫn thấm vào lòng người một cách dễ dàng. Trịnh Công Sơn không xuất thân từ trường lớp âm nhạc nào.<br />
  <br />
  Anh chỉ viết nhạc bằng cảm hứng, bằng những rung động rất chân thực đối với cuộc sống chung quanh. Gần năm sáu trăm ca khúc đã được thực hiện với một cây đàn guitar thùng. Vì thế, nhạc Trịnh cũng rất đơn giản. Đơn giản đến nỗi trong một số buổi diễn, những nhạc sĩ phối nhạc đôi khi thấy cần phải bổ sung phần phối để làm tăng sự “long trọng” cho các ca khúc bằng nhiều nhạc cụ khác nhau. Dĩ nhiên có thể làm như thế, vì cả một buổi biểu diễn không thể chỉ với vài nhạc cụ quá đơn điệu. Nhưng cũng không phải vì các ca khúc quá đơn giản mà bắt buộc phải thêm phần phối cho thật rườm rà.<br />
  <br />
  Tôi không rành về âm nhạc, nhưng theo thiển ý tôi vẫn có quyền nghĩ như thế. Những năm 1966, 1967, Trịnh Công Sơn và Khánh Ly đã tạo nên hiện tượng, gây ảnh hưởng lớn và làm say lòng hàng ngàn thanh niên, chỉ với một cây guitar thùng đơn giản. Gần như là hát mộc. Nhiều người cho là vì hoàn cảnh cụ thể hồi đó. Nhưng bây giờ nghe lại những cuốn băng ấy, người ta vẫn thấy xúc động không ít. Nhạc Trịnh Công Sơn quả thật rất giản dị, vậy mà lại không hoàn toàn đơn giản. Nhạc Trịnh là kinh, như thiền sư Thích Nhất Hạnh đã nhận xét. Nhạc Trịnh lại là thơ, như Vũ Thư Hiên đã nói: “Nhạc trong ca khúc Trịnh Công Sơn chỉ là một công cụ để tải thơ của ông mà thôi”.<br />
  <br />
  Rất nhiều người đã công nhận điều này. Thử đọc một vài ca khúc mà không cần phải hát lên: Em đi bỏ lại con đường Bờ xa cỏ dại vô thường nhớ em Em đi bỏ lại dặm trường Ngàn dâu cố quận muôn trùng nhớ thêm (Em đi bỏ lại con đường) Hay : Tôi xin làm mưa bay Trong vườn em mùa hạ Tôi xin làm chút gió Mát thêm những bờ vai (Vì tôi cần thấy em yêu đời) Không phải vài ca khúc, mà rất nhiều ca khúc, đã được nhiều nhóm nghệ sĩ trình diễn không có nhạc cụ phụ họa, điển hình là nhóm Năm dòng ke, trình bày ca khúc Tiến thoái lưỡng nan rất thành công. Một buổi hòa nhạc cổ điển thường rất kén khách. Nhiều người mê nghe nhạc cổ điển, nhưng chưa chắc họ đã hiểu biết tường tận về loại nhạc này. Không phải thính giả nào cũng đều có thể nhận ra tác phẩm nào của Beethoven, tác phẩm nào của Chopin … nếu không được giới thiệu.<br />
  <br />
  Và dĩ nhiên không phải ai cũng có thể nghe được người nghệ sĩ chơi có đúng với tinh thần Beethoven, hay có diễn tả đúng Chopin hay không. Việc đòi hỏi phải có một trình độ hiểu biết nhất định mới có thể thưởng ngoạn, thường khiến bộ môn nghệ thuật ấy bị hạn chế số người đến với nó. Nhạc sĩ sáng tác nhạc cổ điển là viết nhạc chứ không phải là viết ca khúc. Mỗi một bản hòa tấu, người viết phải cần đến rất nhiều nhạc cụ để diễn đạt. Người nghe nhạc cổ điển cũng phải có trình độ, và người nghệ sĩ trình diễn nhạc cổ điển dĩ nhiên là phải có tài năng, nhưng dù sao cũng chỉ là một công cụ biểu diễn để người nghe thông qua đó mà thưởng thức tác phẩm của nghệ sĩ sáng tác.<br />
  <br />
  Còn một ca khúc lại khác. Nếu phải dùng đến rất nhiều nhạc cụ, như nhạc cổ điển, thì người nghe có thể bị phân tâm với ca từ và nhạc đệm. Phần âm nhạc đi theo có thể hỗ trợ cho giọng ca nhiều hơn là hỗ trợ cho ca từ. Người nghe sẽ không thể không bị ảnh hưởng đến phần nhạc đệm và do đó bớt chú trọng về phần ca từ. Ca khúc Ướt mi, ra đời năm 1959, được nổi tiếng ngay lúc đó. Một nhạc sĩ lão thành đã lên tiếng phê bình cho là tác phẩm này chỉ có phần “inspiration” (cảm hứng) nhưng kỹ thuật hãy còn non nớt. Có thể đúng như thế. Nhưng một ca khúc mới ra đời đã được đa phần thính giả yêu thích ngay, thì vấn đề kỹ thuật có cần thiết phải đặt quá nặng hay không? Theo tôi, nghệ thuật là làm thế nào để người thưởng ngoạn có thể cảm thông, yêu thích cái đẹp của tác phẩm. Kỹ thuật chỉ là một phương tiện.<br />
  <br />
  Vậy thì bằng bất cứ cách nào, miễn đạt đến được mục đích đó, thì người nghệ sĩ đã làm được nghệ thuật một cách thành công. Nhạc sĩ Văn Cao có nói : “Trịnh Công Sơn viết ca khúc đơn giản như lấy trong túi ra”. Lấy một vật dễ dàng như thế, thì đó là nghệ thuật đã đạt đến một cảnh giới vô cùng rồi. Tritesse của Chopin, chỉ là một “etude” so với những tấu khúc vĩ đại của nhà soạn nhạc lừng danh này, là một ví dụ. Ngày trước, làm thơ phải theo đúng quy luật về vần điệu. Luật thơ Đường có phần khó khăn hơn. Thơ Haiku cũng phải có luật của Haiku.<br />
  <br />
  Những yếu tố đó làm hạn chế phần nào sáng tác. Bây giờ, với thể thơ tự do, thi sĩ có thể diễn đạt ý thơ của mình một cách thoải mái, dễ dàng hơn. Hội họa khác hẳn. Họa sĩ bị hạn chế trong khuôn khổ một bức tranh, không dễ dàng diễn tả được hết ý mình bằng một thứ ngôn ngữ duy nhất là màu sắc. Một bài thơ hay, người ta có thể quên mất tên tác giả, nhưng một họa phẩm thiếu chữ ký của tác giả thì giá trị có thể khác xa. Ai dám quả quyết mình có thể phân biệt được một số tranh lập thể của Picasso và Braques nếu không có chữ ký? Nhưng Picasso thì lẫy lừng, mà Braques thì ngược lại, không được may mắn bằng. Nhìn chung thơ và họa dù sao cũng bị hạn chế phần nào. Muốn xem tranh phải đến tận nơi. Muốn ngâm thơ cũng phải có hoàn cảnh hội thơ. Âm nhạc có phần dễ dàng hơn. Ngay cả nhạc cổ điển, cũng dễ có hoàn cảnh thưởng thức hơn một bài thơ hay.<br />
  <br />
  Ca khúc thì hoàn toàn dễ dàng. Có thể nghe một ca khúc bất cứ lúc nào, ở đâu. Và nhờ vào âm điệu, ca khúc đi thẳng vào lòng người thưởng ngoạn. Vậy thì đối với các bộ môn nghệ thuật, ca khúc là một thể loại tương đối đơn giản nhất so với nhạc cổ điển, hội họa hay thơ phú. Đã là đơn giản thì tại sao phải làm cho phức tạp hơn? Có người cho rằng Trịnh Công Sơn không phải là ca sĩ, nên anh hát không được hay. E rằng nhận xét đó có phần chủ quan và phiến diện. Có lẽ người ta đã quen ca sĩ nghĩa là phải có phần diễn đi kèm. Thực tế, nhiều người cho rằng những ca khúc như Một cõi đi ve, và đặc biệt là Tiến thoái lưỡng nan, Tôi ơi đừng tuyệt vọng, không ai hát qua được chính tác giả. Năm 1970, Khánh Ly đã trình bày ca khúc Diễm xưa tại Osaka (Nhật Bản) bằng cả tiếng Việt và tiếng Nhật.<br />
  <br />
  Nếu không hiểu được tiếng Nhật, và ngay cả biết tiếng Nhật và người dịch có lột hết được ý ca từ của tác giả (trăm ngàn khó khăn), thì chắc chắn người nghe (Việt Nam) cũng sẽ không thưởng thức được ca khúc trọn vẹn như nghe hát bằng tiếng Việt. Chừng đó, chắc phải nhờ đến phần hòa âm thật rầm rộ để hỗ trợ. Đôi lúc, các ca khúc được trình bày quá đơn giản không được các nhà phát hành hoan nghênh, vì họ cho là thiếu “bề dày”. Bề dày đó, chính là phần nhạc có tính cách thương mãi để thích hợp với thị trường.<br />
  <br />
  Nhưng đó là thích hợp với thị trường buôn bán, chứ không phải thích hợp với một tác phẩm nghệ thuật. Còn nhớ, trong thời kỳ chiến tranh, ở miền Nam, tại một chương trình văn nghệ, một người đã đứng lên xin trình bày ca khúc Tình ca người mất trí. Người này đề nghị không cần nhạc đệm vì anh không quen hát với ban nhạc. Và anh đã trình bày bài hát như đọc văn xuôi, với một chút âm điệu lên xuống, hoàn toàn sai với âm điệu của ca khúc. Vậy mà mọi người đã ngồi yên lắng nghe cho đến lúc anh hát xong, và sự im lặng còn kéo dài một lúc sau đó, mới có tiếng vỗ tay vang lên không ngớt. Đó là nhạc Trịnh. <br />
  <br />
  <b>Hoàng Tá Thích</b><br />
  <br />
  <a href="http://www3.tuoitre.com.vn/Tusach/Book/ArticleView.aspx?ArticleID=194854&amp;ChannelID=371">tuoitre.com.vn</a>, 07-04-2007<br />
  <br />
  </p>


title: Như những dòng sông (VI)
created: 2007-04-08 00:00:00+00:00
edited: 2014-06-26 14:43:48+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hoàng Tá Thích. tuoitre.com.vn, 08-04-2007.
url_id: nhu-nhung-dong-song-vi
body:
  <br />
  <h2>Hoàn cảnh ra đời của vài ca khúc</h2>
  <br />
  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/books/nhu-nhung-dong-song/nhu-nhung-dong-song.jpg" alt="" title="" /></a>
  </div>

  <p>
  TTO - Trong phong trào đấu tranh đô thị vào giữa  thập niên 60 tại Sài Gòn, sinh viên Nhất Chi Mai đã dùng cái chết để phản đối chính quyền đàn áp Phật giáo, không lâu sau khi Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu. Anh Sơn đã xúc động viết:  Hãy sống dùm tôi, hãy nói dùm tôi, hãy thở dùm  tôi.<br />
  <br />
  Quả tim này dành cho thù hận, cho tham vọng của  một lũ điên. (Hãy sống dùm tôi - Tuyển tập “Ta phải  thấy mặt trời”). Năm 1966, tình hình chính trị xã hội ở miền Nam  bị xáo trộn không ít. Thành phố Huế chìm ngập trong không khí của hoảng loạn, bất an, với hỏa châu sáng  rực trời đêm đêm, với các cuộc biểu tình diễn ra liên  tục ngày qua ngày.<br />
  <br />
  Bàn thờ Phật, ghế đá trong công  viên, hoặc bất cứ những gì có thể làm chướng ngại vật  đã được người dân mang ra đường để chống lại sự đàn  áp của chính quyền. Thế là ca khúc Người già em bé ra  đời: Ghế đá công viên dời ra đường phố, người già co  ro, hỏa châu mắt đỏ (Người già em bé). Tết Mậu Thân năm 1968, chiến trận ở Huế đã làm cho không biết bao nhiêu người phải bỏ mình, không chỉ những người cầm súng mà rất nhiều dân thường  chết vì bom rơi đạn lạc, khắp thôn làng, trong ngoài  thành phố. Anh Sơn đã ghi lại:  Xác người nằm trôi sông, phơi trên ruộng đồng,  trên giáo đường thành phố, trên thềm nhà hoang vu …(Bài ca dành cho những xác người). Và một bài khác:  Chiều đi qua bãi dâu, hát trên những xác người. <br />
  <br />
  Tôi đã thấy, tôi đã thấy, trong khu vườn, một người mẹ  ôm xác đứa con. Mẹ vỗ tay reo mừng xác con, chị vỗ tay  hoan hô hòa bình (Hát trên những xác người). Bãi Dâu trong ca khúc trên là một địa danh ở phía Đông thành phố Huế, gần bờ biển. Nếu không được chứng kiến một cảnh bà mẹ trở thành mất trí đi sau quan tài đứa con của mình, vừa vỗ tay, vừa cười vừa  khóc, thì không thể hiểu được tại sao anh lại viết: Mẹ vỗ  tay reo mừng chiến tranh, chị vỗ tay hoan hô hòa bình. Năm 1987, một nhóm nữ sinh viên trước khi lên đường đi công tác tình nguyện ở một nông trường vùng biên giới Việt Nam-Campuchia đã đến thăm và ngồi ca  hát với anh Sơn. Mấy hôm sau, anh được tin hầu hết họ đều đã bị giết trong rừng sâu. Anh Sơn đến tận nơi viếng và sau đó viết ca khúc “Em ra nông trường” để khóc cho những người bạn trẻ đã nằm xuống. <br />
  <br />
  Đầu năm 1990, căn nhà ở số 47C Phạm Ngọc Thạch  chỉ còn lại mình anh Sơn với những căn phòng trống trải. Các em lần lượt rời nhà còn Má cũng đã sang Canada. Buồn bã với nỗi cô đơn thiếu vắng người thân, anh gửi  gắm tâm sự vào ca khúc Em đi bỏ lại con đường: “Bỏ mặc  căn nhà, bỏ mặc tôi … bỏ mặc tôi ngồi giữa đời tôi”. Mấy tháng sau, Má trở lại Việt Nam. Niềm vui  chưa bao lâu thì bất ngờ Má qua đời. Hôm đó, khi rời khỏi nhà để đi chơi bài với bạn, Má còn âu yếm đưa tay  vẫy chào anh. Cái vẫy tay không ngờ trở thành lời chia  ly vĩnh biệt. Má đã bỏ anh mà đi mãi: Mẹ bỏ con đi, đường xa vạn dặm. Mẹ bỏ tôi đi (Đường xa vạn dặm).  Chữ con anh dùng để nói với Mẹ, trách Mẹ sao nỡ bỏ  con mà đi. Chữ tôi kể lể nỗi niềm thân phận và sự mất  mát to lớn của mình. <br />
  <br />
  Hai năm sau, anh qua Canada thăm các em ruột  trong tâm trạng tuyệt vọng. Má đã qua đời, ngươi tình  lại vừa chia tay. “Tôi ơi đừng tuyệt vọng”(1992) là ca  khúc anh hoàn tất lúc vừa đặt chân lên đất Canada,  lúc nào anh cũng tự nhắc mình phải yêu cuộc đời này. Sau cơn bệnh hiểm nghèo năm 1997, anh được bác sĩ khuyên dứt khoát phải bỏ rượu. Từ hồi còn trẻ,  với anh uống rượu là một niềm vui, cũng là thói quen  mỗi lúc ngồi với các bạn. Không được uống rượu anh  cũng mất bớt bạn bè, bởi vì bao giờ rượu cũng là chất  mồi cho mọi câu chuyện. Nhưng nay nếu tiếp tục uống rượu thì bệnh tật càng nặng thêm, anh sẽ không có  đủ sức khỏe để ngồi với bạn bè. Quả là tiến thoái  lưỡng nan. <br />
  <br />
  Tên tuổi Trịnh Công Sơn đi vào lòng quần chúng, không hẳn chỉ vì số lượng bốn năm trăm ca khúc, mà  chính vì ca từ của anh đã nói lên được tất cả nỗi niềm,  suy nghĩ, không phải chỉ của một số người, một lứa  tuổi, mà của tất cả mọi người, tất cả mọi lứa tuổi.  Một anh cảnh sát giao thông kiểm tra giấy tờ, khi nhìn tấm chứng minh nhân dân mang cái tên khá quen  thuộc bèn nhìn lên khuôn mặt người đối diện: “A! Thì ra là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Anh chính là nhạc và lời  Trịnh Công Sơn hả, mời anh đi”. Một người xích lô đưa khách đến số nhà 47C Phạm Ngọc Thạch. Lúc nhìn rõ mặt khách, anh tỏ vẻ vui mừng:  “Ủa, đúng chú là Trịnh Công Sơn. Thôi cháu không lấy  tiền xe đâu, được nghe nhạc của chú là đủ rồi”.<br />
  <br />
  Ngày tiễn anh về nơi an nghỉ cuối cùng, tại nghĩa  trang, hàng ngàn người vây quanh mộ, vừa khóc vừa  hát những ca khúc của anh, từ Nối vòng tay lớn, Diễm  xưa, Hạ trắng, đến Biển nhớ, Mưa hồng, Một cõi đi về,  Nhìn những mùa thu đi …, hát mãi không ngừng. Hơn trăm năm trước, Nguyễn Du đã gửi gắm tâm  sự của mình vào cuộc đời nàng Kiều trong Đoạn trường  Tân thanh. Và ông đã băn khoăn:  Bất tri tam bách dư niên hậu Thiên hạ hà nhân khấp Tố Như Trịnh Công Sơn trái lại, không băn khoăn chuyện người đời sau mà chỉ sợ nỗi cô đơn vì không có người  thân, bạn bè quanh mình. Trong “Rơi lệ ru người” anh đã viết: Nếu thật hôm nào tôi phải đi ... có còn ai mang hoa  tươi về yêu dấu ngồi, quên đời xóa hết cuộc vui. Có còn, có còn em, im lìm trong chiều hôm, nước mắt rơi cho  tình nhân. Hay: Anh nằm xuống… không có ai từng ngày, không có ai từng giờ, ru anh ngủ vùi. mùa mưa tới trong nghĩa trang này có loài chim thôi (Cho một người vừa nằm xuống)  Bây giờ thì anh đã đi thật rồi. Hơn 5 năm đã trôi  qua. Luôn luôn trên mộ anh đều có những bó hoa tươi, những nén nhang thay nhau được thắp. Vẫn có những  người ngày ngày về yêu dấu ngồi với anh, uống rượu,  trò chuyện, hát ru anh giấc ngủ vùi.  Và có lẽ hàng trăm năm sau, thiên hạ vẫn còn  khấp Trịnh Công Sơn.<br />   
  <br />
  <b>Hoàng Tá Thích</b><br />
  <br />
  <a href="http://www3.tuoitre.com.vn/Tusach/Book/ArticleView.aspx?ArticleID=194856&amp;ChannelID=371">tuoitre.com.vn</a>, 08-04-2007<br />
  <br />
  </p>


title: Như những dòng sông (VII)
created: 2007-04-09 00:00:00+00:00
edited: 2014-06-26 14:45:05+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Hoàng Tá Thích. tuoitre.com.vn, 09-04-2007.
url_id: nhu-nhung-dong-song-vii
body:
  <br />
  <h2>Yêu người, yêu đời</h2>
  <br />
  <div class="newsImageContainer">
       <img src="http://nohost/tcshome/ban-be/books/nhu-nhung-dong-song/nhu-nhung-dong-song.jpg" alt="" title="" /></a>
  </div>

  <p>
  TTO - Nếu có người hỏi tôi thích nhất ca khúc nào của Trịnh Công Sơn, tôi sẽ ngập ngừng không thể trả lời được. (Hình như mình thích nhiều bài, và bài nào mình cũng thích). Có lẽ bạn cũng thế, và rất nhiều người khác nữa, khi được hỏi câu đó, đều sẽ khó thể trả lời ngay được.<br />
  <br />
  Ca khúc Trịnh Công Sơn là những bài hát về tình yêu, thân phận con người và quê hương. Ba chủ đề này bao hàm mọi tư duy về đời sống con người. Trong số gần năm trăm bài hát của anh, hơn một nửa là nhạc tình. Tuy nhiên, đó không phải loại nhạc tình …. đời thường, kể lể một chuyện tình cụ thể của “em và anh”, mà là nói về tình yêu, phân tích, lý giải về tình yêu hay về những cuộc tình. Tình yêu đối với anh Sơn là một thứ hạnh phúc. Anh vẫn nói: “Đời sống thì hữu hạn, tình yêu vô hạn”. Hạnh phúc đến nỗi: “Một ngày tình cờ biết em. Là ngày lạ lùng nhất trần gian. Cuộc đời này đã có em, Từng ngày, từng ngày nhớ ơn đời (Còn thấy mặt người).<br />
  <br />
  Tuy nhiên, tình yêu của Trịnh Công Sơn không phải để sở hữu, chiếm đoạt: “Tôi đã yêu em như trẻ thơ, Yêu trong nỗi vui đợi chờ, Đâu biết đôi khi có lìa xa. (Trong nỗi đau tình cờ)”. Đôi khi rất thực: “Tình yêu như thương áo, quen hơi ngọt ngào”, hoặc: “Tình cho nhau môi ấm, một lần là trăm năm (Tình sầu)”. Đôi khi lại rất mơ hồ, như có như không, xa như trời, gần như khói mây, trầm như bóng cây: tuy chỉ là cái bóng cây, nhưng làm sao xóa đi trên mặt đất? Tuổi tình yêu là tuổi “ngồi ghi dấu chân chim qua trời”, là tuổi “mơ kết mây trong sương mù” đủ để làm cho “một hôm thức dậy, chợt hồn như ngất ngây, chợt buồn trong mắt nai”. Tuổi thơ ngây đã hết, đôi mắt nai ngây tròn nay đã bị những giọt nước mắt che mờ: “Trời xanh trong mắt em sâu, mây xuống vây quanh giọt sầu (Còn tuổi nào cho em)”.<br />
  <br />
  Một chút dỗi hờn cũng đã đủ làm cho người con gái một hôm úp mặt trong hai bàn tay, lệ ướt tràn mi mà tưởng như mây mờ che phủ mắt mình. Và khi người yêu xa rời, cứ tưởng dễ dàng quên được: “Người ngỡ đã quên đi, như lòng cố lạnh lùng … người ngỡ đã đi xa, nhưng người vẫn quanh đây (Tình nhớ)”. Tuy cũng có những nỗi đau, những trách móc, thất vọng, nhưng tình yêu đến rồi đi trong âm nhạcTrịnh Công Sơn một cách nhẹ nhàng, bình thản: Từ khi em là Nguyệt, tôi thấy đời thật tươi vui. Nhưng từ khi em thôi là Nguyệt tôi vẫn thấy đời vui. Không khổ luỵ vì tình yêu, Trịnh Công Sơn đã thấu hiểu được triết lý Tứ diệu đế của Phật giáo một cách rõ ràng.<br />
  <br />
  Tư tưởng này càng thể hiện rõ ràng hơn khi anh nói đến cái chết. Ngay từ lúc vừa ra đời, cái chết, nỗi khổ luỵ đã lẫn khuất đâu đó trong cuộc sống: “Tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người (Phúc âm buồn)”. Thân phụ mất sớm đã làm anh suy sụp, lại có lần suýt chết trong một tai nạn lúc tập võ vào độ tuổi mười lăm, mười sáu, anh đã sớm ý thức cái vô thường của đời người. Cái chết đang đâu đó nương náu trong anh: “Hạt bụi nào hóa kiếp thân tôi, để một mai tôi về làm cát bụi (Cát bụi)”. Hay “Một lần nằm mơ, tôi thấy tôi qua đời (Bên đời hiu quạnh)”. Và: “Thí dụ bây giờ tôi phải đi, tôi phải đi, Tôi chia ly cùng đời sống này. (Rơi lệ ru người)”.<br />
  <br />
  Đó là một bằng chứng anh đã bị ám ảnh bởi cái chết. Và cũng là lý do khiến anh ghét chiến tranh. Chiến tranh mang đi không biết bao nhiêu là bạn bè, vì vậy, tuy chỉ mới ở tuổi 25,26 anh đã viết những ca khúc “phản chiến” để đời. Trong một bài đăng trên báo Giác ngo, một tác giả nào đó đã viết: “Trịnh Công Sơn hoằng pháp bằng âm nhạc”. Điều này không lạ vì anh đã viết trong một ca khúc: “Không có đâu em này, không có cái chết đầu tiên. Và có đâu em này, đâu có cái chết sau cùng (Ngẫu nhiên)”. Tư tưởng sắc sắc, không không, không sinh, không diệt, không bắt đầu, không kết thúc, thể hiện rất rõ ràng. Trong ca khúc Đóa hoa vô thường, anh đã có những lời “dẫn nhạc”: Tình do tâm mà sinh.<br />
  <br />
  Có khi tình đã mất mà tâm còn động vọng. Đến lúc tâm bình an thì tình kia cũng đoạn nỗi. Mọi thứ đều vô thường: “Từng giọt vô biên, trôi chìm tiếng tâm (Cũng sẽ chìm trôi)”. Trịnh Công Sơn cũng đã đưa tư tưởng Bát nhã vào trong âm nhạc. Ca khúc Sóng về đâu lấy ý từ câu chú trong kinh Bát nhã “Vượt qua, vượt qua, vượt qua mau đến bờ bên kia (Yết đế, Yết đế, Bala yết đế, Bala tăng yết đế, Bồ đề, Ta bà ha). Những lúc sáng tác, anh thường rút về cõi riêng của mình để suy nghĩ, trong một góc phòng, một nơi nào đó cách xa huyên náo. Trong cõi tĩnh lặng ấy, anh đã lắng nghe. Ngài Xá Lợi Phật trước khi trở thành đệ tử của Đức Phật, đã im lặng suốt cả năm trường. Trong sự im lặng tuyệt đối đó ngài đã nghe những lời thuyết vô ngôn của đức Thế Tôn. Trong cõi tĩnh lặng của mình, Trịnh Công Sơn cũng đã lắng nghe được tiếng nói của vạn vật cây cỏ: Im lặng dòng sông, tôi đã lắng nghe, im lặng của đêm, tôi đã lắng nghe (Tôi đang lắng nghe).<br />
  <br />
  Đêm nghe gió tự tình, đêm nghe đất trở mình (Nghe tiếng muôn trùng). Đêm đêm nằm nghe lá than van chút niềm đau ngọt ngào (Tình xót xa vừa). Lúc nào cũng lắng nghe, nên có lẽ anh đã nghe được tiếng nói của muôn loài, và cũng vì vậy mà anh có một tấm lòng bao dung, vị tha, suốt đời không mang một chút sân hận nào trong lòng, mà có thể nói hiếm nghệ sĩ nào đạt đến được: Sống trong đời sống, cần có một tấm lòng, để làm gì em biết không, để gió cuốn đi (Để gió cuốn đi). Đường tương lai xin nhắc từ đầu, cùng anh em trên khắp địa cầu, hãy gần nhau, Và riêng tôi, xin có một ngày, ngồi thong dong trao đến mọi loài, chút tình tôi (Như tiếng thở dài ). Trong tuyển tập Những bài ca không năm tháng, Trịnh Công Sơn đã viết: “Mỗi đêm, tôi nhìn trời đất để học về lòng bao dung. Nhìn đường đi của kiến để biết về sự nhẫn nhục. Sông vẫn chảy đời sông. Suối vẫn trôi đời suối. Đời người cũng để sống và hãy thả trôi đi những tị hiềm”. Cũng nhờ cái nhân phẩm hiếm có ấy, mà nhạc Trịnh Công Sơn lúc nào cũng trong sáng như tâm hồn anh và nguồn cảm hứng sáng tác có thể nói là bất tận cho đến lúc anh nằm xuống. <br />
  <br />
  <b>Hoàng Tá Thích</b><br />
  <br />
  <a href="http://www3.tuoitre.com.vn/Tusach/Book/ArticleView.aspx?ArticleID=194857&amp;ChannelID=371">tuoitre.com.vn</a>, 09-04-2007<br />
  <br />
  </p>


title: NHƯ VẪN CHƯA ĐI
created: 2015-04-19 15:52:18+00:00
edited: 2015-04-20 05:20:49+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: mây phố, 01/04/2015
url_id: nhu-van-chua-di
body:
  <p align="center"></p>
  <p>Hôm nay tôi thật tệ!  Đã uống xong ly rượu khóc anh đêm qua thế mà từ sáng đến giờ tôi vẫn như bị rơi vào một hang động mịt mù không lối thoát.  Tôi làm sao thế?  Sao vẫn ngớ ngẩn mong rằng đây chỉ là April fool, một ngày cho phép cợt đùa của mọi người trên thế giới - ngày có thể khiến người khác khóc cười tin thật để rồi cuối cùng thì chỉ là đùa thôi…  </p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right; " align="center"><img src="Idea_2B.jpg" /></div>
  <p>Tin anh qua đời được tung ra trên thế giới đã 14 năm nay nhưng dường như vẫn còn lắm kẻ chưa tin. Ít nhất trong đó có mây phố tôi, một kẻ ngốc ngác vẫn muốn tin rằng trong ngày 1 tháng 4, mọi bỡn cợt, dẫu có thái quá, cũng được tha thứ, niệm tình. Tôi không muốn tin rằng cuộc đời này không níu được bước chân anh.  Càng không muốn tin rằng tôi sẽ không bao giờ có cơ hội được gặp anh trong cõi đời này.  Lẽ nào một thiên tài của thời đại chỉ có thể ở với thế giới bấy nhiêu thôi?</p>
  <p>Đêm qua (31 tháng 3) kỷ niệm đêm cuối cùng anh ở trọ trần gian, tôi đã âm thầm sớt chia ly rượu với một người - cùng an ủi nhau... chia tay anh và tiếc thương linh hồn hiếm hoi của âm nhạc đã chấp cánh bay đi.  Anh đã sống và yêu như anh viết, không bịa đặt màu mè - dám sống một lý tưởng, dám yêu một tình yêu và dám bao dung cuộc đời này cách không ngao ngán. Tôi kính yêu cái trong sáng, thiện mỹ và nhân từ trong anh. Tôi đã rất ước ao phải chi có một lần được ngồi nghe anh nói, được chuyện trò cùng anh dẫu chỉ trong chốc lát.  Nhưng bây giờ nghĩ lại, tôi thấy không chừng ước-mơ-không-thành đó cũng là điều hay vì nếu  tôi đã được một lần đối thoại với anh thì chắc bây giờ nỗi đau sẽ giết tôi chết mất .  Bởi tôi biết anh sẽ nhìn thấu suốt tôi trong lần gặp gỡ đó.  Anh sẽ nhắn nhủ tôi đôi điều, giản dị mà sâu sắc - và tôi sẽ nhớ anh gấp bội phần sau khi anh đi. Thôi thì nỗi đau đến với tôi cách này cũng đủ - cũng vừa với sức chịu mong manh của tôi. </p>
  <p>Tôi chưa từng thấy người nào được thương yêu nhiều như thế.  Mười bốn năm là khoảng thời gian dài đủ để một trẻ sơ sinh trở thành cậu thiếu niên với trái tim rung động lần đầu. Mười bốn năm dài đủ để biến một thiếu nữ kiều diễm ngây thơ thành một thiếu phụ đảm đương với gia đình và sự nghiệp.  Mười bốn năm đủ để nguôi ngoai một cuộc tình ... Nhưng anh biết không, anh qua đời đã 14 năm rồi mà nỗi nhớ thương trong lòng từng người vẫn còn nguyên vẹn - như thể anh vừa mới mất. Như thể anh chưa hề đi - như chưa ai muốn để anh đi.  Mười bốn năm trôi qua trong trân trọng tiếc thương của mọi người, trong sự cẩn thận chon lựa từng bài hát, từng giọng ca để nhắc về anh - để nói với anh và với nhau - rằng mỗi chúng tôi vẫn trăm nhớ ngàn yêu Trịnh Công Sơn. Thậm chí có người ngốc nghếch như tôi vẫn còn mong rằng sự chia tay với anh chỉ là cơn ác mộng - một cơn ác mộng không muốn qua mau - vì ngày 1 tháng 4 thì mọi cợt đùa đều có thể tha thứ (kể cả sự cợt đùa về tin anh đã ra đi).</p>
  <p>Nhưng Trịnh Công Sơn ơi, dù ở trong hay ngoài cơn ác mộng, dù anh vẫn chưa đi, Phố cũng cảm thấy thật tệ hôm nay ... vì anh không còn trọ nơi này…</p>
  <p>mãi mãi yêu nhạc của anh, </p>
  <p><strong>mây phố</strong></p>
  <p></p>
  <p><em>nguồn: tác giả gửi đến tcs-home;org đúng ngày 01/04/2015</em></p>
  <p><em> </em></p>


title: Những ca khúc Da vàng của anh đã đánh thức lòng tự trọng dân tộc…
created: 2009-06-21 09:27:14+00:00
edited: 2009-06-21 10:01:23+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: thực hiện Kim Yến, sgtt.com.vn, 14.06.2009
url_id: nhung-ca-khuc-da-vang-cua-anh-da-danh-thuc-long-tu-trong-dan-toc
body:
  <br />
  <p style="color: #cc9933; font-weight: bold;">Cao Lập, ông bầu của các đêm hội ngộ:</p>
  <br />

  <h2 align="center">Những ca khúc Da vàng của anh đã đánh thức lòng tự trọng dân tộc…</h2>
  <br />
  <p align="center">
  <img src="03.jpg" /><br />
  chân dung nhiếp ảnh Quý Hoà
  </p>

  <br />
  <p><b>SGTT - Mỗi lần trò chuyện cùng ông, tôi đều có cảm giác bị hút về một không gian trong lành, thảnh thơi, mộc mạc. Trong ông luôn có rất nhiều công việc đang làm, những cái đẹp đang hiện hình, những ý tưởng đang nung nấu: Từ một nơi chốn trong lành để hít thở và thưởng thức những món ăn ngon và lành của Bình Quới, Văn Thánh, một thiên nhiên hoang dã bình an để hồi sinh như resort Hồ Tràm, những đêm nhạc Trịnh thấm đẫm lòng biết ơn, một đường hoa mỗi dịp xuân về để trở lại với những vẻ đẹp đã mất... và bây giờ là Nhà Bè xưa, một bảo tàng “sống” về văn hoá Nam bộ, nơi hội tụ của những dòng sông và hồn người...</b></p>
  <p><b><i>Sau một thời gian yên ắng, cứ tưởng ông sẽ... “chậm dần rồi tắt”, vậy mà thật bất ngờ khi thấy ông hết suy nghĩ chuyện làm resort, festival biển... rồi đạo diễn đêm nhạc Trịnh tại Bình Quới... Tại sao nghỉ hưu rồi mà ông còn “sung” thế?</i></b></p>
  <p>Đối với tôi, làm việc là để được chơi, được sống phong phú hơn, được nghỉ ngơi. 
  Trong đầu tôi luôn có ba, bốn dự án cùng triển khai, và tôi phân thời gian ra để làm. Công việc giúp tôi có niềm vui, có tiền để sống. </p>

  <p><b><i>Điều gì tương thông giữa các lựa chọn của ông, để tạo ra một “đồng quê Cao Lập”?</i></b></p>

  <p class="pullquote">
  <br />
  <img src="01.jpg" />
  <b><i>Bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc</i></b><br />
  Tôi yêu quý nhất anh là sự nhiệt   tình, dấn thân hết mình, có tình có nghĩa trong cả công việc và cuộc sống. Nếu phải góp ý ư? Chậm chậm một chút nữa. “Em hồn nhiên rồi em sẽ bình minh” mà! <br />
  <br />

  <img src="05.jpg" />
  <b><i>Nhà báo Nguyễn Trọng Chức</i></b><br />
  Có thể gọi không ngần ngại rằng anh là một nhà văn hóa du lịch, một người làm du lịch có văn hoá cao <br />
  <br />

  <img src="06.jpg" />
  <b><i>Nhà thơ Nguyễn Duy</i></b><br />
  Chưa bao giờ thấy anh ủ rũ, cả trong những lúc bệnh tình nguy kịch nhất. Luôn hồn nhiên, lạc quan, cởi mở, chân thành, anh cuốn hút bạn bè bởi năng lượng sống mãnh liệt <br />
  <br />
  </p>

  <p>May mắn là tôi làm việc gì cũng đam mê, chỉ khi đam mê mới phả được sự cuốn hút cho những người khác. Làm việc này cần lắm khả năng tập hợp sức mạnh của mọi nguồn, từ những người thợ lành nghề đến những bậc nhân sĩ, trí thức, giới văn nghệ sĩ, các nghệ nhân. Cùng làm việc, trao đổi, lắng nghe nhau, để cùng lớn lên, đó cũng là một cách sống. Tất cả đến với tôi chỉ là tình cờ, nhưng may mắn đó là những tình cờ thuộc về mình, ở trong mình, cuốn tôi đi từ cái này sang cái khác một cách tự nhiên. Và tôi đang có một tình cờ khác, nếu làm được thì đó là một tình cờ tuyệt đẹp.</p>
  <p><b><i>Phải chăng là dự án Nhà Bè xưa trong khu rừng ven sông thuộc xã Phú Xuân? Từng được gọi là “tư lệnh ven sông”, dường như ông rất nhạy cảm với khu rừng ven sông...?</i></b></p>
  <p>(Cười hạnh phúc) Đây là chỗ đẹp nhất để có thể làm một khu bảo tồn văn hoá Nam 
  bộ... Phục dựng Nhà Bè xưa là phục dựng sự pha trộn văn hoá các cộng đồng dân tộc sống nơi đây để phù hợp với môi trường thiên nhiên qua từng thời kỳ lịch sử. Với dải đất 28 hecta rừng phòng hộ, tôi muốn giữ lại toàn bộ không gian xanh ấy để kiến tạo thành những cộng đồng dân cư khác nhau, mà ở đó, người ta được sống, được làm việc, được ăn ở, đi lại... như ngày xưa: những làng chài với những người dân sống bằng nghề chài lưới, những làng nghề thủ công với những sản vật thô mộc bán được cho du khách, khôi phục lại nghề vẽ tranh trên kiếng, nghề dệt lụa, dệt chiếu, làm bánh tráng, nấu đường... những lò rèn xưa, những nông ngư cụ của đời sống dân dã... chứ không phải là những mô hình bằng sáp, chán lắm. </p>
  <p><b><i>Một “bảo tàng sống” như thế có khó không?</i></b></p>
  <p>Nhà văn Vũ Bằng đã viết: “Tôi yêu miếng ngon miền Nam là vì nó lạ - lạ đến nhiều 
  khi không thể tưởng tượng được - và chính những cái lạ đó đã cho tôi thấy rõ hơn tính chất thực thà, bộc lộ và chất phác của người miền Nam. Ăn cháo cóc, nhậu đuông chiên, nhắm món dơi xào lăn với bánh mì, ăn ve con lăn bột, nhắm nấm tràm... rồi tráng miệng bằng một ly chè rùa hay một chén mủ trôm... thoạt nghe, mấy mà du khách không phải cho là “lạ hoắc”, “kỳ cục”, hay “ớn quá”! Nhưng có thưởng thức đủ cả những món lạ của miền Nam mới nhận thức được đất của miền Nam nước Việt phong phú biết chừng nào, người của miền Nam nước Việt hồn nhiên biết chừng nào, và miếng lạ của miền Nam nước Việt lạ biết chừng nào”. Làm thế nào để người dân có thể sống được bằng những sản vật thô mộc ngày xưa quả là một bài toán với người làm bảo tồn. Khách du lịch phải trả một giá cao để mặc áo lụa xưa, đi trên những chiếc xe thổ mộ đầu thế kỷ, chơi những trò chơi dân gian, sống lại cảm giác xưa và ăn những món ăn lạ... Tiền thu được sẽ nuôi tất cả những hoạt động của làng nghề. Nếu được giao quản lý dự án này, tôi tin khu dịch vụ sẽ đủ sức “nuôi” bảo tàng. Đó cũng là việc có ích nhất cho tuổi già ham “bày những cuộc vui” của tôi.</p>

  <p><b><i>Những khúc quanh nào của cuộc đời làm thay đổi số phận ông?</i></b></p>
  <p>Đời tôi dài lắm. Chuyện theo cách mạng là bước ngoặt lớn nhất, nó bộc lộ thái độ sống mà tôi có thể chọn lựa ngay từ thời trai trẻ. Sau khi ra tù, tôi hoạt động phong trào thanh niên, làm tuyên huấn, rồi chuyển sang kinh doanh văn hoá, kinh doanh xuất 
  nhập khẩu, làm du lịch... tôi luôn tập để yêu thích công việc của mình. Chính nhờ thế tôi thấy cuộc sống không uổng phí. Bước ngoặt quan trọng thứ hai là đến với Bình Quới. Nếu không có Bình Quới thì khó có những cái sau này.</p>

  <p><b><i>Nguồn năng lượng nào đã giúp ông biến Hội quán Hội Ngộ thành một “thánh địa” cho những người yêu nhạc Trịnh, với những đêm nhạc đều đặn hàng năm thu hút đông đảo người xem, trong điều kiện kinh phí khó khăn và đời sống âm nhạc đang xuống dốc hiện nay?</i></b></p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="right">
  <a href="o4.jpg/image_view_fullscreen">
  <img src="04.jpg/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">chân dung hội hoạ Hoàng Tường</p>
  </div>

  <p>Hồi xưa, tôi theo cách mạng chính là nhờ nhạc Trịnh Công Sơn. Những ca khúc Da vàng của anh đã đánh thức lòng tự trọng dân tộc, cảm nhận rõ đất nước đang bị xâm lược, thôi thúc tôi bước vào con đường tranh đấu. Tôi cũng chịu ơn anh về những bản 
  tình ca...Chính anh Sơn là người đã đến đây chọn đám cây ven sông thơ mộng này, và kiến trúc sư Nguyễn Văn Tất đã thiết kế nó theo sự gợi mở của anh Sơn. Anh mất đi, nhưng Hội quán Hội Ngộ đã trở thành nơi lưu giữ những kỷ niệm của bạn bè và người hâm mộ Trịnh Công Sơn, một địa điểm sinh hoạt văn hóa nghệ thuật của công chúng... Những cuộc chơi mộc mạc, đơn sơ, ấm áp tình người.</p>
  <p><b><i>Khi Bình Quới và Văn Thánh đang trong thời kỳ khởi sắc, ông lại quyết định nghỉ hưu sớm một năm. Ông không tiếc danh thơm, tiền bạc mà mình đã mất bao công sức để gầy dựng sao?</i></b></p>
  <p>Lúc ấy tôi phát hiện mình mắc phải một căn bệnh hiểm nghèo, dù đang rất sung sức, 
  nhưng chưa bao giờ tôi thấm thía như vậy về ý nghĩa của sự sống. Hơi thở mà mình còn không biết có giữ được không, nói gì đến ba cái thứ phù phiếm đó. Lúc ấy, tôi xác định đi là đi thôi, chẳng nuối tiếc điều gì, nên thấy bình thản lắm. Qua đau buồn, lắng lại, thấy yêu cuộc sống nhiều hơn, biết phải làm gì để sống vui vẻ hết thời gian mà mình đang sống.</p>

  <p><b><i>... Và ông lại biến resort Hồ Tràm có hồn trở lại?</i></b></p>
  <p>Vậy ư? Tôi rất mừng khi bạn nói thế. Thực ra tôi nhận lời chính là vì Tú, chủ nhân 
  của Hồ Tràm, người bạn từ thời trai trẻ cùng bị tù chung với tôi ở Côn Đảo. Tú là người đã giúp tôi kinh phí để chữa bệnh.</p>
  <p><b><i>Theo ông, cái thiếu nhất của đời sống con người hiện nay là gì, kể cả trong thưởng thức cuộc sống?</i></b></p>

  <p class="pullquote">
  <br />
  Những con số tăng trưởng kinh tế ào ạt đang xô đẩy những giá trị nhân văn. Chính Nhà nước phải cầm trịch để hướng cho người dân biết xây gì, giữ gì, chống cái gì, có như vậy mới tạo ra những giá trị tốt đẹp
  <br />
  </p>

  <p>Nếu nói về kinh tế, đời sống vật chất của chúng ta đã được cải thiện đáng kể, 
  nhưng những giá trị tinh thần thì càng ngày càng mất đi quá nhanh. Không phải ngẫu nhiên người ta hay mơ về ngày xưa, bởi như thế cảm thấy dễ thở hơn. Người ta đang 
  bị vong thân, những giá trị mà số đông đang theo đuổi không phải là những giá trị tốt đẹp, con người ngày càng định giá nhiều thứ bằng tiền. Tôi rất đau xót khi nghe “Cường đôla”, con một đại gia nói: “Tiền của nhà tao chỉ thua tiền nhà... nước”. Những con số tăng trưởng kinh tế ào ạt đang xô đẩy những giá trị nhân văn. Chính Nhà nước phải cầm trịch để hướng cho người dân biết xây gì, giữ gì, chống cái gì, có như vậy mới tạo ra những giá trị tốt đẹp. Nhưng nhìn lại đời sống tinh thần, thấy còn ngổn ngang hàng loạt vấn đề...</p>

  <p><b><i>Ông thường kết thúc một ngày với tâm trạng như thế nào?</i></b></p>
  <p>Cũng còn tuỳ. Có những đêm mất ngủ, tôi thường đi bộ dọc bờ biển. Vừa đi, vừa nghe 
  nhạc, vừa nghĩ, sau đó về tắm, tôi thấy mình như được hồi sinh, khoẻ hẳn ra, lại thấy cuộc đời rất đẹp...</p>
  <p><b><i>Yêu quá một cái gì đẹp, hay ghét quá một cái gì xấu, rất dễ trở 
  thành một người cực đoan?</i></b></p>
  <p>Người quá cực đoan như tôi cũng phải trả giá nhiều lắm. Bạn bè nhiều khi cũng phê bình tôi tại sao phải quyết liệt như thế để cho mọi người được hát ca khúc Da vàng của anh Sơn? Nhưng tôi nghĩ nếu không làm được điều đó, có gì đó không phải với người nhạc sĩ tài hoa này. Nếu như tôi có độc đoán, thì cũng là để làm được điều gì có ích. Có thể những người thợ mộc, thợ trồng cây của tôi cho rằng tôi là người... độc tài, nhưng họ biết tôi thương họ thế nào.</p>

  <p align="center">
  <img src="02.jpg" /><br />
  Năm 2005, Cao Lập đến Pháp thăm gia đình André Menras người bạn tù cũ (đứng phía mặt). Ảnh nhân vật cung cấp
  </p>
  <br />

  <p><i>thực hiện </i><b>Kim Yến</b></p>
  <br />
  <p class="comment"><b>tcs-home </b>: Chúng tôi đã mạn phép đổi tít bài phỏng vấn (Cao Lập, giám đốc resort Hồ Tràm: <a href="http://www.sgtt.com.vn/Detail99.aspx?ColumnId=99&newsid=52871&fld=HTMG/2009/0614/52871">&quot;Nếu không gìn giữ vẻ đẹp quá khứ, sẽ chẳng có 
  gì ở tương lai&quot;</a>) cho nó phù hợp với trọng tâm của tcs-home và cũng đã bổ sung ghi chú của tấm ảnh chót để độc giả dễ nhận dạng anh André Menras.</p>


title: Những con chữ lang thang không ngày tháng
created: 2016-04-01 09:32:53+00:00
edited: 2016-04-05 09:56:58+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
url_id: nhung-con-chu-lang-thang-khong-ngay-thang
body:
  <p><strong><br /></strong></p>
  <p><strong><br /></strong></p>
  <p><strong>Những con chữ lang thang không ngày tháng</strong></p>
  <p>                                                                                                 Gửi Trịnh Xuân Tịnh,<br /> <i>                                                                                               Tôi xin làm đá cuội…, <br />                                                                                   …làm hạt mưa tan giữa trời</i>.  (TCS)<br />                                                                                                                              </p>
  <p>Từ nhiều năm nay trước khi lên giường ngủ, tôi phải uống ba loại thuốc an thần một lúc. Ngày Đinh Cường còn, chúng tôi thường trao đổi nhau về tên vài loại thuốc trị chứng mất ngủ này. Anh có uống thử, nhưng rồi vẫn trở về với <i>Ambien 5mg</i>,  dù thuốc chỉ giúp anh chợp mắt vài ba tiếng, không ngủ lại được.  Anh đã dùng khoảnh khắc này để làm thơ, những bài thơ như tin nhắn mỗi ngày đến bạn bè khắp nơi. Tôi thì có những giấc ngủ ngắn, sâu nhưng đầy mộng mị, thường bàng hoàng khi chợt tỉnh. Như những đêm gần đây, tỉnh ra, thường nghĩ ngay về một người bạn, để rồi hốt hoảng biết bạn mình không còn nữa. Hình ảnh đó, con người đó đã tan theo mây khói rồi. Lòng thắt lại thảng thốt, có thể nào? Có thể và Không thể. Cứ như đám mây vần vũ mãi trong đầu. Vẫn biết vô thường là thường, mà sao vẫn không thể là <i>rừng xưa đã khép.</i></p>
  <p>Bây giờ ở chốn xa xăm nào đó, những người bạn ngồi lại bên nhau, hả hê vì vĩnh viễn không còn cách trở. Những câu chuyện chưa kịp nói trước đây, cơ hồ, lãng đãng trao đổi nhau lúc này. Ví như, sao không có Hồi ký nào để lại? Phải chăng quan niệm cho rằng hồi ký bị giới hạn bởi chữ nghĩa. Không viết vì muốn đời sống như huyền thoại, làm sao những con chữ có thể diễn đạt. Thôi kệ, hãy để tự nhiên. Đừng mong tìm thông cảm, thấu hiểu về một ca khúc, một tác phẩm hội họa, khi cái nhà tù lớn nhất của người nghệ sĩ còn tồn tại. Nhà tù là sự cấm đoán, là sự phê phán thiếu trí tuệ. Như có một thời đã xảy ra. Bạn không thể vẽ nhà máy mà không có khói !  Từ đó muốn viết thì phải lách, ngôn ngữ trở nên mơ hồ, ý tưởng lấp lửng thực, hư. Nhưng rồi thời gian, dù có trải qua cả thế hệ, cũng sẽ có ngày, người bạn trẻ nghe, nhìn và hiểu.</p>
  <p>Những ca từ một hôm không còn ghi ngày tháng ở mỗi bài. Để từ đó, gọi là <i>những bài ca không năm tháng</i>. Những người gần gủi, cận kề chưa hẳn đã hiểu đủ về tác phẩm của họ. Trường hợp Bùi Vĩnh Phúc thì khác, chưa một lần gặp tác giả, nhưng đã viết một tác phẩm về Trịnh Công Sơn giá trị.</p>
  <p>Có một ngôi nhà mang đậm nhiều kỷ niệm đã chìm sâu vào dĩ vãng, chỉ còn địa chỉ trong trí nhớ hoang vu là 79 Phan Bội Châu. Tại đây Đinh Cường, Ngô Kha, Trịnh Cung đã lui tới và kết bạn với Sơn. Còn Gác Trịnh hiện nay, 11/3 Nguyễn Trường Tộ chỉ là nhà chung trước đây, anh ở sau cùng, thời gian ngắn nhất.</p>
  <p>Vẫn những giấc ngủ đầy mộng mị hằng đêm. Tôi không giấu bạn bè trong những giấc mơ, cớ sao giấc mơ nào các bạn cũng về nói cười vui vẻ, sinh hoạt như những ngày còn nhau. Để lúc tỉnh ra, một mình trong bóng tối, tôi vật vờ hoang mang như kẻ mộng du.</p>
  <p> Và rồi, bắt đầu <i>những con chữ lang thang không ngày tháng</i>, như thế này.</p>
  <p><b>LỮ QUỲNH</b></p>
  <p><b><img class="image-inline" src="resolveuid/09ae5abc219640f9ba8deafd8f7b8d95" /></b></p>
  <p><b>Studio Đinh Cường, Tân Định, 1988<br /></b></p>
  <p><b><br /></b></p>

description:
  Sáng 1/4/2016, chúng tôi có nhận được nhận được vài chữ của Lữ Quỳnh nhân ngày cá tháng tư thứ 15 của Trịnh Công Sơn, xin chia sẻ cùng các bạn:
  “(…) tôi có viết một bài ngắn, gửi anh đọc. Đinh Cường cũng mất gần
  100 ngày rồi. Bạn bè cũ chẳng còn bao nhiêu. Thật buồn. (...) ». PvĐ.


title: Những Kỷ Niệm Rời Cùng Khánh Ly
created: 2011-02-17 21:55:50+00:00
edited: 2014-06-23 17:24:32+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
author: Đinh Cường
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: Đinh Cường, Virginia, 2.2011
url_id: nhung-ky-niem-roi-cung-khanh-ly
body:
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="/paintings/dinh-cuong-ve-tcs/khanh-ly-30x40/image_view_fullscreen">
  <img src="/paintings/dinh-cuong-ve-tcs/khanh-ly-30x40/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">Khánh Ly, sơn dầu trên bố, 30x40 in, Đinh Cường</p>
  </div>

  <p><b><i>Đà Lạt 1964</i></b></p> 
  <p>
  Mùa hè Đà Lạt thường mưa buổi chiều, mưa liên tiếp ba buổi rồi tạnh. Mưa núi buồn hơn mưa thành phố, có thể ngửa bàn tay hứng những hạt mưa đá li ti rồi tan ngay. Mây xám thấp, sà xuống sát núi chỉ chừa lại một loé sáng, một màu mây nếu vẽ lên tranh sẽ thấy thật dữ dội. Những cây thông già mờ đi trong từng đám mây băng qua. Và gió se lạnh, phải kéo cao cổ áo. Chúng tôi có một buổi chiều thật đẹp, Khánh Ly với chiếc jupe ngắn màu xanh nhạt, cầm khay đưa kéo cho ông Thị trưởng Thành phố cắt băng khai mạc phòng tranh tại Alliance francaise de Dalat (lúc ấy là trung tá Trần Văn Phấn, hiện ở tại Centreville,Virginia) 
  </p>
  <p>
  Tôi triển lãm ở đó vào dịp Lễ Giáng Sinh 1965 với ba mươi ba bức tranh sơn dầu, Trịnh Công Sơn nói lời giới thiêu và catalogue có ghi dòng chữ xiêng nhỏ: <i>dédié à Tuyết Nhung</i>. Một không khí đầy tình bằng hữu, phương xa về có các anh Phạm Duy, Nguyễn Văn Trung, Christian Cauro (giáo sư Đại học Văn khoa Huế và Sài Gòn, đã mất tại Paris), Marybeth Clark (giáo sư anh văn nữ trung học Đồng Khánh Huế, hiện ở San Diego–California), từ Saigon lên, Bửu Ý, Hoàng Phủ Ngọc Tường từ Huế vào, tại Đà Lạt có anh Đỗ Long Vân, anh chị Hoàng Anh Tuấn–Ngô Thy Liên, Thái Lãng, Trịnh Công Sơn, Trịnh Xuân Tịnh, Nguyễn Xuân Thiệp, Tôn Nữ Kim Phượng, chị Thanh Sâm …và Dì Ba, ông café Tùng. Ông Tùng mua bức tranh Thiếu nữ Xanh treo ở café Tùng cho đến nay, qua vật đổi sao dời, tranh đã ngã màu, hư hao …và ông Tùng cũng không còn nữa. Dãy ghế da nâu liền nhau trong quán vẫn không thay đổi, vách bên mặt treo bức tranh sơn dầu lớn <i>“Người đánh đàn guitar”</i> của Vị Ý, phòng nhỏ bên trong có bức <i>“Chân dung thiếu nữ”</i> của Cù Nguyễn rất quý…còn nhớ ông hay khoe bộ báo Bách Khoa đầy đủ, đóng bìa da, để ở lầu trên nay tan tác nơi nào? 
  </p>
  <table>
  <tr>
  <td>
  <a href="NXT-TVP-DC-TL.png/image_view_fullscreen">
  <img src="NXT-TVP-DC-TL.png/image_preview" width="350" /></a>
  <p class="discreet">Nguyễn Xuân Thiệp, Trần văn Phấn, Đinh Cường, Thái Lãng</p>
  </td>
  <td>
  <a href="KL-DC-TTP-TCS.png/image_view_fullscreen">
  <img src="KL-DC-TTP-TCS.png/image_preview" width="350" /></a>
  <p class="discreet">Khánh Ly, Đinh Cường, Trung Tá Phấn, Trịnh Công Sơn</p>
  </td>
  </tr>
  </table>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="KL-DLV-DC-TXT.png/image_view_fullscreen">
  <img src="KL-DLV-DC-TXT.png/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">Khánh Ly, Đỗ Long Vân, Đinh Cường, Trịnh Xuân Tịnh</p>
  </div>

  <p>
  Hãy trở lại những đêm Đà Lạt năm 1964, thời gặp hình ảnh người ca sĩ nhỏ nhắn với chiếc jupe ngắn màu xanh nhạt ở Night Club, rồi Tulipe Rouge, ôi tiếng hát và vóc dáng mãnh mai ấy đã cuốn hút chúng tôi biết bao, nhất là những đêm cuối tuần ngoài trời đầy sương lạnh. Tôi đã nói với Sơn không còn giọng hát nào hay hơn, hát rõ câu chữ  như nhã từng lời buồn thánh (nhớ là khi qua Paris gần đây, ngày nào trong bửa ăn, Bạch Thái Quốc cũng cho tôi nghe Billie Holiday hát, ôi những bài blues mê hoặc lòng người, làm nhớ lại những lời ru của Sơn qua giọng ca Khánh Ly…) Và chúng tôi đã làm quen được người nữ ca sĩ của Đà Lạt từ năm ấy, để năm sau khi bày tranh, Khánh Ly đã là bóng dáng đẹp nhất trong lòng bạn bè…“Nguyễn đã gặp các bạn Đinh Cường và Trịnh Công Sơn rồi Khánh Ly và bao nhiêu người nữa. Giáng Sinh, kéo nhau đi uống bia, rồi về đàn hát ở studio Đinh Cuờng trên đường Rose. Có đêm uống rượu ở kiosque Dì Ba, hay vào Night Club dưới chân Đài phát thanh nghe Khánh Ly hát …” (<i>Giáng Sinh và những đống lửa trong đêm mùa đông - Nguyễn Xuân Thiệp - tuần báo Trẻ, Dallas , số ngày 23.12.2010</i>) 
  </p>
  <br />
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="DLV-TL-KL-DC-PD-NVT-Pauline.png/image_view_fullscreen">
  <img src="DLV-TL-KL-DC-PD-NVT-Pauline.png/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">Đỗ Long Vân, Thái Lãng, Khánh Ly,<br />Đinh Cường, Phạm Duy, Nguyễn văn Trung, Pauline
  </p>
  </div>
  <p><b><i>Sài Gòn 1967</i></b></p>
  <p> 
  …<i>“Bởi định mệnh nên đến năm 1967, như một sự tình cờ, Khánh Ly gặp lại nhạc sĩ Trịnh Công Sơn giữa dòng người đi lại trên đường Lê thánh Tôn, Sài Gòn, vào một buổi chiều êm ả. Từ một đêm mưa của Đà Lạt đến một buổi chiều trên đường phố Sái Gòn, tất cả đã bắt đầu. Ngay chiều ấy, trên nền gạch đổ nát có một quán lá sơ sài được dựng lên với cái tên là Quán Văn. Ca sĩ Khánh Ly bắt đầu hát với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tại đây...”</i>
  (Khánh Ly và Nhóm Bạn –website Khánh Ly) Quán Văn, một thời làm sao quên của những người bạn ăn dầm nằm dề ở đó: hai anh em Hoàng Xuân Sơn –Hoàng Xuân Giang, thời này Hoàng Xuân Sơn thường đệm ghita cho Khánh Ly hát.
  </p>


  <p>
  Hoàng Ngọc Tuấn, Ngô Vương Toại, Trịnh Công Sơn, Khánh Ly…đã đi vào truyện ngắn <i>Ở một nơi ai cũng quen nhau</i> của Hoàng Ngọc Tuấn: …“Bọn con trai nằm ngủ trên chiếu, chiếc ghế bố duy nhất trong căn phòng được dành cho Lệ Mai (1), nàng mặc một bộ áo pyjama đàn ông rộng thùng thình. Và khi cái gáy của nàng đã đặt trên gối, mái tóc xổ tung, khuôn mặt không son phấn, đôi môi và đôi mắt bình yên khép kín. Nàng nằm đó, nhỏ nhoi và bình thường như một thiếu nữ còn êm ấm với mẹ cha trong gia đình, nhưng trên vầng trán của nàng đã hằn rõ một vài nếp nhăn phiền muộn, dấu hiệu của những người sớm cô độc bước vào cuộc đời. Khi giấc ngủ đến với nàng, có người đã nhìn thấy tiếng cười thơ dại và những vết nhăn trên vầng trán cuả nàng cùng một lúc chan hoà với nhau thành một hình ảnh đẹp. Có người đã nghĩ rằng nàng như một nữ thánh. Ban ngày Lệ Mai nghịch ngợm như một con chim rừng xanh, nhưng ban đêm, đôi khi nàng có những giọt lệ âm thầm…” (<i>OMNACQN, trang 45, Hoà Bình xuất bản,Virginia 2007</i>). Hoàng ngọc Tuấn có làm bài thơ hiếm quý (<i>thời ấy, tôi có làm đôi ba bài thơ, tiếc thay thơ không chịu gắn bó với tôi mãi mãi…Nhật ký</i> - Thời Tập <i>trang 54</i>) tình cờ vừa đọc lại:
  </p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="HXG-PNG-HXS-TCS-HNT-NVT.png/image_view_fullscreen">
  <img src="HXG-PNG-HXS-TCS-HNT-NVT.png/image_preview" /></a>
  <p class="discreet">Hòang Xuân Giang, Phạm Nhuệ Giang, Hoàng Xuân Sơn,<br />
   Trịnh Công Sơn, Hoàng Ngọc Tuấn, Ngô Vương Toại</p>
  </div>

  <dd>Khánh Ly</dd> 
  <dd>
  Đêm vang vang xa màu tóc rối<br />
  Nàng ngồi hát bàng hoàng <br />
  Bài ca đớn đau <br />
  Trên quan tài tình nhân<br />
  Cánh chim nào từ núi lạ <br />
  Đã mang tay ngà ra khơi chưa<br />
  Tôi ngồi đây thắp ngọn lửa hồng <br />
  Ao ước nàng hoá thân vành khuyên bé bỏng<br /> 
  Mỗi đêm tóc xoã môi phai <br />
  Bàn chân trần mướt xanh trên cát<br /> 
  Hơi thở mẩu thuốc tàn <br />
  Mà giọt lệ không bao giờ rơi<br /> 
  Âm thanh như đêm <br />
  Xoá nhoà linh hồn cũ </dd>

  <dd>
  Đời quá muộn cho lời ao ước <br />
  Môi xin câm cho khỏi vỡ tan<br />
  Ôi sao em làm thân đàn bà một đời không sân ga dừng lại <br />
  Còi tàu khuya thúc hối khởi hành <br />
  Tiếng ca nào và khúc nhạc thầm <br />
  Hát trong bếp lửa ấm hong môi <br />
  Đêm mùa đông xa nhà <br />
  Đêm chua xót dấu vết tình yêu trên môi khô <br />
  Người đừng bao giờ nói đừng bao giờ nói <br />
  Vì giấc mơ là cánh chim sa mạc bay mù<br />
  Khi thành lời.<br />
  <br />
  <i>(Nhật ký, Thời Tập. Tuyển tập nhà văn trẻ <br />
  trang 52, phát hành 6.74, chủ trương: Viên Linh)</i>
  </dd>

  <table>
  <tr>
  <td>
  <a href="/paintings/dinh-cuong-ve-tcs/khanh-ly-18x24/image_view_fullscreen">
  <img src="/paintings/dinh-cuong-ve-tcs/khanh-ly-18x24/image_preview" width="350" /></a>
  <p class="discreet">Khánh Ly, sơn dầu trên giấy 18 x24 in, Đinh Cường</p>
  </td>
  <td>
  <a href="/paintings/dinh-cuong-ve-tcs/khanh-ly/image_view_fullscreen">
  <img src="/paintings/dinh-cuong-ve-tcs/khanh-ly/image_preview" width="350" /></a>
  </td>
  </tr>
  </table>

  <p><b><i>California 1989</i></b></p>
  <p>
  Khánh Ly, người bạn chân tình, làm sao tôi quên những tháng đầu tiên mới đến Mỹ, năm 1989, chị đã gởi vé máy bay cho tôi từ Utah về thăm bạn bè ở California, có Nguyễn Xuân Hoàng, Nguyên Khai, vợ chồng Nguyễn Thị Hợp -Nguyễn Đồng ra đón ở sân bay John Wayne …và Nghiêu Đề đã lái xe từ San Diego lên thăm …cho tôi tin tưởng hơn là sẽ lái xe được, vì Nghiêu Đề còn vụng về hơn tôi….
  </p>
  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="/paintings/ky-hoa-chan-dung/khanh-ly/image_view_fullscreen">
  <img src="/paintings/ky-hoa-chan-dung/khanh-ly/image_mini" /></a>
  <p class="discreet">Khánh Ly, Trịnh Công Sơn vẽ</p>
  </div>
  <p>
  Năm 1992 gặp tại Montréal, Canada khi cùng qua thăm Sơn, ngồi nơi căn phòng ăn nhà người em gái Sơn, Trịnh Vĩnh Tâm–Hoàng Tá Thích, Sơn tập cho Khánh Ly hát, Khánh Ly hay lấy que tre ngắn thay trâm cài tóc…Chị là người bạn có duyên với những cuộc bày tranh của tôi, từ năm 1965 Đà Lạt rồi năm 1972 tại Hội Việt Mỹ Huế, 1974 tại Trung tâm Văn hoá Pháp Sài Gòn… cho đến tháng giêng năm 2008, là cuộc gặp gỡ đầy kỷ niệm: triển lãm tranh Đinh Cuờng và Nguyễn Đình Thuần bên cạnh một chương trình ca nhạc Trịnh Công Sơn qua giọng hát Khánh Ly với sự góp mặt của thi sĩ Hoàng Xuân Sơn từ Canada qua do bác sĩ Hồ Phan Hà và nhóm bạn tổ chức tại Việt Art Gallery, Houston –Texas, một đêm thật đẹp và cảm động …Khánh Ly đã nhiệt tình giới thiệu phòng tranh cùng người thưởng ngoạn, cũng như năm xưa Đà Lạt đã cùng Trịnh Công Sơn làm cho buổi khai mạc thêm ấm cúng, sóng sánh những ly rượu vang đầy thân yêu của bạn bè, không bao giờ quên…Cho tôi thắp nén nhang chiều nay, chiều giáp tết, để nhớ lại từng khuôn mặt thân quý không còn nữa: Tôn Nữ Kim Phượng, Christian Cauro, Đỗ Long Vân, Hoàng Anh Tuấn, Hoàng Xuân Giang, Hoàng Ngọc Tuấn với lời ghi tôi nhớ mãi: <i>“Từ đau đớn và truân chuyên, tôi gởi đến mọi người hạnh phúc vững bền của chữ nghĩa”</i>
  </p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="KL-DC-1974.png/image_view_fullscreen">
  <img src="KL-DC-1974.png/image_mini" /></a>
  <p class="discreet">Khánh Ly – Đinh Cường. Triển lãm tranh <br />Hội Việt Mỹ Huế 1974</p>
  </div>
  <p>
  Cũng như: <i>Khánh Ly …đời mãi hát …hát cho đời, cho người-hát với người, cùng người …mãi hát …</i>(Khánh Ly và nhóm bạn – website KL).<br />
  CD mới nhất cuả chị “Nụ cười trăm năm” gồm 12 lời ca thơ của Trần Dạ Từ làm trong trại cải tạo Gia Trung sẽ ra mắt vào ngày 13.3.2011 tại Quận Cam. Khánh Ly viết văn hay, nói giỏi (đừng nói nhiều ), là ca sĩ-nghệ sĩ  xứng đáng được ngợi ca cùng với những giọng ca hàng đầu của miền Nam Việt Nam như Thái Thanh, Lệ Thu, Thanh Thuý, Hà Thanh, Kim Tước, Quỳnh Giao, Lê Uyên, Khánh Hà…Riêng với nhạc Trịnh Công Sơn, nhiều ý kiến cho rằng nghe Khánh Ly hát là thấm nhất. Thật vây, chị có đủ tình thân-từ thời thanh xuân, qua bao truân chuyên của đời sống, cả một thời tan tác, đau thương của chiến tranh, chia sẻ đựợc những lời ca Sơn viết…Riêng trong tôi khi nhớ đến chị là cứ nghe như vang lên <i>Nguời nằm co như loài thú khi mùa đông về. Người nằm yên không kêu than buốt xương da mình. Từng tiếng người nhiều tiếng người gọi hoài giữa đêm. Người nằm co như loài thú trong rừng sương mù …</i>(Phúc âm buồn 1965 in trong 
  Ca khúc Trịnh Công Sơn, An Tiêm xuất bản 1967)</p>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="KL-LT-TT.png/image_view_fullscreen">
  <img src="KL-LT-TT.png/image_mini" /></a>
  <p class="discreet">Khánh Ly - Lệ Thu - Thái Thanh </p>
  </div>

  <p>
  Trong sương tuyết trắng trời chiều nay, tình cờ đọc được bài thơ trên báo Xuân (2), tôi cũng như nhìn thấy lại bóng dáng của hai người bạn, Sơn và Mai của Đà Lạt một thời xa xưa, một thời mộng mị …<i>trời xanh trên mái nhà thờ</i>.
  </p>
  <p>
  Virginia, 2.2011 <br />
  <b>Đinh Cường</b> 
  </p>
  <br />
  <br />
  <hr />
  <p>
  (1) Khánh Ly sinh ngày 6 tháng 3 năm 1945, tên thật là Nguyễn thị Lệ Mai. Hiện cư ngụ tại Cerritos California. Phu quân của Khánh Ly là cựu ký giả, nhà văn, nhà báo Nguyễn Hoàng Đoan. Khánh Ly có 4 người con, 2 trai 2 gái, đều đã trưởng thành.</p>

  <p>
  (2) CON TÀU NGÀY ẤY</p>
  <dd> 
  Buổi sáng quá bình yên<br />
  chúng tôi ba người Huế<br />
  Nhìn nhau <br />
  Im lặng <br />
  Muà hạ đang ngoài kia<br /> 
  Ném lửa hàng long não <br />
  Dòng sông đang ngoài kia <br />
  Trong xanh ảo </dd>

  <div style="margin: 0pt 0pt 1em 1em; float: right;" align="center">
  <a href="khan-ly.png/image_view_fullscreen">
  <img src="khan-ly.png/image_preview" /></a>
  </div>

  <dd>
  Chiến tranh mới đi qua <br />
  Lần đầu, chẳng ngờ lần duy nhất <br />
  Gặp Trịnh Công Sơn <br />
  Dáng hao gầy <br />
  Nhà ai Khánh Ly hát <br />
  Thảng thốt trời xanh trên mái nhà thờ <br />
  <br />
  Bữa ấy <br />
  Tôi kịp nói trong tiếng còi tàu <br />
  Nhạc Trịnh <br />
  Nhạc của thiên đàng <br />
  Lời Trịnh <br />
  Đau đáu trần gian <br />
  <br />
  Một mình tôi lên con tàu chợ <br />
  Chưa quên <br />
  Con tàu ngày ấy nhả nhiều khói quá <br />
  <br />
  NGUYỄN XUÂN THÂM <br />
  (Văn Nghệ, Tết Tân Mão, Hội nhà văn Việt Nam )  <br />
  </dd>
  <p>
  (3) Ghi chú:<br />
  Jupe: váy<br />
  Alliance francaise de Dalat: Hội văn hoá Pháp tại Đà Lạt <br />
  Catalogue: danh mục<br />
  dédié à Tuyết Nhung: đề tặng Tuyết Nhung<br />
  </p>


title: Những kỷ niệm về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn
created: 2015-04-27 20:41:10+00:00
edited: 2015-04-27 20:42:04+00:00
topic_id: ban-be
tag: articles
status: publié
creator: phuoc
editor: phuoc
language: vi
related: 0
content_type: text/html
description: CAO THỊ QUẾ HƯƠNG, Tạp chí Sông Hương, 15/07/2014
url_id: nhung-ky-niem-ve-nhac-si-trinh-cong-son
body:
  <p><strong>Tôi được gặp và quen nhạc sĩ Trịnh Công Sơn vào những ngày đầu mùa hè năm 1966 khi anh cùng anh Trần Viết Ngạc đến trụ sở Tổng hội Sinh viên, số 4 Duy Tân, Sài Gòn trình diễn các bài hát trong tập “<i>Ca khúc da vàng</i>”.</strong></p>
  <p><strong></strong></p>
  <p><strong><img alt="" /><br /> </strong><em>Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (Ảnh do Trần Viết Ngạc chụp năm 1972)</em></p>
  <p>Lúc bấy giờ, mọi người đều coi Trần Viết Ngạc là “ông bầu” của anh Trịnh Công Sơn. Anh Trần Viết Ngạc vốn là một thầy giáo dạy sử, tốt nghiệp Đại học Sư phạm Huế, không hiểu duyên cớ gì lại đi làm “ông bầu” cho một nhạc sĩ!<br /> <br /> Những năm tháng này, chiến tranh Việt Nam vô cùng ác liệt. Hằng đêm, hằng ngày, khi đang ngồi học ở giảng đường hay khi đã vào giường đi ngủ, lúc nào cũng nghe tiếng đạn đại bác dội về. Nhất là vào lúc nửa đêm, tiếng đại bác gây cho ta biết bao nỗi xót xa, căm giận. Thanh niên đi quân dịch bị chết trận đưa về ngõ phố hằng ngày, ngay cả trong giới sinh viên. Nhất là sinh viên trường y khoa, sau 5 - 6 năm miệt mài học tập, tốt nghiệp ra trường, bị động viên đi phục vụ chiến trường, năm ba tháng sau đã có người tử trận, tin báo về gia đình đi nhận xác... Nơi đâu cũng thấy quan tài, nghĩa trang và nước mắt, cho nên các bài hát trong “<i>Ca khúc Da vàng</i>” của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn dễ đi vào lòng người, tạo nên tâm lý phản chiến trong xã hội. Anh em sinh viên tranh đấu trong Tổng hội Sinh viên nhiều người chưa đồng tình lắm với quan điểm nhìn nhận lịch sử của Trịnh Công Sơn qua một số lời ca, như<i> Gia tài của mẹ một nước Việt buồn</i> hoặc<i> Hai mươi năm nội chiến từng ngày</i>; có anh em đã viết bài phê phán trong vài tờ nội san sinh viên học sinh. Dù vậy, những ca khúc phản chiến của người nhạc sĩ này vẫn được nhiêu giới yêu mến và ca hát.<br /> <br /> Khi tôi về Đà Lạt nghỉ hè, hai anh Trịnh Công Sơn và Trần Viết Ngạc cũng lên Đà Lạt để phổ biến “<i>Ca khúc Da vàng</i>”. Các anh đến thăm tôi tại nhà và ngỏ ý muốn được tổ chức các đêm hát cho đồng bào Đà Lạt nghe.<br /> <br /> Ngay đêm đầu tiên, hai anh vừa lên Đà Lạt, một người bạn của Trịnh Công Sơn đã tổ chức cho anh trình diễn tại sân nhà mình, đối diện cổng trường Bùi Thị Xuân, tôi không nhớ rõ số nhà, 70 hay 77 gì đó. Đêm “làm nháp” đầu tiên cũng đã gây xúc động trong số bạn bè quen biết ở Đà Lạt. Lúc bấy giờ, em gái tôi là Cao Thị Thu Cúc đang dạy học ở trường Trung học tư thục Việt Anh, lại đang theo học Khoa Việt Hán Trường Đại học Đà Lạt, là Trường của Đoàn nữ Hướng đạo Đà Lạt, đã xin phép thầy Lê Phỉ, Hiệu trưởng Trường tư thục Việt Anh tổ chức đêm nhạc Trịnh Công Sơn. Được thầy Lê Phỉ đồng ý, các nữ hướng đạo sinh và chị em chúng tôi chia nhau đi rủ rê từ xóm Nhà Bò - tức khu vực đường Đào Duy Từ, đến đường Hoàng Diệu, nơi nào có nữ hướng đạo ở thì cổ động rủ người đi nghe nhạc Trịnh Công Sơn nơi đó. Chúng tôi còn kẻ giấy dán trên các cột đèn, các vách tường dọc đường đi, mời “<i>Đồng bào các bạn</i> <i>đón nghe nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tại sân trường Việt Anh</i>”. Về phía hai anh Sơn và Ngạc, bạn bè các anh chắc cũng rủ rê như vậy.<br /> <br /> Đến đêm trình diễn, sân trường Việt Anh đông nghẹt người. Không có sân khấu, không có đốt lửa trại. Dưới ánh đèn bình thường, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn ôm đàn hát, khán giả đứng xung quanh sân. Sau mỗi bài hát, đồng bào vỗ tay giòn dã. Nhiều người đi chợ, đi làm về cũng đứng lại lắng nghe, rồi dần dần bước vô sân trường. Khi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn hát đến bài “Ru con”: “<i>Ngủ</i> <i>đi con, ngủ</i> <i>đi con,</i> <i>đứa con da vàng của mẹ... Mẹ mang</i> <i>đầy bụng mẹ bồng trên tay. Ru con ru</i> <i>đã bao lần...ru con viên đạn làm hồng vết thương. Hai mươi năm</i> <i>đàn con đi lính</i> <i>đi rồi không về...</i>”, tôi nghe có ai đó nấc lên. Đêm hát thành công ngoài dự đoán, cả người hát và người tổ chức đều rất phấn khởi.<br />  </p>
  <div align="center">
  <table style="width: 520px; height: 406px;" border="0" cellpadding="0" cellspacing="1">
  <tbody>
  <tr>
  <td>
  <p><img alt="" height="314" width="518" /></p>
  </td>
  </tr>
  <tr>
  <td>
  <p align="center"><i>Trịnh Công Sơn tập cho sinh viên Huế hát một ca khúc đấu tranh cho hòa bình, độc lập dân tộc - Ảnh của Lê Văn Lợi<br /></i></p>
  </td>
  </tr>
  <tr>
  <td><img alt="" height="394" width="526" /></td>
  </tr>
  </tbody>
  </table>
  </div>
  <p>Ba đêm sau, cũng đoàn nữ hướng đạo, em gái tôi lại xin phép linh mục Nguyễn Văn Lập, Viện trưởng Viện Đại học Đà Lạt tổ chức một đêm nhạc Trịnh Công Sơn tại giảng đường Spellman cho sinh viên đại học Đà Lạt nghe. Anh em sinh viên đến dự rất đông, có cả người ngoài Viện Đại học cũng vào dự. Người nghe ngồi chật cả giảng đường. Giữa hai bài hát, các em nữ hướng đạo mặc đồng phục hướng đạo sinh, lên tặng nhạc sĩ bó hoa hồng và mấy viên xí muội!<br /> <br /> Phần tôi, tuy nhiệt tình cổ động cho nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nhưng có điều gì đó tôi chưa đồng ý. Qua bài<i> Người gái Việt Nam</i> có câu:<i> Người con gái Việt Nam da vàng, yêu quê hương nên yêu người yếu kém. </i>Tôi lựa lúc hỏi: “Sao người con gái Việt Nam yêu quê hương phải yêu người yếu kém?” Tất nhiên là nhạc sĩ Trịnh Công Sơn phải có cách giải thích và trả lời về “người yếu kém” đó là ai - là những người Việt Nam nghèo khổ, là những nạn nhân chiến tranh v.v.<br /> <br /> Sau mùa hè đó, tôi không có dịp gặp lại cả hai anh. Rồi tôi thi tốt nghiệp Đại học Sư phạm, chọn nhiệm sở về dạy học tại trường nữ trung học Đoàn Thị Điểm ở Cần Thơ. Khi dạy học, tôi thường đem các bài hát của Trịnh Công Sơn và Miên Đức Thắng ra tập cho học sinh của tôi và được các em rất thích. Nhưng khi bà hiệu trưởng biết được, bà liền mời tôi lên văn phòng “làm việc”...<br /> <br /> Sau đợt I Tết Mậu Thân năm 1968, tôi bỏ dạy và thoát ly hoạt động nội thành Sài Gòn cho đến tháng 3 năm 1970 thì tôi bị bắt cùng với 21 anh em sinh viên học sinh khác, trong đó có sinh viên Huỳnh Tân Mâm là Chủ tịch Tổng hội Sinh viên lúc bấy giờ và cả anh Nguyễn Ngọc Phương, người chồng sắp cưới của tôi. Tôi bị bắt hai tuần trước ngày gia đình tổ chức đám cưới cho chúng tôi. Chúng tôi bị đánh la liệt, nhiều người chết đi sống lại phải đưa đi cấp cứu. Phong trào đấu tranh bên ngoài vẫn mạnh mẽ với các cuộc mít tinh, hội thảo, biểu tình, tuyệt thực, bãi khóa... diễn ra hàng ngày trên các đường phố Sài Gòn, lôi kéo nhiều giới ủng hộ, tham gia như các giáo sư đại học, nghị sĩ, dân biểu, linh mục, đại đức tăng ni Phật giáo, phụ nữ chợ Sài Gòn, công nhân các xí nghiệp… Phong trào lan ra các trường đại học ở Huế, Cần Thơ... Khi chúng tôi được đưa qua nhà tù Chí Hòa để chờ ngày ra tòa án mặt trận vùng 3 chiến thuật, một hôm tôi được kêu đi thăm nuôi và bất ngờ được gặp anh Nguyễn Ngọc Phương. Anh Phương đưa cho tôi một bài hát chép tay, có kẻ nhạc và chữ viết của anh Trịnh Công Sơn đề tặng chị Quế Hương và anh Nguyễn Ngọc Phương. Được biết, anh Trịnh Công Sơn đã nhờ anh Trần Viết Ngạc tìm cách chuyển bản nhạc này vào nhà tù Chí Hòa khi anh Ngạc vào thăm giáo sư Trần Hữu Khuê cũng bị giam giữ tại đây.<br /> <br /> Tôi cầm bản nhạc, đọc lời: “<i>Toàn thân em</i> <i>đã có vết bầm, trên da anh cực hình tra tấn. Trên thân chị</i> <i>nhục nhằn</i> <i>đau thương. Triệu bàn tay chúng ta bước đi trên mặt tôi</i> <i>đòi. Trong tim mỗi người là một</i> <i>đồng lúa mới. Ta hiên ngang bên thú mặt người. Chặt cùm xích cho quê hương mỉm cười...</i>”.<br /> <br /> Sau khi ra tòa, tôi được tạm phóng thích cùng 10 anh chị em khác. Chúng tôi hòa nhập vào phong trào đấu tranh của sinh viên học sinh và đồng bào Sài Gòn đang dâng cao và tôi đã cùng bạn bè hát thuộc bài hát này - bài hát do nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã gởi vào nhà tù Chí Hòa tặng cho chúng tôi. Thật đáng tiếc, là sau nhiều năm cuộc sống và tranh đấu có nhiều xáo trộn, bài hát viết tay do nhạc sĩ Trịnh Công Sơn gởi tặng tôi không còn giữ được, nhưng lời ca và nét nhạc thì tôi không quên.<br /> <br /> <strong>C.T.Q.H</strong><br /> (SDB13/06-14)<br /> http://www.tapchisonghuong.com.vn/tin-tuc/p0/c107/n16011/Nhung-ky-niem-ve-nhac-si-Trinh-Cong-Son.html</p>


